वैशेषिकसूत्रVaiśeṣikasūtra

VaiśSū, 7, 2

14 of 17 · 31 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

रूपरसगन्धस्पर्शव्यतिरेकाद् अर्थान्तरम् एकत्वं तथा पृथक्त्वम् ॥ (१।१)

rūparasagandhasparśavyatirekād arthāntaram ekatvaṃ tathā pṛthaktvam ||

2.0२.०

तयोर्नित्यत्वानित्यत्वे तेजसो रूपस्पर्शाभ्यां व्याख्याते ॥ (२।०)

tayornityatvānityatve tejaso rūpasparśābhyāṃ vyākhyāte ||

3.0३.०

निष्पत्तिश्च ॥ (३।०)

niṣpattiśca ||

4.0४.०

एकत्वपृथक्त्वयोर् एकत्वपृथक्त्वाभावो ऽणुत्वमहत्त्वाभ्यां व्याख्यातः ॥ (४।०)

ekatvapṛthaktvayor ekatvapṛthaktvābhāvo 'ṇutvamahattvābhyāṃ vyākhyātaḥ ||

5.0५.०

कर्मभिः कर्माणि गुणैर्गुणाः ॥ (५।०)

karmabhiḥ karmāṇi guṇairguṇāḥ ||

6.0६.०

निःसंख्यत्वात् कर्मगुणानां सर्वैकत्वं न विद्यते ॥ (६।०)

niḥsaṃkhyatvāt karmaguṇānāṃ sarvaikatvaṃ na vidyate ||

7.0७.०

एकत्वस्याभावाद् भाक्तं न विद्यते ॥ (७।०)

ekatvasyābhāvād bhāktaṃ na vidyate ||

8.0८.०

कार्यकारणैकत्वपृथक्त्वाभावाद् एकत्वपृथक्त्वे न विद्येते ॥ (८।०)

kāryakāraṇaikatvapṛthaktvābhāvād ekatvapṛthaktve na vidyete ||

9.0९.०

एतदनित्यनित्ययोर्व्याख्यातम् ॥ (९।०)

etadanityanityayorvyākhyātam ||

10.0१०.०

अन्यतरकर्मज उभयकर्मजः संयोगजश्च संयोगः ॥ (१०।०)

anyatarakarmaja ubhayakarmajaḥ saṃyogajaśca saṃyogaḥ ||

11.1११.१

एतेन विभागो व्याख्यातः ॥ (११।१)

etena vibhāgo vyākhyātaḥ ||

12.1१२.१

संयोगविभागयोः संयोगविभागाभावो ऽणुत्वमहत्त्वाभ्यां व्याख्यातः ॥ (१२।१)

saṃyogavibhāgayoḥ saṃyogavibhāgābhāvo 'ṇutvamahattvābhyāṃ vyākhyātaḥ ||

13.0१३.०

कर्मभिः कर्माणि गुणैर्गुणाः ॥ (१३।०)

karmabhiḥ karmāṇi guṇairguṇāḥ ||

14.1१४.१

युतसिद्ध्यभावात् कार्यकारणयोः संयोगविभागौ न विद्येते ॥ (१४।१)

yutasiddhyabhāvāt kāryakāraṇayoḥ saṃyogavibhāgau na vidyete ||

15.1१५.१

गुणत्वात् ॥ (१५।१)

guṇatvāt ||

16.0१६.०

गुणे च भाष्यते ॥ (१६।०)

guṇe ca bhāṣyate ||

17.1१७.१

निष्क्रियत्वात् ॥ (१७।१)

niṣkriyatvāt ||

18.1१८.१

असति नास्तीति च प्रयोगात् ॥ (१८।१)

asati nāstīti ca prayogāt ||

19.1१९.१

शब्दार्थावसम्बद्धौ ॥ (१९।१)

śabdārthāvasambaddhau ||

20.0२०.०

संयोगिनो दण्डात् समवायिनो विषाणाच्च ॥ (२०।०)

saṃyogino daṇḍāt samavāyino viṣāṇācca ||

21.1२१.१

दृष्टत्वादहेतुः प्रत्ययः ॥ (२१।१)

dṛṣṭatvādahetuḥ pratyayaḥ ||

22.1२२.१

तथा प्रत्ययाभावः ॥ (२२।१)

tathā pratyayābhāvaḥ ||

23.1२३.१

सम्बद्धसम्बन्धादिति चेत् सन्देहः ॥ (२३।१)

sambaddhasambandhāditi cet sandehaḥ ||

24.1२४.१

सामयिकः शब्दादर्थप्रत्ययः ॥ (२४।१)

sāmayikaḥ śabdādarthapratyayaḥ ||

25.1२५.१

एकदिक्कालाभ्यां संनिकृष्टविप्रकृष्टाभ्यां परमपरम् ॥ (२५।१)

ekadikkālābhyāṃ saṃnikṛṣṭaviprakṛṣṭābhyāṃ paramaparam ||

26.1२६.१

कारणपरत्वात् कारणापरत्वाच्च ॥ (२६।१)

kāraṇaparatvāt kāraṇāparatvācca ||

27.1२७.१

परत्वापरत्वयोः परत्वापरत्वाभावोऽणुत्वमहत्त्वाभ्यां व्याख्यातः ॥ (२७।१)

paratvāparatvayoḥ paratvāparatvābhāvo'ṇutvamahattvābhyāṃ vyākhyātaḥ ||

28.1२८.१

कर्मभिः कर्माणि गुणैर्गुणाः ॥ (२८।१)

karmabhiḥ karmāṇi guṇairguṇāḥ ||

29.1२९.१

इहेति यतः कार्यकारणयोः स समवायः ॥ (२९।१)

iheti yataḥ kāryakāraṇayoḥ sa samavāyaḥ ||

30.1३०.१

द्रव्यत्वगुणत्वकर्मत्वप्रतिषेधो भावेन व्याख्यातः ॥ (३०।१)

dravyatvaguṇatvakarmatvapratiṣedho bhāvena vyākhyātaḥ ||

31.1३१.१

तत्त्वं चेति ॥ (३१।१)

tattvaṃ ceti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VaiśSū, 7, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit