सांख्यतत्त्वकौमुदीSāṃkhyatattvakaumudī

STKau zu SāṃKār, 4.2

4 of 14 · 20 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अत्र च प्रमाणम् इति समाख्या लक्ष्यपदं तन्निर्वचनं च लक्षणम् । (१।१)

atra ca pramāṇam iti samākhyā lakṣyapadaṃ tannirvacanaṃ ca lakṣaṇam |

1.2१.२

प्रमीयते ऽनेनेति निर्वचनात् प्रमां प्रति करणत्वं गम्यते । (१।२)

pramīyate 'neneti nirvacanāt pramāṃ prati karaṇatvaṃ gamyate |

1.3१.३

असंदिग्धविपरीतानधिगतविषया चित्तवृत्तिः बोधः पौरुषेयः फलं प्रमा तत्साधनं प्रमाणम् इति संशयविपर्ययस्मृतिसाधनानां प्रमाणेष्वप्रसङ्गः । (१।३)

asaṃdigdhaviparītānadhigataviṣayā cittavṛttiḥ bodhaḥ pauruṣeyaḥ phalaṃ pramā tatsādhanaṃ pramāṇam iti saṃśayaviparyayasmṛtisādhanānāṃ pramāṇeṣvaprasaṅgaḥ |

1.4१.४

संख्याविप्रतिपत्तिं निराकरोति त्रिविधम् इति । (१।४)

saṃkhyāvipratipattiṃ nirākaroti trividham iti |

1.5१.५

तिस्रो विधा अस्य प्रमाणसामान्यस्येति त्रिविधं न न्यूनं नाप्यधिकम् इत्यर्थः । (१।५)

tisro vidhā asya pramāṇasāmānyasyeti trividhaṃ na nyūnaṃ nāpyadhikam ityarthaḥ |

1.6१.६

विशेषलक्षणानन्तरं चैतद् उपपादयिष्यामः । (१।६)

viśeṣalakṣaṇānantaraṃ caitad upapādayiṣyāmaḥ |

1.7१.७

कतमास् ता विधा इति । (१।७)

katamās tā vidhā iti |

1.8१.८

अत आह दृष्टम् अनुमानम् आप्तवचनं चेति । (१।८)

ata āha dṛṣṭam anumānam āptavacanaṃ ceti |

1.9१.९

एतच्च लौकिकप्रमाणाभिप्रायं लोकव्युत्पादनार्थत्वाच्छास्त्रस्य तस्यैवाधिकारात् । (१।९)

etacca laukikapramāṇābhiprāyaṃ lokavyutpādanārthatvācchāstrasya tasyaivādhikārāt |

1.10१.१०

आर्षं तु विज्ञानं योगिनां न लोकप्रतिपादनायालम् इति सद् अपि नाभिहितम् अनधिकारात् । (१।१०)

ārṣaṃ tu vijñānaṃ yogināṃ na lokapratipādanāyālam iti sad api nābhihitam anadhikārāt |

1.11१.११

स्याद् एतत् । (१।११)

syād etat |

1.12१.१२

मा भून्न्यूनम् अधिकं च कस्मान्न भवति । (१।१२)

mā bhūnnyūnam adhikaṃ ca kasmānna bhavati |

1.13१.१३

संगिरन्ते हि वादिन उपमानादीन्यपि प्रमाणानीति । (१।१३)

saṃgirante hi vādina upamānādīnyapi pramāṇānīti |

1.14१.१४

अत आह सर्वप्रमाणसिद्धत्वात् । (१।१४)

ata āha sarvapramāṇasiddhatvāt |

1.15१.१५

एष्वेव दृष्टानुमानाप्तवचनेषु सर्वेषां प्रमाणानां सिद्धत्वाद् अन्तर्भावाद् इत्यर्थः । (१।१५)

eṣveva dṛṣṭānumānāptavacaneṣu sarveṣāṃ pramāṇānāṃ siddhatvād antarbhāvād ityarthaḥ |

1.16१.१६

एतच्चोपपादयिष्यत इत्युक्तम् । (१।१६)

etaccopapādayiṣyata ityuktam |

1.17१.१७

अथ प्रमेयव्युत्पादनाय प्रवृत्तं शास्त्रं कस्मात् प्रमाणं सामान्यतो विशेषतश्च लक्षयतीति । (१।१७)

atha prameyavyutpādanāya pravṛttaṃ śāstraṃ kasmāt pramāṇaṃ sāmānyato viśeṣataśca lakṣayatīti |

1.18१.१८

अत आह प्रमेयसिद्धिः प्रमाणाद्धि । (१।१८)

ata āha prameyasiddhiḥ pramāṇāddhi |

1.19१.१९

सिद्धिः प्रतीतिः । (१।१९)

siddhiḥ pratītiḥ |

1.20१.२०

सेयम् आर्यार्थक्रमानुरोधेन पाठक्रमम् अनादृत्य व्याख्याता ॥ (१।२०)

seyam āryārthakramānurodhena pāṭhakramam anādṛtya vyākhyātā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

STKau zu SāṃKār, 4.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit