वैशेषिकसूत्रVaiśeṣikasūtra

VaiśSū, 5, 2

10 of 17 · 28 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

नोदनाद् अभिघातात्संयुक्तसंयोगाच्च पृथिव्यां कर्म ॥ (१।०)

nodanād abhighātātsaṃyuktasaṃyogācca pṛthivyāṃ karma ||

2.0२.०

तद् विशेषेणादृष्टकारितम् ॥ (२।०)

tad viśeṣeṇādṛṣṭakāritam ||

3.0३.०

अपां गुरुत्वात् संयोगाभावे पतनम् ॥ (३।०)

apāṃ gurutvāt saṃyogābhāve patanam ||

4.0४.०

तद् विशेषेणादृष्टकारितम् ॥ (४।०)

tad viśeṣeṇādṛṣṭakāritam ||

5.0५.०

द्रवत्वात् स्यन्दनम् ॥ (५।०)

dravatvāt syandanam ||

6.0६.०

नाड्या वायुसंयोगादारोहणम् ॥ (६।०)

nāḍyā vāyusaṃyogādārohaṇam ||

7.0७.०

नोदनात्पीडनात्संयुक्तसंयोगाच्च ॥ (७।०)

nodanātpīḍanātsaṃyuktasaṃyogācca ||

8.0८.०

वृक्षाभिसर्पणमित्यदृष्टकारितम् ॥ (८।०)

vṛkṣābhisarpaṇamityadṛṣṭakāritam ||

9.0९.०

अपां सङ्घातो विलयनं च तेजसः संयोगात् ॥ (९।०)

apāṃ saṅghāto vilayanaṃ ca tejasaḥ saṃyogāt ||

10.0१०.०

तत्रावस्फूर्जथुर्लिङ्गम् ॥ (१०।०)

tatrāvasphūrjathurliṅgam ||

11.1११.१

वैदिकं च ॥ (११।१)

vaidikaṃ ca ||

12.1१२.१

अपां संयोगाद् विभागाच्च स्तनयित्नुः ॥ (१२।१)

apāṃ saṃyogād vibhāgācca stanayitnuḥ ||

13.1१३.१

पृथिवीकर्मणा तेजःकर्म वायुकर्म च व्याख्यातम् ॥ (१३।१)

pṛthivīkarmaṇā tejaḥkarma vāyukarma ca vyākhyātam ||

14.0१४.०

अग्नेरूर्ध्वज्वलनं वायोश्च तिर्यक्पवनमणुमनसोश्चाद्यं कर्मेत्यदृष्टकारितानि ॥ (१४।०)

agnerūrdhvajvalanaṃ vāyośca tiryakpavanamaṇumanasoścādyaṃ karmetyadṛṣṭakāritāni ||

15.1१५.१

हस्तकर्मणा मनसः कर्म व्याख्यातम् ॥ (१५।१)

hastakarmaṇā manasaḥ karma vyākhyātam ||

16.1१६.१

आत्मेन्द्रियमनोऽर्थसंनिकर्षात् सुखदुःखे तदनारम्भः ॥ (१६।१)

ātmendriyamano'rthasaṃnikarṣāt sukhaduḥkhe tadanārambhaḥ ||

17.1१७.१

आत्मस्थे मनसि सशरीरस्य सुखदुःखाभावः स योगः ॥ (१७।१)

ātmasthe manasi saśarīrasya sukhaduḥkhābhāvaḥ sa yogaḥ ||

18.1१८.१

कायकर्मणात्मकर्म व्याख्यातम् ॥ (१८।१)

kāyakarmaṇātmakarma vyākhyātam ||

19.1१९.१

अपसर्पणम् उपसर्पणम् अशितपीतसंयोगः कार्यान्तरसंयोगाश्चेत्यदृष्टकारितानि ॥ (१९।१)

apasarpaṇam upasarpaṇam aśitapītasaṃyogaḥ kāryāntarasaṃyogāścetyadṛṣṭakāritāni ||

20.1२०.१

तदभावे संयोगाभावोऽप्रादुर्भावः स मोक्षः ॥ (२०।१)

tadabhāve saṃyogābhāvo'prādurbhāvaḥ sa mokṣaḥ ||

21.1२१.१

द्रव्यगुणकर्मवैधर्म्याद् भावाभावमात्रं तमः ॥ (२१।१)

dravyaguṇakarmavaidharmyād bhāvābhāvamātraṃ tamaḥ ||

22.1२२.१

तेजसो द्रव्यान्तरेणावरणाच्च ॥ (२२।१)

tejaso dravyāntareṇāvaraṇācca ||

23.0२३.०

दिक्कालावाकाशं च क्रियावद्भ्यो वैधर्म्यान्निष्क्रियाणि ॥ (२३।०)

dikkālāvākāśaṃ ca kriyāvadbhyo vaidharmyānniṣkriyāṇi ||

24.1२४.१

एतेन कर्माणि गुणाश्च व्याख्याताः ॥ (२४।१)

etena karmāṇi guṇāśca vyākhyātāḥ ||

25.1२५.१

निष्क्रियाणां समवायः कर्मभ्यः प्रतिषिद्धः ॥ (२५।१)

niṣkriyāṇāṃ samavāyaḥ karmabhyaḥ pratiṣiddhaḥ ||

26.1२६.१

कारणं त्वसमवायिनो गुणाः ॥ (२६।१)

kāraṇaṃ tvasamavāyino guṇāḥ ||

27.1२७.१

गुणैर्दिग् व्याख्याता ॥ (२७।१)

guṇairdig vyākhyātā ||

28.1२८.१

कारणेन काल इति ॥ (२८।१)

kāraṇena kāla iti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VaiśSū, 5, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit