अविवेकित्वम् अविवेकि । (१।१)

यथा द्व्येकयोर् द्विवचनैकवचन इत्यत्र द्वित्वैकत्वयोर् इति । (१।२)

अन्यथा द्व्येकेष्विति स्याद् इति । (१।३)

कुतः पुनर् अविवेकित्वादेः सिद्धिर् इति । (१।४)

अत आह त्रैगुण्यात् । (१।५)

यद् यत् सुखदुःखमोहात्मकं तत् तद् अविवेक्यादियोगि यथेदम् अनुभूयमानं व्यक्तम् इति स्फुटत्वाद् अन्वयो नोक्तः । (१।६)

व्यतिरेकम् आह तद्विपर्ययाभावाद् अविवेक्यादिविपर्यये पुरुषे त्रैगुण्याभावात् । (१।७)

अथवा व्यक्ताव्यक्ते पक्षीकृत्यान्वयाभावेनावीत एव हेतुस् त्रैगुण्याद् इति वक्तव्यः । (१।८)

स्याद् एतत् । (१।९)

अव्यक्तसिद्धौ सत्यां तस्याविवेक्यादयो धर्माः सिध्यन्ति । (१।१०)

अव्यक्तम् एव त्वद्यापि न सिध्यति । (१।११)

तत् कथम् अविवेक्यादेः सिद्धिर् इति । (१।१२)

अत आह कारणगुणात्मकत्वात् कार्यस्याव्यक्तम् अपि सिद्धम् । (१।१३)

अयम् अभिसंधिः । (१।१४)

कार्यं हि कारणगुणात्मकं दृष्टं यथा तन्त्वादिगुणात्मकं पटादि । (१।१५)

तथा महदादिलक्षणेनापि कार्येण सुखदुःखमोहरूपेण स्वकारणगतसुखदुःखमोहात्मना भवितव्यम् । (१।१६)

तथा च तत्कारणं सुखदुःखमोहात्मकं प्रधानम् अव्यक्तं सिद्धं भवति । (१।१७)

स्याद् एतत् । (१।१८)

व्यक्ताद् व्यक्तम् उत्पद्यत इति कणभक्षाक्षचरणतनयाः । (१।१९)

परमाणवो हि व्यक्ताः । (१।२०)

तैर् द्व्यणुकादिक्रमेण पृथिव्यादिलक्षणं कार्यं व्यक्तम् आरभ्यते पृथिव्यादिषु च कारणगुणप्रक्रमेण रूपाद्युत्पत्तिः । (१।२१)

तस्माद् व्यक्ताद् व्यक्तस्य तद्गुणस्य चोत्पत्तेः कृतम् अव्यक्तेनादृष्टचरेणेति । (१।२२)

अत आह ॥ (१।२३)