Chapter 15
Select a line for its word-by-word analysis.
करोति तत्त्वबोधो ऽयम् अतस् त्यक्तो बुभुक्षुभिः ॥ (३।२)
karoti tattvabodho 'yam atas tyakto bubhukṣubhiḥ ||
न त्वं देहो न ते देहो भोक्ता कर्ता न वा भवान् । (४।१)
na tvaṃ deho na te deho bhoktā kartā na vā bhavān |
चिद्रूपो ऽसि सदा साक्षी निरपेक्षः सुखं चर ॥ (४।२)
cidrūpo 'si sadā sākṣī nirapekṣaḥ sukhaṃ cara ||
निर्विकल्पो ऽसि बोधात्मा निर्विकारः सुखं चर ॥ (५।२)
nirvikalpo 'si bodhātmā nirvikāraḥ sukhaṃ cara ||
विज्ञाय निरहंकारो निर्ममस् त्वं सुखी भव ॥ (६।२)
vijñāya nirahaṃkāro nirmamas tvaṃ sukhī bhava ||
तत् त्वम् एव न सन्देहश् चिन्मूर्ते विज्वरो भव ॥ (७।२)
tat tvam eva na sandehaś cinmūrte vijvaro bhava ||
श्रद्धत्स्व तात श्रद्धत्स्व नात्र मोहं कुरुष्व भोः । (८।१)
śraddhatsva tāta śraddhatsva nātra mohaṃ kuruṣva bhoḥ |
ज्ञानस्वरूपो भगवान् आत्मा त्वं प्रकृतेः परः ॥ (८।२)
jñānasvarūpo bhagavān ātmā tvaṃ prakṛteḥ paraḥ ||
गुणैः संवेष्टितो देहस् तिष्ठत्य् आयाति याति च । (९।१)
guṇaiḥ saṃveṣṭito dehas tiṣṭhaty āyāti yāti ca |
देहस् तिष्ठतु कल्पान्तं गच्छत्व् अद्यैव वा पुनः । (१०।१)
dehas tiṣṭhatu kalpāntaṃ gacchatv adyaiva vā punaḥ |
क्व वृद्धिः क्व च वा हानिस् तव चिन्मात्ररूपिणः ॥ (१०।२)
kva vṛddhiḥ kva ca vā hānis tava cinmātrarūpiṇaḥ ||
त्वय्य् अनन्तमहाम्भोधौ विश्ववीचिः स्वभावतः । (११।१)
tvayy anantamahāmbhodhau viśvavīciḥ svabhāvataḥ |
उदेतु वास्तम् आयातु न ते वृद्धिर् न वा क्षतिः ॥ (११।२)
udetu vāstam āyātu na te vṛddhir na vā kṣatiḥ ||
तात चिन्मात्ररूपो ऽसि न ते भिन्नम् इदं जगत् । (१२।१)
tāta cinmātrarūpo 'si na te bhinnam idaṃ jagat |
एकस्मिन्न् अव्यये शान्ते चिदाकाशे ऽमले त्वयि । (१३।१)
ekasminn avyaye śānte cidākāśe 'male tvayi |
यत् त्वं पश्यसि तत्रैकस् त्वम् एव प्रतिभाससे । (१४।१)
yat tvaṃ paśyasi tatraikas tvam eva pratibhāsase |
किं पृथक् भासते स्वर्णात् कटकाङ्गदनूपुरम् ॥ (१४।२)
kiṃ pṛthak bhāsate svarṇāt kaṭakāṅgadanūpuram ||
अयं सो ऽहम् अयम् नाहं विभागम् इति संत्यज । (१५।१)
ayaṃ so 'ham ayam nāhaṃ vibhāgam iti saṃtyaja |
सर्वम् आत्मेति निश्चित्य निःसंकल्पः सुखी भव ॥ (१५।२)
sarvam ātmeti niścitya niḥsaṃkalpaḥ sukhī bhava ||
तवैवाज्ञानतो विश्वं त्वम् एकः परमार्थतः । (१६।१)
tavaivājñānato viśvaṃ tvam ekaḥ paramārthataḥ |
त्वत्तो ऽन्यो नास्ति संसारी नासंसारी च कश्चन ॥ (१६।२)
tvatto 'nyo nāsti saṃsārī nāsaṃsārī ca kaścana ||
भ्रान्तिमात्रम् इदं विश्वं न किंचिद् इति निश्चयी । (१७।१)
bhrāntimātram idaṃ viśvaṃ na kiṃcid iti niścayī |
निर्वासनः स्फूर्तिमात्रो न किंचिद् इव शाम्यति ॥ (१७।२)
nirvāsanaḥ sphūrtimātro na kiṃcid iva śāmyati ||
न ते बन्धो ऽस्ति मोक्षो वा कृतकृत्यः सुखं चर ॥ (१८।२)
na te bandho 'sti mokṣo vā kṛtakṛtyaḥ sukhaṃ cara ||
मा सङ्कल्पविकल्पाभ्यां चित्तं क्षोभय चिन्मय । (१९।१)
mā saṅkalpavikalpābhyāṃ cittaṃ kṣobhaya cinmaya |
उपशाम्य सुखं तिष्ठ स्वात्मन्य् आनन्दविग्रहे ॥ (१९।२)
upaśāmya sukhaṃ tiṣṭha svātmany ānandavigrahe ||
त्यजैव ध्यानं सर्वत्र मा किंचिद्धृदि धारय । (२०।१)
tyajaiva dhyānaṃ sarvatra mā kiṃciddhṛdi dhāraya |
आत्मा त्वं मुक्त एवासि किं विमृश्य करिष्यसि ॥ (२०।२)
ātmā tvaṃ mukta evāsi kiṃ vimṛśya kariṣyasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.