भेदानां विशेषाणां महदादीनां भूतान्तानां कारणं मूलकारणम् अस्त्यव्यक्तम् । (१।१)

कुतः । (१।२)

कारणकार्यविभागाद् अविभागाद् वैश्वरूप्यस्य । (१।३)

कारणे सत् कार्यम् इति स्थितम् । (१।४)

तथा च यथा कूर्मशरीरे सन्त्येवाङ्गानि निश्चरन्ति विभज्यन्त इदं कूर्मस्य शरीरम् एतान्येतस्याङ्गानीत्येवं निविशमानानि तस्मिन्न् अव्यक्तीभवन्त्येवं मृत्पिण्डाद्धेमपिण्डाद् वा कार्याणि कुटकटकादीनि सन्त्येवाविर्भवन्ति विभज्यन्ते सन्त्येव पृथिव्यादीनि कारणात् तन्मात्राद् आविर्भवन्ति विभज्यन्ते सन्त्येव तन्मात्राण्यहंकारात् कारणात् सन्न् एवाहंकारः कारणान् महतः सन्न् एव च महान् परमाव्यक्ताद् इति । (१।५)

सो ऽयं कारणात् परमाव्यक्तात् साक्षात्पारंपर्येणान्वितस्य विश्वस्य कार्यस्य विभागः । (१।६)

प्रतिसर्गे मृत्पिण्डं हेमपिण्डं वा कुटकटकादयो निर्विशन्तो ऽव्यक्तीभवन्ति तत् कारणरूपम् एवानभिव्यक्तं कार्यम् अपेक्ष्याव्यक्तं भवति । (१।७)

एवं पृथिव्यादयस्तन्मात्राणि विशन्तः स्वापेक्षया तन्मात्राण्य् अव्यक्तयन्त्य् एवं तन्मात्राण्यहंकारं विशन्त्यहंकारम् अव्यक्तयन्त्येवम् अहंकारो महान्तम् आविशन् महान्तम् अव्यक्तयति महान् स्वं कारणं विशन् प्रकृतिम् अव्यक्तयति । (१।८)

प्रकृतेस्तु न क्वचिन्निवेश इति सा सर्वकार्याणाम् अव्यक्तम् एव । (१।९)

सो ऽयम् अविभागः प्रकृतौ वैश्वरूप्यस्य नानारूपस्य कार्यस्य । (१।१०)

स्वार्थिकः ष्यञ् । (१।११)

तस्मात् कारणे कार्यस्य सत एव विभागाविभागाभ्याम् अव्यक्तं कारणम् अस्तीति । (१।१२)

इतश्चाव्यक्तम् अस्तीत्याह शक्तितः प्रवृत्तेश्च । (१।१३)

कारणशक्तितः कार्यं प्रवर्तत इति सिद्धम् । (१।१४)

अशक्तात् कारणात् कार्यस्यानुत्पत्तेः । (१।१५)

न हि सत्कार्यपक्षे कार्यस्याव्यक्तताया अन्यस्यां शक्तावस्ति प्रमाणम् । (१।१६)

अयम् एव हि सिकताभ्यस्तिलानां तैलोत्पादकानां भेदो यद् एतेष्वेव तैलम् अस्त्यनागतावस्थं न सिकतास्विति । (१।१७)

स्याद् एतत् । (१।१८)

शक्तितः प्रवृत्तिः कारणकार्यविभागाविभागौ च महत एव परमाव्यक्तत्वं साधयिष्यत इति कृतं ततः परेणाव्यक्तेनेति । (१।१९)

अत आह परिमाणात् । (१।२०)

परिमितत्वाद् अव्यापित्वाद् इति यावत् । (१।२१)

विवादाध्यासिता भेदा अव्यक्तकारणवन्तः । (१।२२)

परिमितत्वात् । (१।२३)

घटादिवत् । (१।२४)

घटादयो हि परिमिता अव्यक्तहेतुका दृष्टाः । (१।२५)

उक्तम् एतद् यथा कार्यस्याव्यक्तावस्था कारणम् एवेति । (१।२६)

यन्महतः कारणं तत् परमाव्यक्तम् । (१।२७)

ततः परतराव्यक्तकल्पनायां प्रमाणाभावात् । (१।२८)

इतश्च विवादाध्यासिता भेदा अव्यक्तकारणवन्तः । (१।२९)

समन्वयात् । (१।३०)

भिन्नानां सरूपता समन्वयः । (१।३१)

सुखदुःखमोहसमन्विता हि बुद्ध्यादयो ऽध्यवसायादिलक्षणाः प्रतीयन्ते । (१।३२)

यानि च यद्रूपसमनुगतानि तानि तत्स्वभावाव्यक्तकारणानि यथा मृद्धेमपिण्डसमनुगताः कुटमुकुटादयो मृद्धेमपिण्डाव्यक्तकारणा इति कारणम् अस्त्यव्यक्तं भेदानाम् इति सिद्धम् । (१।३३)

अव्यक्तं साधयित्वास्य प्रवृत्तिप्रकारम् आह ॥ (१।३४)