अष्टावक्रगीतAṣṭāvakragīta

Chapter 15

15 of 20 · 41 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अष्टावक्र उवाच । (१।१)

aṣṭāvakra uvāca

1.2१.२

यथातथोपदेशेन कृतार्थः सत्त्वबुद्धिमान् । (१।२)

yathātathopadeśena kṛtārthaḥ sattvabuddhimān |

1.3१.३

आजीवम् अपि जिज्ञासुः परस् तत्र विमुह्यति ॥ (१।३)

ājīvam api jijñāsuḥ paras tatra vimuhyati ||

2.1२.१

मोक्षो विषयवैरस्यं बन्धो वैषयिको रसः । (२।१)

mokṣo viṣayavairasyaṃ bandho vaiṣayiko rasaḥ |

2.2२.२

एतावद् एव विज्ञानं यथेच्छसि तथा कुरु ॥ (२।२)

etāvad eva vijñānaṃ yathecchasi tathā kuru ||

3.1३.१

वाग्मिप्राज्ञमहोद्योगं जनं मूकजडालसम् । (३।१)

vāgmiprājñamahodyogaṃ janaṃ mūkajaḍālasam |

3.2३.२

करोति तत्त्वबोधो ऽयम् अतस् त्यक्तो बुभुक्षुभिः ॥ (३।२)

karoti tattvabodho 'yam atas tyakto bubhukṣubhiḥ ||

4.1४.१

न त्वं देहो न ते देहो भोक्ता कर्ता न वा भवान् । (४।१)

na tvaṃ deho na te deho bhoktā kartā na vā bhavān |

4.2४.२

चिद्रूपो ऽसि सदा साक्षी निरपेक्षः सुखं चर ॥ (४।२)

cidrūpo 'si sadā sākṣī nirapekṣaḥ sukhaṃ cara ||

5.1५.१

रागद्वेषौ मनोधर्मौ न मनस् ते कदाचन । (५।१)

rāgadveṣau manodharmau na manas te kadācana |

5.2५.२

निर्विकल्पो ऽसि बोधात्मा निर्विकारः सुखं चर ॥ (५।२)

nirvikalpo 'si bodhātmā nirvikāraḥ sukhaṃ cara ||

6.1६.१

सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । (६।१)

sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |

6.2६.२

विज्ञाय निरहंकारो निर्ममस् त्वं सुखी भव ॥ (६।२)

vijñāya nirahaṃkāro nirmamas tvaṃ sukhī bhava ||

7.1७.१

विश्वं स्फुरति यत्रेदं तरङ्गा इव सागरे । (७।१)

viśvaṃ sphurati yatredaṃ taraṅgā iva sāgare |

7.2७.२

तत् त्वम् एव न सन्देहश् चिन्मूर्ते विज्वरो भव ॥ (७।२)

tat tvam eva na sandehaś cinmūrte vijvaro bhava ||

8.1८.१

श्रद्धत्स्व तात श्रद्धत्स्व नात्र मोहं कुरुष्व भोः । (८।१)

śraddhatsva tāta śraddhatsva nātra mohaṃ kuruṣva bhoḥ |

8.2८.२

ज्ञानस्वरूपो भगवान् आत्मा त्वं प्रकृतेः परः ॥ (८।२)

jñānasvarūpo bhagavān ātmā tvaṃ prakṛteḥ paraḥ ||

9.1९.१

गुणैः संवेष्टितो देहस् तिष्ठत्य् आयाति याति च । (९।१)

guṇaiḥ saṃveṣṭito dehas tiṣṭhaty āyāti yāti ca |

9.2९.२

आत्मा न गन्ता नागन्ता किम् एनम् अनुशोचसि ॥ (९।२)

ātmā na gantā nāgantā kim enam anuśocasi ||

10.1१०.१

देहस् तिष्ठतु कल्पान्तं गच्छत्व् अद्यैव वा पुनः । (१०।१)

dehas tiṣṭhatu kalpāntaṃ gacchatv adyaiva vā punaḥ |

10.2१०.२

क्व वृद्धिः क्व च वा हानिस् तव चिन्मात्ररूपिणः ॥ (१०।२)

kva vṛddhiḥ kva ca vā hānis tava cinmātrarūpiṇaḥ ||

11.1११.१

त्वय्य् अनन्तमहाम्भोधौ विश्ववीचिः स्वभावतः । (११।१)

tvayy anantamahāmbhodhau viśvavīciḥ svabhāvataḥ |

11.2११.२

उदेतु वास्तम् आयातु न ते वृद्धिर् न वा क्षतिः ॥ (११।२)

udetu vāstam āyātu na te vṛddhir na vā kṣatiḥ ||

12.1१२.१

तात चिन्मात्ररूपो ऽसि न ते भिन्नम् इदं जगत् । (१२।१)

tāta cinmātrarūpo 'si na te bhinnam idaṃ jagat |

12.2१२.२

अतः कस्य कथं कुत्र हेयोपादेयकल्पना ॥ (१२।२)

ataḥ kasya kathaṃ kutra heyopādeyakalpanā ||

13.1१३.१

एकस्मिन्न् अव्यये शान्ते चिदाकाशे ऽमले त्वयि । (१३।१)

ekasminn avyaye śānte cidākāśe 'male tvayi |

13.2१३.२

कुतो जन्म कुतः कर्म कुतो ऽहंकार एव च ॥ (१३।२)

kuto janma kutaḥ karma kuto 'haṃkāra eva ca ||

14.1१४.१

यत् त्वं पश्यसि तत्रैकस् त्वम् एव प्रतिभाससे । (१४।१)

yat tvaṃ paśyasi tatraikas tvam eva pratibhāsase |

14.2१४.२

किं पृथक् भासते स्वर्णात् कटकाङ्गदनूपुरम् ॥ (१४।२)

kiṃ pṛthak bhāsate svarṇāt kaṭakāṅgadanūpuram ||

15.1१५.१

अयं सो ऽहम् अयम् नाहं विभागम् इति संत्यज । (१५।१)

ayaṃ so 'ham ayam nāhaṃ vibhāgam iti saṃtyaja |

15.2१५.२

सर्वम् आत्मेति निश्चित्य निःसंकल्पः सुखी भव ॥ (१५।२)

sarvam ātmeti niścitya niḥsaṃkalpaḥ sukhī bhava ||

16.1१६.१

तवैवाज्ञानतो विश्वं त्वम् एकः परमार्थतः । (१६।१)

tavaivājñānato viśvaṃ tvam ekaḥ paramārthataḥ |

16.2१६.२

त्वत्तो ऽन्यो नास्ति संसारी नासंसारी च कश्चन ॥ (१६।२)

tvatto 'nyo nāsti saṃsārī nāsaṃsārī ca kaścana ||

17.1१७.१

भ्रान्तिमात्रम् इदं विश्वं न किंचिद् इति निश्चयी । (१७।१)

bhrāntimātram idaṃ viśvaṃ na kiṃcid iti niścayī |

17.2१७.२

निर्वासनः स्फूर्तिमात्रो न किंचिद् इव शाम्यति ॥ (१७।२)

nirvāsanaḥ sphūrtimātro na kiṃcid iva śāmyati ||

18.1१८.१

एक एव भवाम्भोधाव् आसीद् अस्ति भविष्यति । (१८।१)

eka eva bhavāmbhodhāv āsīd asti bhaviṣyati |

18.2१८.२

न ते बन्धो ऽस्ति मोक्षो वा कृतकृत्यः सुखं चर ॥ (१८।२)

na te bandho 'sti mokṣo vā kṛtakṛtyaḥ sukhaṃ cara ||

19.1१९.१

मा सङ्कल्पविकल्पाभ्यां चित्तं क्षोभय चिन्मय । (१९।१)

mā saṅkalpavikalpābhyāṃ cittaṃ kṣobhaya cinmaya |

19.2१९.२

उपशाम्य सुखं तिष्ठ स्वात्मन्य् आनन्दविग्रहे ॥ (१९।२)

upaśāmya sukhaṃ tiṣṭha svātmany ānandavigrahe ||

20.1२०.१

त्यजैव ध्यानं सर्वत्र मा किंचिद्धृदि धारय । (२०।१)

tyajaiva dhyānaṃ sarvatra mā kiṃciddhṛdi dhāraya |

20.2२०.२

आत्मा त्वं मुक्त एवासि किं विमृश्य करिष्यसि ॥ (२०।२)

ātmā tvaṃ mukta evāsi kiṃ vimṛśya kariṣyasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭāvakragīta, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit