सांख्यतत्त्वकौमुदीSāṃkhyatattvakaumudī
STKau zu SāṃKār, 4.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अत्र च प्रमाणम् इति समाख्या लक्ष्यपदं तन्निर्वचनं च लक्षणम् । (१।१)
atra ca pramāṇam iti samākhyā lakṣyapadaṃ tannirvacanaṃ ca lakṣaṇam |
प्रमीयते ऽनेनेति निर्वचनात् प्रमां प्रति करणत्वं गम्यते । (१।२)
pramīyate 'neneti nirvacanāt pramāṃ prati karaṇatvaṃ gamyate |
असंदिग्धविपरीतानधिगतविषया चित्तवृत्तिः बोधः पौरुषेयः फलं प्रमा तत्साधनं प्रमाणम् इति संशयविपर्ययस्मृतिसाधनानां प्रमाणेष्वप्रसङ्गः । (१।३)
asaṃdigdhaviparītānadhigataviṣayā cittavṛttiḥ bodhaḥ pauruṣeyaḥ phalaṃ pramā tatsādhanaṃ pramāṇam iti saṃśayaviparyayasmṛtisādhanānāṃ pramāṇeṣvaprasaṅgaḥ |
संख्याविप्रतिपत्तिं निराकरोति त्रिविधम् इति । (१।४)
saṃkhyāvipratipattiṃ nirākaroti trividham iti |
तिस्रो विधा अस्य प्रमाणसामान्यस्येति त्रिविधं न न्यूनं नाप्यधिकम् इत्यर्थः । (१।५)
tisro vidhā asya pramāṇasāmānyasyeti trividhaṃ na nyūnaṃ nāpyadhikam ityarthaḥ |
एतच्च लौकिकप्रमाणाभिप्रायं लोकव्युत्पादनार्थत्वाच्छास्त्रस्य तस्यैवाधिकारात् । (१।९)
etacca laukikapramāṇābhiprāyaṃ lokavyutpādanārthatvācchāstrasya tasyaivādhikārāt |
आर्षं तु विज्ञानं योगिनां न लोकप्रतिपादनायालम् इति सद् अपि नाभिहितम् अनधिकारात् । (१।१०)
ārṣaṃ tu vijñānaṃ yogināṃ na lokapratipādanāyālam iti sad api nābhihitam anadhikārāt |
संगिरन्ते हि वादिन उपमानादीन्यपि प्रमाणानीति । (१।१३)
saṃgirante hi vādina upamānādīnyapi pramāṇānīti |
एष्वेव दृष्टानुमानाप्तवचनेषु सर्वेषां प्रमाणानां सिद्धत्वाद् अन्तर्भावाद् इत्यर्थः । (१।१५)
eṣveva dṛṣṭānumānāptavacaneṣu sarveṣāṃ pramāṇānāṃ siddhatvād antarbhāvād ityarthaḥ |
अथ प्रमेयव्युत्पादनाय प्रवृत्तं शास्त्रं कस्मात् प्रमाणं सामान्यतो विशेषतश्च लक्षयतीति । (१।१७)
atha prameyavyutpādanāya pravṛttaṃ śāstraṃ kasmāt pramāṇaṃ sāmānyato viśeṣataśca lakṣayatīti |
सेयम् आर्यार्थक्रमानुरोधेन पाठक्रमम् अनादृत्य व्याख्याता ॥ (१।२०)
seyam āryārthakramānurodhena pāṭhakramam anādṛtya vyākhyātā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.