संक्षेपतो हि शास्त्रार्थस्य चतस्रो विधाः । (१।१)

कश्चिद् अर्थः प्रकृतिर् एव कश्चिद् विकृतिर् एव कश्चित् प्रकृतिविकृतिः कश्चिद् अनुभयः । (१।२)

तत्र का प्रकृतिर् इति । (१।३)

अत आह प्रकृतिर् अविकृतिः । (१।४)

प्रकरोतीति प्रकृतिः प्रधानं सत्त्वरजस्तमसां साम्यावस्था । (१।५)

साविकृतिः प्रकृतिर् एवेत्यर्थः । (१।६)

कस्माद् इति । (१।७)

अत उक्तं मूलेति । (१।८)

मूलं चासौ प्रकृतिश्चेति मूलप्रकृतिः । (१।९)

विश्वस्य कार्यकलापस्य सा मूलं न त्वस्या मूलान्तरम् अस्त्यनवस्थाप्रसङ्गात् । (१।१०)

न चानवस्थायां प्रमाणम् अस्तीति भावः । (१।११)

कतमाः पुनः प्रकृतिविकृतयः कियत्यश्चेति । (१।१२)

अत उक्तम् । (१।१३)

महदाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्त । (१।१४)

प्रकृतयश्च ता विकृतयश्चेति प्रकृतिविकृतयः सप्त । (१।१५)

तथा हि महत्तत्त्वम् अहंकारस्य प्रकृतिर् विकृतिश्च मूलप्रकृतेः । (१।१६)

एवम् अहंकारतत्त्वं तन्मात्राणाम् इन्द्रियाणां च प्रकृतिर् विकृतिश्च महतः । (१।१७)

एवं पञ्च तन्मात्राणि भूतानाम् आकाशादीनां प्रकृतयो विकृतयश्चाहंकारस्य । (१।१८)

अथ का विकृतिः कियती चेति । (१।१९)

अत उक्तं षोडशकस्तु विकार इति । (१।२०)

षोडशसंख्यापरिमाणो गणः षोडशकः । (१।२१)

तुशब्दो ऽवधारणे भिन्नक्रमः । (१।२२)

पञ्च भूतान्येकादशेन्द्रियाणीति षोडशको गणो विकार एव न च प्रकृतिः यद्यपि पृथिव्यादीनाम् अपि गोवृक्षादयो विकारा एवं तद्विकारभेदानां पयोबीजादीनां दध्यङ्कुरादयस्तथापि गवादयो बीजादयो वा न पृथिव्यादिभ्यस् तत्त्वान्तरम् । (१।२३)

तत्त्वान्तरस्योपादानत्वं च प्रकृतित्वम् इहाभिप्रेतम् इत्यदोषः । (१।२४)

अनुभयम् आह न प्रकृतिर् न विकृतिः पुरुष इति । (१।२५)

एतत् सर्वम् उपरिष्टाद् उपपादयिष्यते । (१।२६)

तम् इमम् अर्थं प्रामाणिकं कर्तुम् अभिमताः प्रमाणभेदा दर्शनीयाः । (१।२७)

न च सामान्यलक्षणम् अन्तरेण शक्यं विशेषलक्षणं कर्तुम् इति प्रमाणसामान्यं तावल्लक्षयति ॥ (१।२८)