वैशेषिकसूत्रVaiśeṣikasūtra
VaiśSū, 2, 1
3 of 17 · 28 verses
Select a line for its word-by-word analysis.
1.0१.०रूपरसगन्धस्पर्शवती पृथिवी ॥ (१।०)
rūparasagandhasparśavatī pṛthivī ||
2.0२.०रूपरसस्पर्शवत्य आपो द्रवाः स्निग्धाश्च ॥ (२।०)
rūparasasparśavatya āpo dravāḥ snigdhāśca ||
3.0३.०तेजो रूपस्पर्शवत् ॥ (३।०)
5.0५.०त आकाशे न विद्यन्ते ॥ (५।०)
6.1६.१सर्पिर्जतुमधूच्छिष्टानां पार्थिवानाम् अग्निसंयोगाद् द्रवताद्भिः सामान्यम् ॥ (६।१)
sarpirjatumadhūcchiṣṭānāṃ pārthivānām agnisaṃyogād dravatādbhiḥ sāmānyam ||
7.0७.०त्रपुसीसलोहरजतसुवर्णानां तैजसानाम् अग्निसंयोगाद् द्रवताद्भिः सामान्यम् ॥ (७।०)
trapusīsaloharajatasuvarṇānāṃ taijasānām agnisaṃyogād dravatādbhiḥ sāmānyam ||
8.0८.०विषाणी ककुद्मान् प्रान्तेवालधिः सास्नावानिति गोत्वे दृष्टं लिङ्गम् ॥ (८।०)
viṣāṇī kakudmān prāntevāladhiḥ sāsnāvāniti gotve dṛṣṭaṃ liṅgam ||
10.0१०.०न च दृष्टानां स्पर्श इत्यदृष्टलिङ्गो वायुः ॥ (१०।०)
na ca dṛṣṭānāṃ sparśa ityadṛṣṭaliṅgo vāyuḥ ||
11.1११.१अद्रव्यवत्त्वाद् द्रव्यम् ॥ (११।१)
adravyavattvād dravyam ||
12.1१२.१क्रियावत्त्वाद् गुणवत्त्वाच्च ॥ (१२।१)
kriyāvattvād guṇavattvācca ||
13.0१३.०अद्रव्यवत्त्वेन नित्यत्वमुक्तम् ॥ (१३।०)
adravyavattvena nityatvamuktam ||
14.1१४.१वायोर् वायुसंमूर्च्छनं नानात्वे लिङ्गम् ॥ (१४।१)
vāyor vāyusaṃmūrcchanaṃ nānātve liṅgam ||
15.0१५.०वायुरिति सति सन्निकर्षे प्रत्यक्षाभावाद् दृष्टं लिङ्गं न विद्यते ॥ (१५।०)
vāyuriti sati sannikarṣe pratyakṣābhāvād dṛṣṭaṃ liṅgaṃ na vidyate ||
16.0१६.०सामान्यतोदृष्टाच्चाविशेषः ॥ (१६।०)
sāmānyatodṛṣṭāccāviśeṣaḥ ||
18.1१८.१संज्ञाकर्म त्वस्मद्विशिष्टानां लिङ्गम् ॥ (१८।१)
saṃjñākarma tvasmadviśiṣṭānāṃ liṅgam ||
19.0१९.०प्रत्यक्षपूर्वकत्वात् संज्ञाकर्मणः ॥ (१९।०)
pratyakṣapūrvakatvāt saṃjñākarmaṇaḥ ||
20.1२०.१निष्क्रमणं प्रवेशनमित्याकाशस्य लिङ्गम् ॥ (२०।१)
niṣkramaṇaṃ praveśanamityākāśasya liṅgam ||
21.1२१.१तदलिङ्गमेकद्रव्यवत्त्वात्कर्मणः ॥ (२१।१)
tadaliṅgamekadravyavattvātkarmaṇaḥ ||
22.1२२.१कारणान्तरानुकॢप्तिवैधर्म्याच्च ॥ (२२।१)
kāraṇāntarānukḷptivaidharmyācca ||
23.1२३.१संयोगादभावः कर्मणः ॥ (२३।१)
saṃyogādabhāvaḥ karmaṇaḥ ||
24.0२४.०कारणगुणपूर्वः कार्ये गुणो दृष्टः कार्यान्तराप्रादुर्भावाच्च शब्दः स्पर्शवतामगुणः ॥ (२४।०)
kāraṇaguṇapūrvaḥ kārye guṇo dṛṣṭaḥ kāryāntarāprādurbhāvācca śabdaḥ sparśavatāmaguṇaḥ ||
25.1२५.१परत्र समवायात्प्रत्यक्षत्वाच्च नात्मगुणो न मनोगुणः ॥ (२५।१)
paratra samavāyātpratyakṣatvācca nātmaguṇo na manoguṇaḥ ||
27.1२७.१द्रव्यत्वनित्यत्वे वायुना व्याख्याते ॥ (२७।१)
dravyatvanityatve vāyunā vyākhyāte ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.