अथेदानीं प्रवक्ष्यामि धातुशोधनमारणम् । (१।१)

अनुभूतं मया किंचित्किंचित् शास्त्रानुसारतः ॥ (१।२)

अष्टधातवःसुवर्णं रजतं चेति शुद्धलोहमुदीरितम् । (२।१)

ताम्रं चैवाश्मसारं च नागवंगौ तथैव ॥ (२।२)

पूतिलोहं निगदितं द्वितीयं रसवेदिना । (३।१)

संमिश्रलोहं त्रितयं सौराष्ट्ररीतिवर्तकम् । (३।२)

एतेऽष्टौ धातवो ज्ञेया लोहान्येवं भवन्ति हि ॥ (३।३)

सुवर्णभेदाःसुवर्णं द्विविधं ज्ञेयं रसजं खनिसंभवम् । (४।१)

अन्ये त्रयः सुवर्णस्य प्रकाराः सन्ति नोदिताः ॥ (४।२)

गोल्द्:: रसजरसजं रसवेधेन जायते हेम सुन्दरं । (५।१)

तच्चतुर्दशवर्णाढ्यं सर्वकार्यकरं परम् ॥ (५।२)

खनिज:: ओरिगिन्पर्वते भूमिदेशेषु खन्यमानेषु कुत्रचित् । (६।१)

दृश्यते खनिजं प्राज्ञैस्तच्चतुर्दशवर्णकम् ॥ (६।२)

गोल्द्:: शोधनरूप्यादियोगेन यदा मिश्रं स्वर्णं हि जायते । (७।१)

हेमकार्यं न चेत्तेन तदा शोध्यं भिषग्वरैः ॥ (७।२)

हीनवर्णस्य हेम्नश्च पत्राण्येव तु कारयेत् । (८।१)

खटिकापटुचूर्णं च कांजिकेन प्रमर्दयेत् ॥ (८।२)

पत्राणि लेपयेत्तेन कल्केनाथ प्रयत्नतः । (९।१)

आरण्योत्पलकैः कार्या कोष्ठिका नातिविस्तृता ॥ (९।२)

मध्ये तत्संपुटं मुक्त्वा वह्निं प्रज्वालयेत्ततः । (१०।१)

एवं पुटत्रयं दत्त्वा शुद्धं हेम समुद्धरेत् ॥ (१०।२)

न तु शुद्धस्य हेम्नश्च शोधनं कारयेद्भिषक् । (११।१)

अन्येषामेव लोहानां शोधनं कारयेद् भिषक् ॥ (११।२)

गोल्द्:: मारण:: निरुत्थततः स्वर्णभवं पत्रं तापितं हि विनिक्षिपेत् । (१२।१)

ज्वालामुखीरसे षष्ठीपुटैर्भस्मीभवत्यलम् ॥ (१२।२)

गुरुणा कथितं सम्यक् निरुत्थं जायते ध्रुवम् । (१३।१)

रोगान्हिनस्ति सकलान् नात्र कार्या विचारणा ॥ (१३।२)

गोल्द्:: मारण:: निरुत्थहेम्नः पत्राणि सूक्ष्माणि सूचिवेध्यानि कारयेत् । (१४।१)

पुराम्बुभस्मसूतेन लेपयित्वाथ शोषयेत् ॥ (१४।२)

संपुटे च ततो रुन्ध्यात् पुटयेद्दशभिः पुटैः । (१५।१)

म्रियते नात्र संदेहो निरुत्थं भस्म जायते ॥ (१५।२)

गोल्द्:: मारणहेम्नः सूक्ष्मदलानि भूर्जसदृशान्यादाय संलेप्य वै । (१६।१)

वज्रीदुग्धकहिङ्गुहिङ्गुलसमैर् एकत्र पिष्टीकृतैः ॥ (१६।२)

सत्यं संपुटके निधाय दशभिश्चैवं पुटैः कुक्कुटैः । (१७।१)

पाच्यं हेम च रक्तगैरिकसमं संजायते निश्चितम् ॥ (१७।२)

गोल्द्:: मारणलोहपर्पटीकाबद्धं मृतं सूतं समांशकम् । (१८।१)

विद्रुते हेम्नि निक्षिप्तं स्वर्णभूतिप्रभं भवेत् । (१८।२)

गोल्द्:: रञ्जनतद्भस्म पुरतोयेन दरदेन समन्वितम् । (१८।३)

मर्दयेद् दिनम् एकं तु संपुटे धारयेत्ततः ॥ (१८।४)

पुटितं दशवारेण स्वर्णं सिंदूरसन्निभम् । (१९।१)

जायते नात्र संदेहो रंजनं कुरुते ध्रुवम् । (१९।२)

देहं लोहं च मतिमान् सुधनी साधयेदिदम् ॥ (१९।३)

गोल्द्:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसेतत्स्वर्णभवं करोति च रजः सौन्दर्यतां वै सदा । (२०।१)

रोगान्दैवकृतान् निहन्ति सकलान्येवं त्रिदोषोद्भवान् । (२०।२)

यः सेवेत नरः समान् द्विदशकान् वृद्धश्च नो जायते । (२०।३)

दोषाश्चैव गरोद्भवा विषकृता आगन्तुजा नैव हि ॥ (२०।४)

सिल्वेर्:: सुब्त्य्पेस्रूप्यं च त्रिविधं प्रोक्तं खनिजं सहजं तथा । (२१।१)

कृत्रिमं च त्रयो भेदाः कथिताः पूर्वसूरिभिः ॥ (२१।२)

सिल्वेर्:: खनिजभूधरे कुत्र चेत्प्राप्तं खन्यमाने च खनिजम् । (२२।१)

सिल्वेर्:: सहजकैलासशिखराज्जातं सहजं तदुदीरितम् ॥ (२२।२)

सिल्वेर्:: कृत्रिमरसवेधेन यज्जातं वङ्गात्तत्कृत्रिमं मतम् । (२३।१)

सिल्वेर्:: शुद्ध:: परीक्षायद्रूप्यं वह्निना तप्तम् उज्ज्वलं हि विनिःसरेत् । (२३।२)

तच्छुद्धं कलधूतं हि सर्वकार्यकरं परम् ॥ (२३।३)

सिल्वेर्:: शोधनताम्रादिसंसर्गभवं त्वशुद्धं रूप्यं हि मिश्रं खलु दोषलं च । (२४।१)

तच्छोधयेद्वै भसितस्य मूष्यां सीसेन सार्धं रजतं तु ध्मापयेत् ॥ (२४।२)

ताराच्च षड्गुणं नागं ध्मापयेद्यत्नतः सुधीः । (२५।१)

शनैर् विधम्यमानं हि दोषशून्यं प्रजायते ॥ (२५।२)

अनेनैव प्रकारेण शोधयेद्रजतं सदा । (२६।१)

सर्वकार्ये प्रयोक्तव्यं सर्वसिद्धिविधायकम् ॥ (२६।२)

सिल्वेर्:: मारणभागमेकं तु रजतं सूतभागचतुष्टयम् । (२७।१)

मर्दयेद् दिनमेकं तु सततं निम्बुवारिणा ॥ (२७।२)

पेषणाज्जायते पिष्टीर् दिनैकेन तु निश्चितम् । (२८।१)

मूषामध्ये तु तां मुक्त्वा अधोर्ध्वं गंधकं न्यसेत् ॥ (२८।२)

वालुकायंत्रमध्यस्थां दिनैकं तु दृढाग्निना । (२९।१)

पाचितां तु प्रयत्नेन स्वांगशीतलतां गताम् ॥ (२९।२)

तालेनाम्लेन सहितां मर्दितां हि शिलातले । (३०।१)

ततो द्वादशवाराणि पुटान्यत्र प्रदापयेत् ॥ (३०।२)

अनेन विधिना सम्यक् रजतं म्रियते ध्रुवम् । (३१।१)

सिल्वेर्:: मारणतारमाक्षिकयोश्चूर्णमम्लेन सह मर्दयेत् ॥ (३१।२)

विंशत्पुटेन तत्तारं भूतीभवति निश्चितम् । (३२।१)

सिल्वेर्:: रेपेअतेद् मारणपुटाधिक्यं हि लोहानां सम्यक् स्याद् गुणकारि च । (३२।२)

रंजनं कुरुतेऽत्यर्थं रक्तं श्वेतत्वमादिशेत् ॥ (३२।३)

सिल्वेर्:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्शुद्धं भस्मीकृतं रूप्यं सारघाज्यसमन्वितम् । (३३।१)

नेत्ररोगानपि सदा क्षवजान्गुदजानपि ॥ (३३।२)

पित्तजान् काससम्भूतान् पाण्डुजानुदराणि च । (३४।१)

दोषजानपि सर्वांश्च नाशयेदरुचिं सदा ॥ (३४।२)

चोप्पेर्:: सुब्त्य्पेस्ताम्रं चापि द्विधा प्रोक्तं नेपालं म्लेच्छदेशजम् । (३५।१)

नेपालदेशजाद् अन्यन्म्लेच्छं तत्कथितं बुधैः ॥ (३५।२)

चोप्पेर्:: शोधनसीसकेन समं ताम्रं रजतेनैव शोधयेत् । (३६।१)

पश्चान्मारणकं सम्यक् कर्तव्यं रसवादिना ॥ (३६।२)

चोप्पेर्:: मारणम्कृत्वा ताम्रस्य पत्राणि कन्यापत्रे निवेशयेत् । (३७।१)

कुक्कुटाख्ये पुटे सम्यक् पुटयेत्तदनंतरम् ॥ (३७।२)

सूतगंधकयोः पिष्टिः कार्या चातिमनोरमा । (३८।१)

विमर्द्य निम्बुतोयेन तानि पत्राणि लेपयेत् ॥ (३८।२)

स्थालीमध्ये निरुन्ध्याथ पचेद्यामचतुष्टयम् । (३९।१)

पञ्चदोषविनिर्मुक्तं शुल्बं तेनैव जायते ॥ (३९।२)

चोप्पेर्:: मारणरवितुल्येन बलिना सूतकेन समेन च । (४०।१)

तालकेन तदर्धेन शिलया च तदर्धया ॥ (४०।२)

चूर्णं कज्जलसंकाशं कारयेन्मतिमान् भिषक् ॥ (४१।०)

शरावसंपुटस्यान्तः पत्राण्याधाय यत्नतः । (४२।१)

उपर्युपरि पत्राणि कज्जलीं च निधापयेत् ॥ (४२।२)

यामैकं पाचयेदग्नौ गर्भयन्त्रोदरान्तरे । (४३।१)

स्वांगशीतं समुत्तार्य खल्वे सूक्ष्मं प्रचूर्णयेत् ॥ (४३।२)

लेहयेन्मधुसंयुक्तम् अनुपानैर् यथोचितैः । (४४।१)

चोप्पेर्:: मारण (?)।सोमनाथ (?)शुद्धताम्रस्य पत्राणि कर्तव्यानि प्रयत्नतः ॥ (४४।२)

तत्समांशस्य गंधस्य पारदस्य समस्य च ॥ (४५।०)

तालकस्य तदर्धस्य शिलायाश्च तदर्धतः । (४६।१)

लांगलीचित्रकव्योषतालमूलीकरञ्जकैः ॥ (४६।२)

विषशम्याकातिविषासैंधवैश्च समांशकैः । (४७।१)

जंबीरस्य द्रवेणाथ चूर्णं चातिद्रवीकृतम् ॥ (४७।२)

तत्सर्वं हि शिलाभाण्डे विनिधाय प्रयत्नतः । (४८।१)

सूचीवेध्यानि पत्राणि रसेनालेपितानि च ॥ (४८।२)

कल्कमध्ये विनिःक्षिप्य दिनसप्तकमेव हि । (४९।१)

चूर्णीकृतं तु मध्वाज्यैः कणाद्वयसमन्वितम् ॥ (४९।२)

लेहितं वल्लमात्रं हि जरामृत्युविनाशनम् । (५०।१)

कथितं सोमदेवेन सोमनाथाभिधं शुभम् ॥ (५०।२)

चोप्पेर्:: मारणशुद्धं शुल्वं गंधकं वै समांशं पूर्वं स्थाल्यां स्थापयेद्गंधकार्धम् । (५१।१)

मध्ये शुल्बं स्थापनीयं प्रयत्नात्तस्योर्ध्वं वै गंधचूर्णस्य चार्धम् ॥ (५१।२)

स्थालीमुखे चूर्णघटीं निवेश्य लेपं तथा सैन्धवमृत्स्नयापि । (५२।१)

चुल्ल्यां च कुर्यादथ वह्निमेव यामत्रयेणैव सुपाचितं भवेत् ॥ (५२।२)

शीतीभूतं दोषहीनं तदेव कृत्वा चूर्णं गालितं वस्त्रखण्डे । (५३।१)

सेव्यं सम्यक् चैकवल्लप्रमाणं कासं श्वासं हन्ति गुल्मप्रमेहान् ॥ (५३।२)

चोप्पेर्:: मृत:: मेदिच्। उसेवल्लम् एकं ताम्रभस्म पूर्वाह्णे भिषजाज्ञया । (५४।१)

परिणामभवं शूलं तथा चाष्टविधं च रुक् । (५४।२)

उदरं पाण्डुशोफं च गुल्मप्लीहयकृत्क्षयान् । (५४।३)

अग्निसादक्षयकृतान् मेहादीन् ग्रहणीगदान् ॥ (५४।४)

जयेद्बहुविधान् रोगान् अनुपानप्रभेदतः । (५५।१)

पिप्पलीमधुना सार्धं सर्वदोषहरं परम् ॥ (५५।२)

अर्शोऽजीर्णज्वरादींश्च निहन्ति च रसायनम् । (५६।१)

वृद्धिश्वसनकासघ्नं जरामृत्युविनाशनम् ॥ (५६।२)

इरोन्:: सुब्त्य्पेस्यथोत्तरं स्याद् गुणवर्णहीनं प्रकाशितं वैद्यवरेण सम्यक् । (५७।१)

कांतं तथा तीक्ष्णवरं हि मुण्डं लोहं भवेद्वै त्रिविधं क्रमेण ॥ (५७।२)

कान्त:: सुब्त्य्पेस्कांतं चतुर्धा किल कथ्यतेऽत्र तद्रोमकं भ्रामकचुम्बके च । (५८।१)

संद्रावकं श्रेष्ठतमं तथा हि संकथ्यते शास्त्रविदै रसज्ञैः ॥ (५८।२)

रोमकम्खन्यां संखन्यमानायां पाषाणा निःसरन्ति ये । (५९।१)

तेभ्यो यद्द्रावितं लोहं रोमकं तत्प्रचक्षते ॥ (५९।२)

भ्रामकम्यत्र क्वापि गिरौ श्रेष्ठे लभ्यते भ्रामकोपलः । (६०।१)

तस्माज्जातं तु यल्लौहं भ्रामकं तदिहोच्यते ॥ (६०।२)

चुम्बकम्विंध्याचले भवेदश्मा लोहं चुम्बति चाद्भुतम् । (६१।१)

न मुञ्चत्येव सततं शिवभक्तिं यथानुगः ॥ (६१।२)

द्रावकम्हिमाद्रौ लभ्यते दुःखाद् यः स्पृष्टो द्रावयेदयः । (६२।१)

सुवर्णादींश्च तद्वद्धि तत्कांतं द्रावकं भवेत् ॥ (६२।२)

कान्त:: परीक्षा:: शुद्धशुद्धे कांतभवे पात्रे शृतं दुग्धं हि नोद्गिरेत् । (६३।१)

पानीयं क्वथितं चास्मिन् हिंगुगंधसमं भवेत् ॥ (६३।२)

तैलबिंदुर्जले क्षिप्तो न चातिप्रसृतो भवेत् । (६४।१)

लेपोऽपि नैव जायेत शुद्धकांतस्य लक्षणम् ॥ (६४।२)

मुंडाच्छतगुणं तीक्ष्णं तीक्ष्णात्कांतं महागुणम् । (६५।१)

कोटिसंख्यागुणं प्रोक्तं चुंबकं द्रावकं तथा ॥ (६५।२)

इरोन्:: शोधनशशरक्तेन लिप्तं हि सप्तवारेण तापितम् । (६६।१)

कांतादिसर्वलोहं हि शुध्यत्येव न संशयः ॥ (६६।२)

इरोन्:: शोधनसामुद्रलवणैस्तद्वल्लेपितं त्रिफलाजले । (६७।१)

निर्वापितं भवेच्छुद्धं सत्यं गुरुवचो यथा ॥ (६७।२)

इरोन्:: मारण:: वारितरलोहचूर्णं घृताक्तं हि क्षिप्त्वा लोहस्य खर्परे । (६८।१)

अग्निवर्णप्रभं यावत्तावद्दर्व्या प्रचालयेत् ॥ (६८।२)

खल्वे च विपचेत्तद्वत् पञ्चवारम् अतः परम् । (६९।१)

वरोदकैः पुटेल्लोहं चतुर्वारम् इदं खलु ॥ (६९।२)

सुपेषितं वारितरं जायते नात्र संशयः । (७०।१)

अनेन विधिना कार्यं सर्वलोहस्य साधनम् ॥ (७०।२)

जायते सर्वरोगानां सेवितं पलितापहम् । (७१।१)

इरोन्:: मारणलोहचूर्णं पलद्वंद्वं गुडगंधौ समांशकौ ॥ (७१।२)

खल्वे विमर्द्य नितरां पुटेद्विंशतिवारकम् । (७२।१)

पेषणं तु प्रकर्तव्यं पुटः पश्चात्प्रदीयते ॥ (७२।२)

अनेन विधिना सम्यग् भस्मीभवति निश्चितम् । (७३।१)

सर्वरोगान्निहन्त्येव नात्र कार्या विचारणा ॥ (७३।२)

श्वेता पुनर्नवापत्रतोयेन दशसंख्यकाः । (७४।१)

पुटास्तत्र प्रदेयाश्च सिन्दूराभं प्रजायते ॥ (७४।२)

इरोन्:: मारणअथापरः प्रकारोऽत्र कथ्यते लोहमारणे । (७५।१)

लोहचूर्णसमं गंधं मर्दयेत्कन्यकाद्रवैः ॥ (७५।२)

पिण्डीकृतं लोहपात्रे छायायां स्थापयेच्चिरम् । (७६।१)

म्रियते नात्र संदेहो ह्यनुभूतं मयैव हि ॥ (७६।२)

इरोन्:: भस्मन्:: मेदिच्। उसेनिरुत्थं लोहजं भस्म सेवेतात्र पुमान्सुधीः । (७७।१)

व्योषवेल्लाज्यमधुना टंकमानेन मिश्रितम् ॥ (७७।२)

जरां च मरणं व्याधिं हन्यात्पुत्रप्रदायकम् । (७८।१)

जरादोषकृतान् रोगान्विनिहन्ति शरीरिणाम् ॥ (७८।२)

तिन्:: सुब्त्य्पेस्बंगं तु द्विविधं प्रोक्तं खुरं मिश्रं तथैव च । (७९।१)

खुर:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्यच्छुद्धं सरलं शुभ्रं खुरं तदभिधीयते ॥ (७९।२)

खुर:: शोधनभल्लातकभवे तैले खुरं शुध्यति ढालितम् । (८०।१)

तिन्:: मिश्रक:: शोधनपुनर्नवासिन्धुचूर्णविषयुक्तं प्रढालितम् । (८०।२)

तक्रमध्ये त्रिवारं हि मिश्रं बंगं विशुध्यति ॥ (८०।३)

तिन्:: मारणछाणोपरि कृते गर्ते चिंचात्वक्चूर्णकं क्षिपेत् । (८१।१)

कर्षमानां बंगचक्रीं तत्रोपरि निधापयेत् ॥ (८१।२)

चक्रीं चतुर्गुणेनैव वेष्टितां धारयेत्ततः । (८२।१)

छगणेन विशुष्केण पुटाग्निं दापयेत्ततः ॥ (८२।२)

स्वांगशीतं समुद्धृत्य सर्वकार्येषु योजयेत् । (८३।१)

अनेन विधिना शेषमपक्वं मारयेद् ध्रुवम् ॥ (८३।२)

तिन्:: मारणअथापरः प्रकारो हि वक्ष्यते चाधुना मया । (८४।१)

शुद्धबंगस्य पत्राणि समान्येव तु कारयेत् ॥ (८४।२)

अजाशकृत् वरा तुल्या चूर्णिता च निशा तथा । (८५।१)

चतुरस्रम् अथो निम्नं गर्तं हस्तप्रमाणकम् ॥ (८५।२)

कृत्वा छगणकैश्चार्धं पूरयेत्सततं भिषक् । (८६।१)

ततः शणभवेनापि वस्त्रेणाच्छाद्य गर्तकम् ॥ (८६।२)

पूर्वं प्रकल्पितं चूर्णं तत्रोपरि च विन्यसेत् । (८७।१)

तस्योपरि च पत्राणि समानि परितो न्यसेत् ॥ (८७।२)

चूर्णेनाच्छाद्य यत्नेन छगणेनाथ पूरयेत् । (८८।१)

पुटयेदग्निना सम्यक् स्वांगशीतं समुद्धरेत् ॥ (८८।२)

मृतं बंगं ततः पश्चान्मर्दयेत्पूरवारिणा । (८९।१)

समांशं रससिन्दूरम् अनेन सह मेलयेत् ॥ (८९।२)

खल्वे दृढतरं पिष्ट्वा काचकूप्यां निवेशयेत् । (९०।१)

विपचेदग्नियोगेन यामषोडशमात्रया ॥ (९०।२)

हेमप्रभं मृतं बंगं जायते रसवङ्गकम् । (९१।१)

तिन्:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्बंगं वातकरं रूक्षं तिक्तं मेहप्रणाशनम् । (९१।२)

मेदःकृम्यामयघ्नं हि कफदोषविषापहम् ॥ (९१।३)

सर्वरोगान् हरत्याशु शक्तिदायि गुणाधिकम् ॥ (९२।०)

यथारोगबलं वीक्ष्य दातव्यं वल्लमात्रकम् । (९३।१)

अशीतिर्वातजान् रोगान् तथा मेहांश्च विंशतिः । (९३।२)

हन्ति भक्षणमात्रेण सप्तकैकेन नान्यथा ॥ (९३।३)

तिन्:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्बंगं वातकरं रूक्षं प्रोक्तं मेहप्रणाशनम् । (९४।१)

कृमिमेदामयघ्नं हि कफदोषविषापहम् ॥ (९४।२)

लेअद्:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्छेदे कृष्णं गुरु स्निग्धं द्रुतद्रावम् अथोज्ज्वलम् । (९५।१)

कृष्णवर्णं बहिः शुद्धं नागं हितमतोऽन्यथा ॥ (९५।२)

लेअद्:: शोधनदालयेच्च रसे नागं सिन्दुवारहरिद्रयोः । (९६।१)

एवं नागो विशुद्धः स्यान्मूर्च्छास्फोटादि नाचरेत् ॥ (९६।२)

लेअद्:: मारणशुद्धनागस्य पत्राणि सदलान्येव कारयेत् । (९७।१)

शिलां वासारसेनापि मर्दयेद् याममात्रकम् ॥ (९७।२)

पत्राण्यालेपयेत्तेन ततः संपुटके न्यसेत् । (९८।१)

पुटेन विपचेद् धीमान् वाराहेण खराग्निना । (९८।२)

एवं कृते त्रिवारेण नागभस्म प्रजायते ॥ (९८।३)

लेअद्:: मारणअथापरप्रकारेण नागमारणकं भवेत् । (९९।१)

लोहपात्रे द्रुते नागे घर्षणं तु प्रकारयेत् ॥ (९९।२)

चतुर्यामं प्रयत्नेन मूलैश्चैव पलाशजैः । (१००।१)

अधस्ताज्ज्वालयेत्सम्यक् हठाग्निं म्रियते ध्रुवम् । (१००।२)

रक्ताभं जायते चूर्णं सर्वकार्येषु योजयेत् ॥ (१००।३)

जायते सर्वकार्येषु रोगोच्छेदकरं सदा । (१०१।१)

नागस्य मारणं प्रोक्तं बहुधा बहुभिर्बुधैः ॥ (१०१।२)

सर्वथा सूतनागस्य शंभोश्च मरणं नहि ॥ (१०२।०)

लेअद्:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्प्रमेहान् वातजान् रोगान् धनुर्वातादिकान् गदान् । (१०३।१)

विंशतिश्लेष्मजांश्चैव निहन्ति च न संशयः ॥ (१०३।२)

ब्रस्स्:: सुब्त्य्पेस्पित्तलं द्विविधं प्रोक्तं रीतिका काकतुंडिका । (१०४।१)

रीतिका:: परीक्षातप्ता तुषजले क्षिप्ता शुक्लवर्णा तु रीतिका ॥ (१०४।२)

काकतुण्डी:: परीक्षानिक्षिप्ता कांजिके कृष्णा सा स्मृता काकतुण्डिका ॥ (१०५।०)

ब्रस्स्:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्पीताभा मृदु चेद्गुर्वी साराङ्गी हेमवर्णिका । (१०६।१)

मसृणाङ्गी तु सुस्निग्धा शुभा रीतीति कथ्यते ॥ (१०६।२)

ब्रस्स्:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्दुर्गन्धा पूतिगन्धा वा खरस्पर्शा च पाण्डुरा । (१०७।१)

घनघाताक्षमा रूक्षा रीतिर्नेष्टा रसायने ॥ (१०७।२)

ब्रस्स्:: शोधनतापिता चैव निर्गुंडीरसे क्षिप्ता प्रयत्नतः । (१०८।१)

पञ्चवाराणि चायाति शुद्धिं रीतिस्तु तत्क्षणात् ॥ (१०८।२)

ब्रस्स्:: मारणशिलागंधकसिन्धूत्थरसैश्चातिप्रमर्दितैः । (१०९।१)

रीतिपत्राणि लेप्यानि पुटितान्यष्टधा पुनः । (१०९।२)

सद्यो भस्मत्वमायान्ति ततो योज्या रसायने ॥ (१०९।३)

ब्रस्स्:: रीतिका:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रक्तपित्तहरा रूक्षा कृमिघ्नी रीतिका मता । (११०।१)

ब्रस्स्:: काकतुण्डिका:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्काकतुंडा कुष्ठहरा सोष्णवीर्या सरा मता ॥ (११०।२)

ब्रोन्ज़े:: प्रोदुच्तिओन्चतुर्भागेन रविणा भागैकं त्रपु चोत्तमम् । (१११।१)

जायते प्रवरं कांस्यं तत्सौराष्ट्रभवं शुभम् ॥ (१११।२)

ब्रोन्ज़े:: शोधनतप्तं कांस्यं गवां मूत्रे सप्तवारेण शुध्यति । (११२।१)

ब्रोन्ज़े:: मारणहरितालकगंधाभ्यां म्रियते पञ्चभिः पुटैः ॥ (११२।२)

ब्रोन्ज़े:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मृतं कांस्यं वातहरं प्रमेहाणां च नाशनम् । (११३।१)

शुद्धे कांस्यभवे पात्रे सर्वमेव हि भोजनम् । (११३।२)

पथ्यं संजायते नाम्लं घृतशाकादिवर्जितम् ॥ (११३।३)

वर्तलोह:: प्रोदुच्तिओन्लोहकांस्यार्करीतिभ्यो जातं तद् वर्तलोहकम् । (११४।१)

तदेव विडलोहाख्यं विद्वद्भिः समुदाहृतम् ॥ (११४।२)

वर्तलोह:: शोधनहयमूत्रे द्रुतं सम्यक् निक्षिप्तं शुद्धिमृच्छति । (११५।१)

वर्तलोह:: मारणगन्धतालेन पुटितं म्रियते वर्तलोहकम् ॥ (११५।२)

वर्तलोह:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्श्लेष्मपित्तहरं चाम्लं रुच्यं कृमिहरं तथा । (११६।१)

नेत्ररोगप्रशमनं गलरोगनिबर्हणम् ॥ (११६।२)

पथ्यं सर्वं हि तद्भाण्डे सर्वदोषहरं परम् । (११७।१)

क्षारेणाम्लेन च विना दीप्तिकृत्पाचनं परम् ॥ (११७।२)

संशोधनान्येव हि मारणानि गुणागुणान्येव मयोदितानि । (११८।१)

अन्यानि शास्त्राणि सुविस्तराणि निरीक्ष्य यत्नात्कृतमेव सम्यक् ॥ (११८।२)