अष्टावक्रगीतAṣṭāvakragīta

Chapter 3

3 of 20 · 29 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अष्टावक्र उवाच । (१।१)

aṣṭāvakra uvāca

1.2१.२

अविनाशिनम् आत्मानम् एकं विज्ञाय तत्त्वतः । (१।२)

avināśinam ātmānam ekaṃ vijñāya tattvataḥ |

1.3१.३

तवात्मज्ञस्य धीरस्य कथम् अर्थार्जने रतिः ॥ (१।३)

tavātmajñasya dhīrasya katham arthārjane ratiḥ ||

2.1२.१

आत्माज्ञानाद् अहो प्रीतिर् विषयभ्रमगोचरे । (२।१)

ātmājñānād aho prītir viṣayabhramagocare |

2.2२.२

शुक्तेर् अज्ञानतो लोभो यथा रजतविभ्रमे ॥ (२।२)

śukter ajñānato lobho yathā rajatavibhrame ||

3.1३.१

विश्वं स्फुरति यत्रेदं तरङ्गा इव सागरे । (३।१)

viśvaṃ sphurati yatredaṃ taraṅgā iva sāgare |

3.2३.२

सो ऽहम् अस्मीति विज्ञाय किं दीन इव धावसि ॥ (३।२)

so 'ham asmīti vijñāya kiṃ dīna iva dhāvasi ||

4.1४.१

श्रुत्वापि शुद्धचैतन्यम् आत्मानम् अतिसुन्दरम् । (४।१)

śrutvāpi śuddhacaitanyam ātmānam atisundaram |

4.2४.२

उपस्थेत्यन्तसंसक्तो मालिन्यम् अधिगच्छति ॥ (४।२)

upasthetyantasaṃsakto mālinyam adhigacchati ||

5.1५.१

सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । (५।१)

sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |

5.2५.२

मुनेर् जानत आश्चर्यं ममत्वम् अनुवर्तते ॥ (५।२)

muner jānata āścaryaṃ mamatvam anuvartate ||

6.1६.१

आस्थितः परमाद्वैतं मोक्षार्थे ऽपि व्यवस्थितः । (६।१)

āsthitaḥ paramādvaitaṃ mokṣārthe 'pi vyavasthitaḥ |

6.2६.२

आश्चर्यं कामवशगो विकलः केलिशिक्षया ॥ (६।२)

āścaryaṃ kāmavaśago vikalaḥ keliśikṣayā ||

7.1७.१

उद्भूतं ज्ञानदुर्मित्रम् अवधार्यातिदुर्बलः । (७।१)

udbhūtaṃ jñānadurmitram avadhāryātidurbalaḥ |

7.2७.२

आश्चर्यं कामम् आकाङ्क्षेत् कालम् अन्तम् अनुश्रितः ॥ (७।२)

āścaryaṃ kāmam ākāṅkṣet kālam antam anuśritaḥ ||

8.1८.१

इहामुत्र विरक्तस्य नित्यानित्यविवेकिनः । (८।१)

ihāmutra viraktasya nityānityavivekinaḥ |

8.2८.२

आश्चर्यं मोक्षकामस्य मोक्षाद् एव विभीषिका ॥ (८।२)

āścaryaṃ mokṣakāmasya mokṣād eva vibhīṣikā ||

9.1९.१

धीरस् तु भोज्यमानो ऽपि पीड्यमानो ऽपि सर्वदा । (९।१)

dhīras tu bhojyamāno 'pi pīḍyamāno 'pi sarvadā |

9.2९.२

आत्मानं केवलं पश्यन् न तुष्यति न कुप्यति ॥ (९।२)

ātmānaṃ kevalaṃ paśyan na tuṣyati na kupyati ||

10.1१०.१

चेष्टमानं शरीरं स्वं पश्यत्य् अन्यशरीरवत् । (१०।१)

ceṣṭamānaṃ śarīraṃ svaṃ paśyaty anyaśarīravat |

10.2१०.२

संस्तवे चापि निन्दायां कथं क्षुभ्येत् महाशयः ॥ (१०।२)

saṃstave cāpi nindāyāṃ kathaṃ kṣubhyet mahāśayaḥ ||

11.1११.१

मायामात्रम् इदं विश्वं पश्यन् विगतकौतुकः । (११।१)

māyāmātram idaṃ viśvaṃ paśyan vigatakautukaḥ |

11.2११.२

अपि संनिहिते मृत्यौ कथं त्रस्यति धीरधीः ॥ (११।२)

api saṃnihite mṛtyau kathaṃ trasyati dhīradhīḥ ||

12.1१२.१

निःस्पृहं मानसं यस्य नैराश्ये ऽपि महात्मनः । (१२।१)

niḥspṛhaṃ mānasaṃ yasya nairāśye 'pi mahātmanaḥ |

12.2१२.२

तस्यात्मज्ञानतृप्तस्य तुलना केन जायते ॥ (१२।२)

tasyātmajñānatṛptasya tulanā kena jāyate ||

13.1१३.१

स्वभावाद् एव जानानो दृश्यम् एतन् न किंचन । (१३।१)

svabhāvād eva jānāno dṛśyam etan na kiṃcana |

13.2१३.२

इदं ग्राह्यम् इदं त्याज्यं स किं पश्यति धीरधीः ॥ (१३।२)

idaṃ grāhyam idaṃ tyājyaṃ sa kiṃ paśyati dhīradhīḥ ||

14.1१४.१

अन्तस्त्यक्तकषायस्य निर्द्वन्द्वस्य निराशिषः । (१४।१)

antastyaktakaṣāyasya nirdvandvasya nirāśiṣaḥ |

14.2१४.२

यदृच्छयागतो भोगो न दुःखाय न तुष्टये ॥ (१४।२)

yadṛcchayāgato bhogo na duḥkhāya na tuṣṭaye ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭāvakragīta, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit