अथ यन्त्राणि वक्ष्यन्ते पारदो येन यन्त्र्यते । (१।१)

तस्माद्यन्त्रस्य रूपाणि दर्शनीयानि शास्त्रतः ॥ (१।२)

यन्त्राणिदोला पलभलीयन्त्रम् ऊर्ध्वपातनकं च यत् । (२।१)

अधःपातनकं चापि तिर्यक्पातनकं तथा ॥ (२।२)

घटीयन्त्रं गर्भयन्त्रमिष्टिका जलयन्त्रकम् । (३।१)

खल्वं डमरुकाख्यं च चिपिटाख्यं तुलाभिधम् ॥ (३।२)

लवणं कोष्ठिकासंज्ञम् अन्तरालिकसंज्ञितम् । (४।१)

धूपयन्त्रं नाभियन्त्रं ग्रस्तयन्त्रं तथैव च ॥ (४।२)

विद्याधरं कुण्डकं च ढेकीसंज्ञम् उदाहृतम् । (५।१)

सोमानलं च निगडं किंनरं भैरवाभिधम् ॥ (५।२)

वालुकानामकं चापि पातालं भूधराभिधम् । (६।१)

सारणायन्त्रकं गुह्यं गन्धपिष्टकयन्त्रकम् ॥ (६।२)

कूपीयन्त्रं पालिकाख्यं दीपिकायन्त्रकं तथा । (७।१)

स्थालीयन्त्रं भस्मयंत्रं देगयन्त्रमुदीरितम् ॥ (७।२)

घाणिकायन्त्रमुद्दिष्टं हंसपाकाभिधं तथा । (८।१)

ऊनचत्वारिंशदत्र यन्त्राण्युक्तानि नामतः ॥ (८।२)

मूषाःअथ मूषाश्च कथ्यन्ते मृत्तिकाभेदतः क्रमात् । (९।१)

च्रुचिब्ले:: स्य्नोन्य्म्स्मूषा कुमुदिका प्रोक्ता कोविका करहाटिका ॥ (९।२)

पातिनी कथ्यते सैव वह्निमित्रा प्रकीर्तिता । (१०।१)

योगमूषातुषभस्मयुता मृत्स्ना वाल्मिकी बिडसंयुता ॥ (१०।२)

तया या रचिता मूषा योगमूषेति कथ्यते । (११।१)

गारमूषागारभूनागसत्वाभ्यां शणैर्दग्धतुषैस्तथा ॥ (११।२)

मर्दिता महिषीक्षीरे मृत्तिका पक्षमात्रकम् । (१२।१)

तन्मृदा रचिता मूषा गारमूषेति कथ्यते ॥ (१२।२)

वरमूषावस्त्रांगारतुषास् तुल्यास् तच्चतुर्गुणमृत्तिका । (१३।१)

भूनागमृत्तिका तुल्या सर्वैरेभिर्विमर्दिता । (१३।२)

कथिता वरमूषा सा यामं वह्निं सहेत वै ॥ (१३।३)

वर्णमूषापूर्वोक्ता मृत्तिका या तु रक्तवर्गांबुभाविता । (१४।१)

रक्तवर्गयुता मृत्स्नाकारिता मूषिका शुभा ॥ (१४।२)

तुरीपुष्पकसीसाभ्यां लेपिता सा च मूषिका । (१५।१)

वर्णोत्कर्षे प्रयोक्तव्या वर्णमूषेति कथ्यते ॥ (१५।२)

रूप्यमूषाश्वेतवर्गेण वै लिप्ता रूप्यमूषा प्रकीर्तिता ॥ (१६।०)

विडमूषाविडेन रचिता या तु विडेनैव प्रलेपिता । (१७।१)

देहलोहार्थसिद्ध्यर्थं विडमूषेत्युदाहृता ॥ (१७।२)

वज्रमूषागारभूनागसत्त्वाभ्यां तुषमिश्रा शणेन च । (१८।१)

मृत्समा महिषीक्षीरैर् दिवसत्रयमर्दिता ॥ (१८।२)

संस्थिता पक्षमात्रं हि पश्चान्मूषा कृता तया । (१९।१)

लेपिता मत्कुणस्याथ शोणितेन बलारसैः ॥ (१९।२)

चतुर्यामं ध्मापिता हि द्रवते नैव वह्निना । (२०।१)

वज्रमूषेति कथिता वज्रद्रावणहेतवे ॥ (२०।२)

वृन्ताकमूषावृन्ताकाकारमूषायां नालं कृत्वा दशांगुलम् । (२१।१)

धत्तूरपुष्पवद्दीर्घं सुदृढं चैव कारयेत् ॥ (२१।२)

अष्टांगुलं च सच्छिद्रं भवेद् वृन्ताकमूषिका । (२२।१)

अनया खर्परादीनां मृदूनां सत्त्वम् आहरेत् ॥ (२२।२)

गोस्तनमूषागोस्तनाकारमूषा या मुखोपरि विमुद्रिता । (२३।१)

सत्वानां द्रावणे शुद्धौ मूषा सा गोस्तनी भवेत् ॥ (२३।२)

मल्लमूषानिर्दिष्टा मल्लमूषा या मल्लद्वितयसंपुटात् । (२४।१)

रसपर्पटिकादीनां स्वेदनाय प्रकीर्तिता ॥ (२४।२)

पक्वमूषापक्वमूषा कुलालभाण्डरूपा या दृढा च परिपाचिता । (२५।१)

पक्वमूषेति सा प्रोक्ता सत्वरद्रव्यशोधिनी ॥ (२५।२)

महामूषाअतिस्थूलातिदीर्घा च मुखे किंचिच्च विस्तृता । (२६।१)

महामूषेति सा प्रोक्ता सत्वरद्रव्यशोधिनी ॥ (२६।२)

मञ्जूषमूषाषडंगुलोन्नता दीर्घा चतुरस्रा च निम्नका । (२७।१)

मञ्जूषाकारमूषा सा कथिता रसमारणे ॥ (२७।२)

गर्भमूषाभूमौ निखन्यमानां हि मूषामाच्छाद्य वालुकैः । (२८।१)

गर्भमूषा तु सा ज्ञेया पारदस्य निबन्धिनी ॥ (२८।२)

मुशलमूषामूषा या चिपिटा मूले वर्तुलाष्टांगुलोच्छ्रया । (२९।१)

मूषा सा मुसलाख्या स्याच्चक्रीबद्धरसे हिता ॥ (२९।२)

कोष्ट्ःयः, अङ्गारकोष्ठीअंगारकोष्ठिका नाम राजहस्तप्रमाणका । (३०।१)

द्वादशांगुलविस्तारा चतुरस्रा प्रकीर्तिता ॥ (३०।२)

वेष्टिता मृण्मयेनाथ एकभित्तौ च गर्तकम् । (३१।१)

वितस्तिमात्रं द्वारं च सार्धवैतस्तिकं दृढम् ॥ (३१।२)

अधोभागे विधातव्या देहली धमनाय वै । (३२।१)

प्रादेशमात्रा भित्तिः स्यादुत्तरङ्गस्य चोर्ध्वतः ॥ (३२।२)

प्रादेशमात्रं कर्तव्यं द्वारं तस्योपरि ध्रुवम् । (३३।१)

द्वारं चेष्टिकया रुद्ध्वा संधिरोधं च कारयेत् ॥ (३३।२)

पूरयेत्कोकिलैस्तां तु भस्त्रिकां प्रधमेत्खलु । (३४।१)

कोकिलाधमनद्रव्यमूर्ध्वद्वारे विनिक्षिपेत् ॥ (३४।२)

एषा चांगारकोष्ठी च खराणां सत्त्वपातनी ॥ (३५।०)

पातालकोष्ठीगर्तं खनेद् दृढं भूमौ द्वादशांगुलमात्रकम् । (३६।१)

तन्मध्ये वर्तुलं गर्तं चतुरङ्गुलकं दृढम् ॥ (३६।२)

खर्परं स्थापयेत्तत्र मध्यगर्तोपरि दृढम् । (३७।१)

आपूर्य कोकिलैर् गर्तं प्रधमेदेकभस्त्रया । (३७।२)

पातालकोष्ठिका सा तु मृदुसत्त्वस्य पातनी ॥ (३७।३)

गारकोष्ठीवितस्तिप्रमिता निम्ना प्रादेशप्रमिता तथा । (३८।१)

उपरिष्टात् पिधानं तु भूरिच्छिद्रसमन्वितम् ॥ (३८।२)

गर्तमापूर्य चांगारैः प्रधमेद्वंकनालतः । (३९।१)

गारगोष्ठी समुद्दिष्टा सत्वपातनहेतवे ॥ (३९।२)

तिर्यक्प्रधमनकोष्ठीवितस्तिप्रमितोत्सेधा सा बुध्ने चतुरंगुला । (४०।१)

तिर्यक्प्रधमनाख्या च मृदुसत्वस्य पातनी ॥ (४०।२)

महापुटभूम्यां वै खनयेद्गर्तं द्विहस्तं चतुरस्रकम् । (४१।१)

छगणानां सहस्रेण पूरयेत्तमनन्तरम् ॥ (४१।२)

औषधं धारयेन्मध्ये तमाच्छाद्य वनोत्पलैः । (४२।१)

सहस्रार्धैश्च वै सम्यग्वह्निं प्रज्वालयेत्ततः ॥ (४२।२)

महापुटमिदं प्रोक्तं ग्रन्थकारेण निर्मितम् ॥ (४३।०)

गजपुटराजहस्तप्रमाणं हि चतुरस्रं हि गर्तकम् । (४४।१)

वनोत्पलसहस्रेण गर्तमध्यं च पूरितम् ॥ (४४।२)

मूषिकां चौषधेनाथ पूरितां तां तु मुद्रयेत् । (४५।१)

गर्तमध्ये निधायाथ गिरिण्डानि च निक्षिपेत् । (४५।२)

अधोऽग्निं ज्वालयेत्सम्यक् एवं गजपुटो भवेत् ॥ (४५।३)

वाराहपुटअरत्निमात्रे कुण्डे च वाराहपुटमुच्यते । (४६।१)

कुक्कुटपुटवितस्तिद्वयमानेन गर्तं चेच्चतुरस्रकम् । (४६।२)

कुक्कुटाख्यं पुटं विद्यादौषधानां च साधनम् ॥ (४६।३)

कपोतपुटछगणैरष्टभिः सम्यक् कपोतपुटमुच्यते ॥ (४७।०)

गोवरपुटतुषैर्वा गोमयैर्वापि रसभस्मप्रसाधनम् । (४८।१)

माणिकाद्वयमानेन गोवरं पुटमुच्यते ॥ (४८।२)

मृद्भाण्डपुटमृदा भाण्डं प्रपूर्यैव मध्ये द्रव्यं तु विन्यसेत् । (४९।१)

अधस्ताज्ज्वालयेदग्निं मृद्भाण्डपुटमुच्यते ॥ (४९।२)

वालुकापुटगर्ते तु वालुकापूर्णे मध्ये द्रव्यं तु विन्यसेत् । (५०।१)

उपरिष्टादधस्ताच्च वह्निं कुर्यात्प्रयत्नतः । (५०।२)

तद्वालुकापुटं सम्यगुच्यते शास्त्रकोविदैः ॥ (५०।३)

भूधरपुटमूषिकां भूमिमध्ये तु स्थापितां द्व्यंगुलाद् अधः । (५१।१)

उपरिष्टात्पुटं दद्यात्तत्पुटं भूधराह्वयम् ॥ (५१।२)

लावकपुटगोवरैर्वा तुषैर्वापि कर्षमात्रमितैः पुटम् । (५२।१)

यत्र तल्लावकाख्यं स्यान्मृदुद्रव्यस्य साधने ॥ (५२।२)

द्रिएद् चोwदुन्गुत्पलं पिष्टकं छाणमुपलं च गरिण्डकम् । (५३।१)

छगणोपलसारी च नवारि छगणाभिधाः ॥ (५३।२)