Chapter 17
Select a line for its word-by-word analysis.
तेन ज्ञानफलं प्राप्तं योगाभ्यासफलं तथा । (२।१)
tena jñānaphalaṃ prāptaṃ yogābhyāsaphalaṃ tathā |
तृप्तः स्वच्छेन्द्रियो नित्यम् एकाकी रमते तु यः ॥ (२।२)
tṛptaḥ svacchendriyo nityam ekākī ramate tu yaḥ ||
न कदाचिज् जगत्य् अस्मिंस् तत्त्वज्ञो हन्त खिद्यति । (३।१)
na kadācij jagaty asmiṃs tattvajño hanta khidyati |
न जातु विषयाः केऽपि स्वारामं हर्षयन्त्य् अमी । (४।१)
na jātu viṣayāḥ ke'pi svārāmaṃ harṣayanty amī |
यस् तु भोगेषु भुक्तेषु न भवत्य् अधिवासितः । (५।१)
yas tu bhogeṣu bhukteṣu na bhavaty adhivāsitaḥ |
बुभुक्षुर् इह संसारे मुमुक्षुर् अपि दृश्यते । (६।१)
bubhukṣur iha saṃsāre mumukṣur api dṛśyate |
वाञ्छा न विश्वविलये न द्वेषस् तस्य च स्थितौ । (८।१)
vāñchā na viśvavilaye na dveṣas tasya ca sthitau |
यथा जीविकया तस्माद् धन्य आस्ते यथासुखं ॥ (८।२)
yathā jīvikayā tasmād dhanya āste yathāsukhaṃ ||
कृतार्थो ऽनेन ज्ञानेनेत्य् एवं गलितधीः कृती । (९।१)
kṛtārtho 'nena jñānenety evaṃ galitadhīḥ kṛtī |
पश्यन् शृण्वन् स्पृशन् जिघ्रन्न् अश्नन्न् आस्ते यथासुखं ॥ (९।२)
paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann aśnann āste yathāsukhaṃ ||
शून्या दृष्टिर् वृथा चेष्टा विकलानीन्द्रियाणि च । (१०।१)
śūnyā dṛṣṭir vṛthā ceṣṭā vikalānīndriyāṇi ca |
न स्पृहा न विरक्तिर् वा क्षीणसंसारसागरे ॥ (१०।२)
na spṛhā na viraktir vā kṣīṇasaṃsārasāgare ||
सर्वत्र दृश्यते स्वस्थः सर्वत्र विमलाशयः । (१२।१)
sarvatra dṛśyate svasthaḥ sarvatra vimalāśayaḥ |
पश्यन् शृण्वन् स्पृशन् जिघ्रन्न् अश्नन् गृह्णन् वदन्व्रजन् । (१३।१)
paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann aśnan gṛhṇan vadanvrajan |
न निन्दति न च स्तौति न हृष्यति न कुप्यति । (१४।१)
na nindati na ca stauti na hṛṣyati na kupyati |
न ददाति न गृह्णाति मुक्तः सर्वत्र नीरसः ॥ (१४।२)
na dadāti na gṛhṇāti muktaḥ sarvatra nīrasaḥ ||
सानुरागां स्त्रियं दृष्ट्वा मृत्युं वा समुपस्थितम् । (१५।१)
sānurāgāṃ striyaṃ dṛṣṭvā mṛtyuṃ vā samupasthitam |
सुखे दुःखे नरे नार्यां सम्पत्सु च विपत्सु च । (१६।१)
sukhe duḥkhe nare nāryāṃ sampatsu ca vipatsu ca |
न हिंसा नैव कारुण्यं नौद्धत्यं न च दीनता । (१७।१)
na hiṃsā naiva kāruṇyaṃ nauddhatyaṃ na ca dīnatā |
नाश्चर्यं नैव च क्षोभः क्षीणसंसरणे नरे ॥ (१७।२)
nāścaryaṃ naiva ca kṣobhaḥ kṣīṇasaṃsaraṇe nare ||
असंसक्तमना नित्यं प्राप्ताप्राप्तम् उपाश्नुते ॥ (१८।२)
asaṃsaktamanā nityaṃ prāptāprāptam upāśnute ||
शून्यचित्तो न जानाति कैवल्यम् इव संस्थितः ॥ (१९।२)
śūnyacitto na jānāti kaivalyam iva saṃsthitaḥ ||
निर्ममो निरहंकारो न किंचिद् इति निश्चितः । (२०।१)
nirmamo nirahaṃkāro na kiṃcid iti niścitaḥ |
अन्तर्गलितसर्वाशः कुर्वन्न् अपि करोति न ॥ (२०।२)
antargalitasarvāśaḥ kurvann api karoti na ||
दशां कामपि सम्प्राप्तो भवेद् गलितमानसः ॥ (२१।२)
daśāṃ kāmapi samprāpto bhaved galitamānasaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.