वैशेषिकसूत्रVaiśeṣikasūtra

VaiśSū, 2, 1

3 of 17 · 28 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

रूपरसगन्धस्पर्शवती पृथिवी ॥ (१।०)

rūparasagandhasparśavatī pṛthivī ||

2.0२.०

रूपरसस्पर्शवत्य आपो द्रवाः स्निग्धाश्च ॥ (२।०)

rūparasasparśavatya āpo dravāḥ snigdhāśca ||

3.0३.०

तेजो रूपस्पर्शवत् ॥ (३।०)

tejo rūpasparśavat ||

4.0४.०

वायुः स्पर्शवान् ॥ (४।०)

vāyuḥ sparśavān ||

5.0५.०

त आकाशे न विद्यन्ते ॥ (५।०)

ta ākāśe na vidyante ||

6.1६.१

सर्पिर्जतुमधूच्छिष्टानां पार्थिवानाम् अग्निसंयोगाद् द्रवताद्भिः सामान्यम् ॥ (६।१)

sarpirjatumadhūcchiṣṭānāṃ pārthivānām agnisaṃyogād dravatādbhiḥ sāmānyam ||

7.0७.०

त्रपुसीसलोहरजतसुवर्णानां तैजसानाम् अग्निसंयोगाद् द्रवताद्भिः सामान्यम् ॥ (७।०)

trapusīsaloharajatasuvarṇānāṃ taijasānām agnisaṃyogād dravatādbhiḥ sāmānyam ||

8.0८.०

विषाणी ककुद्मान् प्रान्तेवालधिः सास्नावानिति गोत्वे दृष्टं लिङ्गम् ॥ (८।०)

viṣāṇī kakudmān prāntevāladhiḥ sāsnāvāniti gotve dṛṣṭaṃ liṅgam ||

9.0९.०

स्पर्शश्च ॥ (९।०)

sparśaśca ||

10.0१०.०

न च दृष्टानां स्पर्श इत्यदृष्टलिङ्गो वायुः ॥ (१०।०)

na ca dṛṣṭānāṃ sparśa ityadṛṣṭaliṅgo vāyuḥ ||

11.1११.१

अद्रव्यवत्त्वाद् द्रव्यम् ॥ (११।१)

adravyavattvād dravyam ||

12.1१२.१

क्रियावत्त्वाद् गुणवत्त्वाच्च ॥ (१२।१)

kriyāvattvād guṇavattvācca ||

13.0१३.०

अद्रव्यवत्त्वेन नित्यत्वमुक्तम् ॥ (१३।०)

adravyavattvena nityatvamuktam ||

14.1१४.१

वायोर् वायुसंमूर्च्छनं नानात्वे लिङ्गम् ॥ (१४।१)

vāyor vāyusaṃmūrcchanaṃ nānātve liṅgam ||

15.0१५.०

वायुरिति सति सन्निकर्षे प्रत्यक्षाभावाद् दृष्टं लिङ्गं न विद्यते ॥ (१५।०)

vāyuriti sati sannikarṣe pratyakṣābhāvād dṛṣṭaṃ liṅgaṃ na vidyate ||

16.0१६.०

सामान्यतोदृष्टाच्चाविशेषः ॥ (१६।०)

sāmānyatodṛṣṭāccāviśeṣaḥ ||

17.1१७.१

तस्मादागमिकम् ॥ (१७।१)

tasmādāgamikam ||

18.1१८.१

संज्ञाकर्म त्वस्मद्विशिष्टानां लिङ्गम् ॥ (१८।१)

saṃjñākarma tvasmadviśiṣṭānāṃ liṅgam ||

19.0१९.०

प्रत्यक्षपूर्वकत्वात् संज्ञाकर्मणः ॥ (१९।०)

pratyakṣapūrvakatvāt saṃjñākarmaṇaḥ ||

20.1२०.१

निष्क्रमणं प्रवेशनमित्याकाशस्य लिङ्गम् ॥ (२०।१)

niṣkramaṇaṃ praveśanamityākāśasya liṅgam ||

21.1२१.१

तदलिङ्गमेकद्रव्यवत्त्वात्कर्मणः ॥ (२१।१)

tadaliṅgamekadravyavattvātkarmaṇaḥ ||

22.1२२.१

कारणान्तरानुकॢप्तिवैधर्म्याच्च ॥ (२२।१)

kāraṇāntarānukḷptivaidharmyācca ||

23.1२३.१

संयोगादभावः कर्मणः ॥ (२३।१)

saṃyogādabhāvaḥ karmaṇaḥ ||

24.0२४.०

कारणगुणपूर्वः कार्ये गुणो दृष्टः कार्यान्तराप्रादुर्भावाच्च शब्दः स्पर्शवतामगुणः ॥ (२४।०)

kāraṇaguṇapūrvaḥ kārye guṇo dṛṣṭaḥ kāryāntarāprādurbhāvācca śabdaḥ sparśavatāmaguṇaḥ ||

25.1२५.१

परत्र समवायात्प्रत्यक्षत्वाच्च नात्मगुणो न मनोगुणः ॥ (२५।१)

paratra samavāyātpratyakṣatvācca nātmaguṇo na manoguṇaḥ ||

26.1२६.१

लिङ्गमाकाशस्य ॥ (२६।१)

liṅgamākāśasya ||

27.1२७.१

द्रव्यत्वनित्यत्वे वायुना व्याख्याते ॥ (२७।१)

dravyatvanityatve vāyunā vyākhyāte ||

28.1२८.१

तत्त्वं भावेन ॥ (२८।१)

tattvaṃ bhāvena ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VaiśSū, 2, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit