अष्टावक्रगीतAṣṭāvakragīta

Chapter 16

16 of 20 · 23 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अष्टावक्र उवाच । (१।१)

aṣṭāvakra uvāca

1.2१.२

आचक्ष्व शृणु वा तात नानाशास्त्राण्यनेकशः । (१।२)

ācakṣva śṛṇu vā tāta nānāśāstrāṇyanekaśaḥ |

1.3१.३

तथापि न तव स्वास्थ्यं सर्वविस्मरणाद् ऋते ॥ (१।३)

tathāpi na tava svāsthyaṃ sarvavismaraṇād ṛte ||

2.1२.१

भोगं कर्म समाधिं वा कुरु विज्ञ तथापि ते । (२।१)

bhogaṃ karma samādhiṃ vā kuru vijña tathāpi te |

2.2२.२

चित्तं निरस्तसर्वाशम् अत्यर्थं रोचयिष्यति ॥ (२।२)

cittaṃ nirastasarvāśam atyarthaṃ rocayiṣyati ||

3.1३.१

आयासात् सकलो दुःखी नैनं जानाति कश्चन । (३।१)

āyāsāt sakalo duḥkhī nainaṃ jānāti kaścana |

3.2३.२

अनेनैवोपदेशेन धन्यः प्राप्नोति निर्वृतिम् ॥ (३।२)

anenaivopadeśena dhanyaḥ prāpnoti nirvṛtim ||

4.1४.१

व्यापारे खिद्यते यस् तु निमेषोन्मेषयोर् अपि । (४।१)

vyāpāre khidyate yas tu nimeṣonmeṣayor api |

4.2४.२

तस्यालस्यधुरीणस्य सुखं नान्यस्य कस्यचित् ॥ (४।२)

tasyālasyadhurīṇasya sukhaṃ nānyasya kasyacit ||

5.1५.१

इदं कृतम् इदं नेति द्वन्द्वैर् मुक्तं यदा मनः । (५।१)

idaṃ kṛtam idaṃ neti dvandvair muktaṃ yadā manaḥ |

5.2५.२

धर्मार्थकाममोक्षेषु निरपेक्षं तदा भवेत् ॥ (५।२)

dharmārthakāmamokṣeṣu nirapekṣaṃ tadā bhavet ||

6.1६.१

विरक्तो विषयद्वेष्टा रागी विषयलोलुपः । (६।१)

virakto viṣayadveṣṭā rāgī viṣayalolupaḥ |

6.2६.२

ग्रहमोक्षविहीनस् तु न विरक्तो न रागवान् ॥ (६।२)

grahamokṣavihīnas tu na virakto na rāgavān ||

7.1७.१

हेयोपादेयता तावत् संसारविटपाङ्कुरः । (७।१)

heyopādeyatā tāvat saṃsāraviṭapāṅkuraḥ |

7.2७.२

स्पृहा जीवति यावद् वै निर्विचारदशास्पदम् ॥ (७।२)

spṛhā jīvati yāvad vai nirvicāradaśāspadam ||

8.1८.१

प्रवृत्तौ जायते रागो निर्वृत्तौ द्वेष एव हि । (८।१)

pravṛttau jāyate rāgo nirvṛttau dveṣa eva hi |

8.2८.२

निर्द्वन्द्वो बालवद् धीमान् एवम् एव व्यवस्थितः ॥ (८।२)

nirdvandvo bālavad dhīmān evam eva vyavasthitaḥ ||

9.1९.१

हातुम् इच्छति संसारं रागी दुःखजिहासया । (९।१)

hātum icchati saṃsāraṃ rāgī duḥkhajihāsayā |

9.2९.२

वीतरागो हि निर्दुःखस् तस्मिन्न् अपि न खिद्यति ॥ (९।२)

vītarāgo hi nirduḥkhas tasminn api na khidyati ||

10.1१०.१

यस्याभिमानो मोक्षे ऽपि देहे ऽपि ममता तथा । (१०।१)

yasyābhimāno mokṣe 'pi dehe 'pi mamatā tathā |

10.2१०.२

न च ज्ञानी न वा योगी केवलं दुःखभाग् असौ ॥ (१०।२)

na ca jñānī na vā yogī kevalaṃ duḥkhabhāg asau ||

11.1११.१

हरो यद्य् उपदेष्टा ते हरिः कमलजो ऽपि वा । (११।१)

haro yady upadeṣṭā te hariḥ kamalajo 'pi vā |

11.2११.२

तथापि न तव स्वास्थ्यं सर्वविस्मरणाद् ऋते ॥ (११।२)

tathāpi na tava svāsthyaṃ sarvavismaraṇād ṛte ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭāvakragīta, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit