वैशेषिकसूत्रVaiśeṣikasūtra

VaiśSū, 1, 1

1 of 17 · 29 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथातो धर्मं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

athāto dharmaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.1२.१

यतो ऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स धर्मः ॥ (२।१)

yato 'bhyudayaniḥśreyasasiddhiḥ sa dharmaḥ ||

3.1३.१

तद्वचनाद् आम्नायप्रामाण्यम् ॥ (३।१)

tadvacanād āmnāyaprāmāṇyam ||

4.1४.१

पृथिव्य् आपस् तेजो वायुर् आकाशं कालो दिग् आत्मा मन इति द्रव्याणि ॥ (४।१)

pṛthivy āpas tejo vāyur ākāśaṃ kālo dig ātmā mana iti dravyāṇi ||

5.1५.१

रूपरसगन्धस्पर्शाः संख्याः परिमाणानि पृथक्त्वं संयोगविभागौ परत्वापरत्वे बुद्धयः सुखदुःखे इच्छाद्वेषौ प्रयत्नश् च गुणाः ॥ (५।१)

rūparasagandhasparśāḥ saṃkhyāḥ parimāṇāni pṛthaktvaṃ saṃyogavibhāgau paratvāparatve buddhayaḥ sukhaduḥkhe icchādveṣau prayatnaś ca guṇāḥ ||

6.1६.१

उत्क्षेपणम् अवक्षेपणम् आकुञ्चनं प्रसारणं गमनम् इति कर्माणि ॥ (६।१)

utkṣepaṇam avakṣepaṇam ākuñcanaṃ prasāraṇaṃ gamanam iti karmāṇi ||

7.1७.१

सद् अनित्यं द्रव्यवत् कार्यं कारणं सामान्यविशेषवद् इति द्रव्यगुणकर्मणाम् अविशेषः ॥ (७।१)

sad anityaṃ dravyavat kāryaṃ kāraṇaṃ sāmānyaviśeṣavad iti dravyaguṇakarmaṇām aviśeṣaḥ ||

8.1८.१

द्रव्याणि द्रव्यान्तरम् आरभन्ते ॥ (८।१)

dravyāṇi dravyāntaram ārabhante ||

9.1९.१

गुणाश् च गुणान्तरम् ॥ (९।१)

guṇāś ca guṇāntaram ||

10.1१०.१

कर्म कर्मसाध्यं न विद्यते ॥ (१०।१)

karma karmasādhyaṃ na vidyate ||

11.1११.१

कार्याविरोधि द्रव्यं कारणाविरोधि च ॥ (११।१)

kāryāvirodhi dravyaṃ kāraṇāvirodhi ca ||

12.1१२.१

उभयथा गुणः ॥ (१२।१)

ubhayathā guṇaḥ ||

13.1१३.१

कार्यविरोधि कर्म ॥ (१३।१)

kāryavirodhi karma ||

14.1१४.१

क्रियावद् गुणवत् समवायिकारणम् इति द्रव्यलक्षणम् ॥ (१४।१)

kriyāvad guṇavat samavāyikāraṇam iti dravyalakṣaṇam ||

15.1१५.१

द्रव्याश्रय्य् अगुणवान् संयोगविभागेष्व् अकारणम् अनपेक्ष इति गुणलक्षणम् ॥ (१५।१)

dravyāśrayy aguṇavān saṃyogavibhāgeṣv akāraṇam anapekṣa iti guṇalakṣaṇam ||

16.1१६.१

एकद्रव्यम् अगुणं संयोगविभागेष्व् अनपेक्षं कारणम् इति कर्मलक्षणम् ॥ (१६।१)

ekadravyam aguṇaṃ saṃyogavibhāgeṣv anapekṣaṃ kāraṇam iti karmalakṣaṇam ||

17.1१७.१

द्रव्यगुणकर्मणां द्रव्यं कारणं सामान्यम् ॥ (१७।१)

dravyaguṇakarmaṇāṃ dravyaṃ kāraṇaṃ sāmānyam ||

18.1१८.१

तथा गुणः ॥ (१८।१)

tathā guṇaḥ ||

19.1१९.१

संयोगविभागानां कर्म ॥ (१९।१)

saṃyogavibhāgānāṃ karma ||

20.1२०.१

न द्रव्याणां व्यतिरेकात् ॥ (२०।१)

na dravyāṇāṃ vyatirekāt ||

21.1२१.१

गुणवैधर्म्यान् न कर्मणां ॥ (२१।१)

guṇavaidharmyān na karmaṇāṃ ||

22.1२२.१

द्रव्याणां द्रव्यं कार्यं सामान्यम् ॥ (२२।१)

dravyāṇāṃ dravyaṃ kāryaṃ sāmānyam ||

23.1२३.१

द्वित्वप्रभृतयश् च संख्याः पृथक्त्वं संयोगविभागाश् च ॥ (२३।१)

dvitvaprabhṛtayaś ca saṃkhyāḥ pṛthaktvaṃ saṃyogavibhāgāś ca ||

24.1२४.१

असमवायात् सामान्यं कर्म कार्यं न विद्यते ॥ (२४।१)

asamavāyāt sāmānyaṃ karma kāryaṃ na vidyate ||

25.1२५.१

संयोगानां द्रव्यम् ॥ (२५।१)

saṃyogānāṃ dravyam ||

26.1२६.१

रूपानां रूपम् ॥ (२६।१)

rūpānāṃ rūpam ||

27.1२७.१

गुरुत्वप्रयत्नसंयोगानाम् उत्क्षेपणम् ॥ (२७।१)

gurutvaprayatnasaṃyogānām utkṣepaṇam ||

28.1२८.१

संयोगविभागाः कर्मणाम् ॥ (२८।१)

saṃyogavibhāgāḥ karmaṇām ||

29.1२९.१

कारणसामान्ये द्रव्यकर्मणां कर्माकारणम् उक्तम् ॥ (२९।१)

kāraṇasāmānye dravyakarmaṇāṃ karmākāraṇam uktam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VaiśSū, 1, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit