नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । (१।१)

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ (१।२)

मुनिः पुनातु वो व्यासः सदा संनिहिता सुखे । (२।१)

त्रिमार्गगा मधुमती यस्य शुद्धा सरस्वती ॥ (२।२)

शौनकेन पुनः पृष्टो नैमिषे लौमहर्षणिः । (३।१)

अभ्यधादद्भुतं भूमौ संभवं कैटभद्विषः ॥ (३।२)

आकर्ण्य भारतकथां प्रहृष्टो जनमेजयः । (४।१)

अपृच्छद्वैष्णवं वंशं वैशम्पायनमादरात् ॥ (४।२)

स पृष्टः पृथुवंशेन पार्थिवेन कथां हरेः । (५।१)

जगाद जगतां हेतुं प्रणम्य प्रयतः प्रभुम् ॥ (५।२)

अप एवासृजत्पूर्वं भगवान्विष्णुरव्ययः । (६।१)

तासु वीर्यं नराख्यासु येन नारायणः स्मृतः ॥ (६।२)

तदण्डमभवद्धैमं यस्मिञ्जातः प्रजापतिः । (७।१)

असृजन्मनुमुख्यांश्च कर्दमाद्यान्प्रजापतीन् ॥ (७।२)

दक्षं च सर्वभूतानि यस्य दौहित्रसंततिः । (८।१)

पृथक्पृथक्च राज्यानि सोमादिनामकल्पयत् ॥ (८।२)

कदाचिदत्रिवंशस्य सुतो ऽङ्गस्य प्रजापतेः । (९।१)

मृत्युपुत्र्यां सुनीथायां जातः स्थितिविलोपकृत् ॥ (९।२)

खर्वो नामाभवद्राजा किल्बिषात्कलुषाशयः । (१०।१)

प्रजानां विधिवैमुख्यान्मूर्तिमानिव विप्लवः ॥ (१०।२)

अनुनीतो ऽपि बहुशः स यदा नाभवद्वशी । (११।१)

तदा निगृह्यातिबलं मुनयस्तमपातयन् ॥ (११।२)

ममन्थुरस्य ते सव्यमूरुं क्रोधानलाकुलाः । (१२।१)

ततः समुदभूत्खर्वो नरः कृष्णो भयाकुलः ॥ (१२।२)

निषीदेत्यत्रिणोक्तो ऽसौ निषादजनको ऽभवत् । (१३।१)

ततो ममन्थुर्मुनयः पाणिं वेनस्य दक्षिणम् ॥ (१३।२)

ताम्राङ्गुलिदलात्पाणिकमलादुदभूत्ततः । (१४।१)

पितामह इव श्रीमान्पृथुः पृथुललोचनः ॥ (१४।२)

धनुराजगवं तस्य विबभौ हेमवर्षिणः । (१५।१)

निजज्वालावली धाम दीप्तस्येव विभावसोः ॥ (१५।२)

तत्प्रसादाद्दिवं याते वेने वैन्यो ऽथ भूभुजाम् । (१६।१)

आद्यो रत्नाकरैरेत्य रत्नैरभ्यर्चितः स्वयम् ॥ (१६।२)

जले शैले च तस्याभूदभग्नप्रणया गतिः । (१७।१)

तं तुष्टुवुर्नवोत्पन्नाः सूतमागधबन्दिनः ॥ (१७।२)

प्रजानां वृत्तये भूमिस्तेनादिष्टा तरस्विना । (१८।१)

भीता दुद्राव गौर्भूत्वा धन्वी तामाद्रवत्स च ॥ (१८।२)

सा लोकान्ब्रह्मलोकान्तानशेषान्विद्रुता जवात् । (१९।१)

तमेवात्तायुधं पश्चादपश्यद्वलितानना ॥ (१९।२)

परित्राणम् अपश्यन्ती सा तमूचे कृताञ्जलिः । (२०।१)

कोपं जहि महीपाल योषितं परिरक्ष माम् ॥ (२०।२)

विना धरित्रीं तिष्ठन्ति प्रजानाथ कथं प्रजाः । (२१।१)

इति क्षितिवचः श्रुत्वा वीतकोपो ऽब्रवीन्नृपः ॥ (२१।२)

प्रजावृत्तिनिमित्तो ऽयं समारम्भो मम त्वयि । (२२।१)

बहूनां प्राणरक्षार्थमेकहिंसा प्रशस्यते ॥ (२२।२)

विस्तार्य स्वयमात्मानं धारयिष्याम्यहं प्रजाः । (२३।१)

न चेद्वितरे लोकानां वृत्तिं पुत्री च मे भव ॥ (२३।२)

इति क्षितिभुजादिष्टा जगाद जगती नता । (२४।१)

अहं वृत्तिं विधास्यामि प्रजानां त्वत्सुता सती ॥ (२४।२)

देशान्समीकुरु विभो शिलाकूटविशङ्कटान् । (२५।१)

सर्वस्यापि भवत्येतद्यथा क्षीरं स्रुतं मया ॥ (२५।२)

निशम्यैतत्पृथुयशाः पृथुः पृथुशिलोच्चयान् । (२६।१)

पृथक्चक्रे धनुष्कोट्या सुस्पष्टा येन भूरभूत् ॥ (२६।२)

ततः सस्यानि पृथिवीं स्वनामाङ्कां दुदोह सः । (२७।१)

मनुं स्वायंभुवं वत्सं कृत्वा करपुटोदरे ॥ (२७।२)

श्रूयते मुनिभिर्दुग्धा तपो ब्रह्म च भूः पुरा । (२८।१)

वत्सः सोमो गुरुर्दोग्धा पात्रमासीच्च काञ्चनम् ॥ (२८।२)

रूप्यपात्रे च पितृभिर्दुग्धेयं वसुधा सुधाम् । (२९।१)

यमं वत्सं समादाय तथा दोग्धारमन्तकम् ॥ (२९।२)

अलाबुपात्रे नागैश्च विषं दुग्धा बलप्रदम् । (३०।१)

धृतराष्ट्रं च दोग्धारं कृत्वा वत्सं च तक्षकम् ॥ (३०।२)

असुरैरायसे पात्रे मायां दुग्धा वसुंधरा । (३१।१)

वत्सस्तदाभूत्प्रह्लादो दोग्धा च दनुजो मधुः ॥ (३१।२)

यक्षैरपि पुरा दुग्धा वत्सं कृत्वा धनेश्वरम् । (३२।१)

अन्तर्धानकरं क्षीरमामपात्रे भयंकरम् ॥ (३२।२)

रुधिरं राक्षसैर्दुग्धा वत्सकेन सुमालिना । (३३।१)

पद्मपात्रे शुभान्गन्धान्दुग्धा गन्धर्वकिंनरैः ॥ (३३।२)

पर्वतैर्मेरुमादाय दोग्धारं शैलभाजने । (३४।१)

रत्नौषधिगणान्दुग्धा वत्सं कृत्वा हिमालयम् ॥ (३४।२)

वृक्षैः पालाशपात्रे च दुग्धा पुष्पं फलं ततः । (३५।१)

दोग्धृत्वमगमत्सालस्तदा प्लक्षश्च वत्सताम् ॥ (३५।२)

सर्वदा सर्वदा भूमिरित्येवं शासनात्पृथोः । (३६।१)

आदिराजस्य जयिनः कर्म यस्यैतदद्भुतम् ॥ (३६।२)

पृथिवीदोहः ॥ १ ॥श्रुत्वेति वैन्यचरितं विस्मितो जनमेजयः । (३७।१)

मुनिं मन्वन्तरकथामपृच्छत्सो ऽप्यभाषत ॥ (३७।२)

स्वायंभुवो मनुः पूर्वमभूत्सप्तर्षयस्तदा । (३८।१)

मरीच्यत्रिपुलस्त्याद्या ॥॥॥॥ ॥ (३८।२)

॥॥॥॥ देवाश्च तुषिताभिधाः ॥ (३९।२)

औत्तमाख्यस्तृतीयो ऽभून्मनुः सप्तर्षयस्तदा । (४०।१)

वसिष्ठपुत्रास्तस्यासन्नृभवश्च दिवौकसः ॥ (४०।२)