तस्मिन्विमोक्षाय कृतप्रतिज्ञे राजर्षिवंशप्रभवे महर्षौ । (१।१)

तत्रोपविष्टे प्रजहर्ष लोकस्तत्रास सद्धर्मरिपुस्तु मारः ॥ (१।२)

यं कामदेवं प्रवदन्ति लोके चित्रायुधं पुष्पशरं तथैव । (२।१)

कामप्रचाराधिपतिं तमेव मोक्षद्विषं मारमुदाहरन्ति ॥ (२।२)

तस्यात्मजा विभ्रमहर्षदर्पास्तिस्रो ऽरतिप्रीतितृषश्च कन्याः । (३।१)

पप्रच्छुरेनं मनसो विकारं स तांश्च ताश्चैव वचो ऽभ्युवाच ॥ (३।२)

असौ मुनिर्निश्चयवर्म बिभ्रत्सत्त्वायुधं बुद्धिशरं विकृष्य । (४।१)

जिगीषुरास्ते विषयान्मदीयान्तस्मादयं मे मनसो विषादः ॥ (४।२)

यदि ह्यसौ मामभिभूय याति लोकाय चाख्यात्यपवर्गमार्गम् । (५।१)

शून्यस्ततो ऽयं विषयो ममाद्य वृत्ताच्च्युतस्येव विदेहभर्तुः ॥ (५।२)

तद्यावदेवैष न लब्धचक्षुर् मद्गोचरे तिष्ठति यावदेव । (६।१)

यास्यामि तावद्व्रतमस्य भेत्तुं सेतुं नदीवेग इवातिवृद्धः ॥ (६।२)

ततो धनुः पुष्पमयं गृहीत्वा शरान् जगन्मोहकरांश्च पञ्च । (७।१)

सो ऽश्वत्थमूलं ससुतो ऽभ्यगच्छदस्वास्थ्यकारी मनसः प्रजानाम् ॥ (७।२)

अथ प्रशान्तं मुनिमासनस्थं पारं तितीर्षुं भवसागरस्य । (८।१)

विषज्य सव्यं करमायुधाग्रे क्रीडन् शरेणेदमुवाच मारः ॥ (८।२)

उत्तिष्ठ भोः क्षत्रिय मृत्युभीत चर स्वधर्मं त्यज मोक्षधर्मम् । (९।१)

बाणैश्च यज्ञैश्च विनीय लोकं लोकात्पदं प्राप्नुहि वासवस्य ॥ (९।२)

पन्था हि निर्यातुम् अयं यशस्यो यो वाहितः पूर्वतमैर्नरेन्द्रैः । (१०।१)

जातस्य राजर्षिकुले विशाले भैक्षाकम् अश्लाघ्यमिदं प्रपत्तुम् ॥ (१०।२)

अथाद्य नोत्तिष्ठसि निश्चितात्मन् भव स्थिरो मा विमुचः प्रतिज्ञाम् । (११।१)

मयोद्यतो ह्येष शरः स एव यः शूर्पके मीनरिपौ विमुक्तः ॥ (११।२)

स्पृष्टः स चानेन कथंचिदैडः सोमस्य नप्ताप्यभवद्विचित्तः । (१२।१)

स चाभवच्छन्तनुरस्वतन्त्रः क्षीणे युगे किं बत दुर्बलो ऽन्यः ॥ (१२।२)

तत्क्षिप्रमुत्तिष्ठ लभस्व संज्ञां बाणो ह्ययं तिष्ठति लेलिहानः । (१३।१)

प्रियाविधेयेषु रतिप्रियेषु यं चक्रवाकेष्विव नोत्सृजामि ॥ (१३।२)

इत्येवमुक्तो ऽपि यदा निरास्थो नैवासनं शाक्यमुनिर्बिभेद । (१४।१)

शरं ततो ऽस्मै विससर्ज मारः कन्याश्च कृत्वा पुरतः सुतांश्च ॥ (१४।२)

तस्मिंस्तु बाणे ऽपि स विप्रमुक्ते चकार नास्थां न धृतेश्चचाल । (१५।१)

दृष्ट्वा तथैनं विषसाद मारश्चिन्तापरीतश्च शनैर्जगाद ॥ (१५।२)

शैलेन्द्रपुत्रीं प्रति येन विद्धो देवो ऽपि शम्भुश्चलितो बभूव । (१६।१)

न चिन्तयत्येष तमेव बाणं किं स्यादचित्तो न शरः स एषः ॥ (१६।२)

तस्मादयं नार्हति पुष्पबाणं न हर्षणं नापि रतेर्नियोगम् । (१७।१)

अर्हत्ययं भूतगणैरसौम्यैः संत्रासनातर्जनताडनानि ॥ (१७।२)

सस्मार मारश्च ततः स्वसैन्यं विघ्नं शमे शाक्यमुनेश्चिकीर्षन् । (१८।१)

नानाश्रयाश्चानुचराः परीयुः शलद्रुमप्रासगदासिहस्ताः ॥ (१८।२)

वराहमीनाश्वखरोष्ट्रवक्त्रा व्याघ्रर्क्षसिंहद्विरदाननाश्च । (१९।१)

एकेक्षणा नैकमुखास् त्रिशीर्षा लम्बोदराश्चैव पृषोदराश्च ॥ (१९।२)

अजानुसक्था घटजानवश्च दंष्ट्रायुधाश्चैव नखायुधाश्च । (२०।१)

करङ्कवक्त्रा बहुमूर्तयश्च भग्नार्धवक्त्राश्च महामुखाश्च ॥ (२०।२)

भस्मारुणा लोहितबिन्दुचित्राः खट्वाङ्गहस्ता हरिधूम्रकेशाः । (२१।१)

लम्बस्रजो वारणलम्बकर्णाश्चर्माम्बराश्चैव निरम्बराश्च ॥ (२१।२)

श्वेतार्धवक्त्रा हरितार्धकायास्ताम्राश्च धूम्रा हरयो ऽसिताश्च । (२२।१)

व्यालोत्तरासङ्गभुजास्तथैव प्रघुष्टघण्टाकुलमेखलाश्च ॥ (२२।२)

तालप्रमाणाश्च गृहीतशूला दंष्ट्राकरालाश्च शिशुप्रमाणाः । (२३।१)

उरभ्रवक्त्राश्च विहंगमाक्षा मार्जारवक्त्राश्च मनुष्यकायाः ॥ (२३।२)

प्रकीर्णकेशाः शिखिनो ऽर्धमुण्डा रक्ताम्बरा व्याकुलवेष्टनाश्च । (२४।१)

प्रहृष्टवक्त्रा भृकुटीमुखाश्च तेजोहराश्चैव मनोहराश्च ॥ (२४।२)

केचिद्व्रजन्तो भृशम् आववल्गुर् अन्योन्यम् आपुप्लुविरे तथान्ये । (२५।१)

चिक्रीडुराकाशगताश्च केचित्केचिच्च चेरुस्तरुमस्तकेषु ॥ (२५।२)

ननर्त कश्चिद्भ्रमयंस्त्रिशूलं कश्चिद् विपुस्फूर्ज गदां विकर्षन् । (२६।१)

हर्षेण कश्चिद्वृषवन्ननर्द कश्चित् प्रजज्वाल तनूरुहेभ्यः ॥ (२६।२)

एवंविधा भूतगणाः समन्तात्तद्बोधिमूलं परिवार्य तस्थुः । (२७।१)

जिघृक्षवश्चैव जिघांसवश्च भर्तुर्नियोगं परिपालयन्तः ॥ (२७।२)

तं प्रेक्ष्य मारस्य च पूर्वरात्रे शाक्यर्षभस्यैव च युद्धकालम् । (२८।१)

न द्यौश्चकाशे पृथिवी चकम्पे प्रजज्वलुश्चैव दिशः सशब्दाः ॥ (२८।२)

विष्वग् ववौ वायुरुदीर्णवेगस्तारा न रेजुर्न बभौ शशाङ्कः । (२९।१)

तमश्च भूयो विततान रात्रिः सर्वे च संचुक्षुभिरे समुद्राः ॥ (२९।२)

महीभृतो धर्मपराश्च नागा महामुनेर्विघ्नममृष्यमाणाः । (३०।१)

मारं प्रति क्रोधविवृत्तनेत्रा निःशश्वसुश्चैव जजृम्भिरे च ॥ (३०।२)

शुद्धाधिवासा विबुधर्षयस्तु सद्धर्मसिद्ध्यर्थमभिप्रवृत्ताः । (३१।१)

मारे ऽनुकम्पां मनसा प्रचक्रुर्विरागभावात्तु न रोषमीयुः ॥ (३१।२)

तद्बोधिमूलं समवेक्ष्य कीर्णं हिंसात्मना मारबलेन तेन । (३२।१)

धर्मात्मभिर्लोकविमोक्षकामैर्बभूव हाहाकृतमन्तरीक्षे ॥ (३२।२)

उपप्लवं धर्मविधेस्तु तस्य दृष्ट्वा स्थितं मारबलं महर्षिः । (३३।१)

न चुक्षुभे नापि ययौ विकारं मध्ये गवां सिंह इवोपविष्टः ॥ (३३।२)

मारस्ततो भूतचमूम् उदीर्णाम् आज्ञापयामास भयाय तस्य । (३४।१)

स्वैः स्वैः प्रभावैरथ सास्य सेना तद्धैर्यभेदाय मतिं चकार ॥ (३४।२)

केचिच्चलन्नैकविलम्बिजिह्वास् तीक्ष्णाग्रदंष्ट्रा हरिमण्डलाक्षाः । (३५।१)

विदारितास्याः स्थिरशङ्कुकर्णाः संत्रासयन्तः किल नाम तस्थुः ॥ (३५।२)

तेभ्यः स्थितेभ्यः स तथाविधेभ्यः रूपेण भावेन च दारुणेभ्यः । (३६।१)

न विव्यथे नोद्विविजे महर्षिः क्रीडत्सुबालेभ्य इवोद्धतेभ्यः ॥ (३६।२)

कश्चित्ततो रोषविवृत्तदृष्टिस्तस्मै गदाम् उद्यमयांचकार । (३७।१)

तस्तम्भ बाहुः सगदस्ततो ऽस्य पुरंदरस्येव पुरा सवज्रः ॥ (३७।२)

केचित्समुद्यम्य शिलास्तरूंश्च विषेहिरे नैव मुनौ विमोक्तुम् । (३८।१)

पेतुः सवृक्षाः सशिलास्तथैव वज्रावभग्ना इव विन्ध्यपादाः ॥ (३८।२)

कैश्चित्समुत्पत्य नभो विमुक्ताः शिलाश्च वृक्षाश्च परश्वधाश्च । (३९।१)

तस्थुर्नभस्येव न चावपेतुः संध्याभ्रपादा इव नैकवर्णाः ॥ (३९।२)

चिक्षेप तस्योपरि दीप्तमन्यः कडङ्गरं पर्वतशृङ्गमात्रम् । (४०।१)

यन्मुक्तपात्रं गगनस्थमेव तस्यानुभावाच्छतधा पफाल ॥ (४०।२)

कश्चिज्ज्वलन्नर्क इवोदितः खादङ्गारवर्षं महदुत्ससर्ज । (४१।१)

चूर्णानि चामीकरकन्दराणां कल्पात्यये मेरुरिव प्रदीप्तः ॥ (४१।२)

तद् बोधिमूले प्रविकीर्यमाणम् अङ्गारवर्षं तु सविस्फुलिङ्गम् । (४२।१)

मैत्रीविहारादृषिसत्तमस्य बभूव रक्तोत्पलपत्त्रवर्षः ॥ (४२।२)

शरीरचित्तव्यसनातपैस्तैरेवंविधैस्तैश्च निपात्यमानैः । (४३।१)

नैवासनाच्छाक्यमुनिश्चचाल स्वनिश्चयं बन्धुमिवोपगुह्य ॥ (४३।२)

अथापरे निर्जिगिलुर् मुखेभ्यः सर्पान् विजीर्णेभ्य इव द्रुमेभ्यः । (४४।१)

ते मन्त्रबद्धा इव तत्समीपे न शश्वसुर्नोत्ससृपुर्न चेलुः ॥ (४४।२)

भूत्वापरे वारिधरा बृहन्तः सविद्युतः साशनिचण्डघोषाः । (४५।१)

तस्मिन्द्रुमे तत्यजुरश्मवर्षं तत्पुष्पवर्षं रुचिरं बभूव ॥ (४५।२)

चापे ऽथ बाणो निहितो ऽपरेण जज्वाल तत्रैव न निष्पपात । (४६।१)

अनीश्वरस्यात्मनि धूयमानो दुर्मर्षणस्येव नरस्य मन्युः ॥ (४६।२)

पञ्चेषवो ऽन्येन तु विप्रमुक्तास्तस्थुर्नभस्येव मुनौ न पेतुः । (४७।१)

संसारभीरोर्विषयप्रवृत्तौ पञ्चेन्द्रियाणीव परीक्षकस्य ॥ (४७।२)

जिघांसयान्यः प्रससार रुष्टो गदां गृहीत्वाभिमुखो महर्षेः । (४८।१)

सो ऽप्राप्तकामो विवशः पपात दोषेष्विवानर्थकरेषु लोकः ॥ (४८।२)

स्त्री मेघकाली तु कपालहस्ता कर्तुं महर्षेः किल चित्तमोहम् । (४९।१)

बभ्राम तत्रानियतं न तस्थौ चलात्मनो बुद्धिरिवागमेषु ॥ (४९।२)

कश्चित्प्रदीप्तं प्रणिधाय चक्षुर्नेत्राग्निनाशीविषवद्दिधक्षुः । (५०।१)

तत्रैव नासीनमृषिं ददर्श कामात्मकः श्रेय इवोपदिष्टम् ॥ (५०।२)

गुर्वीं शिलाम् उद्यमयंस्तथान्यः शश्राम मोघं विहतप्रयत्नः । (५१।१)

निःश्रेयसं ज्ञानसमाधिगम्यं कायक्लमैर्धर्मम् इवाप्तुकामः ॥ (५१।२)

तरक्षुसिंहाकृतयस्तथान्ये प्रणेदुरुच्चैर्महतः प्रणादान् । (५२।१)

सत्त्वानि यैः संचुकुचुः समन्ताद्वज्राहता द्यौः फलतीति मत्वा ॥ (५२।२)

मृगा गजाश्चार्तरवान् सृजन्तो विदुद्रुवुश्चैव निलिल्यिरे च । (५३।१)

रात्रौ च तस्यामहनीव दिग्भ्यः खगा रुवन्तः परिपेतुरार्ताः ॥ (५३।२)

तेषां प्रणादैस्तु तथाविधैस्तैः सर्वेषु भूतेष्वपि कम्पितेषु । (५४।१)

मुनिर्न तत्रास न संचुकोच रवैर्गरुत्मानिव वायसानाम् ॥ (५४।२)

भयावहेभ्यः परिषद्गणेभ्यो यथा यथा नैव मुनिर्बिभाय । (५५।१)

तथा तथा धर्मभृतां सपत्नः शोकाच्च रोषाच्च ससाद मारः ॥ (५५।२)

भूतं ततः किंचिद्दृश्यरूपं विशिष्टभूतं गगनस्थमेव । (५६।१)

दृष्ट्वर्षये द्रुग्धम् अवैररुष्टं मारं बभाषे महता स्वरेण ॥ (५६।२)

मोघं श्रमं नार्हसि मार कर्तुं हिंस्रात्मतामुत्सृज गच्छ शर्म । (५७।१)

नैष त्वया कम्पयितुं हि शक्यो महागिरिर्मेरुरिवानिलेन ॥ (५७।२)

अप्युष्णभावं ज्वलनः प्रजह्यादापो द्रवत्वं पृथिवी स्थिरत्वम् । (५८।१)

अनेककल्पाचितपुण्यकर्मा न त्वेव जह्याद्व्यवसायमेषः ॥ (५८।२)

यो निश्चयो ह्यस्य पराक्रमश्च तेजश्च यद्या च दया प्रजासु । (५९।१)

अप्राप्य नोत्थास्यति तत्त्वमेष तमांस्यहत्वेव सहस्ररश्मिः ॥ (५९।२)

काष्ठं हि मथ्नन् लभते हुताशं भूमिं खनन्विन्दति चापि तोयम् । (६०।१)

निर्बन्धिनः किंचन नास्त्यसाध्यं न्यायेन युक्तं च कृतं च सर्वम् ॥ (६०।२)

तल्लोकमार्तं करुणायमानो रोगेषु रागादिषु वर्तमानम् । (६१।१)

महाभिषङ् नार्हति विघ्नमेष ज्ञानौषधार्थं परिखिद्यमानः ॥ (६१।२)

हृते च लोके बहुभिः कुमार्गैः सन्मार्गमन्विच्छति यः श्रमेण । (६२।१)

स दैशिकः क्षोभयितुं न युक्तं सुदेशिकः सार्थ इव प्रनष्टे ॥ (६२।२)

सत्त्वेषु नष्टेषु महान्धकारे ज्ञानप्रदीपः क्रियमाण एषः । (६३।१)

आर्यस्य निर्वापयितुं न साधु प्रज्वाल्यमानस्तमसीव दीपः ॥ (६३।२)

दृष्ट्वा च संसारमये महौघे मग्नं जगत्पारमविन्दमानम् । (६४।१)

यश्चेदमुत्तारयितुं प्रवृत्तः कश्चिन्तयेत्तस्य तु पापमार्यः ॥ (६४।२)

क्षमाशिफो धैर्यविगाढमूलश्चारित्रपुष्पः स्मृतिबुद्धिशाखः । (६५।१)

ज्ञानद्रुमो धर्मफलप्रदाता नोत्पाटनं ह्यर्हति वर्धमानः ॥ (६५।२)

बद्धां दृढैश्चेतसि मोहपाशैर्यस्य प्रजां मोक्षयितुं मनीषा । (६६।१)

तस्मिन् जिघांसा तव नोपपन्ना श्रान्ते जगद्बन्धनमोक्षहेतोः ॥ (६६।२)

बोधाय कर्माणि हि यान्यनेन कृतानि तेषां नियतो ऽद्य कालः । (६७।१)

स्थाने तथास्मिन्नुपविष्ट एष यथैव पूर्वे मुनयस्तथैव ॥ (६७।२)

एषा हि नाभिर्वसुधातलस्य कृत्स्नेन युक्ता परमेण धाम्ना । (६८।१)

भूमेरतो ऽन्यो ऽस्ति हि न प्रदेशो वेगं समाधेर्विषहेत यो ऽस्य ॥ (६८।२)

तन्मा कृथाः शोकमुपेहि शान्तिं मा भून्महिम्ना तव मार मानः । (६९।१)

विश्रम्भितुं न क्षमम् अध्रुवा श्रीश्चले पदे विस्मयमभ्युपैषि ॥ (६९।२)

ततः स संश्रुत्य च तस्य तद्वचो महामुनेः प्रेक्ष्य च निष्प्रकम्पताम् । (७०।१)

जगाम मारो विमनो हतोद्यमः शरैर्जगच्चेतसि यैर्विहन्यते ॥ (७०।२)

गतप्रहर्षा विफलीकृतश्रमा प्रविद्धपाषाणकडङ्गरद्रुमा । (७१।१)

दिशः प्रदुद्राव ततो ऽस्य सा चमूर्हताश्रयेव द्विषता द्विषच्चमूः ॥ (७१।२)

द्रवति सपरिपक्षे निर्जिते पुष्पकेतौ जयति जिततमस्के नीरजस्के महर्षौ । (७२।१)

युवतिरिव सहासा द्यौश्चकाशे सचन्द्रा सुरभि च जलगर्भं पुष्पवर्षं पपात ॥ (७२।२)

इति बुद्धचरिते महाकाव्ये ऽश्वघोषकृते मारविजयो नाम त्रयोदशः सर्गः ॥ (७३।१)