वैशेषिकसूत्रVaiśeṣikasūtra
VaiśSū, 5, 2
10 of 17 · 28 verses
Select a line for its word-by-word analysis.
1.0१.०नोदनाद् अभिघातात्संयुक्तसंयोगाच्च पृथिव्यां कर्म ॥ (१।०)
nodanād abhighātātsaṃyuktasaṃyogācca pṛthivyāṃ karma ||
2.0२.०तद् विशेषेणादृष्टकारितम् ॥ (२।०)
tad viśeṣeṇādṛṣṭakāritam ||
3.0३.०अपां गुरुत्वात् संयोगाभावे पतनम् ॥ (३।०)
apāṃ gurutvāt saṃyogābhāve patanam ||
4.0४.०तद् विशेषेणादृष्टकारितम् ॥ (४।०)
tad viśeṣeṇādṛṣṭakāritam ||
5.0५.०द्रवत्वात् स्यन्दनम् ॥ (५।०)
6.0६.०नाड्या वायुसंयोगादारोहणम् ॥ (६।०)
nāḍyā vāyusaṃyogādārohaṇam ||
7.0७.०नोदनात्पीडनात्संयुक्तसंयोगाच्च ॥ (७।०)
nodanātpīḍanātsaṃyuktasaṃyogācca ||
8.0८.०वृक्षाभिसर्पणमित्यदृष्टकारितम् ॥ (८।०)
vṛkṣābhisarpaṇamityadṛṣṭakāritam ||
9.0९.०अपां सङ्घातो विलयनं च तेजसः संयोगात् ॥ (९।०)
apāṃ saṅghāto vilayanaṃ ca tejasaḥ saṃyogāt ||
10.0१०.०तत्रावस्फूर्जथुर्लिङ्गम् ॥ (१०।०)
tatrāvasphūrjathurliṅgam ||
12.1१२.१अपां संयोगाद् विभागाच्च स्तनयित्नुः ॥ (१२।१)
apāṃ saṃyogād vibhāgācca stanayitnuḥ ||
13.1१३.१पृथिवीकर्मणा तेजःकर्म वायुकर्म च व्याख्यातम् ॥ (१३।१)
pṛthivīkarmaṇā tejaḥkarma vāyukarma ca vyākhyātam ||
14.0१४.०अग्नेरूर्ध्वज्वलनं वायोश्च तिर्यक्पवनमणुमनसोश्चाद्यं कर्मेत्यदृष्टकारितानि ॥ (१४।०)
agnerūrdhvajvalanaṃ vāyośca tiryakpavanamaṇumanasoścādyaṃ karmetyadṛṣṭakāritāni ||
15.1१५.१हस्तकर्मणा मनसः कर्म व्याख्यातम् ॥ (१५।१)
hastakarmaṇā manasaḥ karma vyākhyātam ||
16.1१६.१आत्मेन्द्रियमनोऽर्थसंनिकर्षात् सुखदुःखे तदनारम्भः ॥ (१६।१)
ātmendriyamano'rthasaṃnikarṣāt sukhaduḥkhe tadanārambhaḥ ||
17.1१७.१आत्मस्थे मनसि सशरीरस्य सुखदुःखाभावः स योगः ॥ (१७।१)
ātmasthe manasi saśarīrasya sukhaduḥkhābhāvaḥ sa yogaḥ ||
18.1१८.१कायकर्मणात्मकर्म व्याख्यातम् ॥ (१८।१)
kāyakarmaṇātmakarma vyākhyātam ||
19.1१९.१अपसर्पणम् उपसर्पणम् अशितपीतसंयोगः कार्यान्तरसंयोगाश्चेत्यदृष्टकारितानि ॥ (१९।१)
apasarpaṇam upasarpaṇam aśitapītasaṃyogaḥ kāryāntarasaṃyogāścetyadṛṣṭakāritāni ||
20.1२०.१तदभावे संयोगाभावोऽप्रादुर्भावः स मोक्षः ॥ (२०।१)
tadabhāve saṃyogābhāvo'prādurbhāvaḥ sa mokṣaḥ ||
21.1२१.१द्रव्यगुणकर्मवैधर्म्याद् भावाभावमात्रं तमः ॥ (२१।१)
dravyaguṇakarmavaidharmyād bhāvābhāvamātraṃ tamaḥ ||
22.1२२.१तेजसो द्रव्यान्तरेणावरणाच्च ॥ (२२।१)
tejaso dravyāntareṇāvaraṇācca ||
23.0२३.०दिक्कालावाकाशं च क्रियावद्भ्यो वैधर्म्यान्निष्क्रियाणि ॥ (२३।०)
dikkālāvākāśaṃ ca kriyāvadbhyo vaidharmyānniṣkriyāṇi ||
24.1२४.१एतेन कर्माणि गुणाश्च व्याख्याताः ॥ (२४।१)
etena karmāṇi guṇāśca vyākhyātāḥ ||
25.1२५.१निष्क्रियाणां समवायः कर्मभ्यः प्रतिषिद्धः ॥ (२५।१)
niṣkriyāṇāṃ samavāyaḥ karmabhyaḥ pratiṣiddhaḥ ||
26.1२६.१कारणं त्वसमवायिनो गुणाः ॥ (२६।१)
kāraṇaṃ tvasamavāyino guṇāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.