बुद्धचरितBuddhacarita

BCar, 12

12 of 14 · 243 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः शमविहारस्य मुनेरिक्ष्वाकुचन्द्रमाः । (१।१)

tataḥ śamavihārasya munerikṣvākucandramāḥ |

1.2१.२

अराडस्याश्रमं भेजे वपुषा पूरयन्निव ॥ (१।२)

arāḍasyāśramaṃ bheje vapuṣā pūrayanniva ||

2.1२.१

स कालामसगोत्रेण तेनालोक्यैव दूरतः । (२।१)

sa kālāmasagotreṇa tenālokyaiva dūrataḥ |

2.2२.२

उच्चैः स्वागतमित्युक्तः समीपमुपजग्मिवान् ॥ (२।२)

uccaiḥ svāgatamityuktaḥ samīpamupajagmivān ||

3.1३.१

तावुभौ न्यायतः पृष्ट्वा धातुसाम्यं परस्परम् । (३।१)

tāvubhau nyāyataḥ pṛṣṭvā dhātusāmyaṃ parasparam |

3.2३.२

दारव्योर् मेध्ययोर् वृष्योः शुचौ देशे निषेदतुः ॥ (३।२)

dāravyor medhyayor vṛṣyoḥ śucau deśe niṣedatuḥ ||

4.1४.१

तमासीनं नृपसुतं सो ऽब्रवीन्मुनिसत्तमः । (४।१)

tamāsīnaṃ nṛpasutaṃ so 'bravīnmunisattamaḥ |

4.2४.२

बहुमानविशालाभ्यां दर्शनाभ्यां पिबन्निव ॥ (४।२)

bahumānaviśālābhyāṃ darśanābhyāṃ pibanniva ||

5.1५.१

विदितं मे यथा सौम्य निष्क्रान्तो भवनादसि । (५।१)

viditaṃ me yathā saumya niṣkrānto bhavanādasi |

5.2५.२

छित्त्वा स्नेहमयं पाशं पाशं दृप्त इव द्विपः ॥ (५।२)

chittvā snehamayaṃ pāśaṃ pāśaṃ dṛpta iva dvipaḥ ||

6.1६.१

सर्वथा धृतिमच्चैव प्राज्ञं चैव मनस्तव । (६।१)

sarvathā dhṛtimaccaiva prājñaṃ caiva manastava |

6.2६.२

यस्त्वं प्राप्तः श्रियं त्यक्त्वा लतां विषफलामिव ॥ (६।२)

yastvaṃ prāptaḥ śriyaṃ tyaktvā latāṃ viṣaphalāmiva ||

7.1७.१

नाश्चर्यं जीर्णवयसो यज्जग्मुः पार्थिवा वनम् । (७।१)

nāścaryaṃ jīrṇavayaso yajjagmuḥ pārthivā vanam |

7.2७.२

अपत्येभ्यः श्रियं दत्त्वा भुक्तोच्छिष्टामिव स्रजम् ॥ (७।२)

apatyebhyaḥ śriyaṃ dattvā bhuktocchiṣṭāmiva srajam ||

8.1८.१

इदं मे मतमाश्चर्यं नवे वयसि यद्भवान् । (८।१)

idaṃ me matamāścaryaṃ nave vayasi yadbhavān |

8.2८.२

अभुक्त्वैव श्रियं प्राप्तः स्थितो विषयगोचरे ॥ (८।२)

abhuktvaiva śriyaṃ prāptaḥ sthito viṣayagocare ||

9.1९.१

तद् विज्ञातुम् इमं धर्मं परमं भाजनं भवान् । (९।१)

tad vijñātum imaṃ dharmaṃ paramaṃ bhājanaṃ bhavān |

9.2९.२

ज्ञानप्लवम् अधिष्ठाय शीघ्रं दुःखार्णवं तर ॥ (९।२)

jñānaplavam adhiṣṭhāya śīghraṃ duḥkhārṇavaṃ tara ||

10.1१०.१

शिष्ये यद्यपि विज्ञाते शास्त्रं कालेन वर्ण्यते । (१०।१)

śiṣye yadyapi vijñāte śāstraṃ kālena varṇyate |

10.2१०.२

गाम्भीर्याद्व्यवसायाच्च न परीक्ष्यो भवान्मम ॥ (१०।२)

gāmbhīryādvyavasāyācca na parīkṣyo bhavānmama ||

11.1११.१

इति वाक्यमराडस्य विज्ञाय स नरर्षभः । (११।१)

iti vākyamarāḍasya vijñāya sa nararṣabhaḥ |

11.2११.२

बभूव परमप्रीतः प्रोवाचोत्तरमेव च ॥ (११।२)

babhūva paramaprītaḥ provācottarameva ca ||

12.1१२.१

विरक्तस्यापि यदिदं सौमुख्यं भवतः परम् । (१२।१)

viraktasyāpi yadidaṃ saumukhyaṃ bhavataḥ param |

12.2१२.२

अकृतार्थो ऽप्यनेनास्मि कृतार्थ इव संप्रति ॥ (१२।२)

akṛtārtho 'pyanenāsmi kṛtārtha iva saṃprati ||

13.1१३.१

दिदृक्षुरिव हि ज्योतिर्यियासुरिव दैशिकम् । (१३।१)

didṛkṣuriva hi jyotiryiyāsuriva daiśikam |

13.2१३.२

त्वद्दर्शनमहं मन्ये तितीर्षुरिव च प्लवम् ॥ (१३।२)

tvaddarśanamahaṃ manye titīrṣuriva ca plavam ||

14.1१४.१

तस्मादर्हसि तद्वक्तुं वक्तव्यं यदि मन्यसे । (१४।१)

tasmādarhasi tadvaktuṃ vaktavyaṃ yadi manyase |

14.2१४.२

जरामरणरोगेभ्यो यथायं परिमुच्यते ॥ (१४।२)

jarāmaraṇarogebhyo yathāyaṃ parimucyate ||

15.1१५.१

इत्यराडः कुमारस्य माहात्म्यादेव चोदितः । (१५।१)

ityarāḍaḥ kumārasya māhātmyādeva coditaḥ |

15.2१५.२

संक्षिप्तं कथयांचक्रे स्वस्य शास्त्रस्य निश्चयम् ॥ (१५।२)

saṃkṣiptaṃ kathayāṃcakre svasya śāstrasya niścayam ||

16.1१६.१

श्रूयतामयमस्माकं सिद्धान्तः शृण्वतां वर । (१६।१)

śrūyatāmayamasmākaṃ siddhāntaḥ śṛṇvatāṃ vara |

16.2१६.२

यथा भवति संसारो यथा चैव निवर्तते ॥ (१६।२)

yathā bhavati saṃsāro yathā caiva nivartate ||

17.1१७.१

प्रकृतिश्च विकारश्च जन्म मृत्युर्जरैव च । (१७।१)

prakṛtiśca vikāraśca janma mṛtyurjaraiva ca |

17.2१७.२

तत् तावत् सत्त्वम् इत्युक्तं स्थिरसत्त्व परेहि तत् ॥ (१७।२)

tat tāvat sattvam ityuktaṃ sthirasattva parehi tat ||

18.1१८.१

तत्र तु प्रकृतिं नाम विद्धि प्रकृतिकोविद । (१८।१)

tatra tu prakṛtiṃ nāma viddhi prakṛtikovida |

18.2१८.२

पञ्च भूतान्यहंकारं बुद्धिमव्यक्तमेव च ॥ (१८।२)

pañca bhūtānyahaṃkāraṃ buddhimavyaktameva ca ||

19.1१९.१

विकार इति बुध्यस्व विषयानिन्द्रियाणि च । (१९।१)

vikāra iti budhyasva viṣayānindriyāṇi ca |

19.2१९.२

पाणिपादं च वादं च पायूपस्थं तथा मनः ॥ (१९।२)

pāṇipādaṃ ca vādaṃ ca pāyūpasthaṃ tathā manaḥ ||

20.1२०.१

अस्य क्षेत्रस्य विज्ञानात्क्षेत्रज्ञ इति संज्ञि च । (२०।१)

asya kṣetrasya vijñānātkṣetrajña iti saṃjñi ca |

20.2२०.२

क्षेत्रज्ञ इति चात्मानं कथयन्त्यात्मचिन्तकाः ॥ (२०।२)

kṣetrajña iti cātmānaṃ kathayantyātmacintakāḥ ||

21.1२१.१

सशिष्यः कपिलश्चेह प्रतिबुद्ध इति स्मृतिः । (२१।१)

saśiṣyaḥ kapilaśceha pratibuddha iti smṛtiḥ |

21.2२१.२

सपुत्रो ऽप्रतिबुद्धस्तु प्रजापतिरिहोच्यते ॥ (२१।२)

saputro 'pratibuddhastu prajāpatirihocyate ||

22.1२२.१

जायते जीर्यते चैव बाध्यते म्रियते च यत् । (२२।१)

jāyate jīryate caiva bādhyate mriyate ca yat |

22.2२२.२

तद्व्यक्तमिति विज्ञेयमव्यक्तं तु विपर्ययात् ॥ (२२।२)

tadvyaktamiti vijñeyamavyaktaṃ tu viparyayāt ||

23.1२३.१

अज्ञानं कर्म तृष्णा च ज्ञेयाः संसारहेतवः । (२३।१)

ajñānaṃ karma tṛṣṇā ca jñeyāḥ saṃsārahetavaḥ |

23.2२३.२

स्थितो ऽस्मिंस्त्रितये जन्तुस्तत्सत्त्वं नातिवर्तते ॥ (२३।२)

sthito 'smiṃstritaye jantustatsattvaṃ nātivartate ||

24.1२४.१

विप्रत्ययादहंकारात्संदेहादभिसंप्लवात् । (२४।१)

vipratyayādahaṃkārātsaṃdehādabhisaṃplavāt |

24.2२४.२

अविशेषानुपायाभ्यां सङ्गादभ्यवपाततः ॥ (२४।२)

aviśeṣānupāyābhyāṃ saṅgādabhyavapātataḥ ||

25.1२५.१

तत्र विप्रत्ययो नाम विपरीतं प्रवर्तते । (२५।१)

tatra vipratyayo nāma viparītaṃ pravartate |

25.2२५.२

अन्यथा कुरुते कार्यं मन्तव्यं मन्यते ऽन्यथा ॥ (२५।२)

anyathā kurute kāryaṃ mantavyaṃ manyate 'nyathā ||

26.1२६.१

ब्रवीम्यहमहं वेद्मि गच्छाम्यहमहं स्थितः । (२६।१)

bravīmyahamahaṃ vedmi gacchāmyahamahaṃ sthitaḥ |

26.2२६.२

इतीहैवमहंकारस्त्वनहंकार वर्तते ॥ (२६।२)

itīhaivamahaṃkārastvanahaṃkāra vartate ||

27.1२७.१

यस्तु भावानसंदिग्धानेकीभावेन पश्यति । (२७।१)

yastu bhāvānasaṃdigdhānekībhāvena paśyati |

27.2२७.२

मृत्पिण्डवद् असंदेह संदेहः स इहोच्यते ॥ (२७।२)

mṛtpiṇḍavad asaṃdeha saṃdehaḥ sa ihocyate ||

28.1२८.१

य एवाहं स एवेदं मनो बुद्धिश्च कर्म च । (२८।१)

ya evāhaṃ sa evedaṃ mano buddhiśca karma ca |

28.2२८.२

यश्चैवैष गणः सो ऽहमिति यः सो ऽभिसंप्लवः ॥ (२८।२)

yaścaivaiṣa gaṇaḥ so 'hamiti yaḥ so 'bhisaṃplavaḥ ||

29.1२९.१

अविशेषं विशेषज्ञ प्रतिबुद्धाप्रबुद्धयोः । (२९।१)

aviśeṣaṃ viśeṣajña pratibuddhāprabuddhayoḥ |

29.2२९.२

प्रकृतीनां च यो वेद सो ऽविशेष इति स्मृतः ॥ (२९।२)

prakṛtīnāṃ ca yo veda so 'viśeṣa iti smṛtaḥ ||

30.1३०.१

नमस्कारवषट्कारौ प्रोक्षणाभ्युक्षणादयः । (३०।१)

namaskāravaṣaṭkārau prokṣaṇābhyukṣaṇādayaḥ |

30.2३०.२

अनुपाय इति प्राज्ञैरुपायज्ञ प्रवेदितः ॥ (३०।२)

anupāya iti prājñairupāyajña praveditaḥ ||

31.1३१.१

सज्जते येन दुर्मेधा मनोवाग्बुद्धिकर्मभिः । (३१।१)

sajjate yena durmedhā manovāgbuddhikarmabhiḥ |

31.2३१.२

विषयेष्वनभिष्वङ्ग सो ऽभिष्वङ्ग इति स्मृतः ॥ (३१।२)

viṣayeṣvanabhiṣvaṅga so 'bhiṣvaṅga iti smṛtaḥ ||

32.1३२.१

ममेदमहमस्येति यद्दुःखमभिमन्यते । (३२।१)

mamedamahamasyeti yadduḥkhamabhimanyate |

32.2३२.२

विज्ञेयो ऽभ्यवपातः स संसारे येन पात्यते ॥ (३२।२)

vijñeyo 'bhyavapātaḥ sa saṃsāre yena pātyate ||

33.1३३.१

इत्यविद्यां हि विद्वान्स पञ्चपर्वां समीहते । (३३।१)

ityavidyāṃ hi vidvānsa pañcaparvāṃ samīhate |

33.2३३.२

तमो मोहं महामोहं तामिस्रद्वयमेव च ॥ (३३।२)

tamo mohaṃ mahāmohaṃ tāmisradvayameva ca ||

34.1३४.१

तत्रालस्यं तमो विद्धि मोहं मृत्युं च जन्म च । (३४।१)

tatrālasyaṃ tamo viddhi mohaṃ mṛtyuṃ ca janma ca |

34.2३४.२

महामोहस्त्वसंमोह काम इत्येव गम्यताम् ॥ (३४।२)

mahāmohastvasaṃmoha kāma ityeva gamyatām ||

35.1३५.१

यस्मादत्र च भूतानि प्रमुह्यन्ति महान्त्यपि । (३५।१)

yasmādatra ca bhūtāni pramuhyanti mahāntyapi |

35.2३५.२

तस्मादेष महाबाहो महामोह इति स्मृतः ॥ (३५।२)

tasmādeṣa mahābāho mahāmoha iti smṛtaḥ ||

36.1३६.१

तामिस्रमिति चाक्रोध क्रोधमेवाधिकुर्वते । (३६।१)

tāmisramiti cākrodha krodhamevādhikurvate |

36.2३६.२

विषादं चान्धतामिस्रम् अविषाद प्रचक्षते ॥ (३६।२)

viṣādaṃ cāndhatāmisram aviṣāda pracakṣate ||

37.1३७.१

अनयाविद्यया बालः संयुक्तः पञ्चपर्वया । (३७।१)

anayāvidyayā bālaḥ saṃyuktaḥ pañcaparvayā |

37.2३७.२

संसारे दुःखभूयिष्ठे जन्मस्वभिनिषिच्यते ॥ (३७।२)

saṃsāre duḥkhabhūyiṣṭhe janmasvabhiniṣicyate ||

38.1३८.१

द्रष्टा श्रोता च मन्ता च कार्यकरणमेव च । (३८।१)

draṣṭā śrotā ca mantā ca kāryakaraṇameva ca |

38.2३८.२

अहमित्येवमागम्य संसारे परिवर्तते ॥ (३८।२)

ahamityevamāgamya saṃsāre parivartate ||

39.1३९.१

इहैभिर्हेतुभिर्धीमन् जन्मस्रोतः प्रवर्तते । (३९।१)

ihaibhirhetubhirdhīman janmasrotaḥ pravartate |

39.2३९.२

हेत्वभावात्फलाभाव इति विज्ञातुमर्हसि ॥ (३९।२)

hetvabhāvātphalābhāva iti vijñātumarhasi ||

40.1४०.१

तत्र सम्यङ्मतिर् विद्यान्मोक्षकाम चतुष्टयम् । (४०।१)

tatra samyaṅmatir vidyānmokṣakāma catuṣṭayam |

40.2४०.२

प्रतिबुद्धाप्रबुद्धौ च व्यक्तमव्यक्तमेव च ॥ (४०।२)

pratibuddhāprabuddhau ca vyaktamavyaktameva ca ||

41.1४१.१

यथावदेतद्विज्ञाय क्षेत्रज्ञो हि चतुष्टयम् । (४१।१)

yathāvadetadvijñāya kṣetrajño hi catuṣṭayam |

41.2४१.२

आजवंजवतां हित्वा प्राप्नोति पदमक्षरम् ॥ (४१।२)

ājavaṃjavatāṃ hitvā prāpnoti padamakṣaram ||

42.1४२.१

इत्यर्थं ब्राह्मणा लोके परमब्रह्मवादिनः । (४२।१)

ityarthaṃ brāhmaṇā loke paramabrahmavādinaḥ |

42.2४२.२

ब्रह्मचर्यं चरन्तीह ब्राह्मणान्वासयन्ति च ॥ (४२।२)

brahmacaryaṃ carantīha brāhmaṇānvāsayanti ca ||

43.1४३.१

इति वाक्यमिदं श्रुत्वा मुनेस्तस्य नृपात्मजः । (४३।१)

iti vākyamidaṃ śrutvā munestasya nṛpātmajaḥ |

43.2४३.२

अभ्युपायं च पप्रच्छ पदमेव च नैष्ठिकम् ॥ (४३।२)

abhyupāyaṃ ca papraccha padameva ca naiṣṭhikam ||

44.1४४.१

ब्रह्मचर्यमिदं चर्यं यथा यावच्च यत्र च । (४४।१)

brahmacaryamidaṃ caryaṃ yathā yāvacca yatra ca |

44.2४४.२

धर्मस्यास्य च पर्यन्तं भवान्व्याख्यातुमर्हति ॥ (४४।२)

dharmasyāsya ca paryantaṃ bhavānvyākhyātumarhati ||

45.1४५.१

इत्यराडो यथाशास्त्रं विस्पष्टार्थं समासतः । (४५।१)

ityarāḍo yathāśāstraṃ vispaṣṭārthaṃ samāsataḥ |

45.2४५.२

तमेवान्येन कल्पेन धर्ममस्मै व्यभाषत ॥ (४५।२)

tamevānyena kalpena dharmamasmai vyabhāṣata ||

46.1४६.१

अयमादौ गृहान्मुक्त्वा भैक्षाकं लिङ्गमाश्रितः । (४६।१)

ayamādau gṛhānmuktvā bhaikṣākaṃ liṅgamāśritaḥ |

46.2४६.२

समुदाचारविस्तीर्णं शीलमादाय वर्तते ॥ (४६।२)

samudācāravistīrṇaṃ śīlamādāya vartate ||

47.1४७.१

संतोषं परमास्थाय येन तेन यतस्ततः । (४७।१)

saṃtoṣaṃ paramāsthāya yena tena yatastataḥ |

47.2४७.२

विविक्तं सेवते वासं निर्द्वन्द्वः शास्त्रवित्कृती ॥ (४७।२)

viviktaṃ sevate vāsaṃ nirdvandvaḥ śāstravitkṛtī ||

48.1४८.१

ततो रागाद्भयं दृष्ट्वा वैराग्याच्च परं शिवम् । (४८।१)

tato rāgādbhayaṃ dṛṣṭvā vairāgyācca paraṃ śivam |

48.2४८.२

निगृह्णन्निन्द्रियग्रामं यतते मनसः शमे ॥ (४८।२)

nigṛhṇannindriyagrāmaṃ yatate manasaḥ śame ||

49.1४९.१

अथो विविक्तं कामेभ्यो व्यापादादिभ्य एव च । (४९।१)

atho viviktaṃ kāmebhyo vyāpādādibhya eva ca |

49.2४९.२

विवेकजमवाप्नोति पूर्वध्यानं वितर्कवत् ॥ (४९।२)

vivekajamavāpnoti pūrvadhyānaṃ vitarkavat ||

50.1५०.१

तच्च ध्यानसुखं प्राप्य तत्तदेव वितर्कयन् । (५०।१)

tacca dhyānasukhaṃ prāpya tattadeva vitarkayan |

50.2५०.२

अपूर्वसुखलाभेन ह्रियते बालिशो जनः ॥ (५०।२)

apūrvasukhalābhena hriyate bāliśo janaḥ ||

51.1५१.१

शमेनैवंविधेनायं कामद्वेषविगर्हिणा । (५१।१)

śamenaivaṃvidhenāyaṃ kāmadveṣavigarhiṇā |

51.2५१.२

ब्रह्मलोकमवाप्नोति परितोषेण वञ्चितः ॥ (५१।२)

brahmalokamavāpnoti paritoṣeṇa vañcitaḥ ||

52.1५२.१

ज्ञात्वा विद्वान्वितर्कांस्तु मनःसंक्षोभकारकान् । (५२।१)

jñātvā vidvānvitarkāṃstu manaḥsaṃkṣobhakārakān |

52.2५२.२

तद्वियुक्तमवाप्नोति ध्यानं प्रीतिसुखान्वितम् ॥ (५२।२)

tadviyuktamavāpnoti dhyānaṃ prītisukhānvitam ||

53.1५३.१

ह्रियमाणस्तया प्रीत्या यो विशेषं न पश्यति । (५३।१)

hriyamāṇastayā prītyā yo viśeṣaṃ na paśyati |

53.2५३.२

स्थानं भास्वरमाप्नोति देवेष्वाभास्वरेषु सः ॥ (५३।२)

sthānaṃ bhāsvaramāpnoti deveṣvābhāsvareṣu saḥ ||

54.1५४.१

यस्तु प्रीतिसुखात्तस्माद्विवेचयति मानसम् । (५४।१)

yastu prītisukhāttasmādvivecayati mānasam |

54.2५४.२

तृतीयं लभते ध्यानं सुखं प्रीतिविवर्जितम् ॥ (५४।२)

tṛtīyaṃ labhate dhyānaṃ sukhaṃ prītivivarjitam ||

55.1५५.१

यस्तु तस्मिन्सुखे मग्नो न विशेषाय यत्नवान् । (५५।१)

yastu tasminsukhe magno na viśeṣāya yatnavān |

55.2५५.२

शुभकृत्स्नैः स सामान्यं सुखं प्राप्नोति दैवतैः ॥ (५५।२)

śubhakṛtsnaiḥ sa sāmānyaṃ sukhaṃ prāpnoti daivataiḥ ||

56.1५६.१

तादृशं सुखम् आसाद्य यो न रज्यत्युपेक्षकः । (५६।१)

tādṛśaṃ sukham āsādya yo na rajyatyupekṣakaḥ |

56.2५६.२

चतुर्थं ध्यानमाप्नोति सुखदुःखविवर्जितम् ॥ (५६।२)

caturthaṃ dhyānamāpnoti sukhaduḥkhavivarjitam ||

57.1५७.१

तत्र केचिद्व्यवस्यन्ति मोक्ष इत्यभिमानिनः । (५७।१)

tatra kecidvyavasyanti mokṣa ityabhimāninaḥ |

57.2५७.२

सुखदुःखपरित्यागादव्यापाराच्च चेतसः ॥ (५७।२)

sukhaduḥkhaparityāgādavyāpārācca cetasaḥ ||

58.1५८.१

अस्य ध्यानस्य तु फलं समं देवैर्बृहत्फलैः । (५८।१)

asya dhyānasya tu phalaṃ samaṃ devairbṛhatphalaiḥ |

58.2५८.२

कथयन्ति बृहत्कालं बृहत्प्रज्ञापरीक्षकाः ॥ (५८।२)

kathayanti bṛhatkālaṃ bṛhatprajñāparīkṣakāḥ ||

59.1५९.१

समाधेर्व्युत्थितस्तस्माद् दृष्ट्वा दोषाञ्शरीरिणाम् । (५९।१)

samādhervyutthitastasmād dṛṣṭvā doṣāñśarīriṇām |

59.2५९.२

ज्ञानमारोहति प्राज्ञः शरीरविनिवृत्तये ॥ (५९।२)

jñānamārohati prājñaḥ śarīravinivṛttaye ||

60.1६०.१

ततस्तद्ध्यानमुत्सृज्य विशेषे कृतनिश्चयः । (६०।१)

tatastaddhyānamutsṛjya viśeṣe kṛtaniścayaḥ |

60.2६०.२

कामेभ्य इव स प्राज्ञो रूपादपि विरज्यते ॥ (६०।२)

kāmebhya iva sa prājño rūpādapi virajyate ||

61.1६१.१

शरीरे खानि यान्यस्मिन्तान्यादौ परिकल्पयन् । (६१।१)

śarīre khāni yānyasmintānyādau parikalpayan |

61.2६१.२

घनेष्वपि ततो द्रव्येष्वाकाशमधिमुच्यते ॥ (६१।२)

ghaneṣvapi tato dravyeṣvākāśamadhimucyate ||

62.1६२.१

आकाशगतमात्मानं संक्षिप्य त्वपरो बुधः । (६२।१)

ākāśagatamātmānaṃ saṃkṣipya tvaparo budhaḥ |

62.2६२.२

तदेवानन्ततः पश्यन्विशेषमधिगच्छति ॥ (६२।२)

tadevānantataḥ paśyanviśeṣamadhigacchati ||

63.1६३.१

अध्यात्मकुशलस्त्वन्यो निवर्त्यात्मानमात्मना । (६३।१)

adhyātmakuśalastvanyo nivartyātmānamātmanā |

63.2६३.२

किंचिन्नास्तीति संपश्यन्न् आकिंचन्य इति स्मृतः ॥ (६३।२)

kiṃcinnāstīti saṃpaśyann ākiṃcanya iti smṛtaḥ ||

64.1६४.१

ततो मुञ्जादिषीकेव शकुनिः पञ्जरादिव । (६४।१)

tato muñjādiṣīkeva śakuniḥ pañjarādiva |

64.2६४.२

क्षेत्रज्ञो निःसृतो देहान्मुक्त इत्यभिधीयते ॥ (६४।२)

kṣetrajño niḥsṛto dehānmukta ityabhidhīyate ||

65.1६५.१

एतत्तत्परमं ब्रह्म निर्लिङ्गं ध्रुवमक्षरम् । (६५।१)

etattatparamaṃ brahma nirliṅgaṃ dhruvamakṣaram |

65.2६५.२

यन्मोक्ष इति तत्त्वज्ञाः कथयन्ति मनीषिणः ॥ (६५।२)

yanmokṣa iti tattvajñāḥ kathayanti manīṣiṇaḥ ||

66.1६६.१

इत्युपायश्च मोक्षश्च मया संदर्शितस्तव । (६६।१)

ityupāyaśca mokṣaśca mayā saṃdarśitastava |

66.2६६.२

यदि ज्ञातं यदि रुचिर्यथावत्प्रतिपद्यताम् ॥ (६६।२)

yadi jñātaṃ yadi ruciryathāvatpratipadyatām ||

67.1६७.१

जैगीषव्यो ऽथ जनको वृद्धश्चैव पराशरः । (६७।१)

jaigīṣavyo 'tha janako vṛddhaścaiva parāśaraḥ |

67.2६७.२

इमं पन्थानमासाद्य मुक्ता ह्यन्ये च मोक्षिणः ॥ (६७।२)

imaṃ panthānamāsādya muktā hyanye ca mokṣiṇaḥ ||

68.1६८.१

इति तस्य स तद्वाक्यं गृहीत्वा तु विचार्य च । (६८।१)

iti tasya sa tadvākyaṃ gṛhītvā tu vicārya ca |

68.2६८.२

पूर्वहेतुबलप्राप्तः प्रत्युत्तरमुवाच ह ॥ (६८।२)

pūrvahetubalaprāptaḥ pratyuttaramuvāca ha ||

69.1६९.१

श्रुतं ज्ञानमिदं सूक्ष्मं परतः परतः शिवम् । (६९।१)

śrutaṃ jñānamidaṃ sūkṣmaṃ parataḥ parataḥ śivam |

69.2६९.२

क्षेत्रज्ञस्यापरित्यागाद् अवैम्येतद् अनैष्ठिकम् ॥ (६९।२)

kṣetrajñasyāparityāgād avaimyetad anaiṣṭhikam ||

70.1७०.१

विकारप्रकृतिभ्यो हि क्षेत्रज्ञं मुक्तमप्यहम् । (७०।१)

vikāraprakṛtibhyo hi kṣetrajñaṃ muktamapyaham |

70.2७०.२

मन्ये प्रसवधर्माणं बीजधर्माणमेव च ॥ (७०।२)

manye prasavadharmāṇaṃ bījadharmāṇameva ca ||

71.1७१.१

विशुद्धो यद्यपि ह्यात्मा निर्मुक्त इति कल्प्यते । (७१।१)

viśuddho yadyapi hyātmā nirmukta iti kalpyate |

71.2७१.२

भूयः प्रत्ययसद्भावादमुक्तः स भविष्यति ॥ (७१।२)

bhūyaḥ pratyayasadbhāvādamuktaḥ sa bhaviṣyati ||

72.1७२.१

ऋतुभूम्यम्बुविरहाद्यथा बीजं न रोहति । (७२।१)

ṛtubhūmyambuvirahādyathā bījaṃ na rohati |

72.2७२.२

रोहति प्रत्ययैस्तैस्तैस्तद्वत्सो ऽपि मतो मम ॥ (७२।२)

rohati pratyayaistaistaistadvatso 'pi mato mama ||

73.1७३.१

यत्कर्माज्ञानतृष्णानां त्यागान्मोक्षश्च कल्प्यते । (७३।१)

yatkarmājñānatṛṣṇānāṃ tyāgānmokṣaśca kalpyate |

73.2७३.२

अत्यन्तस्तत्परित्यागः सत्यात्मनि न विद्यते ॥ (७३।२)

atyantastatparityāgaḥ satyātmani na vidyate ||

74.1७४.१

हित्वा हित्वा त्रयमिदं विशेषस्तूपलभ्यते । (७४।१)

hitvā hitvā trayamidaṃ viśeṣastūpalabhyate |

74.2७४.२

आत्मनस्तु स्थितिर्यत्र तत्र सूक्ष्ममिदं त्रयम् ॥ (७४।२)

ātmanastu sthitiryatra tatra sūkṣmamidaṃ trayam ||

75.1७५.१

सूक्ष्मत्वाच्चैव दोषाणामव्यापाराच्च चेतसः । (७५।१)

sūkṣmatvāccaiva doṣāṇāmavyāpārācca cetasaḥ |

75.2७५.२

दीर्घत्वादायुषश्चैव मोक्षस्तु परिकल्प्यते ॥ (७५।२)

dīrghatvādāyuṣaścaiva mokṣastu parikalpyate ||

76.1७६.१

अहंकारपरित्यागो यश्चैष परिकल्प्यते । (७६।१)

ahaṃkāraparityāgo yaścaiṣa parikalpyate |

76.2७६.२

सत्यात्मनि परित्यागो नाहंकारस्य विद्यते ॥ (७६।२)

satyātmani parityāgo nāhaṃkārasya vidyate ||

77.1७७.१

संख्यादिभिरमुक्तश्च निर्गुणो न भवत्ययम् । (७७।१)

saṃkhyādibhiramuktaśca nirguṇo na bhavatyayam |

77.2७७.२

तस्मादसति नैर्गुण्ये नास्य मोक्षो ऽभिधीयते ॥ (७७।२)

tasmādasati nairguṇye nāsya mokṣo 'bhidhīyate ||

78.1७८.१

गुणिनो हि गुणानां च व्यतिरेको न विद्यते । (७८।१)

guṇino hi guṇānāṃ ca vyatireko na vidyate |

78.2७८.२

रूपोष्णाभ्यां विरहितो न ह्यग्निरुपलभ्यते ॥ (७८।२)

rūpoṣṇābhyāṃ virahito na hyagnirupalabhyate ||

79.1७९.१

प्राग्देहान्न भवेद्देही प्राग्गुणेभ्यस्तथा गुणी । (७९।१)

prāgdehānna bhaveddehī prāgguṇebhyastathā guṇī |

79.2७९.२

तस्मादादौ विमुक्तः सन् शरीरी बध्यते पुनः ॥ (७९।२)

tasmādādau vimuktaḥ san śarīrī badhyate punaḥ ||

80.1८०.१

क्षेत्रज्ञो विशरीरश्च ज्ञो वा स्यादज्ञ एव वा । (८०।१)

kṣetrajño viśarīraśca jño vā syādajña eva vā |

80.2८०.२

यदि ज्ञो ज्ञेयमस्यास्ति ज्ञेये सति न मुच्यते ॥ (८०।२)

yadi jño jñeyamasyāsti jñeye sati na mucyate ||

81.1८१.१

अथाज्ञ इति सिद्धो वः कल्पितेन किमात्मना । (८१।१)

athājña iti siddho vaḥ kalpitena kimātmanā |

81.2८१.२

विनापि ह्यात्मनाज्ञानं प्रसिद्धं काष्ठकुड्यवत् ॥ (८१।२)

vināpi hyātmanājñānaṃ prasiddhaṃ kāṣṭhakuḍyavat ||

82.1८२.१

परतः परतस्त्यागो यस्मात्तु गुणवान् स्मृतः । (८२।१)

parataḥ paratastyāgo yasmāttu guṇavān smṛtaḥ |

82.2८२.२

तस्मात्सर्वपरित्यागान्मन्ये कृत्स्नां कृतार्थताम् ॥ (८२।२)

tasmātsarvaparityāgānmanye kṛtsnāṃ kṛtārthatām ||

83.1८३.१

इति धर्ममराडस्य विदित्वा न तुतोष सः । (८३।१)

iti dharmamarāḍasya viditvā na tutoṣa saḥ |

83.2८३.२

अकृत्स्नमिति विज्ञाय ततः प्रतिजगाम ह ॥ (८३।२)

akṛtsnamiti vijñāya tataḥ pratijagāma ha ||

84.1८४.१

विशेषमथ शुश्रूषुर् उद्रकस्याश्रमं ययौ । (८४।१)

viśeṣamatha śuśrūṣur udrakasyāśramaṃ yayau |

84.2८४.२

आत्मग्राहाच्च तस्यापि जगृहे न स दर्शनम् ॥ (८४।२)

ātmagrāhācca tasyāpi jagṛhe na sa darśanam ||

85.1८५.१

संज्ञासंज्ञित्वयोर्दोषं ज्ञात्वा हि मुनिरुद्रकः । (८५।१)

saṃjñāsaṃjñitvayordoṣaṃ jñātvā hi munirudrakaḥ |

85.2८५.२

आकिंचन्यात्परं लेभेऽसंज्ञासंज्ञात्मिकां गतिम् ॥ (८५।२)

ākiṃcanyātparaṃ lebhe'saṃjñāsaṃjñātmikāṃ gatim ||

86.1८६.१

यस्माच्चालम्बने सूक्ष्मे संज्ञासंज्ञे ततः परम् । (८६।१)

yasmāccālambane sūkṣme saṃjñāsaṃjñe tataḥ param |

86.2८६.२

नासंज्ञी नैव संज्ञीति तस्मात्तत्रगतस्पृहः ॥ (८६।२)

nāsaṃjñī naiva saṃjñīti tasmāttatragataspṛhaḥ ||

87.1८७.१

यतश्च बुद्धिस्तत्रैव स्थितान्यत्राप्रचारिणी । (८७।१)

yataśca buddhistatraiva sthitānyatrāpracāriṇī |

87.2८७.२

सूक्ष्मापट्वी ततस्तत्र नासंज्ञित्वं न संज्ञिता ॥ (८७।२)

sūkṣmāpaṭvī tatastatra nāsaṃjñitvaṃ na saṃjñitā ||

88.1८८.१

यस्माच्च तदपि प्राप्य पुनरावर्तते जगत् । (८८।१)

yasmācca tadapi prāpya punarāvartate jagat |

88.2८८.२

बोधिसत्त्वः परं प्रेप्सुस्तस्मादुद्रकमत्यजत् ॥ (८८।२)

bodhisattvaḥ paraṃ prepsustasmādudrakamatyajat ||

89.1८९.१

ततो हित्वाश्रमं तस्य श्रेयोऽर्थी कृतनिश्चयः । (८९।१)

tato hitvāśramaṃ tasya śreyo'rthī kṛtaniścayaḥ |

89.2८९.२

भेजे गयस्य राजर्षेर्नगरीसंज्ञमाश्रमम् ॥ (८९।२)

bheje gayasya rājarṣernagarīsaṃjñamāśramam ||

90.1९०.१

अथ नैरञ्जनातीरे शुचौ शुचिपराक्रमः । (९०।१)

atha nairañjanātīre śucau śuciparākramaḥ |

90.2९०.२

चकार वासमेकान्तविहाराभिरतिर्मुनिः ॥ (९०।२)

cakāra vāsamekāntavihārābhiratirmuniḥ ||

91.1९१.१

आगतान् तत्र तत्पूर्वं पञ्चेन्द्रियवशोद्धतान् । (९१।१)

āgatān tatra tatpūrvaṃ pañcendriyavaśoddhatān |

91.2९१.२

तपःप्रवृत्तान् व्रतिनो भिक्षून् पञ्च निरैक्षत ॥ (९१।२)

tapaḥpravṛttān vratino bhikṣūn pañca niraikṣata ||

92.1९२.१

ते चोपतस्थुर् दृष्ट्वात्र भिक्षवस्तं मुमुक्षवः । (९२।१)

te copatasthur dṛṣṭvātra bhikṣavastaṃ mumukṣavaḥ |

92.2९२.२

पुण्यार्जितधनारोग्यमिन्द्रियार्था इवेश्वरम् ॥ (९२।२)

puṇyārjitadhanārogyamindriyārthā iveśvaram ||

93.1९३.१

सम्पूज्यमानस्तैः प्रह्वैर् विनयाद् अनुवर्तिभिः । (९३।१)

sampūjyamānastaiḥ prahvair vinayād anuvartibhiḥ |

93.2९३.२

तद्वशस्थायिभिः शिष्यैर्लोलैर्मन इवेन्द्रियैः ॥ (९३।२)

tadvaśasthāyibhiḥ śiṣyairlolairmana ivendriyaiḥ ||

94.1९४.१

मृत्युजन्मान्तकरणे स्यादुपायो ऽयमित्यथ । (९४।१)

mṛtyujanmāntakaraṇe syādupāyo 'yamityatha |

94.2९४.२

दुष्कराणि समारेभे तपांस्यनशनेन सः ॥ (९४।२)

duṣkarāṇi samārebhe tapāṃsyanaśanena saḥ ||

95.1९५.१

उपवासविधीन्नैकान् कुर्वन्नरदुराचरान् । (९५।१)

upavāsavidhīnnaikān kurvannaradurācarān |

95.2९५.२

वर्षाणि षट् शमप्रेप्सुरकरोत्कार्श्यमात्मनः ॥ (९५।२)

varṣāṇi ṣaṭ śamaprepsurakarotkārśyamātmanaḥ ||

96.1९६.१

अन्नकालेषु चैकैकैः स कोलतिलतण्डुलैः । (९६।१)

annakāleṣu caikaikaiḥ sa kolatilataṇḍulaiḥ |

96.2९६.२

अपारपारसंसारपारं प्रेप्सुरपारयत् ॥ (९६।२)

apārapārasaṃsārapāraṃ prepsurapārayat ||

97.1९७.१

देहादपचयस्तेन तपसा तस्य यः कृतः । (९७।१)

dehādapacayastena tapasā tasya yaḥ kṛtaḥ |

97.2९७.२

स एवोपचयो भूयस्तेजसास्य कृतो ऽभवत् ॥ (९७।२)

sa evopacayo bhūyastejasāsya kṛto 'bhavat ||

98.1९८.१

कृशो ऽप्यकृशकीर्तिश्रीर् ह्लादं चक्रे ऽन्यचक्षुषाम् । (९८।१)

kṛśo 'pyakṛśakīrtiśrīr hlādaṃ cakre 'nyacakṣuṣām |

98.2९८.२

कुमुदानामिव शरच्छुक्लपक्षादिचन्द्रमाः ॥ (९८।२)

kumudānāmiva śaracchuklapakṣādicandramāḥ ||

99.1९९.१

त्वगस्थिशेषो निःशेषैर्मेदःपिशितशोणितैः । (९९।१)

tvagasthiśeṣo niḥśeṣairmedaḥpiśitaśoṇitaiḥ |

99.2९९.२

क्षीणो ऽप्यक्षीणगाम्भीर्यः समुद्र इव स व्यभात् ॥ (९९।२)

kṣīṇo 'pyakṣīṇagāmbhīryaḥ samudra iva sa vyabhāt ||

100.1१००.१

अथ कष्टतपःस्पष्टव्यर्थक्लिष्टतनुर्मुनिः । (१००।१)

atha kaṣṭatapaḥspaṣṭavyarthakliṣṭatanurmuniḥ |

100.2१००.२

भवभीरुरिमां चक्रे बुद्धिं बुद्धत्वकाङ्क्षया ॥ (१००।२)

bhavabhīrurimāṃ cakre buddhiṃ buddhatvakāṅkṣayā ||

101.1१०१.१

नायं धर्मो विरागाय न बोधाय न मुक्तये । (१०१।१)

nāyaṃ dharmo virāgāya na bodhāya na muktaye |

101.2१०१.२

जम्बुमूले मया प्राप्तो यस्तदा स विधिर्ध्रुवः ॥ (१०१।२)

jambumūle mayā prāpto yastadā sa vidhirdhruvaḥ ||

102.1१०२.१

न चासौ दुर्बलेनाप्तुं शक्यमित्यागतादरः । (१०२।१)

na cāsau durbalenāptuṃ śakyamityāgatādaraḥ |

102.2१०२.२

शरीरबलवृद्ध्यर्थमिदं भूयो ऽन्वचिन्तयत् ॥ (१०२।२)

śarīrabalavṛddhyarthamidaṃ bhūyo 'nvacintayat ||

103.1१०३.१

क्षुत्पिपासाश्रमक्लान्तः श्रमादस्वस्थमानसः । (१०३।१)

kṣutpipāsāśramaklāntaḥ śramādasvasthamānasaḥ |

103.2१०३.२

प्राप्नुयान्मनसावाप्यं फलं कथमनिर्वृतः ॥ (१०३।२)

prāpnuyānmanasāvāpyaṃ phalaṃ kathamanirvṛtaḥ ||

104.1१०४.१

निर्वृतिः प्राप्यते सम्यक् सततेन्द्रियतर्पणात् । (१०४।१)

nirvṛtiḥ prāpyate samyak satatendriyatarpaṇāt |

104.2१०४.२

संतर्पितेन्द्रियतया मनःस्वास्थ्यमवाप्यते ॥ (१०४।२)

saṃtarpitendriyatayā manaḥsvāsthyamavāpyate ||

105.1१०५.१

स्वस्थप्रसन्नमनसः समाधिरुपपद्यते । (१०५।१)

svasthaprasannamanasaḥ samādhirupapadyate |

105.2१०५.२

समाधियुक्तचित्तस्य ध्यानयोगः प्रवर्तते ॥ (१०५।२)

samādhiyuktacittasya dhyānayogaḥ pravartate ||

106.1१०६.१

ध्यानप्रवर्तनाद्धर्माः प्राप्यन्ते यैरवाप्यते । (१०६।१)

dhyānapravartanāddharmāḥ prāpyante yairavāpyate |

106.2१०६.२

दुर्लभं शान्तमजरं परं तदमृतं पदम् ॥ (१०६।२)

durlabhaṃ śāntamajaraṃ paraṃ tadamṛtaṃ padam ||

107.1१०७.१

तस्मादाहारमूलो ऽयमुपाय इतिनिश्चयः । (१०७।१)

tasmādāhāramūlo 'yamupāya itiniścayaḥ |

107.2१०७.२

आहारकरणे धीरः कृत्वामितमतिर्मतिम् ॥ (१०७।२)

āhārakaraṇe dhīraḥ kṛtvāmitamatirmatim ||

108.1१०८.१

स्नातो नैरञ्जनातीरादुत्ततार शनैः कृशः । (१०८।१)

snāto nairañjanātīrāduttatāra śanaiḥ kṛśaḥ |

108.2१०८.२

भक्त्यावनतशाखाग्रैर् दत्तहस्तस्तटद्रुमैः ॥ (१०८।२)

bhaktyāvanataśākhāgrair dattahastastaṭadrumaiḥ ||

109.1१०९.१

अथ गोपाधिपसुता दैवतैरभिचोदिता । (१०९।१)

atha gopādhipasutā daivatairabhicoditā |

109.2१०९.२

उद्भूतहृदयानन्दा तत्र नन्दबलागमत् ॥ (१०९।२)

udbhūtahṛdayānandā tatra nandabalāgamat ||

110.1११०.१

सितशङ्खोज्ज्वलभुजा नीलकम्बलवासिनी । (११०।१)

sitaśaṅkhojjvalabhujā nīlakambalavāsinī |

110.2११०.२

सफेनमालानीलाम्बुर्यमुनेव सरिद्वरा ॥ (११०।२)

saphenamālānīlāmburyamuneva saridvarā ||

111.1१११.१

सा श्रद्धावर्धितप्रीतिर्विकसल्लोचनोत्पला । (१११।१)

sā śraddhāvardhitaprītirvikasallocanotpalā |

111.2१११.२

शिरसा प्रणिपत्यैनं ग्राहयामास पायसम् ॥ (१११।२)

śirasā praṇipatyainaṃ grāhayāmāsa pāyasam ||

112.1११२.१

कृत्वा तदुपभोगेन प्राप्तजन्मफलां स ताम् । (११२।१)

kṛtvā tadupabhogena prāptajanmaphalāṃ sa tām |

112.2११२.२

बोधिप्राप्तौ समर्थो ऽभूत्संतर्पितषडिन्द्रियः ॥ (११२।२)

bodhiprāptau samartho 'bhūtsaṃtarpitaṣaḍindriyaḥ ||

113.1११३.१

पर्याप्ताप्यानमूर्तिश्च सार्धं स्वयशसा मुनिः । (११३।१)

paryāptāpyānamūrtiśca sārdhaṃ svayaśasā muniḥ |

113.2११३.२

कान्तिधैर्ये बभारैकः शशाङ्कार्णवयोर्द्वयोः ॥ (११३।२)

kāntidhairye babhāraikaḥ śaśāṅkārṇavayordvayoḥ ||

114.1११४.१

आवृत्त इति विज्ञाय तं जहुः पञ्च भिक्षवः । (११४।१)

āvṛtta iti vijñāya taṃ jahuḥ pañca bhikṣavaḥ |

114.2११४.२

मनीषिणमिवात्मानं निर्मुक्तं पञ्च धातवः ॥ (११४।२)

manīṣiṇamivātmānaṃ nirmuktaṃ pañca dhātavaḥ ||

115.1११५.१

व्यवसायद्वितीयो ऽथ शाद्वलास्तीर्णभूतलम् । (११५।१)

vyavasāyadvitīyo 'tha śādvalāstīrṇabhūtalam |

115.2११५.२

सो ऽश्वत्थमूलं प्रययौ बोधाय कृतनिश्चयः ॥ (११५।२)

so 'śvatthamūlaṃ prayayau bodhāya kṛtaniścayaḥ ||

116.1११६.१

ततस्तदानीं गजराजविक्रमः पदस्वनेनानुपमेन बोधितः । (११६।१)

tatastadānīṃ gajarājavikramaḥ padasvanenānupamena bodhitaḥ |

116.2११६.२

महामुनेरागतबोधिनिश्चयो जगाद कालो भुजगोत्तमः स्तुतिम् ॥ (११६।२)

mahāmunerāgatabodhiniścayo jagāda kālo bhujagottamaḥ stutim ||

117.1११७.१

यथा मुने त्वच्चरणावपीडिता मुहुर्मुहुर्निष्टनतीव मेदिनी । (११७।१)

yathā mune tvaccaraṇāvapīḍitā muhurmuhurniṣṭanatīva medinī |

117.2११७.२

यथा च ते राजति सूर्यवत्प्रभा ध्रुवं त्वमिष्टं फलमद्य भोक्ष्यसे ॥ (११७।२)

yathā ca te rājati sūryavatprabhā dhruvaṃ tvamiṣṭaṃ phalamadya bhokṣyase ||

118.1११८.१

यथा भ्रमन्त्यो दिवि चाषपङ्क्तयः प्रदक्षिणं त्वां कमलाक्ष कुर्वते । (११८।१)

yathā bhramantyo divi cāṣapaṅktayaḥ pradakṣiṇaṃ tvāṃ kamalākṣa kurvate |

118.2११८.२

यथा च सौम्या दिवि वान्ति वायवस्त्वमद्य बुद्धो नियतं भविष्यसि ॥ (११८।२)

yathā ca saumyā divi vānti vāyavastvamadya buddho niyataṃ bhaviṣyasi ||

119.1११९.१

ततो भुजङ्गप्रवरेण संस्तुतस्तृणान्युपादाय शुचीनि लावकात् । (११९।१)

tato bhujaṅgapravareṇa saṃstutastṛṇānyupādāya śucīni lāvakāt |

119.2११९.२

कृतप्रतिज्ञो निषसाद बोधये महातरोर्मूलमुपाश्रितः शुचेः ॥ (११९।२)

kṛtapratijño niṣasāda bodhaye mahātarormūlamupāśritaḥ śuceḥ ||

120.1१२०.१

ततः स पर्यङ्कमकम्प्यमुत्तमं बबन्ध सुप्तोरगभोगपिण्डितम् । (१२०।१)

tataḥ sa paryaṅkamakampyamuttamaṃ babandha suptoragabhogapiṇḍitam |

120.2१२०.२

भिनद्मि तावद्भुवि नैतदासनं न यामि यावत् कृतकृत्यताम् इति ॥ (१२०।२)

bhinadmi tāvadbhuvi naitadāsanaṃ na yāmi yāvat kṛtakṛtyatām iti ||

121.1१२१.१

ततो ययुर् मुदमतुलां दिवौकसो ववाशिरे न मृगगणा न पक्षिणः । (१२१।१)

tato yayur mudamatulāṃ divaukaso vavāśire na mṛgagaṇā na pakṣiṇaḥ |

121.2१२१.२

न सस्वनुर्वनतरवो ऽनिलाहताः कृतासने भगवति निश्चितात्मनि ॥ (१२१।२)

na sasvanurvanataravo 'nilāhatāḥ kṛtāsane bhagavati niścitātmani ||

122.1१२२.१

इति बुद्धचरिते महाकाव्ये ऽराडदर्शनो नाम द्वादशः सर्गः ॥ (१२२।१)

iti buddhacarite mahākāvye 'rāḍadarśano nāma dvādaśaḥ sargaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BCar, 12

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit