ततो मुहूर्ताभ्युदिते जगच्चक्षुषि भास्करे । (१।१)

भार्गवस्याश्रमपदं स ददर्श नृणां वरः ॥ (१।२)

सुप्तविश्वस्तहरिणं स्वस्थस्थितविहङ्गमम् । (२।१)

विश्रान्त इव यद्दृष्ट्वा कृतार्थ इव चाभवत् ॥ (२।२)

स विस्मयनिवृत्त्यर्थं तपःपूजार्थमेव च । (३।१)

स्वां चानुवर्तितां रक्षन्नश्वपृष्ठाद् अवातरत् ॥ (३।२)

अवतीर्य च पस्पर्श निस्तीर्णमिति वाजिनम् । (४।१)

छन्दकं चाब्रवीत्प्रीतः स्नापयन्निव चक्षुषा ॥ (४।२)

इमं तार्क्ष्योपमजवं तुरङ्गमनुगच्छता । (५।१)

दर्शिता सौम्य मद्भक्तिर्विक्रमश्चायमात्मनः ॥ (५।२)

सर्वथास्म्यन्यकार्यो ऽपि गृहीतो भवता हृदि । (६।१)

भर्तृस्नेहश्च यस्यायमीदृशः शक्तिरेव च ॥ (६।२)

अस्निग्धो ऽपि समर्थो ऽस्ति निःसामर्थ्यो ऽपि भक्तिमान् । (७।१)

भक्तिमांश्चैव शक्तश्च दुर्लभस्त्वद्विधो भुवि ॥ (७।२)

तत्प्रीतो ऽस्मि तवानेन महाभागेन कर्मणा । (८।१)

यस्य ते मयि भावो ऽयं फलेभ्यो ऽपि पराङ्मुखः ॥ (८।२)

को जनस्य फलस्थस्य न स्यादभिमुखो जनः । (९।१)

जनीभवति भूयिष्ठं स्वजनो ऽपि विपर्यये ॥ (९।२)

कुलार्थं धार्यते पुत्रः पोषार्थं सेव्यते पिता । (१०।१)

आशयाच्छ्लिष्यति जगन्नास्ति निष्कारणा स्वता ॥ (१०।२)

किमुक्त्वा बहु संक्षेपात्कृतं मे सुमहत्प्रियम् । (११।१)

निवर्तस्वाश्वमादाय सम्प्राप्तो ऽस्मीप्सितं पदम् ॥ (११।२)

इत्युक्त्वा स महाबाहुरनुशंसचिकीर्षया । (१२।१)

भूषणान्यवमुच्यास्मै संतप्तमनसे ददौ ॥ (१२।२)

मुकुटाद्दीपकर्माणं मणिमादाय भास्वरम् । (१३।१)

ब्रुवन्वाक्यमिदं तस्थौ सादित्य इव मन्दरः ॥ (१३।२)

अनेन मणिना छन्द प्रणम्य बहुशो नृपः । (१४।१)

विज्ञाप्यो ऽमुक्तविश्रम्भं संतापविनिवृत्तये ॥ (१४।२)

जन्ममरणनाशार्थं प्रविष्टो ऽस्मि तपोवनम् । (१५।१)

न खलु स्वर्गतर्षेण नास्नेहेन न मन्युना ॥ (१५।२)

तद् एवम् अभिनिष्क्रान्तं न मां शोचितुमर्हसि । (१६।१)

भूत्वापि हि चिरं श्लेषः कालेन न भविष्यति ॥ (१६।२)

ध्रुवो यस्माच्च विश्लेषस्तस्मान्मोक्षाय मे मतिः । (१७।१)

विप्रयोगः कथं न स्याद् भूयो ऽपि स्वजनादिति ॥ (१७।२)

शोकत्यागाय निष्क्रान्तं न मां शोचितुमर्हसि । (१८।१)

शोकहेतुषु कामेषु सक्ताः शोच्यास्तु रागिणः ॥ (१८।२)

अयं च किल पूर्वेषामस्माकं निश्चयः स्थिरः । (१९।१)

इति दायाद्यभूतेन न शोच्यो ऽस्मि पथा व्रजन् ॥ (१९।२)

भवन्ति ह्यर्थदायादाः पुरुषस्य विपर्यये । (२०।१)

पृथिव्यां धर्मदायादाः दुर्लभास्तु न सन्ति वा ॥ (२०।२)

यदपि स्यादसमये यातो वनमसाविति । (२१।१)

अकालो नास्ति धर्मस्य जीविते चञ्चले सति ॥ (२१।२)

तस्मादद्यैव मे श्रेयश्चेतव्यमिति निश्चयः । (२२।१)

जीविते को हि विश्रम्भो मृत्यौ प्रत्यर्थिनि स्थिते ॥ (२२।२)

एवमादि त्वया सौम्य विज्ञाप्यो वसुधाधिपः । (२३।१)

प्रयतेथास्तथा चैव यथा मां न स्मरेद् अपि ॥ (२३।२)

अपि नैर्गुण्यमस्माकं वाच्यं नरपतौ त्वया । (२४।१)

नैर्गुण्यात्त्यज्यते स्नेहः स्नेहत्यागान्न शोच्यते ॥ (२४।२)

इति वाक्यमिदं श्रुत्वा छन्दः संतापविक्लवः । (२५।१)

बाष्पग्रथितया वाचा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ॥ (२५।२)

अनेन तव भावेन बान्धवायासदायिना । (२६।१)

भर्तः सीदति मे चेतो नदीपङ्क इव द्विपः ॥ (२६।२)

कस्य नोत्पादयेद्बाष्पं निश्चयस्ते ऽयमीदृशः । (२७।१)

अयोमये ऽपि हृदये किं पुनः स्नेहविक्लवे ॥ (२७।२)

विमानशयनार्हं हि सौकुमार्यमिदं क्व च । (२८।१)

खरदर्भाङ्कुरवती तपोवनमही क्व च ॥ (२८।२)

श्रुत्वा तु व्यवसायं ते यदश्वो ऽयं मयाहृतः । (२९।१)

बलात्कारेण तन्नाथ दैवेनैवास्मि कारितः ॥ (२९।२)

कथं ह्यात्मवशो जानन् व्यवसायमिमं तव । (३०।१)

उपानयेयं तुरगं शोकं कपिलवास्तुनः ॥ (३०।२)

तन्नार्हसि महाबाहो विहातुं पुत्रलालसम् । (३१।१)

स्निग्धं वृद्धं च राजानं सद्धर्ममिव नास्तिकः ॥ (३१।२)

संवर्धनपरिश्रान्तां द्वितीयां तां च मातरम् । (३२।१)

देवीं नार्हसि विस्मर्तुं कृतघ्न इव सत्क्रियाम् ॥ (३२।२)

बालपुत्रां गुणवतीं कुलश्लाघ्यां पतिव्रताम् । (३३।१)

देवीमर्हसि न त्यक्तुं क्लीबः प्राप्तामिव श्रियम् ॥ (३३।२)

पुत्रं याशोधरं श्लाघ्यं यशोधर्मभृतां वरम् । (३४।१)

बालमर्हसि न त्यक्तुं व्यसनीवोत्तमं यशः ॥ (३४।२)

अथ बन्धुं च राज्यं च त्यक्तुमेव कृता मतिः । (३५।१)

मां नार्हसि विभो त्यक्तुं त्वत्पादौ हि गतिर्मम ॥ (३५।२)

नास्मि यातुं पुरं शक्तो दह्यमानेन चेतसा । (३६।१)

त्वामरण्ये परित्यज्य सुमन्त्र इव राघवम् ॥ (३६।२)

किं हि वक्ष्यति मां राजा त्वदृते नगरं गतम् । (३७।१)

वक्ष्याम्युचितदर्शित्वात्किं तवान्तःपुराणि वा ॥ (३७।२)

यदप्यात्थापि नैर्गुण्यं वाच्यं नरपताविति । (३८।१)

किं तद्वक्ष्याम्यभूतं ते निर्दोषस्य मुनेरिव ॥ (३८।२)

हृदयेन सलज्जेन जिह्वया सज्जमानया । (३९।१)

अहं यदपि वा ब्रूयां कस्तच्छ्रद्धातुमर्हति ॥ (३९।२)

यो हि चन्द्रमसस्तैक्ष्ण्यं कथयेच्छ्रद्दधीत वा । (४०।१)

स दोषांस्तव दोषज्ञ कथयेच्छ्रद्दधीत वा ॥ (४०।२)

सानुक्रोशस्य सततं नित्यं करुणवेदिनः । (४१।१)

स्निग्धत्यागो न सदृशो निवर्तस्व प्रसीद मे ॥ (४१।२)

इति शोकाभिभूतस्य श्रुत्वा छन्दस्य भाषितम् । (४२।१)

स्वस्थः परमया धृत्या जगाद वदतां वरः ॥ (४२।२)

मद्वियोगं प्रति छन्द संतापस्त्यज्यतामयम् । (४३।१)

नानाभावो हि नियतं पृथग्जातिषु देहिषु ॥ (४३।२)

स्वजनं यद्यपि स्नेहान्न त्यजेयमहं स्वयम् । (४४।१)

मृत्युरन्योन्यमवशानस्मान् संत्याजयिष्यति ॥ (४४।२)

महत्या तृष्णया दुःखैर्गर्भेणास्मि यया धृतः । (४५।१)

तस्या निष्फलयत्नायाः क्वाहं मातुः क्व सा मम ॥ (४५।२)

वासवृक्षे समागम्य विगच्छन्ति यथाण्डजाः । (४६।१)

नियतं विप्रयोगान्तस्तथा भूतसमागमः ॥ (४६।२)

समेत्य च यथा भूयो व्यपयान्ति बलाहकाः । (४७।१)

संयोगो विप्रयोगश्च तथा मे प्राणिनां मतः ॥ (४७।२)

यस्माद्याति च लोको ऽयं विप्रलभ्य परंपरम् । (४८।१)

ममत्वं न क्षमं तस्मात्स्वप्नभूते समागमे ॥ (४८।२)

सहजेन वियुज्यन्ते पर्णरागेण पादपाः । (४९।१)

अन्येनान्यस्य विश्लेषः किं पुनर्न भविष्यति ॥ (४९।२)

तदेवं सति संतापं मा कार्षीः सौम्य गम्यताम् । (५०।१)

लम्बते यदि तु स्नेहो गत्वापि पुनराव्रज ॥ (५०।२)

ब्रूयाश्चास्मत्कृतापेक्षं जनं कपिलवास्तुनि । (५१।१)

त्यज्यतां तद्गतः स्नेहः श्रूयतां चास्य निश्चयः ॥ (५१।२)

क्षिप्रमेष्यति वा कृत्वा जन्ममृत्युक्षयं किल । (५२।१)

अकृतार्थो निरारम्भो निधनं यास्यतीति वा ॥ (५२।२)

इति तस्य वचः श्रुत्वा कन्थकस्तुरगोत्तमः । (५३।१)

जिह्वया लिलिहे पादौ बाष्पमुष्णं मुमोच च ॥ (५३।२)

जालिना स्वस्तिकाङ्केन चक्रमध्येन पाणिना । (५४।१)

आममर्श कुमारस्तं बभाषे च वयस्यवत् ॥ (५४।२)

मुञ्च कन्थक मा बाष्पं दर्शितेयं सदश्वता । (५५।१)

मृष्यतां सफलः शीघ्रं श्रमस्ते ऽयं भविष्यति ॥ (५५।२)

मणित्सरुं छन्दकहस्तसंस्थं ततः स धीरो निशितं गृहीत्वा । (५६।१)

कोशादसिं काञ्चनभक्तिचित्रं बिलाद् इवाशीविषम् उद्बबर्ह ॥ (५६।२)

निष्कास्य तं चोत्पलपत्त्रनीलं चिछेद चित्रं मुकुटं सकेशम् । (५७।१)

विकीर्यमाणांशुकमन्तरीक्षे चिक्षेप चैनं सरसीव हंसम् ॥ (५७।२)

पूजाभिलाषेण च बाहुमान्याद् दिवौकसस्तं जगृहुः प्रविद्धम् । (५८।१)

यथावदेनं दिवि देवसङ्घा दिव्यैर्विशेषैर् महयां च चक्रुः ॥ (५८।२)

मुक्त्वा त्वलंकारकलत्रवत्तां श्रीविप्रवासं शिरसश्च कृत्वा । (५९।१)

दृष्ट्वांशुकं काञ्चनहंसचिह्नं वन्यं स धीरो ऽभिचकाङ्क्ष वासः ॥ (५९।२)

ततो मृगव्याधवपुर् दिवौका भावं विदित्वास्य विशुद्धभावः । (६०।१)

काषायवस्त्रो ऽभिययौ समीपं तं शाक्यराजप्रभवो ऽभ्युवाच ॥ (६०।२)

शिवं च काषायमृषिध्वजस्ते न युज्यते हिंस्रमिदं धनुश्च । (६१।१)

तत्सौम्य यद्यस्ति न सक्तिरत्र मह्यं प्रयच्छेदमिदं गृहाण ॥ (६१।२)

व्याधो ऽब्रवीत्कामद काममारादनेन विश्वास्य मृगान् निहन्मि । (६२।१)

अर्थस्तु शक्रोपम यद्यनेन हन्त प्रतीच्छानय शुक्लमेतत् ॥ (६२।२)

परेण हर्षेण ततः स वन्यं जग्राह वासो ऽंशुकमुत्ससर्ज । (६३।१)

व्याधस्तु दिव्यं वपुरेव बिभ्रत्तच्छुक्लमादाय दिवं जगाम ॥ (६३।२)

ततः कुमारश्च स चाश्वगोपस्तस्मिंस्तथा याति विसिस्मियाते । (६४।१)

आरण्यके वाससि चैव भूयस् तस्मिन्नकार्ष्टां बहुमानमाशु ॥ (६४।२)

छन्दं ततः साश्रुमुखं विसृज्य काषायसम्भृद्धृतिकीर्तिभृत्सः । (६५।१)

येनाश्रमस्तेन ययौ महात्मा संध्याभ्रसंवीत इवोडुराजः ॥ (६५।२)

ततस्तथा भर्तरि राज्यनिःस्पृहे तपोवनं याति विवर्णवाससि । (६६।१)

भुजौ समुत्क्षिप्य ततः स वाजिभृद् भृशं विचुक्रोश पपात च क्षितौ ॥ (६६।२)

विलोक्य भूयश्च रुरोद सस्वरं हयं भुजाभ्यामुपगुह्य कन्थकम् । (६७।१)

ततो निराशो विलपन् मुहुर्मुहुर् ययौ शरीरेण पुरं न चेतसा ॥ (६७।२)

क्वचित्प्रदध्यौ विललाप च क्वचित् क्वचित् प्रचस्खाल पपात च क्वचित् । (६८।१)

अतो व्रजन् भक्तिवशेन दुःखितश्चचार बह्वीर् अवशः पथि क्रियाः ॥ (६८।२)

इति बुद्धचरिते महाकाव्ये छन्दकनिवर्तनो नाम षष्ठः सर्गः ॥ (६९।१)