अनुपलब्धिर् इति वक्ष्यमाणं सिंहावलोकितेनानुषञ्जनीयम् । (१।१)

यथोत्पतन् वियति पतत्री अतिदूरतया सन्न् अपि प्रत्यक्षेण अनुपलभ्यते । (१।२)

सामीप्याद् इत्यत्राप्य् अतिर् अनुवर्तनीयः यथा लोचनस्थम् अञ्जनम् अतिसामीप्यान्न दृश्यते । (१।३)

इन्द्रियघातो ऽन्धबधिरत्वादि । (१।४)

मनोऽनवस्थानाद् यथा कामाद्युपप्लुतमनाः स्फीतालोकमध्यवर्तिनम् इन्द्रियसंनिकृष्टम् अप्यर्थम् अपश्यति । (१।५)

सौक्ष्म्याद् यथेन्द्रियसंनिकृष्टं परमाण्वादि प्रणिहितमना अपि न पश्यति । (१।६)

व्यवधानाद् यथा कुड्यादिव्यवहितं राजदारादि न पश्यति । (१।७)

अभिभवाद् यथाहनि सौरीभिर् भाभिर् अभिभूतं ग्रहनक्षत्रमण्डलं न पश्यति । (१।८)

समानाभिहाराद् यथा तोयदविमुक्तान् उदबिन्दून् जलाशये न पश्यति । (१।९)

चकारो ऽनुक्तसमुच्चयार्थः । (१।१०)

तेनानुद्भवो ऽपि संगृहीतः । (१।११)

तद् यथा क्षीराद्यवस्थायां दध्याद्यनुद्भवान् न दृश्यते । (१।१२)

एतद् उक्तं भवति । (१।१३)

न प्रत्यक्षनिवृत्तिमात्राद् वस्त्वभावो भवत्यतिप्रसङ्गात् । (१।१४)

तथा हि गृहाद् विनिर्गतो गृहजनम् अपश्यंस्तदभावं निश्चिनुयात् । (१।१५)

अपि तु योग्यप्रत्यक्षनिवृत्तेर् अयम् अभावं निश्चिनोति । (१।१६)

न च प्रधानपुरुषादिष्वस्ति प्रत्यक्षयोग्यतेति तन्निवृत्तिमात्रात् तदभावनिश्चयो ऽयुक्तः प्रामाणिकानाम् इति । (१।१७)

कतमत् पुनर् एतेषु कारणं प्रधानादीनाम् अनुपलब्धाविति । (१।१८)

अत आह सौक्ष्म्यात् तदनुपलब्धिः । (१।१९)

अथाभावाद् एव सप्तमरसवद् एतेषाम् अनुपलब्धिः कस्मान्न भवतीति । (१।२०)

अत आह नाभावात् । (१।२१)

कुतः । (१।२२)

कार्यतस् तदुपलब्धेः । (१।२३)

तद् इति प्रधानं परामृशति । (१।२४)

पुरुषोपलब्धौ तु प्रमाणं वक्ष्यति संघातपरार्थत्वाद् इति । (१।२५)

दृढतरप्रमाणावधारिते हि प्रत्यक्षम् अप्रवर्तमानम् अयोग्यत्वान्न प्रवर्तत इति कल्पते । (१।२६)

सप्तमस् तु रसो न प्रमाणेनावधारित इति न तत्र प्रत्यक्षस्यायोग्यता शक्याध्यवसातुम् इत्यभिप्रायः । (१।२७)

किं पुनस्तत् कार्यं यतः प्रधानानुमानम् इति । (१।२८)

अत आह । (१।२९)

महदादि तच्च कार्यम् । (१।३०)

एतच्च यथा गमकं तथोपरिष्टाद् उपपादयिष्यते । (१।३१)

तस्य च कार्यस्य विवेकज्ञानोपयोगिनी सारूप्यवैरूप्ये आह प्रकृतिसरूपं विरूपं च । (१।३२)

एते चोपरिष्टाद् विभजनीये इति । (१।३३)

कार्यात् कारणमात्रं गम्यते । (१।३४)

सन्ति चात्र वादिनां विप्रतिपत्तयः । (१।३५)

केचिद् आहुर् असतः सज्जायत इति । (१।३६)

एकस्य सतो विवर्तः कार्यजातं न वस्तु सद् इत्यपरे । (१।३७)

अन्ये तु सतो ऽसज्जायत इति । (१।३८)

सतः सज्जायत इति वृद्धाः । (१।३९)

तत्र पूर्वस्मिन् पक्षत्रये प्रधानं न सिध्यति । (१।४०)

सुखदुःखमोहभेदवच्छब्दाद्यात्मकं हि जगत् कारणं प्रधानं सत्त्वरजस्तमःस्वभावम् । (१।४१)

यदि पुनर् असतः सज्जायत ऽसन् निरुपाख्यं कारणं सुखादिरूपशब्दाद्यात्मकं कथं स्यात् । (१।४२)

सदसतोस्तादात्म्यानुपपत्तेः । (१।४३)

अथ सतो विवर्तः शब्दादिप्रपञ्चस् तथापि सतः सज्जायत इति न स्यात् । (१।४४)

नास्याद्वयस्य प्रपञ्चात्मकत्वम् अपि त्वप्रपञ्चस्य प्रपञ्चात्मतया भासनं भ्रान्तिर् एव । (१।४५)

येषाम् अपि कणभक्षाक्षचरणादीनां सत एव कारणाद् असतो जन्म तेषाम् अपि सदसतोर् एकत्वानुपपत्तेर् अकार्यात्मकं प्रधानं सिध्यति । (१।४६)

अतः प्रधानसिद्ध्यर्थं प्रथमं तावत् सत्कार्यं प्रतिजानीते ॥ (१।४७)