वैशेषिकसूत्रVaiśeṣikasūtra

VaiśSū, 2, 2

4 of 17 · 43 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

पुष्पवस्त्रयोः सति संनिकर्षे गन्धान्तराप्रादुर्भावो वस्त्रे गन्धाभावलिङ्गम् ॥ (१।०)

puṣpavastrayoḥ sati saṃnikarṣe gandhāntarāprādurbhāvo vastre gandhābhāvaliṅgam ||

2.0२.०

एतेनाप्सूष्णता व्याख्याता ॥ (२।०)

etenāpsūṣṇatā vyākhyātā ||

3.0३.०

व्यवस्थितः पृथिव्यां गन्धः ॥ (३।०)

vyavasthitaḥ pṛthivyāṃ gandhaḥ ||

4.0४.०

तेजस्युष्णता ॥ (४।०)

tejasyuṣṇatā ||

5.0५.०

अप्सु शीतता ॥ (५।०)

apsu śītatā ||

6.0६.०

अपरस्मिन् परं युगपद् अयुगपच्चिरं क्षिप्रमिति काललिङ्गानि ॥ (६।०)

aparasmin paraṃ yugapad ayugapacciraṃ kṣipramiti kālaliṅgāni ||

7.0७.०

द्रव्यत्वनित्यत्वे वायुना व्याख्याते ॥ (७।०)

dravyatvanityatve vāyunā vyākhyāte ||

8.0८.०

तत्त्वं भावेन ॥ (८।०)

tattvaṃ bhāvena ||

9.0९.०

कार्यविशेषेण नानात्वम् ॥ (९।०)

kāryaviśeṣeṇa nānātvam ||

10.0१०.०

नित्येष्वभावादनित्येषु भावात् ॥ (१०।०)

nityeṣvabhāvādanityeṣu bhāvāt ||

11.1११.१

कारणे कालाख्या ॥ (११।१)

kāraṇe kālākhyā ||

12.1१२.१

इत इदमिति यतस्तद्दिशो लिङ्गम् ॥ (१२।१)

ita idamiti yatastaddiśo liṅgam ||

13.1१३.१

द्रव्यत्वनित्यत्वे वायुना व्याख्याते ॥ (१३।१)

dravyatvanityatve vāyunā vyākhyāte ||

14.1१४.१

तत्त्वं भावेन ॥ (१४।१)

tattvaṃ bhāvena ||

15.0१५.०

कार्यविशेषेण नानात्वम् ॥ (१५।०)

kāryaviśeṣeṇa nānātvam ||

16.0१६.०

आदित्यसंयोगाद् भूतपूर्वाद् भविष्यतो भूताच्च प्राची ॥ (१६।०)

ādityasaṃyogād bhūtapūrvād bhaviṣyato bhūtācca prācī ||

17.0१७.०

तथा दक्षिणा प्रतीच्युदीची च ॥ (१७।०)

tathā dakṣiṇā pratīcyudīcī ca ||

18.1१८.१

एतेन दिगन्तराणि व्याख्यातानि ॥ (१८।१)

etena digantarāṇi vyākhyātāni ||

19.1१९.१

सामान्यप्रत्यक्षाद् विशेषाप्रत्यक्षाद् विशेषस्मृतेश्च संशयः ॥ (१९।१)

sāmānyapratyakṣād viśeṣāpratyakṣād viśeṣasmṛteśca saṃśayaḥ ||

20.0२०.०

दृष्टमदृष्टम् ॥ (२०।०)

dṛṣṭamadṛṣṭam ||

21.1२१.१

दृष्टं च दृष्टवत् ॥ (२१।१)

dṛṣṭaṃ ca dṛṣṭavat ||

22.0२२.०

दृष्टं यथादृष्टमयथादृष्टमुभयथा दृष्टत्वात् ॥ (२२।०)

dṛṣṭaṃ yathādṛṣṭamayathādṛṣṭamubhayathā dṛṣṭatvāt ||

23.1२३.१

विद्याविद्यातश्च संशयः ॥ (२३।१)

vidyāvidyātaśca saṃśayaḥ ||

24.1२४.१

श्रोत्रग्रहणो योऽर्थः स शब्दः ॥ (२४।१)

śrotragrahaṇo yo'rthaḥ sa śabdaḥ ||

25.1२५.१

तस्मिन् द्रव्यं कर्म गुण इति संशयः ॥ (२५।१)

tasmin dravyaṃ karma guṇa iti saṃśayaḥ ||

26.1२६.१

तुल्यजातीयेष्वर्थान्तरभूतेषु च विशेषस्योभयथा दृष्टत्वात् ॥ (२६।१)

tulyajātīyeṣvarthāntarabhūteṣu ca viśeṣasyobhayathā dṛṣṭatvāt ||

27.0२७.०

एकद्रव्यवत्त्वान्न द्रव्यम् ॥ (२७।०)

ekadravyavattvānna dravyam ||

28.1२८.१

अचाक्षुषत्वान्न कर्म ॥ (२८।१)

acākṣuṣatvānna karma ||

29.1२९.१

गुणस्य सतोऽपवर्गः कर्मभिः साधर्म्यम् ॥ (२९।१)

guṇasya sato'pavargaḥ karmabhiḥ sādharmyam ||

30.0३०.०

सतो लिङ्गाभावात् ॥ (३०।०)

sato liṅgābhāvāt ||

31.1३१.१

नित्यवैधर्म्यात् ॥ (३१।१)

nityavaidharmyāt ||

32.1३२.१

कार्यत्वात् ॥ (३२।१)

kāryatvāt ||

33.1३३.१

अभावात् ॥ (३३।१)

abhāvāt ||

34.1३४.१

कारणतो विकारात् ॥ (३४।१)

kāraṇato vikārāt ||

35.1३५.१

दोषात् ॥ (३५।१)

doṣāt ||

36.1३६.१

संयोगाद् विभागाच्छब्दाच्च शब्दनिष्पत्तेः ॥ (३६।१)

saṃyogād vibhāgācchabdācca śabdaniṣpatteḥ ||

37.1३७.१

लिङ्गाच्चानित्यः ॥ (३७।१)

liṅgāccānityaḥ ||

38.1३८.१

द्वयोस्तु प्रवृत्त्योरभावात् ॥ (३८।१)

dvayostu pravṛttyorabhāvāt ||

39.1३९.१

संख्याभावात् ॥ (३९।१)

saṃkhyābhāvāt ||

40.1४०.१

प्रथमाशब्दात् ॥ (४०।१)

prathamāśabdāt ||

41.1४१.१

सम्प्रतिपत्तिभावाच्च ॥ (४१।१)

sampratipattibhāvācca ||

42.0४२.०

संदिग्धाः सति बहुत्वे ॥ (४२।०)

saṃdigdhāḥ sati bahutve ||

43.1४३.१

संख्याभावः सामान्यतः ॥ (४३।१)

saṃkhyābhāvaḥ sāmānyataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VaiśSū, 2, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit