रसप्रकाशसुधाकरRasaprakāśasudhākara

RPSudh, 2

2 of 13 · 218 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पारदबन्धअथेदानीं प्रवक्ष्यामि रसराजस्य बंधनम् । (१।१)

pāradabandhaathedānīṃ pravakṣyāmi rasarājasya baṃdhanam |

1.2१.२

अनुभूतं मया किंचित् गुरूणां हि प्रसादतः ॥ (१।२)

anubhūtaṃ mayā kiṃcit gurūṇāṃ hi prasādataḥ ||

2.1२.१

बन्धन:: सुब्त्य्पेस्बंधश्चतुर्विधः प्रोक्तो जलौका खोटपाटकौ । (२।१)

bandhana:: subtypesbaṃdhaścaturvidhaḥ prokto jalaukā khoṭapāṭakau |

2.2२.२

तथा भस्माभिधः साक्षात्कथितोऽपि रसागमे ॥ (२।२)

tathā bhasmābhidhaḥ sākṣātkathito'pi rasāgame ||

3.1३.१

पक्वबन्धो जलौका स्यात्पिष्टीस्तम्भस्तु खोटकः । (३।१)

pakvabandho jalaukā syātpiṣṭīstambhastu khoṭakaḥ |

3.2३.२

पाटः पर्पटिकाबन्धो भस्म भूतिसमो भवेत् ॥ (३।२)

pāṭaḥ parpaṭikābandho bhasma bhūtisamo bhavet ||

4.1४.१

सुब्स्तन्चेस् इन्दुचिन्ग् बन्धनमूलिकात्र मणिश्चैव स्वर्णकं नागवङ्गके । (४।१)

substances inducing bandhanamūlikātra maṇiścaiva svarṇakaṃ nāgavaṅgake |

4.2४.२

चत्वार एते सूतस्य बन्धनस्याथ कारणम् ॥ (४।२)

catvāra ete sūtasya bandhanasyātha kāraṇam ||

5.1५.१

उत्तमो मूलिकाबन्धो मणिबन्धस्तु मध्यमः । (५।१)

uttamo mūlikābandho maṇibandhastu madhyamaḥ |

5.2५.२

अधमो धातुबन्धस्तु पूतिबन्धो ऽधमाधमः ॥ (५।२)

adhamo dhātubandhastu pūtibandho 'dhamādhamaḥ ||

6.1६.१

द्रुतिबन्धः पञ्चमोऽसौ देहलोहकरः सदा । (६।१)

drutibandhaḥ pañcamo'sau dehalohakaraḥ sadā |

6.2६.२

अभ्रद्रुतिविशेषेण विज्ञेयोऽसौ भिषग्वरैः ॥ (६।२)

abhradrutiviśeṣeṇa vijñeyo'sau bhiṣagvaraiḥ ||

7.1७.१

मूलिकाबन्धक्रमप्राप्तमिदं वक्ष्ये मूलिकाबन्धनं रसे । (७।१)

mūlikābandhakramaprāptamidaṃ vakṣye mūlikābandhanaṃ rase |

7.2७.२

शुद्धो राक्षसवक्त्रश्च रसश्चाभ्रकजारितः ॥ (७।२)

śuddho rākṣasavaktraśca rasaścābhrakajāritaḥ ||

8.1८.१

इङ्गुदीमूलनिर्यासे मर्दितः पारदस्त्र्यहम् । (८।१)

iṅgudīmūlaniryāse marditaḥ pāradastryaham |

8.2८.२

तत उद्धृत्य वस्त्रेण बंधनं कारयेद् भिषक् ॥ (८।२)

tata uddhṛtya vastreṇa baṃdhanaṃ kārayed bhiṣak ||

9.1९.१

कांजिके स्वेदनं कुर्यान्नियतं सप्तवासरम् । (९।१)

kāṃjike svedanaṃ kuryānniyataṃ saptavāsaram |

9.2९.२

पाचितं चान्नमध्ये तु कर्तव्यं वत्सरावधि ॥ (९।२)

pācitaṃ cānnamadhye tu kartavyaṃ vatsarāvadhi ||

10.1१०.१

ततो धूर्तफले न्यस्तं स्वेदयेच्छतसंख्यया । (१०।१)

tato dhūrtaphale nyastaṃ svedayecchatasaṃkhyayā |

10.2१०.२

पाचितोऽसौ महातैले धूर्ततैले ऽन्नराशिके ॥ (१०।२)

pācito'sau mahātaile dhūrtataile 'nnarāśike ||

11.1११.१

बद्धस्तु तेन विधिना कठिनत्वं प्रजायते । (११।१)

baddhastu tena vidhinā kaṭhinatvaṃ prajāyate |

11.2११.२

वंगस्य स्तम्भनं सम्यक् करोत्येव न संशयः । (११।२)

vaṃgasya stambhanaṃ samyak karotyeva na saṃśayaḥ |

11.3११.३

धारितोऽसौ मुखे साक्षाद्वीर्यस्तम्भकरः सदा । (११।३)

dhārito'sau mukhe sākṣādvīryastambhakaraḥ sadā |

11.4११.४

मूलिकाबंधनं ह्येकं कथितं पारदस्य वै ॥ (११।४)

mūlikābaṃdhanaṃ hyekaṃ kathitaṃ pāradasya vai ||

12.1१२.१

मूलिकाबन्ध (२)अथापरः प्रकारो हि बन्धनस्यापि पारदे । (१२।१)

mūlikābandha (2)athāparaḥ prakāro hi bandhanasyāpi pārade |

12.2१२.२

नागार्जुनीमूलरसैर् मर्दयेद् दिनसप्तकम् ॥ (१२।२)

nāgārjunīmūlarasair mardayed dinasaptakam ||

13.1१३.१

मुखचर्वणसम्भूतैर् निम्बकाष्ठेन पेषितः । (१३।१)

mukhacarvaṇasambhūtair nimbakāṣṭhena peṣitaḥ |

13.2१३.२

नवनीतसमस् तेन जायते पारदस्ततः ॥ (१३।२)

navanītasamas tena jāyate pāradastataḥ ||

14.1१४.१

वस्त्रेण बंधनं कृत्वा फले धौर्ते निवेशयेत् । (१४।१)

vastreṇa baṃdhanaṃ kṛtvā phale dhaurte niveśayet |

14.2१४.२

गोमयैर्वेष्टितं तच्च करीषाग्नौ विपाचयेत् ॥ (१४।२)

gomayairveṣṭitaṃ tacca karīṣāgnau vipācayet ||

15.1१५.१

लावकाख्ये पुटे सम्यक् क्रमवृद्ध्या शतं पुटेत् । (१५।१)

lāvakākhye puṭe samyak kramavṛddhyā śataṃ puṭet |

15.2१५.२

मासत्रयप्रमाणेन पाचयेदन्नमध्यतः ॥ (१५।२)

māsatrayapramāṇena pācayedannamadhyataḥ ||

16.1१६.१

पश्चात्पुटशतं दद्याच्छगणेनाथ पूर्ववत् । (१६।१)

paścātpuṭaśataṃ dadyācchagaṇenātha pūrvavat |

16.2१६.२

अनेनैव प्रकारेण बध्यते सूतकः सदा ॥ (१६।२)

anenaiva prakāreṇa badhyate sūtakaḥ sadā ||

17.1१७.१

दृष्टप्रत्यययोगोऽयं कथितः साधकाय वै । (१७।१)

dṛṣṭapratyayayogo'yaṃ kathitaḥ sādhakāya vai |

17.2१७.२

धारितोऽसौ मुखे सम्यक् वीर्यस्तंभकरः परम् । (१७।२)

dhārito'sau mukhe samyak vīryastaṃbhakaraḥ param |

17.3१७.३

वंगस्तंभकरोऽप्येवं बद्धः सूतवरोऽप्यलम् ॥ (१७।३)

vaṃgastaṃbhakaro'pyevaṃ baddhaḥ sūtavaro'pyalam ||

18.1१८.१

मूलिकाबन्धशुद्धं सुजारिताभ्रं वै सूतकं च विमर्दयेत् । (१८।१)

mūlikābandhaśuddhaṃ sujāritābhraṃ vai sūtakaṃ ca vimardayet |

18.2१८.२

अर्कमूलरसेनैव वासरैकं प्रयत्नतः ॥ (१८।२)

arkamūlarasenaiva vāsaraikaṃ prayatnataḥ ||

19.1१९.१

वज्रमूषा ततः कार्या सुदृढा मसृणीकृता । (१९।१)

vajramūṣā tataḥ kāryā sudṛḍhā masṛṇīkṛtā |

19.2१९.२

अर्कमूलभवेनैव कल्केन परिलेपिता ॥ (१९।२)

arkamūlabhavenaiva kalkena parilepitā ||

20.1२०.१

मूषामध्ये रसं मुक्त्वा चान्धयेद् अन्यमूषया । (२०।१)

mūṣāmadhye rasaṃ muktvā cāndhayed anyamūṣayā |

20.2२०.२

यामार्धं ध्मापितः सम्यक् रसखोटः प्रजायते ॥ (२०।२)

yāmārdhaṃ dhmāpitaḥ samyak rasakhoṭaḥ prajāyate ||

21.1२१.१

स्वांगशीतं परिज्ञाय रसखोटं समुद्धरेत् । (२१।१)

svāṃgaśītaṃ parijñāya rasakhoṭaṃ samuddharet |

21.2२१.२

वर्षमात्रं धृतो वक्त्रे वलीपलितनाशनः ॥ (२१।२)

varṣamātraṃ dhṛto vaktre valīpalitanāśanaḥ ||

22.1२२.१

सर्वसिद्धिकरोऽप्येष मूलिकाबद्धपारदः । (२२।१)

sarvasiddhikaro'pyeṣa mūlikābaddhapāradaḥ |

22.2२२.२

मूलिकाबंधनं सत्यं कृतं नागार्जुनादिभिः ॥ (२२।२)

mūlikābaṃdhanaṃ satyaṃ kṛtaṃ nāgārjunādibhiḥ ||

23.0२३.०

सर्वसिद्धिकरं श्रेष्ठं सर्वकार्यकरं सदा ॥ (२३।०)

sarvasiddhikaraṃ śreṣṭhaṃ sarvakāryakaraṃ sadā ||

24.1२४.१

मूलिकाबन्ध (४)शुद्धं रसवरं सम्यक् तथैवाम्बरभक्षितम् । (२४।१)

mūlikābandha (4)śuddhaṃ rasavaraṃ samyak tathaivāmbarabhakṣitam |

24.2२४.२

जलकूम्भीरसैः पश्चान्मर्दयेद्दिनसप्तकम् ॥ (२४।२)

jalakūmbhīrasaiḥ paścānmardayeddinasaptakam ||

25.1२५.१

तस्याः प्रकल्पयेन्मूषां सूतकं तत्र निक्षिपेत् । (२५।१)

tasyāḥ prakalpayenmūṣāṃ sūtakaṃ tatra nikṣipet |

25.2२५.२

अन्यस्यामन्धमूषायां सूतमूषां निरुन्धयेत् ॥ (२५।२)

anyasyāmandhamūṣāyāṃ sūtamūṣāṃ nirundhayet ||

26.1२६.१

पुटं तत्र प्रदातव्यं एकेनारण्यकेन च । (२६।१)

puṭaṃ tatra pradātavyaṃ ekenāraṇyakena ca |

26.2२६.२

पुटान्येवं प्रदेयानि एकैकोत्पलवृद्धितः ॥ (२६।२)

puṭānyevaṃ pradeyāni ekaikotpalavṛddhitaḥ ||

27.1२७.१

अनेनैव प्रकारेण पुटानि त्रीणि दापयेत् । (२७।१)

anenaiva prakāreṇa puṭāni trīṇi dāpayet |

27.2२७.२

बन्धमाप्नोति सूतेन्द्रः सत्यं गुरुवचो यथा ॥ (२७।२)

bandhamāpnoti sūtendraḥ satyaṃ guruvaco yathā ||

28.1२८.१

मूलिकाबन्ध (५)चूर्णीकृतानि सततं धूर्तबीजानि यत्नतः । (२८।१)

mūlikābandha (5)cūrṇīkṛtāni satataṃ dhūrtabījāni yatnataḥ |

28.2२८.२

सूतराजसमान्येवम् ऊर्ध्वयन्त्रेण पातयेत् ॥ (२८।२)

sūtarājasamānyevam ūrdhvayantreṇa pātayet ||

29.1२९.१

एकविंशतिवाराणि ततः खल्वे निधापयेत् । (२९।१)

ekaviṃśativārāṇi tataḥ khalve nidhāpayet |

29.2२९.२

इङ्गुदीपत्रनिर्यासे मर्दयेद्दिनसप्तकम् ॥ (२९।२)

iṅgudīpatraniryāse mardayeddinasaptakam ||

30.1३०.१

भृंगराजरसेनैव विषखर्परकेन च । (३०।१)

bhṛṃgarājarasenaiva viṣakharparakena ca |

30.2३०.२

पाठारसेन संमर्द्य लज्जालुस्वरसेन वै ॥ (३०।२)

pāṭhārasena saṃmardya lajjālusvarasena vai ||

31.1३१.१

त्र्यहं त्र्यहं च संमर्द्य बन्धमायाति निश्चितम् । (३१।१)

tryahaṃ tryahaṃ ca saṃmardya bandhamāyāti niścitam |

31.2३१.२

दोलायंत्रेण संस्वेद्य सप्ताहं धूर्तजे रसे ॥ (३१।२)

dolāyaṃtreṇa saṃsvedya saptāhaṃ dhūrtaje rase ||

32.1३२.१

विषमूषोदरे धृत्वा मांसे सूकरसंभवे । (३२।१)

viṣamūṣodare dhṛtvā māṃse sūkarasaṃbhave |

32.2३२.२

भर्जयेद्धूर्ततैलेन सप्ताहाज्जायते मुखम् ॥ (३२।२)

bharjayeddhūrtatailena saptāhājjāyate mukham ||

33.1३३.१

कठिनो वज्रसदृशो जायते नात्र संशयः । (३३।१)

kaṭhino vajrasadṛśo jāyate nātra saṃśayaḥ |

33.2३३.२

क्षीरं शोषयते नित्यं कौतुकार्थे न संशयः ॥ (३३।२)

kṣīraṃ śoṣayate nityaṃ kautukārthe na saṃśayaḥ ||

34.1३४.१

वीर्यं वंगं स्तम्भयति सत्यं सत्यं न संशयः । (३४।१)

vīryaṃ vaṃgaṃ stambhayati satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |

34.2३४.२

प्रकाराः कथिताः पञ्च सूतराजस्य बंधने ॥ (३४।२)

prakārāḥ kathitāḥ pañca sūtarājasya baṃdhane ||

35.1३५.१

वज्रसत्त्वेन शतवेधी रसबन्धः (१)वज्रबंधं द्वितीयं तु क्रमेणैव यथातथम् । (३५।१)

vajrasattvena śatavedhī rasabandhaḥ (1)vajrabaṃdhaṃ dvitīyaṃ tu krameṇaiva yathātatham |

35.2३५.२

रसशास्त्राणि बहुधा निरीक्ष्य प्रवदाम्यहम् ॥ (३५।२)

rasaśāstrāṇi bahudhā nirīkṣya pravadāmyaham ||

36.1३६.१

वज्रसत्वं तथा सूतं समांशं कारयेद् बुधः । (३६।१)

vajrasatvaṃ tathā sūtaṃ samāṃśaṃ kārayed budhaḥ |

36.2३६.२

रसपादसमं हेम त्रयमेकत्र मर्दयेत् ॥ (३६।२)

rasapādasamaṃ hema trayamekatra mardayet ||

37.1३७.१

वंध्याकर्कोटिकामूलरसेनैवाथ भावयेत् । (३७।१)

vaṃdhyākarkoṭikāmūlarasenaivātha bhāvayet |

37.2३७.२

तथा धूर्तरसेनापि चित्रकस्य रसेन वै ॥ (३७।२)

tathā dhūrtarasenāpi citrakasya rasena vai ||

38.1३८.१

काम्बोजीरसकेनापि तथा नाडीरसेन वै । (३८।१)

kāmbojīrasakenāpi tathā nāḍīrasena vai |

38.2३८.२

आसां नियामिकानां च रसं वस्त्रेण गालयेत् ॥ (३८।२)

āsāṃ niyāmikānāṃ ca rasaṃ vastreṇa gālayet ||

39.1३९.१

सूर्यातपे दिनैकैकं क्रमेणानेन मर्दयेत् । (३९।१)

sūryātape dinaikaikaṃ krameṇānena mardayet |

39.2३९.२

अंधमूषागतं गोलं मुद्रयेद्दृढमुद्रया ॥ (३९।२)

aṃdhamūṣāgataṃ golaṃ mudrayeddṛḍhamudrayā ||

40.1४०.१

लोहसंपुटके पश्चान्निक्षिप्तं मुद्रितं दृढम् । (४०।१)

lohasaṃpuṭake paścānnikṣiptaṃ mudritaṃ dṛḍham |

40.2४०.२

घटिकाद्वयमानेन ध्मापितं भस्त्रया खलु ॥ (४०।२)

ghaṭikādvayamānena dhmāpitaṃ bhastrayā khalu ||

41.1४१.१

स्वांगशीतलकं ज्ञात्वा गृह्णीयातां च मूषिकाम् । (४१।१)

svāṃgaśītalakaṃ jñātvā gṛhṇīyātāṃ ca mūṣikām |

41.2४१.२

उत्खन्योत्खन्य यत्नेन सूतभस्म समाहरेत् ॥ (४१।२)

utkhanyotkhanya yatnena sūtabhasma samāharet ||

42.1४२.१

काचटंकणयोगेन ध्मापितं तं च गोलकम् । (४२।१)

kācaṭaṃkaṇayogena dhmāpitaṃ taṃ ca golakam |

42.2४२.२

वेधते शतवेधेन सूतको नात्र संशयः ॥ (४२।२)

vedhate śatavedhena sūtako nātra saṃśayaḥ ||

43.0४३.०

वक्त्रस्थो निधनं हन्याद्देहलोहकरो भवेत् ॥ (४३।०)

vaktrastho nidhanaṃ hanyāddehalohakaro bhavet ||

44.1४४.१

वज्रभस्मयोगेन रसबन्धः (७)वज्रभस्म तथा सूतं समं कृत्वा तु मर्दयेत् । (४४।१)

vajrabhasmayogena rasabandhaḥ (7)vajrabhasma tathā sūtaṃ samaṃ kṛtvā tu mardayet |

44.2४४.२

त्रिनेमिकावज्रवल्लीसहदेवीरसेन ॥ (४४।२)

trinemikāvajravallīsahadevīrasena ||

45.1४५.१

स्नुहिक्षीरेण सप्ताहं सूर्यघर्मे सुतीव्रके । (४५।१)

snuhikṣīreṇa saptāhaṃ sūryagharme sutīvrake |

45.2४५.२

रसगोलं सुवृत्तं तु शुष्कं चैवाथ लेपयेत् ॥ (४५।२)

rasagolaṃ suvṛttaṃ tu śuṣkaṃ caivātha lepayet ||

46.1४६.१

काकमाचीरसेनैव लांगलीस्वरसेन हि । (४६।१)

kākamācīrasenaiva lāṃgalīsvarasena hi |

46.2४६.२

गोजिह्विकारसेनैव सप्तवारं प्रलेपयेत् ॥ (४६।२)

gojihvikārasenaiva saptavāraṃ pralepayet ||

47.1४७.१

वज्रमूषागतं गोलं मुद्रयेद्दृढमुद्रया । (४७।१)

vajramūṣāgataṃ golaṃ mudrayeddṛḍhamudrayā |

47.2४७.२

लोहसंपुटमूषायामन्धितं मध्यसंस्थितम् ॥ (४७।२)

lohasaṃpuṭamūṣāyāmandhitaṃ madhyasaṃsthitam ||

48.1४८.१

सप्तमृत्कर्पटैः सम्यग्लेपितं सुदृढं कुरु । (४८।१)

saptamṛtkarpaṭaiḥ samyaglepitaṃ sudṛḍhaṃ kuru |

48.2४८.२

ध्मापितं दृढमंगारैस्तत्रस्थं शीतलीकृतम् ॥ (४८।२)

dhmāpitaṃ dṛḍhamaṃgāraistatrasthaṃ śītalīkṛtam ||

49.1४९.१

भित्त्वा मूषागतं सूतं खोटं नक्षत्रसन्निभम् । (४९।१)

bhittvā mūṣāgataṃ sūtaṃ khoṭaṃ nakṣatrasannibham |

49.2४९.२

सर्वकार्यकरं शुभ्रं रञ्जितं वेधकृद्भवेत् ॥ (४९।२)

sarvakāryakaraṃ śubhraṃ rañjitaṃ vedhakṛdbhavet ||

50.1५०.१

अभ्रद्रुत्या रसबन्धः (८)अभ्रकद्रुतिभिः सार्धं सूतकं च विमर्दयेत् । (५०।१)

abhradrutyā rasabandhaḥ (8)abhrakadrutibhiḥ sārdhaṃ sūtakaṃ ca vimardayet |

50.2५०.२

समांशेन शिलापृष्ठे यामत्रयमनारतम् ॥ (५०।२)

samāṃśena śilāpṛṣṭhe yāmatrayamanāratam ||

51.1५१.१

कस्तूरीधनसाराभ्यां कृष्णागरुसमन्वितम् । (५१।१)

kastūrīdhanasārābhyāṃ kṛṣṇāgarusamanvitam |

51.2५१.२

शर्करालशुनाभ्यां च रामठेन च संयुतम् ॥ (५१।२)

śarkarālaśunābhyāṃ ca rāmaṭhena ca saṃyutam ||

52.1५२.१

पलाशबीजस्य तथा तत्प्रसूनरसेन हि । (५२।१)

palāśabījasya tathā tatprasūnarasena hi |

52.2५२.२

तीक्ष्णांशुनाथ मृदितं द्रुतिभिः सह सूतकम् ॥ (५२।२)

tīkṣṇāṃśunātha mṛditaṃ drutibhiḥ saha sūtakam ||

53.1५३.१

मिलत्येव न संदेहः किमन्यैर् बहुभाषितैः । (५३।१)

milatyeva na saṃdehaḥ kimanyair bahubhāṣitaiḥ |

53.2५३.२

ततो गुञ्जारसेनैव श्वेतवृश्चीवकस्य च ॥ (५३।२)

tato guñjārasenaiva śvetavṛścīvakasya ca ||

54.0५४.०

लांगल्याश्च रसैस्तावद्यावद्भवति बन्धनम् ॥ (५४।०)

lāṃgalyāśca rasaistāvadyāvadbhavati bandhanam ||

55.1५५.१

ततः प्रकाशमूषायां पञ्चांगारैर्धमेत्क्षणम् । (५५।१)

tataḥ prakāśamūṣāyāṃ pañcāṃgārairdhametkṣaṇam |

55.2५५.२

बन्धमायाति वेगेन यथा सूर्योदये ऽम्बुजम् ॥ (५५।२)

bandhamāyāti vegena yathā sūryodaye 'mbujam ||

56.1५६.१

अभ्रद्रुतिसमायोगे रसेन्द्रो वध्यते खलु । (५६।१)

abhradrutisamāyoge rasendro vadhyate khalu |

56.2५६.२

शिवभक्तो भवेत्साक्षात्सत्यवाक् संयतेन्द्रियः ॥ (५६।२)

śivabhakto bhavetsākṣātsatyavāk saṃyatendriyaḥ ||

57.1५७.१

शिवयोर्मेलनं सम्यक् तस्य हस्ते भविष्यति । (५७।१)

śivayormelanaṃ samyak tasya haste bhaviṣyati |

57.2५७.२

रसागमेषु यत्प्रोक्तं बंधनं पारदस्य च ॥ (५७।२)

rasāgameṣu yatproktaṃ baṃdhanaṃ pāradasya ca ||

58.0५८.०

कथितं तन्मया स्पष्टं नानुभूतं न चेष्टितम् ॥ (५८।०)

kathitaṃ tanmayā spaṣṭaṃ nānubhūtaṃ na ceṣṭitam ||

59.1५९.१

वज्रद्रुत्या रसबन्धः (९)वज्राणां ब्रह्मजातीनां द्रुतिर्वल्लप्रमाणिका । (५९।१)

vajradrutyā rasabandhaḥ (9)vajrāṇāṃ brahmajātīnāṃ drutirvallapramāṇikā |

59.2५९.२

तोलकं शुद्धसूतं च मर्दयेत्कन्यकारसे ॥ (५९।२)

tolakaṃ śuddhasūtaṃ ca mardayetkanyakārase ||

60.1६०.१

तावत्तं मर्दयेत्सम्यग्यावत् पिष्टी प्रजायते । (६०।१)

tāvattaṃ mardayetsamyagyāvat piṣṭī prajāyate |

60.2६०.२

कृत्वा मूषां समां शुद्धां दहनोपलनिर्मिताम् ॥ (६०।२)

kṛtvā mūṣāṃ samāṃ śuddhāṃ dahanopalanirmitām ||

61.1६१.१

तन्मध्ये पिष्टिकां मुक्त्वा पिष्टीमानं विषं त्वहेः । (६१।१)

tanmadhye piṣṭikāṃ muktvā piṣṭīmānaṃ viṣaṃ tvaheḥ |

61.2६१.२

पिधानं तादृशं कुर्यान्मुखं तेनाथ रुन्धयेत् ॥ (६१।२)

pidhānaṃ tādṛśaṃ kuryānmukhaṃ tenātha rundhayet ||

62.1६२.१

कांस्यभाजनमध्ये तु स्थापयेन्मूषिकां शुभाम् । (६२।१)

kāṃsyabhājanamadhye tu sthāpayenmūṣikāṃ śubhām |

62.2६२.२

भाजनानि च चत्वारि चतुर्दिक्षु गतानि च ॥ (६२।२)

bhājanāni ca catvāri caturdikṣu gatāni ca ||

63.1६३.१

चित्रं घर्मप्रसंगेन बन्धमायाति पारदः । (६३।१)

citraṃ gharmaprasaṃgena bandhamāyāti pāradaḥ |

63.2६३.२

यामात्खरातपे नित्यं शिवेनोक्तम् अतिस्फुटम् ॥ (६३।२)

yāmātkharātape nityaṃ śivenoktam atisphuṭam ||

64.1६४.१

वज्रद्रुतिसमायोगात्सूतो बन्धनकं व्रजेत् । (६४।१)

vajradrutisamāyogātsūto bandhanakaṃ vrajet |

64.2६४.२

सर्वेषां सूतबन्धानां श्रेष्ठं सत्यमुदीरितम् ॥ (६४।२)

sarveṣāṃ sūtabandhānāṃ śreṣṭhaṃ satyamudīritam ||

65.1६५.१

सुवर्णद्रुत्या रसबन्धः (१०)अथेदानीं प्रवक्ष्यामि सूतराजस्य बन्धनम् । (६५।१)

suvarṇadrutyā rasabandhaḥ (10)athedānīṃ pravakṣyāmi sūtarājasya bandhanam |

65.2६५.२

हेमद्रुतिं रसेन्द्रेण मर्दयेत्सप्तवासरान् ॥ (६५।२)

hemadrutiṃ rasendreṇa mardayetsaptavāsarān ||

66.1६६.१

ज्वालामुखीरसेनैव धौतः पश्चाच्च कांजिकैः । (६६।१)

jvālāmukhīrasenaiva dhautaḥ paścācca kāṃjikaiḥ |

66.2६६.२

प्रत्यहं क्षालयेद्रात्रौ रसेनोक्तेन वै दिवा ॥ (६६।२)

pratyahaṃ kṣālayedrātrau rasenoktena vai divā ||

67.1६७.१

अंधमूषागतं पश्चान्मृदा कर्पटयोगतः । (६७।१)

aṃdhamūṣāgataṃ paścānmṛdā karpaṭayogataḥ |

67.2६७.२

लेपयेत्सप्तवाराणि भूगर्ते गोलकं न्यसेत् ॥ (६७।२)

lepayetsaptavārāṇi bhūgarte golakaṃ nyaset ||

68.1६८.१

द्वादशांगुलविस्तीर्णं द्वादशांगुलनिम्नकम् । (६८।१)

dvādaśāṃgulavistīrṇaṃ dvādaśāṃgulanimnakam |

68.2६८.२

खातप्रमाणं कथितं गुरुमार्गेण च स्फुटम् ॥ (६८।२)

khātapramāṇaṃ kathitaṃ gurumārgeṇa ca sphuṭam ||

69.1६९.१

तत्रोपरि पुटं देयं गजाह्वं छगणेन च । (६९।१)

tatropari puṭaṃ deyaṃ gajāhvaṃ chagaṇena ca |

69.2६९.२

यामद्वादशकेनैव बध्यते पारदः स्वयम् ॥ (६९।२)

yāmadvādaśakenaiva badhyate pāradaḥ svayam ||

70.1७०.१

हेमद्रुतौ बद्धरसो देहलोहप्रसाधकः । (७०।१)

hemadrutau baddharaso dehalohaprasādhakaḥ |

70.2७०.२

सर्वसिद्धिकरः श्रीमान् जरादारिद्र्यनाशनः ॥ (७०।२)

sarvasiddhikaraḥ śrīmān jarādāridryanāśanaḥ ||

71.1७१.१

सुवर्णेन रसबन्धःधातुबन्धस्तृतीयोऽसौ स्वहस्तेन कृतो मया । (७१।१)

suvarṇena rasabandhaḥdhātubandhastṛtīyo'sau svahastena kṛto mayā |

71.2७१.२

तदहं कथयिष्यामि साधकार्थे यथातथम् ॥ (७१।२)

tadahaṃ kathayiṣyāmi sādhakārthe yathātatham ||

72.1७२.१

भूर्जवत्सूक्ष्मपत्राणि कारयेत्कनकस्य च । (७२।१)

bhūrjavatsūkṣmapatrāṇi kārayetkanakasya ca |

72.2७२.२

तान्येव कोलमात्राणि पलमात्रं तु सूतकम् ॥ (७२।२)

tānyeva kolamātrāṇi palamātraṃ tu sūtakam ||

73.1७३.१

मर्दयेन्निम्बुकद्रावैर्दिनमेकमनारतम् । (७३।१)

mardayennimbukadrāvairdinamekamanāratam |

73.2७३.२

ततस्तद्गोलकं कृत्वा खर्परोपरि विन्यसेत् ॥ (७३।२)

tatastadgolakaṃ kṛtvā kharparopari vinyaset ||

74.1७४.१

चुल्यामारोपणं कार्यं धान्याम्लेन निषिञ्चयेत् । (७४।१)

culyāmāropaṇaṃ kāryaṃ dhānyāmlena niṣiñcayet |

74.2७४.२

पिष्टिस्तंभस्तु कर्तव्यो नियतं त्रिदिनावधि ॥ (७४।२)

piṣṭistaṃbhastu kartavyo niyataṃ tridināvadhi ||

75.1७५.१

ततो धूर्तरसेनैव स्वेदयेत्सप्तवासरान् । (७५।१)

tato dhūrtarasenaiva svedayetsaptavāsarān |

75.2७५.२

श्वेता पुनर्नवा चिंचा सहदेवी च नीलिका ॥ (७५।२)

śvetā punarnavā ciṃcā sahadevī ca nīlikā ||

76.1७६.१

तथा धूर्तवधूश् चैव लांगली सुरदालिका । (७६।१)

tathā dhūrtavadhūś caiva lāṃgalī suradālikā |

76.2७६.२

सूतबन्धकरा श्रेष्ठा प्रोक्ता नागार्जुनादिभिः ॥ (७६।२)

sūtabandhakarā śreṣṭhā proktā nāgārjunādibhiḥ ||

77.1७७.१

एतासां स्वरसैः पङ्कैर् लेपयेत्सूतगोलकम् । (७७।१)

etāsāṃ svarasaiḥ paṅkair lepayetsūtagolakam |

77.2७७.२

त्रिगुणैर् भूर्जपत्रैस्तु वेष्टयेत्तदनंतरम् ॥ (७७।२)

triguṇair bhūrjapatraistu veṣṭayettadanaṃtaram ||

78.1७८.१

वस्त्रेण पोटलीं बद्ध्वा स्वेदयेन्निंबुकद्रवैः । (७८।१)

vastreṇa poṭalīṃ baddhvā svedayenniṃbukadravaiḥ |

78.2७८.२

यामत्रयं प्रयत्नेन धौतः पश्चाद् गवां जलैः ॥ (७८।२)

yāmatrayaṃ prayatnena dhautaḥ paścād gavāṃ jalaiḥ ||

79.1७९.१

ततो धूर्तफलान्तस्थं पाचयेद्बहुभिः पुटैः । (७९।१)

tato dhūrtaphalāntasthaṃ pācayedbahubhiḥ puṭaiḥ |

79.2७९.२

लावकाख्यैः सुमतिमान् शोभनः सूर्यकान्तिवत् । (७९।२)

lāvakākhyaiḥ sumatimān śobhanaḥ sūryakāntivat |

79.3७९.३

जायते नात्र संदेहो बद्धः शिवसमो भवेत् ॥ (७९।३)

jāyate nātra saṃdeho baddhaḥ śivasamo bhavet ||

80.1८०.१

रौप्येण रसबन्धःअष्टमांशेन रूप्येन सूतकं हि प्रमर्दयेत् । (८०।१)

raupyeṇa rasabandhaḥaṣṭamāṃśena rūpyena sūtakaṃ hi pramardayet |

80.2८०.२

चांगेरीस्वरसेनैव पिष्टिकां कारयेद् बुधः ॥ (८०।२)

cāṃgerīsvarasenaiva piṣṭikāṃ kārayed budhaḥ ||

81.1८१.१

खोटं बद्ध्वा तु विपचेत् धूर्ततैले त्रिवासरान् । (८१।१)

khoṭaṃ baddhvā tu vipacet dhūrtataile trivāsarān |

81.2८१.२

तथा च कंगुणीतैले करवीरजटोद्भवे ॥ (८१।२)

tathā ca kaṃguṇītaile karavīrajaṭodbhave ||

82.1८२.१

जातीफलोद्भवेनापि वत्सनागोद्भवेन च । (८२।१)

jātīphalodbhavenāpi vatsanāgodbhavena ca |

82.2८२.२

भृंग्युद्भवेन च तथा समुद्रशोषकस्य वै ॥ (८२।२)

bhṛṃgyudbhavena ca tathā samudraśoṣakasya vai ||

83.1८३.१

देवदारुभवेनापि पाचयेन्मतिमान् भिषक् । (८३।१)

devadārubhavenāpi pācayenmatimān bhiṣak |

83.2८३.२

पश्चात्सुतीक्ष्णमदिरा दातव्या तु तुषाग्निना ॥ (८३।२)

paścātsutīkṣṇamadirā dātavyā tu tuṣāgninā ||

84.1८४.१

दिनानि सप्तसंख्यानि मुखम् उत्पद्यते ध्रुवम् । (८४।१)

dināni saptasaṃkhyāni mukham utpadyate dhruvam |

84.2८४.२

शुक्रस्तम्भकरः सम्यक् क्षीरं पिबति नान्यथा ॥ (८४।२)

śukrastambhakaraḥ samyak kṣīraṃ pibati nānyathā ||

85.1८५.१

तुत्थेन तुत्थोत्थताम्रेण रसबन्धःलोहपात्रे सुविस्तीर्णे तुत्थकस्यालवालकम् । (८५।१)

tutthena tutthotthatāmreṇa rasabandhaḥlohapātre suvistīrṇe tutthakasyālavālakam |

85.2८५.२

अष्टसंस्कारितं सूतं तस्मिन्निक्षिप्य मात्रया ॥ (८५।२)

aṣṭasaṃskāritaṃ sūtaṃ tasminnikṣipya mātrayā ||

86.1८६.१

तुत्थचूर्णेन संछाद्य पूरयेन्निम्बुकद्रवैः । (८६।१)

tutthacūrṇena saṃchādya pūrayennimbukadravaiḥ |

86.2८६.२

पिधानेन मुखं रुद्ध्वा लोहपात्रस्य यत्नतः ॥ (८६।२)

pidhānena mukhaṃ ruddhvā lohapātrasya yatnataḥ ||

87.1८७.१

निर्वाते निर्जने देशे त्रिदिनं स्थापयेत्ततः । (८७।१)

nirvāte nirjane deśe tridinaṃ sthāpayettataḥ |

87.2८७.२

उष्णकांजिकयोगेन क्षालयेद् बहुशो भिषक् ॥ (८७।२)

uṣṇakāṃjikayogena kṣālayed bahuśo bhiṣak ||

88.1८८.१

नवनीतसमो वर्णः सूतकस्यापि दृश्यते । (८८।१)

navanītasamo varṇaḥ sūtakasyāpi dṛśyate |

88.2८८.२

रसखोटं ततो बद्ध्वा स्वेदयेत्कांजिकैस्त्र्यहम् ॥ (८८।२)

rasakhoṭaṃ tato baddhvā svedayetkāṃjikaistryaham ||

89.1८९.१

अश्मचूर्णस्य कणिकामध्ये खोटं निधाय च । (८९।१)

aśmacūrṇasya kaṇikāmadhye khoṭaṃ nidhāya ca |

89.2८९.२

जलसेकः प्रकर्तव्यः शीतीभूतं समुद्धरेत् ॥ (८९।२)

jalasekaḥ prakartavyaḥ śītībhūtaṃ samuddharet ||

90.1९०.१

अनेनैव प्रकारेण त्रिवारं पाचयेद् ध्रुवम् । (९०।१)

anenaiva prakāreṇa trivāraṃ pācayed dhruvam |

90.2९०.२

कठिनत्वं प्रयात्येव सत्यं गुरुवचो यथा ॥ (९०।२)

kaṭhinatvaṃ prayātyeva satyaṃ guruvaco yathā ||

91.1९१.१

ततो धूर्तफलानां हि सहस्रेणापि पाचयेत् । (९१।१)

tato dhūrtaphalānāṃ hi sahasreṇāpi pācayet |

91.2९१.२

मुखम् उत्पद्यते सम्यक् वीर्यस्तंभकरो ऽप्ययम् ॥ (९१।२)

mukham utpadyate samyak vīryastaṃbhakaro 'pyayam ||

92.1९२.१

धातुबीजेन रसबन्धःवंगतीक्ष्णे समे कृत्वा ध्मापयेद्वज्रमूषया । (९२।१)

dhātubījena rasabandhaḥvaṃgatīkṣṇe same kṛtvā dhmāpayedvajramūṣayā |

92.2९२.२

वङ्गम् उत्तारयेत्सम्यक् तीव्राङ्गारैः प्रयत्नतः ॥ (९२।२)

vaṅgam uttārayetsamyak tīvrāṅgāraiḥ prayatnataḥ ||

93.1९३.१

अनेनैव प्रकारेण त्रिगुणं वाहयेत्त्रपु । (९३।१)

anenaiva prakāreṇa triguṇaṃ vāhayettrapu |

93.2९३.२

बीजं शाणप्रमाणं हि सूतं पलमितं भवेत् ॥ (९३।२)

bījaṃ śāṇapramāṇaṃ hi sūtaṃ palamitaṃ bhavet ||

94.1९४.१

मर्दयेत्कन्यकाद्रावैर् दिनमेकं विशोषयेत् । (९४।१)

mardayetkanyakādrāvair dinamekaṃ viśoṣayet |

94.2९४.२

गोलस्य स्वेदनं कार्यमहोभिः सप्तभिस्तथा ॥ (९४।२)

golasya svedanaṃ kāryamahobhiḥ saptabhistathā ||

95.1९५.१

त्रिफलाक्वाथमध्ये तु त्रियामं स्वेदयेत्सुधीः । (९५।१)

triphalākvāthamadhye tu triyāmaṃ svedayetsudhīḥ |

95.2९५.२

कुमार्याः स्वरसेनैव भृंगराजरसेन हि ॥ (९५।२)

kumāryāḥ svarasenaiva bhṛṃgarājarasena hi ||

96.1९६.१

भृंगीरसेन च तथा त्रिदिनं स्वेद्यमेव हि । (९६।१)

bhṛṃgīrasena ca tathā tridinaṃ svedyameva hi |

96.2९६.२

एकैकेनौषधेनैवं काचकूप्यां निवेशयेत् ॥ (९६।२)

ekaikenauṣadhenaivaṃ kācakūpyāṃ niveśayet ||

97.1९७.१

खटीपटुशिवाभक्तं पिष्ट्वा वक्त्रं निरुन्धयेत् । (९७।१)

khaṭīpaṭuśivābhaktaṃ piṣṭvā vaktraṃ nirundhayet |

97.2९७.२

खातं त्रिहस्तमात्रं स्याल्लद्दीपूर्णं तु कारयेत् ॥ (९७।२)

khātaṃ trihastamātraṃ syālladdīpūrṇaṃ tu kārayet ||

98.1९८.१

मध्ये तु काचघटिकां सुरापूर्णां निवेशयेत् । (९८।१)

madhye tu kācaghaṭikāṃ surāpūrṇāṃ niveśayet |

98.2९८.२

भूमिस्थां मासयुग्मेन पश्चादेनां समुद्धरेत् ॥ (९८।२)

bhūmisthāṃ māsayugmena paścādenāṃ samuddharet ||

99.1९९.१

बद्धं सूतवरं ग्राह्यं शुभ्रं चंद्रप्रभानिभम् । (९९।१)

baddhaṃ sūtavaraṃ grāhyaṃ śubhraṃ caṃdraprabhānibham |

99.2९९.२

मुखस्थं कुरुते सम्यक् दृढवज्रसमं वपुः ॥ (९९।२)

mukhasthaṃ kurute samyak dṛḍhavajrasamaṃ vapuḥ ||

100.1१००.१

कामिनीनां शतं गच्छेद्वलीपलितवर्जितः । (१००।१)

kāminīnāṃ śataṃ gacchedvalīpalitavarjitaḥ |

100.2१००.२

देवीशास्त्रानुसारेण धातुबद्धरसोऽप्ययम् ॥ (१००।२)

devīśāstrānusāreṇa dhātubaddharaso'pyayam ||

101.0१०१.०

प्रकाशितो मया सम्यक् नात्र कार्या विचारणा ॥ (१०१।०)

prakāśito mayā samyak nātra kāryā vicāraṇā ||

102.1१०२.१

कान्तलोहेन रसबन्धःरसेंद्रः कान्तलोहं च तीक्ष्णलोहं तथैव च । (१०२।१)

kāntalohena rasabandhaḥraseṃdraḥ kāntalohaṃ ca tīkṣṇalohaṃ tathaiva ca |

102.2१०२.२

अभ्रसत्वं तथा ताप्यसत्वं हेमसमन्वितम् ॥ (१०२।२)

abhrasatvaṃ tathā tāpyasatvaṃ hemasamanvitam ||

103.1१०३.१

समांशानि च सर्वाणि मर्दयेन्निम्बुकद्रवैः । (१०३।१)

samāṃśāni ca sarvāṇi mardayennimbukadravaiḥ |

103.2१०३.२

निषेचयेदेकदिनं पश्चाद् गोलं तु कारयेत् ॥ (१०३।२)

niṣecayedekadinaṃ paścād golaṃ tu kārayet ||

104.1१०४.१

पक्वमूषा प्रकर्तव्या गोलं गर्भे निवेशयेत् । (१०४।१)

pakvamūṣā prakartavyā golaṃ garbhe niveśayet |

104.2१०४.२

गोजिह्वा काकमाची च निर्गुंडी दुग्धिका तथा ॥ (१०४।२)

gojihvā kākamācī ca nirguṃḍī dugdhikā tathā ||

105.1१०५.१

कुमारी मेघनादा च मधुसैंधवसंयुता । (१०५।१)

kumārī meghanādā ca madhusaiṃdhavasaṃyutā |

105.2१०५.२

एतासां स्वरसेनैव स्वेदयेद्बहुशो भिषक् ॥ (१०५।२)

etāsāṃ svarasenaiva svedayedbahuśo bhiṣak ||

106.1१०६.१

यावद्दृढत्वमायाति तावत्स्वेद्यं तु गोलकम् । (१०६।१)

yāvaddṛḍhatvamāyāti tāvatsvedyaṃ tu golakam |

106.2१०६.२

वक्त्रे धृतं जरामृत्युं निहन्ति च न संशयः ॥ (१०६।२)

vaktre dhṛtaṃ jarāmṛtyuṃ nihanti ca na saṃśayaḥ ||

107.1१०७.१

सर्वरोगान्निहत्याशु वयः स्तम्भयते ध्रुवम् । (१०७।१)

sarvarogānnihatyāśu vayaḥ stambhayate dhruvam |

107.2१०७.२

कर्णे कण्ठे तथा हस्ते धारिता मस्तकेऽपि वा । (१०७।२)

karṇe kaṇṭhe tathā haste dhāritā mastake'pi vā |

107.3१०७.३

अभिचारादिदोषाश्च न भवन्ति कदाचन ॥ (१०७।३)

abhicārādidoṣāśca na bhavanti kadācana ||

108.1१०८.१

चतुर्विधान्येव तु बन्धनानि श्रीसूतराजस्य मयोदितानि । (१०८।१)

caturvidhānyeva tu bandhanāni śrīsūtarājasya mayoditāni |

108.2१०८.२

कुर्वन्ति ये तत्त्वविदो भिषग्वरा राज्ञां गृहे तेऽपि भवन्ति पूज्याः ॥ (१०८।२)

kurvanti ye tattvavido bhiṣagvarā rājñāṃ gṛhe te'pi bhavanti pūjyāḥ ||

109.1१०९.१

इति परमरहस्यं सूतराजस्य चोक्तं रसनिगममहाब्धेर् लब्धम् एतत् सुरत्नम् । (१०९।१)

iti paramarahasyaṃ sūtarājasya coktaṃ rasanigamamahābdher labdham etat suratnam |

109.2१०९.२

सकलगुणवरिष्ठा वादिनः कौतुकज्ञा निजहृदि च सुकण्ठे धारयिष्यन्ति तज्ज्ञाः ॥ (१०९।२)

sakalaguṇavariṣṭhā vādinaḥ kautukajñā nijahṛdi ca sukaṇṭhe dhārayiṣyanti tajjñāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RPSudh, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit