अथैवमुक्तो मगधाधिपेन सुहृन्मुखेन प्रतिकूलमर्थम् । (१।१)

स्वस्थो ऽविकारः कुलशौचशुद्धः शौद्धोदनिर्वाक्यमिदं जगाद ॥ (१।२)

नाश्चर्यमेतद्भवतो विधानं जातस्य हर्यङ्ककुले विशाले । (२।१)

यन्मित्रपक्षे तव मित्रकाम स्याद्वृत्तिरेषा परिशुद्धवृत्तेः ॥ (२।२)

असत्सु मैत्री स्वकुलानुवृत्ता न तिष्ठति श्रीरिव विक्लवेषु । (३।१)

पूर्वैः कृतां प्रीतिपरंपराभिस्तामेव सन्तस्तु विवर्धयन्ति ॥ (३।२)

ये चार्थकृच्छ्रेषु भवन्ति लोके समानकार्याः सुहृदां मनुष्याः । (४।१)

मित्राणि तानीति परैमि बुद्ध्या स्वस्थस्य वृद्धिष्विह को हि न स्यात् ॥ (४।२)

एवं च ये द्रव्यमवाप्य लोके मित्रेषु धर्मे च नियोजयन्ति । (५।१)

अवाप्तसाराणि धनानि तेषां भ्रष्टानि नान्ते जनयन्ति तापम् ॥ (५।२)

सुहृत्तया चार्यतया च राजन् खल्वेष यो मां प्रति निश्चयस्ते । (६।१)

अत्रानुनेष्यामि सुहृत्तयैव ब्रूयामहं नोत्तरमन्यदत्र ॥ (६।२)

अहं जरामृत्युभयं विदित्वा मुमुक्षया धर्ममिमं प्रपन्नः । (७।१)

बन्धून् प्रियानश्रुमुखान्विहाय प्रागेव कामान् अशुभस्य हेतून् ॥ (७।२)

नाशीविषेभ्यो हि तथा बिभेमि नैवाशनिभ्यो गगनाच्च्युतेभ्यः । (८।१)

न पावकेभ्यो ऽनिलसंहितेभ्यो यथा भयं मे विषयेभ्य एव ॥ (८।२)

कामा ह्यनित्याः कुशलार्थचौरा रिक्ताश्च मायासदृशाश्च लोके । (९।१)

आशास्यमाना अपि मोहयन्ति चित्तं नृणां किं पुनरात्मसंस्थाः ॥ (९।२)

कामाभिभूता हि न यान्ति शर्म त्रिपिष्टपे किं बत मर्त्यलोके । (१०।१)

कामैः सतृष्णस्य हि नास्ति तृप्तिर्यथेन्धनैर्वातसखस्य वह्नेः ॥ (१०।२)

जगत्यनर्थो न समो ऽस्ति कामैर्मोहाच्च तेष्वेव जनः प्रसक्तः । (११।१)

तत्त्वं विदित्वैवमनर्थभीरुः प्राज्ञः स्वयं को ऽभिलषेदनर्थम् ॥ (११।२)

समुद्रवस्त्रामपि गामवाप्य पारं जिगीषन्ति महार्णवस्य । (१२।१)

लोकस्य कामैर्न वितृप्तिरस्ति पतद्भिर् अम्भोभिर् इवार्णवस्य ॥ (१२।२)

देवेन वृष्टे ऽपि हिरण्यवर्षे द्वीपान्समग्रांश्चतुरो ऽपि जित्वा । (१३।१)

शक्रस्य चार्धासनमप्यवाप्य मान्धातुरासीद्विषयेष्वतृप्तिः ॥ (१३।२)

भुक्त्वापि राज्यं दिवि देवतानां शतक्रतौ वृत्रभयात्प्रनष्टे । (१४।१)

दर्पान्महर्षीनपि वाहयित्वा कामेष्वतृप्तो नहुषः पपात ॥ (१४।२)

ऐडश्च राजा त्रिदिवं विगाह्य नीत्वापि देवीं वशमुर्वशीं ताम् । (१५।१)

लोभादृषिभ्यः कनकं जिहीर्षुर्जगाम नाशं विषयेष्वतृप्तः ॥ (१५।२)

बलेर्महेन्द्रं नहुषं महेन्द्रादिन्द्रं पुनर्ये नहुषादुपेयुः । (१६।१)

स्वर्गे क्षितौ वा विषयेषु तेषु को विश्वसेद्भाग्यकुलाकुलेषु ॥ (१६।२)

चीराम्बरा मूलफलाम्बुभक्षा जटा वहन्तो ऽपि भुजङ्गदीर्घाः । (१७।१)

यैर्नान्यकार्या मुनयो ऽपि भग्नाः कः कामसंज्ञान्मृगयेत शत्रून् ॥ (१७।२)

उग्रायुधश्चोग्रधृतायुधो ऽपि येषां कृते मृत्युमवाप भीष्मात् । (१८।१)

चिन्तापि तेषामशिवा वधाय सद्वृत्तिनां किं पुनरव्रतानाम् ॥ (१८।२)

आस्वादमल्पं विषयेषु मत्वा संयोजनोत्कर्षमतृप्तिमेव । (१९।१)

सद्भ्यश्च गर्हां नियतं च पापं कः कामसंज्ञं विषमाददीत ॥ (१९।२)

कृष्यादिभिः कर्मभिरर्दितानां कामात्मकानां च निशम्य दुःखम् । (२०।१)

स्वास्थ्यं च कामेष्वकुतूहलानां कामान्विहातुं क्षममात्मवद्भिः ॥ (२०।२)

ज्ञेया विपत्कामिनि कामसंपत्सिद्धेषु कामेषु मदं ह्युपैति । (२१।१)

मदादकार्यं कुरुते न कार्यं येन क्षतो दुर्गतिमभ्युपैति ॥ (२१।२)

यत्नेन लब्धाः परिरक्षिताश्च ये विप्रलभ्य प्रतियान्ति भूयः । (२२।१)

तेष्वात्मवान्याचितकोपमेषु कामेषु विद्वानिह को रमेत ॥ (२२।२)

अन्विष्य चादाय च जाततर्षा यान् अत्यजन्तः परियान्ति दुःखम् । (२३।१)

लोके तृणोल्कासदृशेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (२३।२)

अनात्मवन्तो हृदि यैर्विदष्टा विनाशम् अर्छन्ति न यान्ति शर्म । (२४।१)

क्रुद्धोग्रसर्पप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (२४।२)

अस्थि क्षुधार्ता इव सारमेया भुक्त्वापि यान्नैव भवन्ति तृप्ताः । (२५।१)

जीर्णास्थिकङ्कालसमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (२५।२)

ये राजचौरोदकपावकेभ्यः साधारणत्वाज्जनयन्ति दुःखम् । (२६।१)

तेषु प्रविद्धामिषसंनिभेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (२६।२)

यत्र स्थितानामभितो विपत्तिः शत्रोः सकाशादपि बान्धवेभ्यः । (२७।१)

हिंस्रेषु तेष्वायतनोपमेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (२७।२)

गिरौ वने चाप्सु च सागरे च यान् भ्रंशम् अर्छन्ति विलङ्घमानाः । (२८।१)

तेषु द्रुमप्राग्रफलोपमेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (२८।२)

तीव्रैः प्रयत्नैर्विविधैरवाप्ताः क्षणेन ये नाशमिह प्रयान्ति । (२९।१)

स्वप्नोपभोगप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (२९।२)

यानर्जयित्वापि न यान्ति शर्म विवर्धयित्वा परिपालयित्वा । (३०।१)

अङ्गारकर्षूप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (३०।२)

विनाशमीयुः कुरवो यदर्थं वृष्ण्यन्धका मेखलदण्डकाश्च । (३१।१)

सूनासिकाष्ठप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (३१।२)

सुन्दोपसुन्दावसुरौ यदर्थमन्योन्यवैरप्रसृतौ विनष्टौ । (३२।१)

सौहार्दविश्लेषकरेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (३२।२)

येषां कृते वारिणि पावके च क्रव्यात्सु चात्मानम् इहोत्सृजन्ति । (३३।१)

सपत्नभूतेष्वशिवेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् ॥ (३३।२)

कामार्थमज्ञः कृपणं करोति प्राप्नोति दुःखं वधबन्धनादि । (३४।१)

कामार्थमाशाकृपणस्तपस्वी मृत्युं श्रमं चार्छति जीवलोकः ॥ (३४।२)

गीतैर् ह्रियन्ते हि मृगा वधाय रूपार्थमग्नौ शलभाः पतन्ति । (३५।१)

मत्स्यो गिरत्यायसमामिषार्थी तस्मादनर्थं विषयाः फलन्ति ॥ (३५।२)

कामास्तु भोगा इति यन्मतिः स्याद्भोगा न केचित्परिगण्यमानाः । (३६।१)

वस्त्रादयो द्रव्यगुणा हि लोके दुःखप्रतीकार इति प्रधार्याः ॥ (३६।२)

इष्टं हि तर्षप्रशमाय तोयं क्षुन्नाशहेतोरशनं तथैव । (३७।१)

वातातपाम्ब्वावरणाय वेश्म कौपीनशीतावरणाय वासः ॥ (३७।२)

निद्राविघाताय तथैव शय्या यानं तथाध्वश्रमनाशनाय । (३८।१)

तथासनं स्थानविनोदनाय स्नानं मृजारोग्यबलाश्रयाय ॥ (३८।२)

दुःखप्रतीकारनिमित्तभूतास्तस्मात्प्रजानां विषया न भोगाः । (३९।१)

अश्नामि भोगानिति को ऽभ्युपेयात्प्राज्ञः प्रतीकारविधौ प्रवृत्तः ॥ (३९।२)

यः पित्तदाहेन विदह्यमानः शीतक्रियां भोग इति व्यवस्येत् । (४०।१)

दुःखप्रतीकारविधौ प्रवृत्तः कामेषु कुर्यात्स हि भोगसंज्ञाम् ॥ (४०।२)

कामेष्वनैकान्तिकता च यस्मादतो ऽपि मे तेषु न भोगसंज्ञा । (४१।१)

य एव भावा हि सुखं दिशन्ति त एव दुःखं पुनरावहन्ति ॥ (४१।२)

गुरूणि वासांस्यगुरूणि चैव सुखाय शीते ह्यसुखाय घर्मे । (४२।१)

चन्द्रांशवश्चन्दनमेव चोष्णे सुखाय दुःखाय भवन्ति शीते ॥ (४२।२)

द्वन्द्वानि सर्वस्य यतः प्रसक्तान्यलाभलाभप्रभृतीनि लोके । (४३।१)

अतो ऽपि नैकान्तसुखो ऽस्ति कश्चिन्नैकान्तदुःखः पुरुषः पृथिव्याम् ॥ (४३।२)

दृष्ट्वा विमिश्रां सुखदुःखतां मे राज्यं च दास्यं च मतं समानम् । (४४।१)

नित्यं हसत्येव हि नैव राजा न चापि संतप्यत एव दासः ॥ (४४।२)

आज्ञा नृपत्वे ऽभ्यधिकेति यत्स्यान्महान्ति दुःखान्यत एव राज्ञः । (४५।१)

आसङ्गकाष्ठप्रतिमो हि राजा लोकस्य हेतोः परिखेदमेति ॥ (४५।२)

राज्ये नृपस्त्यागिनि बह्वमित्रे विश्वासमागच्छति चेद्विपन्नः । (४६।१)

अथापि विश्रम्भमुपैति नेह किं नाम सौख्यं चकितस्य राज्ञः ॥ (४६।२)

यदा च जित्वापि महीं समग्रां वासाय दृष्टं पुरमेकमेव । (४७।१)

तत्रापि चैकं भवनं निषेव्यं श्रमः परार्थे ननु राजभावः ॥ (४७।२)

राज्ञो ऽपि वासोयुगमेकमेव क्षुत्संनिरोधाय तथान्नमात्रा । (४८।१)

शय्या तथैकासनमेकमेव शेषा विशेषा नृपतेर्मदाय ॥ (४८।२)

तुष्ट्यर्थमेतच्च फलं यदीष्टमृते ऽपि राज्यान्मम तुष्टिरस्ति । (४९।१)

तुष्टौ च सत्यां पुरुषस्य लोके सर्वे विशेषा ननु निर्विशेषाः ॥ (४९।२)

तन्नास्मि कामान् प्रति संप्रतार्यः क्षेमं शिवं मार्गमनुप्रपन्नः । (५०।१)

स्मृत्वा सुहृत्त्वं तु पुनः पुनर्मा ब्रूहि प्रतिज्ञां खलु पालयेति ॥ (५०।२)

न ह्यस्म्यमर्षेण वनं प्रविष्टो न शत्रुबाणैरवधूतमौलिः । (५१।१)

कृतस्पृहो नापि फलाधिकेभ्यो गृह्णामि नैतद्वचनं यतस्ते ॥ (५१।२)

यो दन्दशूकं कुपितं भुजङ्गं मुक्त्वा व्यवस्येद्धि पुनर्ग्रहीतुम् । (५२।१)

दाहात्मिकां वा ज्वलितां तृणोल्कां संत्यज्य कामान्स पुनर्भजेत ॥ (५२।२)

अन्धाय यश्च स्पृहयेदनन्धो बद्धाय मुक्तो विधनाय चाढ्यः । (५३।१)

उन्मत्तचित्ताय च कल्यचित्तः स्पृहां स कुर्याद्विषयात्मकाय ॥ (५३।२)

भैक्षोपभोगीति च नानुकम्प्यः कृती जरामृत्युभयं तितीर्षुः । (५४।१)

इहोत्तमं शान्तिसुखं च यस्य परत्र दुःखानि च संवृतानि ॥ (५४।२)

लक्ष्म्यां महत्यामपि वर्तमानस्तृष्णाभिभूतस्त्वनुकम्पितव्यः । (५५।१)

प्राप्नोति यः शान्तिसुखं न चेह परत्र दुःखैः प्रतिगृह्यते च ॥ (५५।२)

एवं तु वक्तुं भवतो ऽनुरूपं सत्त्वस्य वृत्तस्य कुलस्य चैव । (५६।१)

ममापि वोढुं सदृशं प्रतिज्ञां सत्त्वस्य वृत्तस्य कुलस्य चैव ॥ (५६।२)

अहं हि संसारशरेण विद्धो विनिःसृतः शान्तिम् अवाप्तुकामः । (५७।१)

नेच्छेयमाप्तुं त्रिदिवे ऽपि राज्यं निरामयं किं बत मानुषेषु ॥ (५७।२)

त्रिवर्गसेवां नृप यत्तु कृत्स्नतः परो मनुष्यार्थ इति त्वमात्थ माम् । (५८।१)

अनर्थ इत्येव ममात्र दर्शनं क्षयी त्रिवर्गो हि न चापि तर्पकः ॥ (५८।२)

पदे तु यस्मिन्न जरा न भीर्न रुङ् न जन्म नैवोपरमो न चाधयः । (५९।१)

तमेव मन्ये पुरुषार्थमुत्तमं न विद्यते यत्र पुनः पुनः क्रिया ॥ (५९।२)

यद् अप्यवोचः परिपाल्यतां जरा नवं वयो गच्छति विक्रियामिति । (६०।१)

अनिश्चयो ऽयं चपलं हि दृश्यते जराप्यधीरा धृतिमच्च यौवनम् ॥ (६०।२)

स्वकर्मदक्षश्च यदान्तको जगद् वयःसु सर्वेष्ववशं विकर्षति । (६१।१)

विनाशकाले कथमव्यवस्थिते जरा प्रतीक्ष्या विदुषा शमेप्सुना ॥ (६१।२)

जरायुधो व्याधिविकीर्णसायको यदान्तको व्याध इवाशिवः स्थितः । (६२।१)

प्रजामृगान् भाग्यवनाश्रितांस्तुदन् वयःप्रकर्षं प्रति को मनोरथः ॥ (६२।२)

अतो युवा वा स्थविरो ऽथवा शिशुस्तथा त्वरावानिह कर्तुमर्हति । (६३।१)

यथा भवेद्धर्मवतः कृतात्मनः प्रवृत्तिरिष्टा विनिवृत्तिरेव वा ॥ (६३।२)

यदात्थ चापीष्टफलां कुलोचितां कुरुष्व धर्माय मखक्रियामिति । (६४।१)

नमो मखेभ्यो न हि कामये सुखं परस्य दुःखक्रियया यदिष्यते ॥ (६४।२)

परं हि हन्तुं विवशं फलेप्सया न युक्तरूपं करुणात्मनः सतः । (६५।१)

क्रतोः फलं यद्यपि शाश्वतं भवेत्तथापि कृत्वा किमु यत्क्षयात्मकम् ॥ (६५।२)

भवेच्च धर्मो यदि नापरो विधिर्व्रतेन शीलेन मनःशमेन वा । (६६।१)

तथापि नैवार्हति सेवितुं क्रतुं विशस्य यस्मिन् परमुच्यते फलम् ॥ (६६।२)

इहापि तावत्पुरुषस्य तिष्ठतः प्रवर्तते यत्परहिंसया सुखम् । (६७।१)

तदप्यनिष्टं सघृणस्य धीमतो भवान्तरे किं बत यन्न दृश्यते ॥ (६७।२)

न च प्रतार्यो ऽस्मि फलप्रवृत्तये भवेषु राजन् रमते न मे मनः । (६८।१)

लता इवाम्भोधरवृष्टिताडिताः प्रवृत्तयः सर्वगता हि चञ्चलाः ॥ (६८।२)

इहागतश्चाहमितो दिदृक्षया मुनेरराडस्य विमोक्षवादिनः । (६९।१)

प्रयामि चाद्यैव नृपास्तु ते शिवं वचः क्षमेथा मम तत्त्वनिष्ठुरम् ॥ (६९।२)

अवेन्द्रवद् दिव्यव शश्वदर्कवद् गुणैर् अव श्रेय इहाव गाम् अव । (७०।१)

अवायुर् आर्यैरव सत्सुतानव श्रियश्च राजन्नव धर्ममात्मनः ॥ (७०।२)

हिमारिकेतूद्भवसंभवान्तरे यथा द्विजो याति विमोक्षयंस्तनुम् । (७१।१)

हिमारिशत्रुक्षयशत्रुघातने तथान्तरे याहि विमोक्षयन्मनः ॥ (७१।२)

नृपो ऽब्रवीत्साञ्जलिरागतस्पृहो यथेष्टमाप्नोतु भवानविघ्नतः । (७२।१)

अवाप्य काले कृतकृत्यतामिमां ममापि कार्यो भवता त्वनुग्रहः ॥ (७२।२)

स्थिरं प्रतिज्ञाय तथेति पार्थिवे ततः स वैश्वन्तरम् आश्रमं ययौ । (७३।१)

परिव्रजन्तं तमुदीक्ष्य विस्मितो नृपो ऽपि वव्राज पुरिं गिरिव्रजम् ॥ (७३।२)

इति बुद्धचरिते महाकाव्ये कामविगर्हणो नामैकादशः सर्गः ॥ (७४।१)