रसप्रकाशसुधाकरRasaprakāśasudhākara
RPSudh, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ मया रसभस्म निगद्यते सकलपारदशास्त्रनियोगतः । (१।१)
atha mayā rasabhasma nigadyate sakalapāradaśāstraniyogataḥ |
ससितकृष्णसुपीतकलोहितं भवति वर्णचतुष्टयभूषितम् ॥ (१।२)
sasitakṛṣṇasupītakalohitaṃ bhavati varṇacatuṣṭayabhūṣitam ||
मेर्चुर्य्:: हिङ्गुलाकृष्टहंसपाकदरदः सुशोभितो निखिलनिम्बरसेन विमर्दितः । (२।१)
mercury:: hiṅgulākṛṣṭahaṃsapākadaradaḥ suśobhito nikhilanimbarasena vimarditaḥ |
नियतयामचतुष्टयमम्लके घनरसे समभागविलोडितः ॥ (२।२)
niyatayāmacatuṣṭayamamlake ghanarase samabhāgaviloḍitaḥ ||
डमरुकाभिधयंत्रनिवेशितस्तदनु लोहरजः खटिकासमम् । (३।१)
ḍamarukābhidhayaṃtraniveśitastadanu loharajaḥ khaṭikāsamam |
सुपयसा लवणेन विमर्दितं कुरु भिषग्वर यन्त्रसुरोधनम् ॥ (३।२)
supayasā lavaṇena vimarditaṃ kuru bhiṣagvara yantrasurodhanam ||
नियतयामचतुष्टयवह्निना मृदु समं रसमत्र विपाचयेत् । (४।१)
niyatayāmacatuṣṭayavahninā mṛdu samaṃ rasamatra vipācayet |
उपरि तत्र जलेन निषिञ्चयेदिति भवेद्दरदाद् वरसूतकः ॥ (४।२)
upari tatra jalena niṣiñcayediti bhaveddaradād varasūtakaḥ ||
अखिलशोधवरेण च वै यथा सकलकञ्चुकदोषविवर्जितः । (५।१)
akhilaśodhavareṇa ca vai yathā sakalakañcukadoṣavivarjitaḥ |
बहुलदोषहरोऽपि भवेत्तथा भवति शुद्धतमो दरदोद्भवः ॥ (५।२)
bahuladoṣaharo'pi bhavettathā bhavati śuddhatamo daradodbhavaḥ ||
मेर्चुर्य्:: मेदिच्। उसे (रसकर्पूर?)विमलसूतवरो हि पलाष्टकं तदनु धातुखटीपटुकांक्षिकाः । (६।१)
mercury:: medic. use (rasakarpūra?)vimalasūtavaro hi palāṣṭakaṃ tadanu dhātukhaṭīpaṭukāṃkṣikāḥ |
पृथगिमाश्च चतुष्पलभागिकाः स्फटिकशुद्धपलाष्टकसंमिताः ॥ (६।२)
pṛthagimāśca catuṣpalabhāgikāḥ sphaṭikaśuddhapalāṣṭakasaṃmitāḥ ||
सह जलेन विमृद्य च यामकं लवणकाम्लजलेन विमिश्रिताः । (७।१)
saha jalena vimṛdya ca yāmakaṃ lavaṇakāmlajalena vimiśritāḥ |
उदितधातुगणस्य च मूषिकां कुरु विषं विनिवेशय तत्र वै ॥ (७।२)
uditadhātugaṇasya ca mūṣikāṃ kuru viṣaṃ viniveśaya tatra vai ||
डमरूकाभिधयंत्रवरेण तं द्विदशयामममुं पच वह्निना । (८।१)
ḍamarūkābhidhayaṃtravareṇa taṃ dvidaśayāmamamuṃ paca vahninā |
पवनपित्तकफक्षयहारकः सकलरोगहरः परमः सदा ॥ (८।२)
pavanapittakaphakṣayahārakaḥ sakalarogaharaḥ paramaḥ sadā ||
गजपतेर् बलवद् बलदो नृणां द्विजपतीक्षणवन्नयनप्रदः । (९।१)
gajapater balavad balado nṛṇāṃ dvijapatīkṣaṇavannayanapradaḥ |
युवतिकामविलासविधायको भवति सूतवरः सुखदः सदा । (९।२)
yuvatikāmavilāsavidhāyako bhavati sūtavaraḥ sukhadaḥ sadā |
सघनसाररसः किल कान्तिदस्त्वखिलकुष्ठहरः कथितो मया ॥ (९।३)
saghanasārarasaḥ kila kāntidastvakhilakuṣṭhaharaḥ kathito mayā ||
मेर्चुर्य्:: अरुणभस्मन्विगतदोषकृतौ रसगंधकौ तदनु लुङ्गरसेन परिप्लुतौ । (१०।१)
mercury:: aruṇabhasmanvigatadoṣakṛtau rasagaṃdhakau tadanu luṅgarasena pariplutau |
प्रहरयुग्ममितं च शिलातले रविकरेण विमर्द्य विचूर्णितौ ॥ (१०।२)
praharayugmamitaṃ ca śilātale ravikareṇa vimardya vicūrṇitau ||
रुचिरकाचघटीविनिवेशितौ सिकतयंत्रवरेण दिनत्रयम् । (११।१)
rucirakācaghaṭīviniveśitau sikatayaṃtravareṇa dinatrayam |
कुरु भिषग्वर वह्निम् अधस्ततः स च भवेदरुणः कमलच्छविः ॥ (११।२)
kuru bhiṣagvara vahnim adhastataḥ sa ca bhavedaruṇaḥ kamalacchaviḥ ||
उदयभास्करनामरसो ह्ययं भवति रोगविघातकरः स्वयम् । (१२।१)
udayabhāskaranāmaraso hyayaṃ bhavati rogavighātakaraḥ svayam |
मगधजामधुना सह गुञ्जिकात्रयमितश्च सदा परिसेवितः ॥ (१२।२)
magadhajāmadhunā saha guñjikātrayamitaśca sadā parisevitaḥ ||
ललितकामविधावभिलाषुकः स्थविरकोऽपि रतौ तरुणायते । (१३।१)
lalitakāmavidhāvabhilāṣukaḥ sthavirako'pi ratau taruṇāyate |
गदहरो बलदोऽपि हि वर्णदो भवति कर्मविपाकजरोगहा । (१३।२)
gadaharo balado'pi hi varṇado bhavati karmavipākajarogahā |
सकलसूतकशास्त्रविमर्शनाद्द्विजवरेण मया प्रकटीकृतः ॥ (१३।३)
sakalasūtakaśāstravimarśanāddvijavareṇa mayā prakaṭīkṛtaḥ ||
मेर्चुर्य्:: रेद् भस्मन्रसविदापि रसः परिशोधितो विगतदोषकृतोऽपि हि गंधकः । (१४।१)
mercury:: red bhasmanrasavidāpi rasaḥ pariśodhito vigatadoṣakṛto'pi hi gaṃdhakaḥ |
विमललोहमये कृतखर्परे ह्यमलसाररजः परिमुच्यताम् ॥ (१४।२)
vimalalohamaye kṛtakharpare hyamalasārarajaḥ parimucyatām ||
अतिकुशाग्नियुते द्रवति स्वयं तदनु तत्र रसः परिमुच्यताम् । (१५।१)
atikuśāgniyute dravati svayaṃ tadanu tatra rasaḥ parimucyatām |
विशदलोहमयेन च दर्विणा विघटयेत्प्रहरत्रयसंमितम् ॥ (१५।२)
viśadalohamayena ca darviṇā vighaṭayetpraharatrayasaṃmitam ||
तदनु काचघटीं विनिवेश्य वै सिकतयन्त्रवरेण हि पाचितः । (१६।१)
tadanu kācaghaṭīṃ viniveśya vai sikatayantravareṇa hi pācitaḥ |
द्विदशयाममधःकृतवह्निना भवति रक्तरसस्तलभस्मसात् ॥ (१६।२)
dvidaśayāmamadhaḥkṛtavahninā bhavati raktarasastalabhasmasāt ||
गतबलेन नरेण सुसेवितो भवति वाजिकरः सुखदः सदा ॥ (१७।०)
gatabalena nareṇa susevito bhavati vājikaraḥ sukhadaḥ sadā ||
स च वलीपलितानि विनाशयेच्छतशरत्सु निरामयकृत्परम् ॥ (१८।०)
sa ca valīpalitāni vināśayecchataśaratsu nirāmayakṛtparam ||
मेर्चुर्य्:: रेद् भस्मन्विमलनागवरैकविभागिकं हरजभागचतुष्टयमिश्रितम् । (१९।१)
mercury:: red bhasmanvimalanāgavaraikavibhāgikaṃ harajabhāgacatuṣṭayamiśritam |
सततमेव विमर्द्य शिलातले बलिवसां च समां कुरु तद्भिषक् ॥ (१९।२)
satatameva vimardya śilātale balivasāṃ ca samāṃ kuru tadbhiṣak ||
दिनमितं सुविमर्द्य च कन्यकास्वरस ऐनकरेण विशोषयेत् । (२०।१)
dinamitaṃ suvimardya ca kanyakāsvarasa ainakareṇa viśoṣayet |
तदनु सूतवरस्य तु कज्जलीं रुचिरकाचघटे विनिवेशय ॥ (२०।२)
tadanu sūtavarasya tu kajjalīṃ rucirakācaghaṭe viniveśaya ||
दिवसयुग्ममधः कृतवह्निना स च भवेदरुणः कमलच्छविः । (२१।१)
divasayugmamadhaḥ kṛtavahninā sa ca bhavedaruṇaḥ kamalacchaviḥ |
सकलरोगविनाशनवह्निकृत् बलकरः परमोऽपि हि कान्तिकृत् ॥ (२१।२)
sakalarogavināśanavahnikṛt balakaraḥ paramo'pi hi kāntikṛt ||
नयनरोगविनाशकरो भवेत्सकलकामुकविभ्रमकारकः । (२२।१)
nayanarogavināśakaro bhavetsakalakāmukavibhramakārakaḥ |
स खलु कर्मविपाकजरोगहा विशदनागयुतः खलु पारदः ॥ (२२।२)
sa khalu karmavipākajarogahā viśadanāgayutaḥ khalu pāradaḥ ||
मेर्चुर्य्:: जारण wइथ् सुल्ड़ुर्मृदुमृदा रचिता मसृणेष्टिका उपरि गर्तवरेण च संयुता । (२३।१)
mercury:: jāraṇa with sulfurmṛdumṛdā racitā masṛṇeṣṭikā upari gartavareṇa ca saṃyutā |
रसवरं दशशाणमितं हि तत्सशुकपिच्छवरेण निधापयेत् ॥ (२३।२)
rasavaraṃ daśaśāṇamitaṃ hi tatsaśukapicchavareṇa nidhāpayet ||
सकलपूर्णकृतं च सुगर्तकं गलितनिम्बुफलोद्भवकेन वै । (२४।१)
sakalapūrṇakṛtaṃ ca sugartakaṃ galitanimbuphalodbhavakena vai |
स्थगय तं च पिधानवरेण वै मृदितया सुमृदा परिमुद्रितम् ॥ (२४।२)
sthagaya taṃ ca pidhānavareṇa vai mṛditayā sumṛdā parimudritam ||
तदनु कुक्कुटानां पुटे शृतो हुपलकेन वनोद्भवकेन वै । (२५।१)
tadanu kukkuṭānāṃ puṭe śṛto hupalakena vanodbhavakena vai |
विधिविदा भिषजा ह्यमुना कृतो विमलषड्गुणगन्धकम् अश्नुते ॥ (२५।२)
vidhividā bhiṣajā hyamunā kṛto vimalaṣaḍguṇagandhakam aśnute ||
स च शरीरकरोऽप्यथ लोहकृत् सकलसिद्धिकरः परमो भवेत् । (२६।१)
sa ca śarīrakaro'pyatha lohakṛt sakalasiddhikaraḥ paramo bhavet |
शतगुणं हि यदा परिजीर्यते रसवरः खलु हेमकरो भवेत् ॥ (२६।२)
śataguṇaṃ hi yadā parijīryate rasavaraḥ khalu hemakaro bhavet ||
मेर्चुर्य्:: रसपोट्टलीसशुकपिच्छसमोऽपि हि पारदो भवति खल्वतलेन च कुट्टितः । (२७।१)
mercury:: rasapoṭṭalīsaśukapicchasamo'pi hi pārado bhavati khalvatalena ca kuṭṭitaḥ |
दृढतरामुपकल्पय पर्पटीं वसनबद्धकृतामपि पोटलीम् ॥ (२७।२)
dṛḍhatarāmupakalpaya parpaṭīṃ vasanabaddhakṛtāmapi poṭalīm ||
उपरि नागरसेन विलेपिता रविकरेण सदा परिशोषिताम् । (२८।१)
upari nāgarasena vilepitā ravikareṇa sadā pariśoṣitām |
कनकपत्ररसेन च सप्तधाप्यवनिगर्ततले विनिवेशय ॥ (२८।२)
kanakapatrarasena ca saptadhāpyavanigartatale viniveśaya ||
अवनिगर्तम् अरत्निकम् आयतं द्विदशमङ्गुलमेव सुनिम्नकम् । (२९।१)
avanigartam aratnikam āyataṃ dvidaśamaṅgulameva sunimnakam |
सिकतया परिपूर्य तदर्धकं तदनु तत्र निवेशय पोट्टलीम् ॥ (२९।२)
sikatayā paripūrya tadardhakaṃ tadanu tatra niveśaya poṭṭalīm ||
उपरि वालुकया परिपूर्य तच्छगणकैश्च पुटं परिदीयताम् । (३०।१)
upari vālukayā paripūrya tacchagaṇakaiśca puṭaṃ paridīyatām |
द्विदशयामम् अथाग्निमहो कुरु भवति तेन महारसपोटली । (३०।२)
dvidaśayāmam athāgnimaho kuru bhavati tena mahārasapoṭalī |
इति मया कथिता रसपोटली बलकरा सुकरा सुखसिद्धिदा ॥ (३०।३)
iti mayā kathitā rasapoṭalī balakarā sukarā sukhasiddhidā ||
मेर्चुर्य्:: मारणविशदसूतसमोऽपि हि गंधकस्तदनु खल्वतले सुविमर्दितः । (३१।१)
mercury:: māraṇaviśadasūtasamo'pi hi gaṃdhakastadanu khalvatale suvimarditaḥ |
त्रिदिनमेव हि हंसपदीरसे दिनकरस्य करेण सुशोषितः ॥ (३१।२)
tridinameva hi haṃsapadīrase dinakarasya kareṇa suśoṣitaḥ ||
विमललोहमये दृढखर्परे तदनु कज्जलिकां प्रतिमुच्य वै । (३२।१)
vimalalohamaye dṛḍhakharpare tadanu kajjalikāṃ pratimucya vai |
करमिता सुकृतापि हि चुह्लिका ह्युपरि तत्र निवेशय च भाजनं ॥ (३२।२)
karamitā sukṛtāpi hi cuhlikā hyupari tatra niveśaya ca bhājanaṃ ||
अमललोहमयेन च दर्विणा रसवरं नियतं परिमर्दयेत् । (३३।१)
amalalohamayena ca darviṇā rasavaraṃ niyataṃ parimardayet |
तदनु वह्निमधः कुरु वै दृढं सततमेव हि यामचतुष्टयम् ॥ (३३।२)
tadanu vahnimadhaḥ kuru vai dṛḍhaṃ satatameva hi yāmacatuṣṭayam ||
सुपच एष रसो जलदोपमो भवति वल्लमितो मधुना युतः । (३४।१)
supaca eṣa raso jaladopamo bhavati vallamito madhunā yutaḥ |
कवलितः क्षयरोगगणापहो मदनवृद्धिकरः परमो नृणाम् ॥ (३४।२)
kavalitaḥ kṣayarogagaṇāpaho madanavṛddhikaraḥ paramo nṛṇām ||
स च वलीपलितानि विनाशयेत् सकलकुष्ठविनाशकरः परः ॥ (३५।०)
sa ca valīpalitāni vināśayet sakalakuṣṭhavināśakaraḥ paraḥ ||
मेर्चुर्य्:: मारणमृदुमृदा परिकल्पितमूषिकां रसमिताङ्गुलिकां भुवि संन्यसेत् । (३६।१)
mercury:: māraṇamṛdumṛdā parikalpitamūṣikāṃ rasamitāṅgulikāṃ bhuvi saṃnyaset |
रसवरं विमलं च सुशोभितं सशुकपिच्छसमं परिमर्दितम् ॥ (३६।२)
rasavaraṃ vimalaṃ ca suśobhitaṃ saśukapicchasamaṃ parimarditam ||
रससमानमितं धृतमूषया द्वितययुग्मकृतं परिमुद्रितम् । (३७।१)
rasasamānamitaṃ dhṛtamūṣayā dvitayayugmakṛtaṃ parimudritam |
कनकमूलरसेन च पाचितं तदनु सप्तदिनं कृशवह्निना ॥ (३७।२)
kanakamūlarasena ca pācitaṃ tadanu saptadinaṃ kṛśavahninā ||
रसवरस्य शुभं हि विपाचनं यवमितो रसराजवरस् तदा । (३८।१)
rasavarasya śubhaṃ hi vipācanaṃ yavamito rasarājavaras tadā |
दिनमुखे प्रतिहन्ति सुभक्षितः सकलदोषकृतां विकृतिं जयेत् ॥ (३८।२)
dinamukhe pratihanti subhakṣitaḥ sakaladoṣakṛtāṃ vikṛtiṃ jayet ||
रसपर्पटीरसवरं पलयुग्ममितं शुभं रुचिरताम्रमयः समभागिकम् । (३९।१)
rasaparpaṭīrasavaraṃ palayugmamitaṃ śubhaṃ ruciratāmramayaḥ samabhāgikam |
बलिवसां च घृतेन विमर्दयेद् अतिकृशाग्निकृते द्रवति स्वयम् ॥ (३९।२)
balivasāṃ ca ghṛtena vimardayed atikṛśāgnikṛte dravati svayam ||
तदनु ताम्ररसौ विनिवेश्यतां त्रयमिदं सरसं च विमर्दितम् । (४०।१)
tadanu tāmrarasau viniveśyatāṃ trayamidaṃ sarasaṃ ca vimarditam |
द्रुतमयं च सदायसभाजने तदनु सूतकृतां वरकज्जलीम् ॥ (४०।२)
drutamayaṃ ca sadāyasabhājane tadanu sūtakṛtāṃ varakajjalīm ||
विघटयेदथ लोहसुदर्विणा तदनु मोचदलोपरि ढाल्यते । (४१।१)
vighaṭayedatha lohasudarviṇā tadanu mocadalopari ḍhālyate |
भवति सारतमा रसपर्पटी सकलरोगविघातकरी हि सा ॥ (४१।२)
bhavati sāratamā rasaparpaṭī sakalarogavighātakarī hi sā ||
कुरु समानकटुत्रयसंयुतां मरिचयुग्ममितां सुखदां सदा ॥ (४२।०)
kuru samānakaṭutrayasaṃyutāṃ maricayugmamitāṃ sukhadāṃ sadā ||
अनुपाने प्रयोक्तव्या त्रिफलाक्षौद्रसंयुता । (४३।१)
anupāne prayoktavyā triphalākṣaudrasaṃyutā |
पर्पटीं भक्षयेत्प्रातस्तथा त्र्यूषणसंयुताम् ॥ (४३।२)
parpaṭīṃ bhakṣayetprātastathā tryūṣaṇasaṃyutām ||
भक्षिता मधुना सार्धं सर्वज्वरविनाशिनी ॥ (४४।२)
bhakṣitā madhunā sārdhaṃ sarvajvaravināśinī ||
श्यामात्रिकटुकेनापि वातजां ग्रहणीं जयेत् ॥ (४५।२)
śyāmātrikaṭukenāpi vātajāṃ grahaṇīṃ jayet ||
गुग्गुलुत्रिफलासार्धं वातरक्तं विनाशयेत् । (४६।१)
guggulutriphalāsārdhaṃ vātaraktaṃ vināśayet |
शाल्मली निम्बपंचांगं कल्हारश्च गुडूचिका । (५०।१)
śālmalī nimbapaṃcāṃgaṃ kalhāraśca guḍūcikā |
निर्गुंडी च समांशानि कारयेद्भिषगुत्तमः ॥ (५०।२)
nirguṃḍī ca samāṃśāni kārayedbhiṣaguttamaḥ ||
चूर्णीकृत्य च तत्सर्वं पर्पट्याश्चानुपानकम् । (५१।१)
cūrṇīkṛtya ca tatsarvaṃ parpaṭyāścānupānakam |
अष्टादश च कुष्ठानि निहन्त्येव न संशयः ॥ (५१।२)
aṣṭādaśa ca kuṣṭhāni nihantyeva na saṃśayaḥ ||
अपथ्यं नैव भुञ्जीयाद् दोषदूष्याद्यपेक्षया ॥ (५२।२)
apathyaṃ naiva bhuñjīyād doṣadūṣyādyapekṣayā ||
रसपर्पटीशुद्धं रसं गंधकमेव शुद्धं पृथक् समांशं कुरु यत्नतस्ततः । (५३।१)
rasaparpaṭīśuddhaṃ rasaṃ gaṃdhakameva śuddhaṃ pṛthak samāṃśaṃ kuru yatnatastataḥ |
एरंडमूलस्य रसेन सूतं तथाद्रिकर्ण्या स्वरसेन मर्दयेत् ॥ (५३।२)
eraṃḍamūlasya rasena sūtaṃ tathādrikarṇyā svarasena mardayet ||
तं काकमाच्याः स्वरसेन पिष्ट्वा तथा च तं दाडिमबीजतोयैः । (५४।१)
taṃ kākamācyāḥ svarasena piṣṭvā tathā ca taṃ dāḍimabījatoyaiḥ |
क्रमेण सूतं हि दिनैश्चतुर्भिः शुद्धत्वमायाति हि निश्चयेन ॥ (५४।२)
krameṇa sūtaṃ hi dinaiścaturbhiḥ śuddhatvamāyāti hi niścayena ||
ततस्तु गंधं खलु मार्कवद्रवैर् विभाव्यमानं कुरु लोहपात्रे । (५५।१)
tatastu gaṃdhaṃ khalu mārkavadravair vibhāvyamānaṃ kuru lohapātre |
प्रद्रावयेत्तं बदरस्य चाग्निना प्रढालयेद् भृंगरसे त्रिवारम् ॥ (५५।२)
pradrāvayettaṃ badarasya cāgninā praḍhālayed bhṛṃgarase trivāram ||
कार्या ततः कज्जलिका विमर्द्य तां द्रावयेल्लोहमये सुपात्रे । (५६।१)
kāryā tataḥ kajjalikā vimardya tāṃ drāvayellohamaye supātre |
प्रढालयेत्तां कदलीदले हि संछाद्य चान्येन दलेन पश्चात् ॥ (५६।२)
praḍhālayettāṃ kadalīdale hi saṃchādya cānyena dalena paścāt ||
तस्यास् त्व् अधोर्ध्वं प्रददीत गोमयं शीतीकृता गव्यघृतेन भर्जिता । (५७।१)
tasyās tv adhordhvaṃ pradadīta gomayaṃ śītīkṛtā gavyaghṛtena bharjitā |
रोगानशेषान्मलदोषजातान् हिनस्ति चैषा रसपर्पटी हि ॥ (५७।२)
rogānaśeṣānmaladoṣajātān hinasti caiṣā rasaparpaṭī hi ||
सा जीरकेणैव तु रामठेन वातामशूलं गृहणीं सकामलाम् । (५८।१)
sā jīrakeṇaiva tu rāmaṭhena vātāmaśūlaṃ gṛhaṇīṃ sakāmalām |
गुल्मानि चाष्टावुदराणि हन्यात् संसेविता शुद्धरसस्य पर्पटी ॥ (५८।२)
gulmāni cāṣṭāvudarāṇi hanyāt saṃsevitā śuddharasasya parpaṭī ||
मयापि सद्वैद्यहिताय नूनं प्रदर्शितेयं खलु रोगनाशिनी ॥ (५९।०)
mayāpi sadvaidyahitāya nūnaṃ pradarśiteyaṃ khalu roganāśinī ||
मेर्चुर्य्:: मारणसूतं सुशुद्धं लवणैश्चतुर्भिः क्षारैस्त्रिभिश्चापि विमर्दयेच्च । (६०।१)
mercury:: māraṇasūtaṃ suśuddhaṃ lavaṇaiścaturbhiḥ kṣāraistribhiścāpi vimardayecca |
संशोष्य पश्चादपि हिंगुराजिकाशुंठीभिरेभिश्च समं विमर्द्य ॥ (६०।२)
saṃśoṣya paścādapi hiṃgurājikāśuṃṭhībhirebhiśca samaṃ vimardya ||
रसेन सार्धं हि कुमारिकाया मूषां विदध्याद्रविघर्मशोषिताम् । (६१।१)
rasena sārdhaṃ hi kumārikāyā mūṣāṃ vidadhyādravigharmaśoṣitām |
तस्यां निधायाथ रसस्य गोलकं तं स्वेदितं चाम्लरसेन सम्यक् ॥ (६१।२)
tasyāṃ nidhāyātha rasasya golakaṃ taṃ sveditaṃ cāmlarasena samyak ||
यामाष्टकेनाग्निकृतेन दोलया पश्चाद् रसेनाभिविमर्दितोऽसौ । (६२।१)
yāmāṣṭakenāgnikṛtena dolayā paścād rasenābhivimardito'sau |
भेकपर्ण्युरुवुभृंगराजकैः शृङ्गवेरगिरिकर्णिकारसैः ॥ (६२।२)
bhekaparṇyuruvubhṛṃgarājakaiḥ śṛṅgaveragirikarṇikārasaiḥ ||
काकमाचिजविभक्तिकाजलैर् धूर्तजैरपि जयन्तिकाद्रवैः । (६३।१)
kākamācijavibhaktikājalair dhūrtajairapi jayantikādravaiḥ |
सिंधुवारकरसेन मर्दितं मसृणखल्वतले त्रिवासरम् ॥ (६३।२)
siṃdhuvārakarasena marditaṃ masṛṇakhalvatale trivāsaram ||
प्रतिरसं च विशोष्य हि भक्षयेद्रक्तिकाद्वयमितं रुजापहम् । (६४।१)
pratirasaṃ ca viśoṣya hi bhakṣayedraktikādvayamitaṃ rujāpaham |
केकिमाहिषवराहपित्तकैः कच्छपस्य च रसेन मर्दितम् । (६४।२)
kekimāhiṣavarāhapittakaiḥ kacchapasya ca rasena marditam |
जायतेऽधिकतरं गुणेन वै सन्निपातभवमूर्च्छनं जयेत् ॥ (६४।३)
jāyate'dhikataraṃ guṇena vai sannipātabhavamūrcchanaṃ jayet ||
यः श्रीसूतवरस्य सेवनमिदं नित्यं करोतीह वै दीर्घायुर्धनधान्यधर्मसहितः प्राप्नोति सौख्यं परम् । (६५।१)
yaḥ śrīsūtavarasya sevanamidaṃ nityaṃ karotīha vai dīrghāyurdhanadhānyadharmasahitaḥ prāpnoti saukhyaṃ param |
लोके कीर्तिपरंपरां वितनुते धर्मे मतिर्जायते प्रान्ते तस्य परा गतिर्हि नियतं सत्यं शिवेनोदितम् ॥ (६५।२)
loke kīrtiparaṃparāṃ vitanute dharme matirjāyate prānte tasya parā gatirhi niyataṃ satyaṃ śivenoditam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.