रसप्रकाशसुधाकरRasaprakāśasudhākara
RPSudh, 13
Select a line for its word-by-word analysis.
वीर्यस्तम्भकरी वटीश्रीवासमस्तकीनागकेसरं च लवंगकम् । (१।१)
vīryastambhakarī vaṭīśrīvāsamastakīnāgakesaraṃ ca lavaṃgakam |
सर्वाण्येवं विचूर्ण्याथ नालिकेरोदरे क्षिपेत् । (३।१)
sarvāṇyevaṃ vicūrṇyātha nālikerodare kṣipet |
दुग्धमध्ये विपाच्यैनं दिनान्येवं हि पञ्च च ॥ (३।२)
dugdhamadhye vipācyainaṃ dinānyevaṃ hi pañca ca ||
वीर्यस्तंभं करोत्युग्रं चतुर्यामावधिं तथा ॥ (५।०)
vīryastaṃbhaṃ karotyugraṃ caturyāmāvadhiṃ tathā ||
शुक्रस्तम्भकरी वटीलवंगं शुद्धकर्पूरं जातीपत्रं फलं तथा । (६।१)
śukrastambhakarī vaṭīlavaṃgaṃ śuddhakarpūraṃ jātīpatraṃ phalaṃ tathā |
कुङ्कुमं स्वर्णबीजं च धूर्तपर्णं प्रसूनकम् ॥ (६।२)
kuṅkumaṃ svarṇabījaṃ ca dhūrtaparṇaṃ prasūnakam ||
मूलं त्वक् चाब्धिशोषस्य सर्वाण्येकत्र मर्दयेत् । (७।१)
mūlaṃ tvak cābdhiśoṣasya sarvāṇyekatra mardayet |
गोदुग्धे शोधनीयं च भागमेकं प्रकल्पयेत् ॥ (७।२)
godugdhe śodhanīyaṃ ca bhāgamekaṃ prakalpayet ||
भृङ्गीपत्त्रभवं चूर्णं भागैकं स्वर्णगैरिकम् । (८।१)
bhṛṅgīpattrabhavaṃ cūrṇaṃ bhāgaikaṃ svarṇagairikam |
कारयेन्मतिमान् वैद्यः शुक्रस्तंभकरीं वटीम् ॥ (९।०)
kārayenmatimān vaidyaḥ śukrastaṃbhakarīṃ vaṭīm ||
रेतःस्तम्भकरी वटीजातीफलार्ककरहाटलवङ्गशुण्ठीकङ्कोलकेशरकणाहरिचन्दनानि । (१०।१)
retaḥstambhakarī vaṭījātīphalārkakarahāṭalavaṅgaśuṇṭhīkaṅkolakeśarakaṇāharicandanāni |
एतैः समानमहिफेनमनेन चाभ्रं श्वेतं निधाय मधुना वटकान् विदध्यात् ॥ (१०।२)
etaiḥ samānamahiphenamanena cābhraṃ śvetaṃ nidhāya madhunā vaṭakān vidadhyāt ||
माषद्वयोन्मितममुं निशि भक्षयित्वा मृष्टं पयस्तदनु माहिषमाशु पीत्वा । (११।१)
māṣadvayonmitamamuṃ niśi bhakṣayitvā mṛṣṭaṃ payastadanu māhiṣamāśu pītvā |
कुर्वन्तु कामुकजनाः प्रतिरुद्धपाताश्चेतांसि तानि चकितानि कलावतीनाम् ॥ (११।२)
kurvantu kāmukajanāḥ pratiruddhapātāścetāṃsi tāni cakitāni kalāvatīnām ||
वीर्यस्तम्भकरी लेपवटीस्कन्धदेशाच्च संजातं वीर्यं दर्दुरसंभवम् । (१२।१)
vīryastambhakarī lepavaṭīskandhadeśācca saṃjātaṃ vīryaṃ dardurasaṃbhavam |
संमर्द्य कारयेच्चूर्णं वटीं मुद्गप्रमाणकाम् । (१३।१)
saṃmardya kārayeccūrṇaṃ vaṭīṃ mudgapramāṇakām |
संघर्ष्य मुखतोयेन लिंगलेपं प्रकारयेत् ॥ (१३।२)
saṃgharṣya mukhatoyena liṃgalepaṃ prakārayet ||
यामार्धं धारयेद्बिन्दुं सत्यं गुरुवचो यथा ॥ (१४।०)
yāmārdhaṃ dhārayedbinduṃ satyaṃ guruvaco yathā ||
शुक्रस्तम्भकचूर्णम्पोस्तकं पलमेकं वै शुंठीकर्षः सिता पलैका च । (१५।१)
śukrastambhakacūrṇampostakaṃ palamekaṃ vai śuṃṭhīkarṣaḥ sitā palaikā ca |
कर्षमिता त्वक्पयसा पीतं रेतो ध्रुवं धत्ते ॥ (१५।२)
karṣamitā tvakpayasā pītaṃ reto dhruvaṃ dhatte ||
श्रीगङ्गाधरभक्तिसक्तमनसो विद्याविनोदाम्बुधेः । (१६।१)
śrīgaṅgādharabhaktisaktamanaso vidyāvinodāmbudheḥ |
श्रीगोडान्वयपद्मनाभसुधियस् तस्यात्मजेनाप्ययम् ॥ (१६।२)
śrīgoḍānvayapadmanābhasudhiyas tasyātmajenāpyayam ||
सद्वैद्येन यशोधरेण कविना विद्वज्जनानन्दकृद् । (१७।१)
sadvaidyena yaśodhareṇa kavinā vidvajjanānandakṛd |
ग्रन्थोऽयं ग्रथितः करोतु सततं सौख्यं सतां मानसे ॥ (१७।२)
grantho'yaṃ grathitaḥ karotu satataṃ saukhyaṃ satāṃ mānase ||
देशानां सुरराष्ट्रम् उत्तमतमं तत्रापि जीर्णाभिधः । (१८।१)
deśānāṃ surarāṣṭram uttamatamaṃ tatrāpi jīrṇābhidhaḥ |
प्राकारोऽस्ति स वेदशास्त्रनिरतैर्विप्रैश्च संशोभितः ॥ (१८।२)
prākāro'sti sa vedaśāstraniratairvipraiśca saṃśobhitaḥ ||
तस्मिन् शंभुपदारविन्दरतिकृच्छ्रीपद्मनाभः स्वयम् । (१९।१)
tasmin śaṃbhupadāravindaratikṛcchrīpadmanābhaḥ svayam |
तत्पुत्रेण यशोधरेण कविना ग्रंथः स्वयं निर्मितः ॥ (१९।२)
tatputreṇa yaśodhareṇa kavinā graṃthaḥ svayaṃ nirmitaḥ ||
संबोधाय सतां सुखाय सरुजां शिष्यार्थसंसिद्धये । (२०।१)
saṃbodhāya satāṃ sukhāya sarujāṃ śiṣyārthasaṃsiddhaye |
वैद्यानामुपजीवनाय विदुषाम् उद्वेगनाशाय वै ॥ (२०।२)
vaidyānāmupajīvanāya viduṣām udveganāśāya vai ||
श्रीमद्दुर्गपुरातने ऽतिनिपुणः श्रीपद्मनाभात्मजः । (२१।१)
śrīmaddurgapurātane 'tinipuṇaḥ śrīpadmanābhātmajaḥ |
श्रीमद्भट्टयशोधरः कविवरो ग्रन्थः स्वयं निर्ममे ॥ (२१।२)
śrīmadbhaṭṭayaśodharaḥ kavivaro granthaḥ svayaṃ nirmame ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.