नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । (१।१)

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ (१।२)

गान्धारी धृतराष्ट्रश्च राजा व्याकुलमानसौ । (२।१)

हतावथ सुतान्द्रष्टुं सोत्कण्ठाविव जग्मतुः ॥ (२।२)

तत्र तौ विलपन्तौ च क्षिपन्तौ च तनुं भुवि । (३।१)

भगवानथ चाभ्येत्य पाराशर्यो व्यलोकयत् ॥ (३।२)

स दीनं पतितं भूमौ हतपुत्रं नरेश्वरम् । (४।१)

विदुरेण सहोवाच कृष्णेन च कृपाकुलः ॥ (४।२)

अभावः प्राक्च पश्चाच्च देहिनां सततं स्थितः । (५।१)

तेषु मध्यविकारेषु कः स्नेहं कर्तुमर्हसि ॥ (५।२)

अपारे ऽस्मिन्भवाम्भोधौ भवन्ति न भवन्ति च । (६।१)

जलबुद्बुदवत्सर्वे कर्मयोगेन जन्तवः ॥ (६।२)

सत्यं भूभारशान्त्यर्थमजायत सुयोधनः । (७।१)

स च यातस्तथा कृत्वा कस्त्वं तस्य स कस्तव ॥ (७।२)

नरेन्द्र मा कृथाः शोकं प्रवृत्ते ऽस्मिन्महालये । (८।१)

प्रतीपमेति यातानां कणिकापि न पार्षदाम् ॥ (८।२)

आयासाय प्रयासो ऽयं शोकव्यसनसंभवः । (९।१)

अधुना दुःखवृक्षाणां स्नेहो मूलं निवार्यताम् ॥ (९।२)

नमः कालाय यः को ऽपि विद्यते मृत्युना वृतः । (१०।१)

कायो वार्द्धकमायाति स्वयं येन शरीरिणाम् ॥ (१०।२)

आत्मापराधात्पुत्रास्ते कालेन कवलीकृताः । (११।१)

तस्मान्न पाण्डुपुत्रेभ्यः किल्बिषात् क्रोद्धुमर्हसि ॥ (११।२)

धर्मनित्याः कृतधियस्ते धर्मेण क्षतास्तव । (१२।१)

पाण्डवा भ्रातरं स्मृत्वा कालुष्यं तेषु मा कृथाः ॥ (१२।२)

गान्धारीं ब्रूहि सहसा मोहे मज्जति नो यथा । (१३।१)

एषैवोक्तवती पूर्वं जये धर्मो निबन्धनम् ॥ (१३।२)

इति तेषां गिरा क्षिप्रं समोहं कौरवेश्वरम् । (१४।१)

द्रष्टुमभ्याययुः पार्था लज्जानम्रशिरोधराः ॥ (१४।२)

आलिलिङ्ग ततो राजा प्रज्ञाचक्षुर्युधिष्ठिरम् । (१५।१)

भीमं मायामयं पश्चात्कृष्णबुद्ध्या विवर्धितम् ॥ (१५।२)

आययौ मारुतिर्द्वेषाद्भुजाभ्यां तेन पीडितः । (१६।१)

प्रययौ कणशस्तेन सर्वे विस्मयमाययुः ॥ (१६।२)

धर्मसूनुस्ततो वृद्धां प्रणनाम पतिव्रताम् । (१७।१)

गान्धारीं भर्तृसादृश्यात्सदा वस्त्रावृतेक्षणाम् ॥ (१७।२)

अधो निपतितस्तस्याः पादयोर्धर्मनन्दनः । (१८।१)

ददाहाङ्गुष्ठयुगलं दृष्टिकोपानलाकुलः ॥ (१८।२)

ततो हतानां दुःखार्ता वल्लभा जगतीभुजाम् । (१९।१)

रणमध्यं प्रतिययुर्गान्धारी च स्नुषाकुला ॥ (१९।२)

विलप्य करुणं तत्र विह्वला सुबलात्मजा । (२०।१)

बभाषे केशवं सास्रा दिव्यदृष्टिः पतिव्रता ॥ (२०।२)

पश्यैतान्कृष्ण मत्पुत्रान्सीमन्तिन्यो रणे हतान् । (२१।१)

शोचन्ति याः पुरा दृष्टा न सूर्येण न चेन्दुना ॥ (२१।२)

पश्यान्तःपुरचारीभिरप्सरोभिरिवावृतः । (२२।१)

संमुखं निहतः शूरो भग्नोरुस्तनयो मम ॥ (२२।२)

हतनागां हताश्वां च सुयोधनवधूरियम् । (२३।१)

क्ष्मां सपत्नीमिवालोक्य पश्य मूर्च्छामुपागता ॥ (२३।२)

लब्धसंज्ञा शनैरेषा परिमृज्य रजश्चिरम् । (२४।१)

राजराजस्य महिषी परिपृच्छति वल्लभम् ॥ (२४।२)

उत्सङ्गे मामिवादाय रत्नांशुकवतीं गदाम् । (२५।१)

दोर्भ्यां च भुवमालिङ्ग्य कथं सुप्तो ऽसि भूपते ॥ (२५।२)

न ते कनकपर्यङ्के विलासशयने वृता । (२६।१)

अस्मिन्नरपते सुप्ता रक्तक्षीबा कथं शिवा ॥ (२६।२)

एषः दुःशासनः शेते प्रियो रम्यस्तवानुजः । (२७।१)

निपीतं राक्षसेनेव यस्य भीमेन शोणितम् ॥ (२७।२)

अयं ते दयितः पुत्रो लक्ष्मणः शत्रुणा हतः । (२८।१)

सजीव इव वक्तुं त्वं नाथ किंचित्समीहते ॥ (२८।२)

दन्तस्तम्भाविव भ्रष्टावनङ्गाङ्गनतोरणौ । (२९।१)

सरलौ पातितावत्य मन्येते कालदन्तिना ॥ (२९।२)

अयं ते मौलिरुचितश्चिरं मूर्ध्नि सुखोषितः । (३०।१)

रोचिष्णुरिह विभ्रष्टः स्पृष्टः कान्तिपरिक्षयात् ॥ (३०।२)

पादाभ्यां रुधिरार्द्राभ्यां रणसंचारिणस्तव । (३१।१)

वान्तेव सतता पीता राजचूडामणिच्छविः ॥ (३१।२)

लोकपाले त्वयि दिवं याते नन्दनकौतुकात् । (३२।१)

धन्याभिमानितेवैका कीर्तिस्त्वदनुयायिनी ॥ (३२।२)

भ्राजिष्णुरत्नवलये दोष्णि कर्पूरपाण्डुरे । (३३।१)

कस्यान्यस्य मही यातु शेषविश्रान्तिनिर्वृतिम् ॥ (३३।२)

यः स कङ्कणझाङ्कारैर् व्यजनैर् विजितो नृपः । (३४।१)

क्रव्यादपक्षिवातेन सो ऽयमद्यापि वीज्यते ॥ (३४।२)

इति दुर्योधनवधूं क्रोशन्तीं कौरवस्त्रियः । (३५।१)

समाकृष्य विवेष्टन्ते पतिताः पश्य भूतले ॥ (३५।२)

इतः सुभद्रा सौभद्रं पुत्रकं पुत्रवत्सला । (३६।१)

परिमार्ष्टि रजोदिग्धं स्तनौ दातुमिवोद्यता ॥ (३६।२)

अङ्के शशाङ्कसदृशं कृत्वेयं पत्युरुत्तरा । (३७।१)

वदनं बाष्पधाराभिः प्रक्षाल्य परिपृच्छति ॥ (३७।२)

अयि नाथ तथा तत्तदुक्त्वा प्रणयपेशलम् । (३८।१)

भूमिमालिङ्ग्य किं शेषे प्रियामद्य विहाय माम् ॥ (३८।२)

गाण्डीवधन्वनः पुत्रश्चक्रपाणेः स्वसुः सुतः । (३९।१)

त्वं शक्रसदृशः शौर्ये कथमेको हतः परैः ॥ (३९।२)

इदं ते वदनं कान्तं कमलाकमलोपमम् । (४०।१)

नूनमापास्यति स्मेरं धन्यः स्वर्गवधूजनः ॥ (४०।२)

नन्वनङ्गतयानङ्गस्त्वय्यभून्नोपमास्पदम् । (४१।१)

सो ऽयमङ्गवधात्कान्त त्वयाद्य सफलीकृतः ॥ (४१।२)

शशाङ्कशङ्कया शङ्के त्वयि त्रिदिवगामिनि । (४२।१)

करोति तारकापङ्क्तिः कण्ठे मुक्तावलीभ्रमम् ॥ (४२।२)

याहं त्वया नववधूः प्रत्यालापं पुरार्थिता । (४३।१)

त्वां स्वयं भाष्यमाणां मां कथं न प्रतिभाषसे ॥ (४३।२)

क्व नु सर्वगुणग्रामगणनीयस्य ते गतम् । (४४।१)

दाक्षिण्यं स्वर्गललनासक्तो यन्मामुपेक्षसे ॥ (४४।२)

पुनः कर्तुमशक्ये ऽस्मिन्धातुः सौभाग्यवर्णने । (४५।१)

प्रहृतं त्वच्छरीरे यैर् धिक् तान् दग्धविलोचनान् ॥ (४५।२)

कुसुमायुधतुल्यस्य कुसुमायुधतैव ते । (४६।१)

नूनं रणे ऽभूत्त्वां वीराः सेहिरे कथमन्यथा ॥ (४६।२)

एवं विलापिनीं बालां बलादाकृष्य पुत्रिकाम् । (४७।१)

विराटपत्न्यो यान्त्येता रुदन्त्यः पत्युरन्तिकम् ॥ (४७।२)

सानुजः स सुतामात्यो विराटनृपतिर्हतः । (४८।१)

वधूभिरावृतो भूमौ दिवीवाप्सरसां गणैः ॥ (४८।२)

एषा द्रोणशरछिन्नं सुदोष्णा भर्तुराननम् । (४९।१)

विलोक्य तारं क्रोशन्ती रुद्धा सख्येव मूर्च्छया ॥ (४९।२)

क्रव्यादलुप्तावयवं पश्य कर्णं वधूजनः । (५०।१)

परायणं कौरवाणामालिङ्ग्यालिङ्ग्य शोचति ॥ (५०।२)

नाम्नि संकीर्तिते यस्य प्रापुर्निद्रां न शत्रवः । (५१।१)

स त्वमद्य हतः शेषे धिक्कालस्य दुरन्तताम् ॥ (५१।२)

जम्भारिरभवद्यस्य वर्मकुण्डलयाचकः । (५२।१)

सत्यसंधः कथं कणः कर्णशेषीकृतः खगैः ॥ (५२।२)

निसर्गविसरः सर्गः सर्वथा हतवेधसः । (५३।१)

कृत्वा यः शक्रतुल्यत्वं न चक्रे कल्पसाक्षिणम् ॥ (५३।२)

इति प्रकीर्णाभरणाः क्रन्दन्त्यः कर्णयोषितः । (५४।१)

दारयन्ति कुचाभोगं वृषसेनस्य मातरः ॥ (५४।२)

पश्य जामातरं कृष्ण हतं मम जयद्रथम् । (५५।१)

बाला शोचिति मत्पुत्री न च जानाति शोचितुम् ॥ (५५।२)

एष शल्यो हतः संख्ये रिपुशल्यपराक्रमः । (५६।१)

शल्यतामधुना यातः पश्यान्तःपुरयोषिताम् ॥ (५६।२)

पश्यास्य कृष्यते जिह्वा मद्रराजस्य वायसैः । (५७।१)

राधेयस्यैष विदधे युधि तेजोवधं यया ॥ (५७।२)

पश्य द्रोणस्य समरे वह्नेः शान्तार्चिषो यथा । (५८।१)

संस्कारः क्रियते विप्रैः क्रिमीनुत्सार्य मूर्छितान् ॥ (५८।२)

एष भूरिश्रवा वीरः सोमदत्तसुतो हतः । (५९।१)

महिष्या शोच्यते वीरश्छिन्नबाहुः किरीटिना ॥ (५९।२)

रणयज्ञमहीयूपे यूपध्वजभुजे तव । (६०।१)

निकृते जिष्णुना मन्ये यशो निर्लूनम् आत्मनः ॥ (६०।२)

लक्ष्मीकरेणुकालाने भूभारभुजगेश्वरे । (६१।१)

शिवाकृष्टे विरौतीव दोष्णि ते कङ्कणावली ॥ (६१।२)

चन्द्रिकाभरणे हर्म्ये त्वत्प्रेमाभरणाः स्त्रियः । (६२।१)

आलिलिङ्ग पुरा सो ऽयं विलासाभरणो भुजः ॥ (६२।२)

अर्थिकल्पद्रुमे दोष्णि छिन्ने ऽस्मिञ्शत्रुयोषिताम् । (६३।१)

वैधव्यदीक्षागुरुतां वीर यास्यति को ऽपरः ॥ (६३।२)

हठकण्ठग्रहः प्रौढः को नाम हरिणीदृशाम् । (६४।१)

केयूरकान्तिकलिकां कर्णपूरीकरिष्यति ॥ (६४।२)

इति प्रलापिनी वक्ति विह्वला कमलेश्वरम् । (६५।१)

प्रवरं भूरियशसं भूरिश्रवसमात्मना ॥ (६५।२)

हितोपदेशविद्वेषी शकुनिः पश्य भक्ष्यते । (६६।१)

शिवाभिरशिवाचारो वेश्याभिरिव वित्तवान् ॥ (६६।२)

पृथिवी क्षपिता क्षिप्रं क्षुद्रैः कर्णान्तगामिभिः । (६७।१)

इतः पूर्वमनेनाक्षैरितो बाणैः किरीटिना ॥ (६७।२)

इतः सुदक्षिणस्यैताः प्रियाः काम्बोजभूपतेः । (६८।१)

हृदयानि प्रलापेन दारयन्त्यश्मनामपि ॥ (६८।२)

सौभद्रशरनिर्भिन्नं राजपुत्रं बृहद्बलम् । (६९।१)

एताः कोमलकामिन्यः शोचन्ति शशिरोचिषम् ॥ (६९।२)

धृष्टद्युम्नसुता दीप्तहेममालाविभूषिताः । (७०।१)

भान्त्येते द्रोणनिहता भ्रष्टा विद्याधरा इव ॥ (७०।२)

केकयो धृष्टकेतुश्च जयत्सेनश्च मागधः । (७१।१)

वृद्धश्च राजा द्रुपदः सामात्यसुतबान्धवः ॥ (७१।२)

अलायुधो ऽलम्बुसश्च भगदत्तः श्रुतायुधः । (७२।१)

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ जलसंधः सुलोचनः ॥ (७२।२)

प्रवराः पार्थिवाश्चान्ये हता वीराः सहस्रशः । (७३।१)

लब्धजीवा इवाभान्ति कान्ताभिः परिवारिताः ॥ (७३।२)

शक्तेनापि त्वया कृष्ण यस्मात्कामादुपेक्षिताः । (७४।१)

सर्वक्षयाद्वा द्वेषाद्वा सर्वज्ञेन च लीलया ॥ (७४।२)

षड्विंशे वत्सरे प्राप्ते वृष्णीनां समरे मिथः । (७५।१)

तस्मात्तवापि भविता विपुलो बान्धवक्षयः ॥ (७५।२)

तवाप्यनुचितः को ऽपि वधहेतुर्भविष्यति । (७६।१)

इत्युक्त्वा तारकरुणं रुरोद सुबलात्मजा ॥ (७६।२)

तामुवाच हसन्कृष्णः स्वेच्छासृष्टलयोदयः । (७७।१)

विधिनैतत्पुरादिष्टं पुनरुक्तं त्वयोदितम् ॥ (७७।२)

अवश्यभाविनि शुचं क्षये ऽस्मिन्मा वृथा कृथाः । (७८।१)

अवश्यं क्षत्रियसुते हन्ताहं किल विद्विषाम् ॥ (७८।२)

इत्युक्तवति दाशार्हे धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् । (७९।१)

गतिं पप्रच्छ वीराणां परिमाणं च संक्षये ॥ (७९।२)

तमब्रवीद्धर्मराजो लक्षणामधुरं रणे । (८०।१)

विंशतिश्च सहस्राणि कोट्यः षडधिकाश्च षट् ॥ (८०।२)

वीराणां गणनार्हाणाम् अस्मिन् आयोधने हताः । (८१।१)

अप्रहृष्टा हता ये च ते गन्धर्वपुरं गताः ॥ (८१।२)

भयात्पराङ्मुखा ये च ते यक्षत्वमुपागताः । (८२।१)

ये त्वखण्डितसत्त्वस्थास्ते ब्रह्मभुवनं श्रिताः ॥ (८२।२)

मेरुपार्श्वं प्रयातास्ते ये पद्भ्यां वाहनैर्हताः । (८३।१)

प्रसादाल्लोमशस्यैतन्मुनेः पश्यामि दिव्यदृक् ॥ (८३।२)

इत्युक्त्वा धर्मतनयो हतानां जगतीभुजाम् । (८४।१)

बन्धूनां चादिदेशाशु संस्कारं विभवोचितम् ॥ (८४।२)

इन्द्रसेनमुखाः सूताः संजयो विदुरस्तथा । (८५।१)

युयुत्सुश्च गिरा तस्य तेषामन्त्यविधौ ययुः ॥ (८५।२)

माल्यैर्वस्त्रैर् अलंकारैर् भूषितास्ते महारथाः । (८६।१)

चितानलेषु निहिताः स्वप्रतापमिवाविशन् ॥ (८६।२)

अथोदतिष्ठन्नारीणां संहतानामितस्ततः । (८७।१)

मिथः कण्ठविलग्नानां करुणो रोदनध्वनिः ॥ (८७।२)

धृतराष्ट्रेण सहितः सानुगो ऽथ युधिष्ठिरः । (८८।१)

अनुयातो नृपस्त्रीभिर्ययौ स्नातुमथापगाम् ॥ (८८।२)

श्रावितः कर्णवृत्तान्तं स मात्रा गूढसंभवम् । (८९।१)

भ्रात्रे दुःखाद्ददौ तस्मै बाष्पमिश्रां जलाञ्जलिम् ॥ (८९।२)

स यथाविधि बन्धूनां विधाय स्वोचितां क्रियाम् । (९०।१)

आदिदेश नृपस्त्रीणां क्रियायै पटमण्डपान् ॥ (९०।२)

ता भूमिपालललनाः सरलायताक्ष्यो नेत्राम्बुनिर्झरविनिर्जिततारहाराः । (९१।१)

भागीरथीमथ ययुः कलहंसमञ्जुकाञ्चीविराविपुलिनोरुनितम्बबिम्बाः ॥ (९१।२)