अष्टावक्रगीतAṣṭāvakragīta

Chapter 2

2 of 20 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनक उवाच । (१।१)

janaka uvāca

1.2१.२

अहो निरञ्जनः शान्तो बोधो ऽहं प्रकृतेः परः । (१।२)

aho nirañjanaḥ śānto bodho 'haṃ prakṛteḥ paraḥ |

1.3१.३

एतावन्तम् अहं कालं मोहेनैव विडम्बितः ॥ (१।३)

etāvantam ahaṃ kālaṃ mohenaiva viḍambitaḥ ||

2.1२.१

यथा प्रकाशयाम्य् एको देहम् एनं तथा जगत् । (२।१)

yathā prakāśayāmy eko deham enaṃ tathā jagat |

2.2२.२

अतो मम जगत् सर्वम् अथवा न च किंचन ॥ (२।२)

ato mama jagat sarvam athavā na ca kiṃcana ||

3.1३.१

सशरीरम् अहो विश्वं परित्यज्य मयाधुना । (३।१)

saśarīram aho viśvaṃ parityajya mayādhunā |

3.2३.२

कुतश्चित् कौशलाद् एव परमात्मा विलोक्यते ॥ (३।२)

kutaścit kauśalād eva paramātmā vilokyate ||

4.1४.१

यथा न तोयतो भिन्नास् तरङ्गाः फेनबुद्बुदाः । (४।१)

yathā na toyato bhinnās taraṅgāḥ phenabudbudāḥ |

4.2४.२

आत्मनो न तथा भिन्नं विश्वम् आत्मविनिर्गतम् ॥ (४।२)

ātmano na tathā bhinnaṃ viśvam ātmavinirgatam ||

5.1५.१

तन्तुमात्रो भवेद् एव पटो यद्वद् विचारितः । (५।१)

tantumātro bhaved eva paṭo yadvad vicāritaḥ |

5.2५.२

आत्मतन्मत्रम् एवेदं तद्वद् विश्वं विचारितम् ॥ (५।२)

ātmatanmatram evedaṃ tadvad viśvaṃ vicāritam ||

6.1६.१

यथैवेक्षुरसे कॢप्ता तेन व्याप्तैव शर्करा । (६।१)

yathaivekṣurase kḷptā tena vyāptaiva śarkarā |

6.2६.२

तथा विश्वं मयि कॢप्तं मया व्याप्तं निरन्तरम् ॥ (६।२)

tathā viśvaṃ mayi kḷptaṃ mayā vyāptaṃ nirantaram ||

7.1७.१

आत्माज्ञानाज् जगद् भाति आत्मज्ञानान् न भासते । (७।१)

ātmājñānāj jagad bhāti ātmajñānān na bhāsate |

7.2७.२

रज्ज्वज्ञानाद् अहिर् भाति तज्ज्ञानाद् भासते न हि ॥ (७।२)

rajjvajñānād ahir bhāti tajjñānād bhāsate na hi ||

8.1८.१

प्रकाशो मे निजं रूपं नातिरिक्तो ऽस्म्य् अहं ततः । (८।१)

prakāśo me nijaṃ rūpaṃ nātirikto 'smy ahaṃ tataḥ |

8.2८.२

यदा प्रकाशते विश्वं तदाहम् भास एव हि ॥ (८।२)

yadā prakāśate viśvaṃ tadāham bhāsa eva hi ||

9.1९.१

अहो विकल्पितं विश्वम् अज्ञानान् मयि भासते । (९।१)

aho vikalpitaṃ viśvam ajñānān mayi bhāsate |

9.2९.२

रूप्यं शुक्तौ फणी रज्जौ वारि सूर्यकरे यथा ॥ (९।२)

rūpyaṃ śuktau phaṇī rajjau vāri sūryakare yathā ||

10.1१०.१

मत्तो विनिर्गतं विश्वं मय्य् एव लयम् एष्यति । (१०।१)

matto vinirgataṃ viśvaṃ mayy eva layam eṣyati |

10.2१०.२

मृदि कुम्भो जले वीचिः कनके कटकं यथा ॥ (१०।२)

mṛdi kumbho jale vīciḥ kanake kaṭakaṃ yathā ||

11.1११.१

अहो अहं नमो मह्यं विनाशो यस्य नास्ति मे । (११।१)

aho ahaṃ namo mahyaṃ vināśo yasya nāsti me |

11.2११.२

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं जगन्नाशे ऽपि तिष्ठतः ॥ (११।२)

brahmādistambaparyantaṃ jagannāśe 'pi tiṣṭhataḥ ||

12.1१२.१

अहो अहं नमो मह्यं एको ऽहं देहवान् अपि । (१२।१)

aho ahaṃ namo mahyaṃ eko 'haṃ dehavān api |

12.2१२.२

क्वचिन् न गन्ता नागन्ता व्याप्य विश्वम् अवस्थितः ॥ (१२।२)

kvacin na gantā nāgantā vyāpya viśvam avasthitaḥ ||

13.1१३.१

अहो अहं नमो मह्यं दक्षो नास्तीह मत्समः । (१३।१)

aho ahaṃ namo mahyaṃ dakṣo nāstīha matsamaḥ |

13.2१३.२

असंस्पृश्य शरीरेण येन विश्वं चिरं धृतम् ॥ (१३।२)

asaṃspṛśya śarīreṇa yena viśvaṃ ciraṃ dhṛtam ||

14.1१४.१

अहो अहं नमो मह्यं यस्य मे नास्ति किंचन । (१४।१)

aho ahaṃ namo mahyaṃ yasya me nāsti kiṃcana |

14.2१४.२

अथवा यस्य मे सर्वं यद् वाङ्मनसगोचरम् ॥ (१४।२)

athavā yasya me sarvaṃ yad vāṅmanasagocaram ||

15.1१५.१

ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञाता त्रितयं नास्ति वास्तवम् । (१५।१)

jñānaṃ jñeyaṃ tathā jñātā tritayaṃ nāsti vāstavam |

15.2१५.२

अज्ञानाद् भाति यत्रेदं सो ऽहम् अस्मि निरञ्जनः ॥ (१५।२)

ajñānād bhāti yatredaṃ so 'ham asmi nirañjanaḥ ||

16.1१६.१

द्वैतमूलम् अहो दुःखं नान्यत् तस्यास्ति भेषजम् । (१६।१)

dvaitamūlam aho duḥkhaṃ nānyat tasyāsti bheṣajam |

16.2१६.२

दृश्यम् एतन् मृषा सर्वं एको ऽहं चिद्रसो ऽमलः ॥ (१६।२)

dṛśyam etan mṛṣā sarvaṃ eko 'haṃ cidraso 'malaḥ ||

17.1१७.१

बोधमात्रो ऽहम् अज्ञानाद् उपधिः कल्पितो मया । (१७।१)

bodhamātro 'ham ajñānād upadhiḥ kalpito mayā |

17.2१७.२

एवं विमृशतो नित्यं निर्विकल्पे स्थितिर् मम ॥ (१७।२)

evaṃ vimṛśato nityaṃ nirvikalpe sthitir mama ||

18.1१८.१

न मे बन्धो ऽस्ति मोक्षो वा भ्रान्तिः शान्ता निराश्रया । (१८।१)

na me bandho 'sti mokṣo vā bhrāntiḥ śāntā nirāśrayā |

18.2१८.२

अहो मयि स्थितं विश्वं वस्तुतो न मयि स्थितम् ॥ (१८।२)

aho mayi sthitaṃ viśvaṃ vastuto na mayi sthitam ||

19.1१९.१

सशरीरम् इदं विश्वं न किंचिद् इति निश्चितम् । (१९।१)

saśarīram idaṃ viśvaṃ na kiṃcid iti niścitam |

19.2१९.२

शुद्धचिन्मात्र आत्मा च तत् कस्मिन् कल्पनाधुना ॥ (१९।२)

śuddhacinmātra ātmā ca tat kasmin kalpanādhunā ||

20.1२०.१

शरीरं स्वर्गनरकौ बन्धमोक्षौ भयं तथा । (२०।१)

śarīraṃ svarganarakau bandhamokṣau bhayaṃ tathā |

20.2२०.२

कल्पनामात्रम् एवैतत् किं मे कार्यं चिदात्मनः ॥ (२०।२)

kalpanāmātram evaitat kiṃ me kāryaṃ cidātmanaḥ ||

21.1२१.१

अहो जनसमूहे ऽपि न द्वैतं पश्यतो मम । (२१।१)

aho janasamūhe 'pi na dvaitaṃ paśyato mama |

21.2२१.२

अरण्यम् इव संवृत्तं क्व रतिं करवाण्य् अहम् ॥ (२१।२)

araṇyam iva saṃvṛttaṃ kva ratiṃ karavāṇy aham ||

22.1२२.१

नाहम् देहो न मे देहो जीवो नाहम् अहं हि चित् । (२२।१)

nāham deho na me deho jīvo nāham ahaṃ hi cit |

22.2२२.२

अयम् एव हि मे बन्ध आसीत् या जीविते स्पृहा ॥ (२२।२)

ayam eva hi me bandha āsīt yā jīvite spṛhā ||

23.1२३.१

अहो भुवनकल्लोलैर् विचित्रैर् द्राक् समुत्थितम् । (२३।१)

aho bhuvanakallolair vicitrair drāk samutthitam |

23.2२३.२

मय्य् अनन्तमहाम्भोधौ चित्तवाते समुद्यते ॥ (२३।२)

mayy anantamahāmbhodhau cittavāte samudyate ||

24.1२४.१

मय्य् अनन्तमहाम्भोधौ चित्तवाते प्रशाम्यति । (२४।१)

mayy anantamahāmbhodhau cittavāte praśāmyati |

24.2२४.२

अभाग्याज् जीववणिजो जगत् पोतो विनश्वरः ॥ (२४।२)

abhāgyāj jīvavaṇijo jagat poto vinaśvaraḥ ||

25.1२५.१

मय्य् अनन्तमहाम्भोधावाश्चर्यं जीववीचयः । (२५।१)

mayy anantamahāmbhodhāvāścaryaṃ jīvavīcayaḥ |

25.2२५.२

उद्यन्ति घ्नन्ति खेलन्ति प्रविशन्ति स्वभावतः ॥ (२५।२)

udyanti ghnanti khelanti praviśanti svabhāvataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭāvakragīta, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit