नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । (१।१)

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ (१।२)

हते द्रोणे कुरुक्षेत्रे पुनरभ्येत्य संजयः । (२।१)

राज्ञे न्यवेदयद्युद्धमाश्चर्यं कर्णपार्थयोः ॥ (२।२)

ततो दुर्योधनः कर्णं चित्तसंकल्पशालिनम् । (३।१)

चक्रे द्रौणिगिरा हृष्टः शूरं सेनासु नायकम् ॥ (३।२)

अभिषिक्तो मणिमयैः कलशैर्यशसां निधिः । (४।१)

मनोरथसुधावर्षी सो ऽभवत्कुरुभूपतेः ॥ (४।२)

विधाय मकरव्यूहं स्थितो वैरिकुलेषु सः । (५।१)

चक्रिरे पाण्डवा व्यूहमर्धचन्द्रमतन्द्रितम् ॥ (५।२)

ततः शस्त्रास्त्रसंघर्षकीर्णवह्निकणाकुले । (६।१)

घोरे प्रवृत्ते समरे निर्घोषस्तुमुलो ऽभवत् ॥ (६।२)

भीमो ऽथ कुञ्जरारूढो मत्तमातङ्गमास्थितम् । (७।१)

चतुर्दन्तं जघानोग्रं कुलूतनृपतिं रणे ॥ (७।२)

ततः कर्णान्तनिर्मुक्तैः कर्णचापच्युतैः शरैः । (८।१)

निर्भिन्नाः कुञ्जराः पेतुश्छिन्नपक्षा इवाचलाः ॥ (८।२)

पार्थसात्यकिपाञ्चालद्रौपदेयशिखण्डिनः । (९।१)

कृपद्रौणिमुखैश्चक्रुः परं नवमिवाहरम् ॥ (९।२)

पार्थः संशप्तकान्हत्वा निनाय भ्रातरौ नृपौ । (१०।१)

दण्डाधारं सदण्डं च दण्डाधारपुरं शरैः ॥ (१०।२)

अथ पाण्ड्यः कुरुचमूं दारयञ्जगतीभुजाम् । (११।१)

भल्लैः शिरांसि चिछेद लब्धलक्ष्यः प्रहारिणाम् ॥ (११।२)

भीष्मद्रोणार्जुनस्पर्धां दर्पज्वरभवां नयः । (१२।१)

सहते नित्यमात्मानं मन्यमानो बलाधिकम् ॥ (१२।२)

दक्षिणापथनाथेन कर्णाटीस्मितकीर्तिना । (१३।१)

लाटीनेत्रशितास्त्रेण तेन बाणैर्निपीडिता ॥ (१३।२)

द्रौणिना सूतपुत्रेण सौबलेन कृपेण च । (१४।१)

वार्यमाणापि दुद्राव कुरुराजवरूथिनी ॥ (१४।२)

तमभ्येत्य जवाद्द्रौणिर्विशिखाशनिवर्षिणम् । (१५।१)

अयोधयदसंभ्रान्तो जम्भारिरिव शम्बरम् ॥ (१५।२)

तस्य लीलावतीलोललोचनभ्रमराम्बुजम् । (१६।१)

द्रौणिः शिरो जहाराथ भल्लेनान्दोलिकुण्डलम् ॥ (१६।२)

पाण्ड्यसंज्ञे हते वीरे मौलिरत्ने महीभुजाम् । (१७।१)

पाण्डुसेना न शुशुभे शशिहीनेव शर्वरी ॥ (१७।२)

पाण्ड्यवधः ॥ १ ॥ततो गाढनिषक्तेषु शस्त्रवृष्टिं पिबत्स्विव । (१८।१)

आविष्टेष्विव वीरेषु युधि मानेष्ववारितम् ॥ (१८।२)

मिश्रीभूतेषु भूपानां रथेषु च गजेषु च । (१९।१)

नष्टालोकेषु लोकेषु वपुर्गाढेन पांसुना ॥ (१९।२)

म्लेच्छराजं महानीकं नकुलः क्रूरयोधिनम् । (२०।१)

जघान राक्षसाचारं सर्वायुधविशारदम् ॥ (२०।२)

विमर्दे निबिडे तस्मिन्नकुलं वधगोचरम् । (२१।१)

स्मरन्कुन्तीवचः कर्णो नावधीत्सत्यविक्रमः ॥ (२१।२)

ततः कर्णमुखैर्वीरैः कीर्णाः पाञ्चालसृञ्जयाः । (२२।१)

न लेभिरे परित्राणं कुरवश्चार्जुनादिभिः ॥ (२२।२)

हतवीरेषु भग्नेषु छिन्नध्वजरथेषु च । (२३।१)

गाढविद्धस्रवद्दन्तिघटानिष्पिष्टपत्तिषु ॥ (२३।२)

अकाण्डताण्डवाविद्धकबन्धाकुलवर्त्मसु । (२४।१)

विशालशोणितनदीमञ्जत्कुञ्जरवाजिषु ॥ (२४।२)

हतशेषेषु सैन्येषु श्रान्तेषु कुरुपाण्डवाः । (२५।१)

अवहारं दिनापाये चक्रुः शिथिलकार्मुकाः ॥ (२५।२)

प्रथमो युद्धदिवसः ॥ २ ॥अथ प्रभाते संनद्धे संनिकृष्टे बलद्वये । (२६।१)

ऊचे दुर्योधनं कर्णः पाण्डुसेनां व्यलोकयन् ॥ (२६।२)

त्वत्प्रसादप्रणयिनो मानस्य विभवस्य च । (२७।१)

अद्याहमनृणो भूत्वा रणे गच्छामि निर्वृतिम् ॥ (२७।२)

अद्य गाण्डीवधन्वानं हत्वा सारं भवद्द्विषाम् । (२८।१)

सफलं ते करोम्येष संकल्पं चिरसंभृतम् ॥ (२८।२)

निन्द्यं सर्वात्मना लोके सतां स्वगुणकीर्तनम् । (२९।१)

किंतु कर्तव्यकालेषु न प्रशंसन्ति मूकताम् ॥ (२९।२)

अहमभ्यधिकः पार्थाद्विद्यया विक्रमेण च । (३०।१)

एतावदधिकं कृष्णो यदनर्घो ऽस्य सारथिः ॥ (३०।२)

कृष्णादभ्यधिकः शल्यो विदितः सर्वभूभुजाम् । (३१।१)

तेन सारथिना जिष्णुं विजेतुमहमुत्सहे ॥ (३१।२)

इति वैकर्तनेनोक्ते हृष्टो राजा सुयोधनः । (३२।१)

तदेवाभ्येत्य विनयान्मद्रराजमभाषत ॥ (३२।२)

ततो मद्राधिपः क्रुद्धः संरम्भलुलितांशुकः । (३३।१)

सासूयं वीक्ष्य राधेयं कौरवाधिपमभ्यधात् ॥ (३३।२)

अहो सरलता राजन्नवमानाय केवलम् । (३४।१)

यदहं दीर्घसंघाभ्यां सारथ्ये गदितस्त्वया ॥ (३४।२)

किमहं पाण्डवान्सर्वान्हन्तुं शक्तो न संगरे । (३५।१)

नृपं मां सूतपुत्रस्य सूतं कर्तुं यदिच्छसि ॥ (३५।२)

उक्त्वेति सहसा शल्ये सानुगे हन्तुमुद्यते । (३६।१)

प्रसाद्य तं कुरुपतिर्वक्तुं समुपचक्रमे ॥ (३६।२)

मद्रराज न संरम्भमस्थाने कर्तुमर्हसि । (३७।१)

अधिकस्त्वं हि गोविन्दादतो ऽस्माभिरिहार्थ्यते ॥ (३७।२)

अर्जुनादधिकः कृष्णः सारथिर्विहितः परैः । (३८।१)

त्वं कर्णादधिकस्तस्मात्सारथ्ये मा हठं कृथाः ॥ (३८।२)

त्रैलोक्योपप्लवे दैत्यैः प्रजापतिवरोर्जितैः । (३९।१)

राजतायससौवर्णस्वच्छन्दपुरवासिभिः ॥ (३९।२)

वध्यमानेषु लोकेषु देवाः शक्रपुरोगमाः । (४०।१)

पुरा पिनाकिनं देवं शंकरं शरणं ययुः ॥ (४०।२)

विश्वत्राणाय विश्वेशस्त्रिदशैरर्थितस्ततः । (४१।१)

सर्वदेवमयं कृत्वा रथं विष्णुं च सायकम् ॥ (४१।२)

उवाच देवान्संनद्धः सारथिः कल्प्यतां मम । (४२।१)

मत्प्रभावाधिकः कश्चिद्येन हन्तास्मि दानवान् ॥ (४२।२)

ततः शक्रमुखा देवा विचार्य सुचिरं धिया । (४३।१)

ब्रह्माणं विश्वकर्तारं सारथ्ये पर्यकल्पयन् ॥ (४३।२)

तेनोङ्कारप्रतोदेन गृहीते स्यन्दने हरः । (४४।१)

एकीभूतान्पुरे दैत्यान्ददाह विशिखाग्निना ॥ (४४।२)

त्रिपुरवधोपाख्यानम् ॥ ३ ॥इति रुद्रस्य धातापि स्वयं सूतो ऽभवत्पुरा । (४५।१)

तथा त्वमपि कर्णस्य नावज्ञां कर्तुमर्हसि ॥ (४५।२)

ऐश्वर्यस्याभिजन्यस्य गुणानां विक्रमस्य च । (४६।१)

सन्तः फलं हि मन्यन्ते मित्रप्रणयपूरणम् ॥ (४६।२)

उक्ते दुर्योधनेनेति मद्रराजः स्मिताननः । (४७।१)

स्वच्छन्दवादी सूतो ऽहं भविष्यामीत्यभाषत ॥ (४७।२)

शल्यसारथ्यस्वीकारः ॥ ४ ॥ततः स्वकल्पितैः श्वेतैस्तुरङ्गैरिव मातलिः । (४८।१)

तप्तकाञ्चनसंनाहे कर्णस्य रुचिरे रथे ॥ (४८।२)

जग्राह हेलया शल्यो रश्मिमालां सुशिक्षिताम् । (४९।१)

प्रतापधाम्नः सूर्यस्य दिवीव गरुडाग्रजः ॥ (४९।२)

युयुत्सुं कर्णमालोक्य धन्विनं शल्यसारथिम् । (५०।१)

जयं हस्तगतं मेने कुरुराजः सहानुगः ॥ (५०।२)

नदत्सु कुरुसैन्येषु शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनैः । (५१।१)

मौर्वीमास्फालयन्कर्णो मद्रराजमभाषत ॥ (५१।२)

अद्य शक्रः सुतं दृष्ट्वा मया निहतमर्जुनम् । (५२।१)

दिव्यास्त्रेषु दृशः शङ्के सासूयं क्षिपति क्षणात् ॥ (५२।२)

अद्य मद्बाणदलितं पार्थं वीक्ष्य युधिष्ठिरः । (५३।१)

भीष्मद्रोणवधायासवैफल्यात् परितप्यताम् ॥ (५३।२)

इति ब्रुवाणं राधेयं कर्णं मद्राधिपो ऽब्रवीत् । (५४।१)

मा सूतपुत्र मिथ्यैव प्रलापं शिशुवत्कृथाः ॥ (५४।२)

गन्धर्वसमरे पूर्वं त्वयि धीमति विद्रुते । (५५।१)

येन त्रैलोक्यवीरेण कौरवाः परिरक्षिताः ॥ (५५।२)

मानिनामात्तशस्त्राणां तस्मिन्गोग्रहविग्रहे । (५६।१)

युष्मद्विधानां सहसा हृता येनांशुकावली ॥ (५६।२)

आखण्डलः सानुचरः खाण्डवे येन निर्जितः । (५७।१)

तं समुत्सहसे जेतुं कर्ण कर्णो ऽसि किं न वा ॥ (५७।२)

इति शल्येन सहसा शल्येनेवार्दितो मुहुः । (५८।१)

संस्तम्भ्य कोपं राधेयो द्रक्ष्यसीति तमभ्यधात् ॥ (५८।२)

ततो व्यूहेष्वनीकेषु सव्यसाचिरणोत्सुकः । (५९।१)

अग्रेसरो रथाग्र्याणां कर्णः पप्रच्छ सैनिकान् ॥ (५९।२)

क्वासौ जयद्रथारातिर्वीरो वानरकेतनः । (६०।१)

तं विना रभसादेते ताम्यन्त्येव ममेषवः ॥ (६०।२)

विधत्ते लोचनपथं मम यस्तूर्णमर्जुनम् । (६१।१)

ददामि तस्मै वासांसि चित्राण्याभरणानि च ॥ (६१।२)

रथान्समत्तमातङ्गान् गाः सुवर्णं पुराणि च । (६२।१)

कान्ताश्च विविधं चान्यद्द्रविणं यावदिच्छति ॥ (६२।२)

एतदाकर्ण्य सोत्प्रासं बभाषे मद्रभूपतिः । (६३।१)

हासो दुःखाय जायेत राधेय त्वद्विचेष्टितैः ॥ (६३।२)

मुमूर्षुरिव निष्पुत्रो द्रविणं चिरसंभृतम् । (६४।१)

अविचार्यैव किं मोहात्परेषु त्यक्तुमिच्छसि ॥ (६४।२)

स्वयमर्जुनमायान्तं वशः सितसटाभरम् । (६५।१)

द्रष्टासि बाणनखरैः कुरङ्ग इव कातरः ॥ (६५।२)

श्रुत्वैतत्कुपितः कर्णो जगाद भ्रुकुटीमुखः । (६६।१)

निर्गुणस्त्वं न जानीषे न मां न च धनंजयम् ॥ (६६।२)

अहमेवार्जुनं जाने प्रतिमल्लं पिनाकिनः । (६७।१)

स च मां वेत्ति तत्त्वेन त्वं मिथ्या तु प्रगल्भसे ॥ (६७।२)

अयं मित्रोपधिः शत्रुः केनापि प्रेषितो ऽसि नः । (६८।१)

कुदेशजस्य वा नैतत्तव कौटिल्यमद्भुतम् ॥ (६८।२)

मद्रकाः कुत्सिताचाराः सत्यशीलार्जवोज्झिताः । (६९।१)

मानं प्रचक्षते लोके सर्ववेदविदो जनाः ॥ (६९।२)

निर्लज्जाः सर्वगामिन्यो लोभमोहमदाकुलाः । (७०।१)

अनार्या मद्रिकायास्ताः स्वसारो मातरश्च ते ॥ (७०।२)

राधेयेनेति संरम्भाद्भाषितो मद्रभूपतिः । (७१।१)

उवाच मूढ बहुशो हितमुक्तं न बुध्यसे ॥ (७१।२)

स्मर्तासि विगलद्दर्पो निर्जितः सव्यसाचिना । (७२।१)

हितोपदेशवाक्यानां शोचन्ननुशयाकुलः ॥ (७२।२)

समुद्रकूलनिलयः पुरा वैश्यो महाधनः । (७३।१)

बह्वपत्यो ऽभवद्राज्ञा रक्षितो निरुपद्रवः ॥ (७३।२)

तत्पुत्राणामभूत्काकः सततोच्छिष्टभोजनः । (७४।१)

पुष्टाङ्गो यो धनाढ्यानां प्रणयी पुत्रवत्प्रियः ॥ (७४।२)

ततः कदाचिदायाता हंसा मानसगामिनः । (७५।१)

सो ऽवदज्जातसंघर्षस्तुल्या यूयं न मे जवे ॥ (७५।२)

जाने पातशतं पूर्णं विडीनोड्डीनभेदतः । (७६।१)

ज्ञायते तुल्यपातान्मे युष्माकं च तरस्विता ॥ (७६।२)

इत्युच्छिष्टभुजा तेन राजहंसा विवल्गिताः । (७७।१)

आहूता विहसन्तो ऽन्तर्वीरा नो किंचिदूचिरे ॥ (७७।२)

एकस्तु हंसो जलधौ व्रजाव इति संविदा । (७८।१)

काकेन सार्धं शरवन्निपपात स्मिताननः ॥ (७८।२)

तेन वातजवेनाब्धौ वायसः खे व्रजन्समम् । (७९।१)

स च क्रोशार्धमात्रे ऽभूद्धस्तपक्षो ऽतिविह्वलः ॥ (७९।२)

तेनैव भग्नदर्पो ऽथ तीरे न्यस्तः कृपावता । (८०।१)

रक्तष्ठीवी चिरात्प्राप संज्ञां ज्ञातखगान्तरः ॥ (८०।२)

हंसकाकीयम् ॥ ५ ॥एवं त्वमपि राधेय कौरवैः परिवारितः । (८१।१)

अर्जुनं समरे प्राप्य हीनदर्पो भविष्यसि ॥ (८१।२)

श्रुत्वैतन्मद्रराजेन कथितं मर्मदारणम् । (८२।१)

ऊचे वैकर्तनो वीरः पृथुकोपो ऽप्यविक्रियः ॥ (८२।२)

युष्मद्विधानां वचसा जायते न भयं मम । (८३।१)

पश्यार्जुनं मया शल्य समरे विनिपातितम् ॥ (८३।२)

लक्ष्याभ्यासे मया वत्सः पुरा बाणेन दारितः । (८४।१)

प्रच्छन्नस्तरुखण्डेन होमधेनोर्द्विजन्मनः ॥ (८४।२)

तच्छापाद्रथचक्रं मे पर्यन्तं साधयिष्यति । (८५।१)

इत्येतच्छिद्रमेकं मे दुर्जयो ऽहमतो ऽन्यथा ॥ (८५।२)

त्वं तु केवलयानेन नृपेण वाहिना वृतः । (८६।१)

मया स्वयं संनिकर्षे द्विजिह्वः कुटिलो वृतः ॥ (८६।२)

मद्रकाणां कुवृत्तानां पापदेशनिवासिनाम् । (८७।१)

तीर्थाचारविहीनानामधिपो ऽसि किमुच्यते ॥ (८७।२)

अभक्ष्यं भुञ्जते नित्यम् अपातव्यं पिबन्ति ये । (८८।१)

अगम्यासु रमन्ते च ते मद्रास्तव बान्धवाः ॥ (८८।२)

सर्वसाधारणा योषाः सर्वभक्ष्या द्विजातयः । (८९।१)

सर्वपातकसंपृक्ता मद्रा येषु भवान्नृपः ॥ (८९।२)

मद्रकुत्सनम् ॥ ६ ॥इति कर्णेन गदिते मद्रराजो ऽप्यभाषत । (९०।१)

कर्ण राजा त्वमङ्गानां मातुल्यत्यागपापिनाम् ॥ (९०।२)

विक्रीयन्ते सदा यत्र दाराः पुत्राश्च मानवैः । (९१।१)

तस्मिन्प्रणेता विषये नैवं मे वक्तुमर्हसि ॥ (९१।२)

अङ्गकुत्सनम् ॥ ७ ॥इत्युक्ते मद्रराजेन चोदितास्ते तुरङ्गमाः । (९२।१)

दारयन्त इव क्षोणीं जातपक्षा इवोद्ययुः ॥ (९२।२)

अथादृश्यत शुभ्राश्वो जिष्णुरच्युतसारथिः । (९३।१)

अग्रे समग्रसैन्यानां व्यग्रः शत्रुनिबर्हणे ॥ (९३।२)

ततः प्रवृत्ते वीराणां समरे प्राणहारिणि । (९४।१)

धनुषां कूजतां शब्दे छादिते तूर्यनिःस्वनैः ॥ (९४।२)

उवाच शल्यो राधेयं धनंजयरणोत्सुकम् । (९५।१)

पश्य गाण्डीवधन्वानं भिन्दानं कुरुवाहिनीम् ॥ (९५।२)

एते संशप्तकाः पार्थशरश्रेणीशतार्दिताः । (९६।१)

हतद्विपघटाकूटकुटीषु निभृतं स्थिताः ॥ (९६।२)

पश्यार्जुनशरोत्कृत्तकण्ठानां मौक्तिकावली । (९७।१)

पतिता भूमिपालानामश्रुमाला इव श्रियः ॥ (९७।२)

इति मद्राधिपेनोक्ते क्व यास्यति धनंजयः । (९८।१)

मद्बाणगोचरं यातो हर्षादित्यवदन्नृपः ॥ (९८।२)

ततो वैकर्तनशरैः पूरिते भुवनोदरे । (९९।१)

चकम्पे पाण्डवानीकं वातैरिव महद्वनम् ॥ (९९।२)

धृष्टद्युम्नमुखान्वीरान्कुर्वाणो विरथान्मुहुः । (१००।१)

अयुतानि क्षणात्कर्णो वीराणामवधीद्दश ॥ (१००।२)

चेदिमागधपाञ्चालसैन्ये भग्ने युधिष्ठिरः । (१०१।१)

महारथैरनुगतः स्वयं राधेयमाद्रवत् ॥ (१०१।२)

राजवल्लभ वाग्युद्धं नेदं यत्र प्रगल्भसे । (१०२।१)

इत्युक्त्वा धर्मतनयः शरैः कर्णमपूरयत् ॥ (१०२।२)

अथ कर्णो नरपतेश्चक्ररक्षौ महारथौ । (१०३।१)

हत्वा शरैरुन्ममाथ ध्वजं चापं चकर्त च ॥ (१०३।२)

ततः शक्तिं निशाताग्रां कालदंष्ट्रामिवोत्कटाम् । (१०४।१)

प्राहिणोत्सूतवृत्राय स निर्ह्रादां युधिष्ठिरः ॥ (१०४।२)

भित्त्वा वैकर्तनः शक्तिं तां घण्टाक्रन्दिनीं मुहुः । (१०५।१)

जातरूपमयं वर्म चकर्त नृपतेः शरैः ॥ (१०५।२)

मुहूर्तं तं समापूर्य छिन्नवर्माणमाशुगैः । (१०६।१)

दन्तवर्णाञ्जघानास्य कृष्णवालांस्तुरङ्गमान् ॥ (१०६।२)

विद्रुतं धर्मतनयं दृष्ट्वा क्रोधी वृकोदरः । (१०७।१)

कर्णं पराङ्मुखं चक्रे शरैरशनिदारुणैः ॥ (१०७।२)

दुर्योधनानुजान्वीरानायातान्भ्रातुरज्ञया । (१०८।१)

विदधे विपुलैर्बाणैर्भीमः प्रेतपुराश्रयान् ॥ (१०८।२)

नन्दोपनन्दौ दुर्धर्षं धनुर्ग्राहं महाभुजम् । (१०९।१)

जरासंधं श्रुतर्वाणं दुर्दिनं सनिषङ्गिणम् ॥ (१०९।२)

पाशहस्तं कवचिनं क्रोधं च स महाभुजम् । (११०।१)

हत्वा प्रविश्य पृतनां नागानीकमपोथयत् ॥ (११०।२)

ततः सात्यकिपाञ्चालमाद्रीसुतयुधिष्ठिराः । (१११।१)

अयोधयन्कर्णमुख्यांस्तस्मिन्सुभटसंक्षये ॥ (१११।२)

वृषसेनमुखैर्वीरैर्भिद्यमाने बलार्णवे । (११२।१)

उदभूच्चण्डगाण्डीवध्वनिराघट्टिताम्बरः ॥ (११२।२)

हत्वा संशप्तकान्सर्वान्प्रत्यावृत्ते धनंजये । (११३।१)

आवर्तनर्तितेवाभूत्सहसा कुरुवाहिनी ॥ (११३।२)

भग्ने सुशर्मप्रमुखे पार्थास्त्रैर्नृपमण्डले । (११४।१)

कर्णः पाण्डवसैन्येषु काललीलायितं व्यधात् ॥ (११४।२)

अयुतानि गजेन्द्राणां सप्त हत्वा तरस्विनाम् । (११५।१)

तावन्त्येव रथानां च चक्रे भूमिभुजां क्षयम् ॥ (११५।२)

व्याघ्रकेतुं जयं शङ्कुं रुद्रमुग्रायुधं परम् । (११६।१)

सिंहसेनं रोचमानं शुक्तं चित्रायुधं हरिम् ॥ (११६।२)

देवापिं जिष्णुकर्माणं शलभं चित्रदण्डकौ । (११७।१)

अन्यांश्च भूमिपान्हत्वा पाञ्चालकदनं व्यधात् ॥ (११७।२)

वध्यमाने ऽथ कर्णेन विदीर्णे च सहस्रधा । (११८।१)

बभूव पाण्डवे सैन्ये घोरो व्यतिकरो नवः ॥ (११८।२)

कर्णेन द्रोणपुत्रेण कृपेण कृतवर्मणा । (११९।१)

किरीटिना पार्षतेन शैनेयेन शिखण्डिना ॥ (११९।२)

कुपितेन च भीमेन ते सेने प्रविदारिते । (१२०।१)

बभूवतुर्विप्रकीर्णे विध्वस्तकवचायुधे ॥ (१२०।२)

दिव्यास्त्रवर्षिणं द्रौणिं दिव्यास्त्रेणैव फल्गुणः । (१२१।१)

जित्वा ददर्श कर्णेन वध्यमानान्महारथान् ॥ (१२१।२)

तमब्रवीन्मधुरिपुर्विस्मितः कर्णविक्रमात् । (१२२।१)

पश्य कौन्तेय कर्णास्त्रवह्निदग्धां वरूथिनीम् ॥ (१२२।२)

पश्य कालकटाक्षेण लक्षितः सूतनन्दनः । (१२३।१)

कटाक्षेण मदाध्मातः सारथ्ये मां यदैक्षत ॥ (१२३।२)

क्षणेन निखिलां स्यूतां तां सेनां कुरुते नृपः । (१२४।१)

पश्यास्य शरजालेन नीरन्ध्रेणावृता दिशः ॥ (१२४।२)

इत्युक्त्वा केशवस्तूर्णं रथेन घननादिना । (१२५।१)

निनाय शक्रतनयं भीमसेनरथान्तिकम् ॥ (१२५।२)

ततो भीमगिरा ध्यात्वा धर्मराजं धनंजयः । (१२६।१)

कर्णसायकनिर्भिन्नं प्रयातं शिबिरं शनैः ॥ (१२६।२)

निःश्वसन्भृशसंतप्तः केसरीव तलाहतः । (१२७।१)

प्रययौ भ्रातरं द्रष्टुं सह कालियविद्विषा ॥ (१२७।२)

स हेमपुङ्खैर्निर्भिन्नं कर्णनामाङ्कितैः शरैः । (१२८।१)

शयानं धर्मतनयं ददर्श छिन्नकङ्कटम् ॥ (१२८।२)

तस्याभिवाद्य चरणौ निषण्णौ केशवार्जुनौ । (१२९।१)

चिन्तासंतापिततनू तस्थतुः क्षणमाकुलौ ॥ (१२९।२)

युधिष्ठिरस्तं विज्ञाय कर्णं हत्वा समागतम् । (१३०।१)

उत्थाय निर्व्यथो हर्षाज्जयाद् अपृथुविस्मयः ॥ (१३०।२)

प्रायो निःशेषिताः सेना येनास्त्रदहनेन नः । (१३१।१)

स दिष्ट्या समरे पार्थ त्वया कर्णो निपातितः ॥ (१३१।२)

वीराः स विद्विषां हन्ता धौरेयः सर्वधन्विनाम् । (१३२।१)

रामशिष्यस्त्वया ब्रूहि कथं वैकर्तनो हतः ॥ (१३२।२)

इति पृष्टो नृपतिना बभाषे श्वेतवाहनः । (१३३।१)

युध्यमानस्य सुचिरं द्रौणिना रुद्रतेजसा ॥ (१३३।२)

संशप्तकैश्च विघ्नो ऽभून्मम कर्णनिपातने । (१३४।१)

भीमसेनमवस्थाप्य प्रत्यनीके महाभुजम् ॥ (१३४।२)

प्रहारविक्षतं देव त्वामहं द्रष्टुमागतः । (१३५।१)

अधुना त्वदनुज्ञातः कौरवाणां परायणम् ॥ (१३५।२)

कथाशेषं करोम्येष कर्णं कर्णायतैः शरैः । (१३६।१)

इति ब्रुवाणं बीभत्सुं मोघसंकल्पदुःखितः ॥ (१३६।२)

उवाच सायकाकीर्णः कोपतप्तो युधिष्ठिरः । (१३७।१)

भारं विन्यस्य विपुलं भीमसेने धनुर्धरः ॥ (१३७।२)

अपयातो ऽसि कर्णस्य सत्यं दृष्ट्वा पराक्रमम् । (१३८।१)

मिथ्यैव कुन्त्या गर्भे त्वं क्षत्रियव्यञ्जनो धृतः ॥ (१३८।२)

पूरकः पुत्रसंख्यायां बाणस्तृणमयो यथा । (१३९।१)

त्रयोदश समास्ते ते संकल्पा विहितास्त्वयि ॥ (१३९।२)

सर्वे प्रयाता वैफल्यमुपकारा इवाधमे । (१४०।१)

क एव नाम जानीते कर्णाद्भीतो धनंजयः ॥ (१४०।२)

अपयास्यति संग्रामाद्यो वर्तेत तथा विधिम् । (१४१।१)

एतत्प्रयच्छ कस्मैचिद्गाण्डीवं शौर्यशालिने ॥ (१४१।२)

समरे कर्णसंत्रासं यो ऽस्माकमपनेष्यति । (१४२।१)

एतदाकर्ण्य बीभत्सुर्मर्मणीव समाहतः ॥ (१४२।२)

एतद्गिरा ददौ खड्गे क्रुद्धः साश्रुलवा दृशः । (१४३।१)

तं कोपसंकटो घोरे दुःखाग्नौ च निरन्तरे ॥ (१४३।२)

पतितं वीक्ष्य गोविन्दः सर्वव्यापी तमभ्यधात् । (१४४।१)

जाने ते हृद्गतं पार्थ येन दोलायसे मुहुः ॥ (१४४।२)

गाण्डीवं वितरान्यस्मै त्वां ब्रूयाद्यः स ते ध्रुवम् । (१४५।१)

वध्य इत्युचिताचार प्रतिज्ञा तव विश्रुता ॥ (१४५।२)

तदर्थमसि कोपान्धो निहन्तुं किं स्विद् अग्रजम् । (१४६।१)

आत्मानं वा व्रतभ्रंशभयात्खड्गं निरीक्षसे ॥ (१४६।२)

श्रूयतामत्र सत्येन केवलेन विमुह्यसे । (१४७।१)

धर्माधर्मौ न जानीषे सत्यमात्रदृढव्रतः ॥ (१४७।२)

असत्यं धर्मतां याति सत्यमायात्यधर्मताम् । (१४८।१)

कदाचित्कर्मभेदेन तद्विचार्यं धिया बुधैः ॥ (१४८।२)

धर्मो ऽपि गहनः सूक्ष्मो ज्ञायते न यथा तथा । (१४९।१)

पुरा बभूव विपिने बलाको नाम लुब्धकः ॥ (१४९।२)

घोरसत्त्वं कदाचित्स गोब्राह्मणगणान्तकम् । (१५०।१)

हत्वा शरेण सहसा शक्रलोकमवाप्तवान् ॥ (१५०।२)

कौशिको नाम विप्रः प्राक्सत्यवाक्यकृतव्रतः । (१५१।१)

विद्रुतान्धनिकान्पृष्टो दस्युभिः क्व गता इति ॥ (१५१।२)

अदर्शयत्सत्यवादी स तान्गुणदयाश्रयान् । (१५२।१)

दृष्टांश्च दस्यवो जघ्नुस्तूर्णं तान्द्रविणाशया ॥ (१५२।२)

कौशिको ऽप्यथ कालेन पतितो नरकं ययौ । (१५३।१)

इत्येवं गहना पार्थ प्रवृत्तिः सत्यधर्मयोः ॥ (१५३।२)

तस्मात्त्वमग्रजे राज्ञि धर्मनिष्ठे युधिष्ठिरे । (१५४।१)

मोहादसांप्रतं किंचिन्न चिन्तयितुमर्हसि ॥ (१५४।२)

श्रुत्वैतत्खड्गमाकृष्य हन्तुमात्मानमुद्यतम् । (१५५।१)

प्रतिज्ञाभङ्गनिर्भिन्नं पार्थं कृष्णो ऽब्रवीत्पुनः ॥ (१५५।२)

अवमानेन निहतो गुरुर्भवति सर्वथा । (१५६।१)

भवत्यात्मा च निहतः श्लाघया गुरुसंसदि ॥ (१५६।२)

रक्षन्प्रतिज्ञामज्ञानं निरस्य क्रोधसंभवम् । (१५७।१)

तस्मादेतद्वधायाद्य निवृत्तो भव फल्गुण ॥ (१५७।२)

इत्युक्तवति दाशार्हे तथेत्युक्त्वा धनंजयः । (१५८।१)

भीरुः प्रमादी क्रूरस्त्वमित्युवाच युधिष्ठिरम् ॥ (१५८।२)

मयैकेन हताः सर्वे संहता दैत्यदानवाः । (१५९।१)

धुर्यो ऽहं कार्मुकभृतामित्यात्मानमुवाच च ॥ (१५९।२)

ततो धर्मसुतं दुःखात्काननं गन्तुमुद्यतम् । (१६०।१)

यत्नात्प्रसादयामास गृहीत्वा चरणौ हरिः ॥ (१६०।२)

पार्थं च पादपतितं साश्रुनेत्रं युधिष्ठिरः । (१६१।१)

रुरोध गाढमालिङ्ग्य विगलन्मन्युविप्लवः ॥ (१६१।२)

कृतशौचौ ततो वीरौ धर्मराजधनंजयौ । (१६२।१)

रथावारुह्य संनद्धौ जग्मतुः समराङ्गणम् ॥ (१६२।२)

अथार्जुनशरव्रातकृत्तवक्त्रैर्नरेश्वरैः । (१६३।१)

क्षणं बभूव पतितैः सा कबन्धमयीव भूः ॥ (१६३।२)

अत्रान्तरे भीमसेनो हत्वा दुर्योधनानुजान् । (१६४।१)

दुःशासनं युध्यमानमाससादेभविक्रमम् ॥ (१६४।२)

निष्पिष्य गदया तस्य रथं साश्वायुधध्वजम् । (१६५।१)

आचकर्ष रणे ध्वस्तं तं हिडिम्बापतिर्बलात् ॥ (१६५।२)

प्रियापरिभवं घोरं स्मरन्नथ वृकोदरः । (१६६।१)

प्रकोपराक्षसाविष्टः कोष्णं शोणितमापपौ ॥ (१६६।२)

घोरं तत्कर्म भीमस्य दृष्ट्वा स्रस्तासिकार्मुकाः । (१६७।१)

त्रस्ता महारथाः सर्वे मीलिताक्षाश्चकम्पिरे ॥ (१६७।२)

असृक्प्रसरगर्वितः पुलकदण्डगण्डाननो मदादतिविशृङ्खलः स्खलितपादचारक्रमः । (१६८।१)

बभौ भयदविभ्रमभ्रमितभीमभास्वद्गदः प्रियाचिकुरसंयमोद्यतमतिः समीरात्मजः ॥ (१६८।२)

अपूर्वेणैव विधिना हते दुःशासने तथा । (१६९।१)

महतामपि भूतानामभूत्कण्टकिता तनुः ॥ (१६९।२)

दुःशासनवधः ॥ ८ ॥अत्रान्तरे पाण्डवानां वृषसेनशरार्दिते । (१७०।१)

सैन्ये बभूव निर्घोषः पततां गजवाजिनाम् ॥ (१७०।२)

संहता अपि भूपाला भीमसात्यकिरक्षिताः । (१७१।१)

न सेहिरे रणे दीप्तं कर्णसूनोः पराक्रमम् ॥ (१७१।२)

स सात्यकिं भीमसेनं माद्रीपुत्रौ किरीटिनम् । (१७२।१)

धृष्टद्युम्नं नृपांश्चान्यान्वीरस्तुल्यमयोधयत् ॥ (१७२।२)

आश्चर्ययोधिनस्तस्य स्मयमान इवार्जुनः । (१७३।१)

भुजौ शिरश्च चिछेद कमलाकमलोपमम् ॥ (१७३।२)

वृषसेनवधः ॥ ९ ॥वृषसेने हते कर्णः पुरो गाण्डीवधन्वना । (१७४।१)

सस्मार साश्रुनयनः सौभद्रं बहुभिर्हतम् ॥ (१७४।२)

अथामर्षाज्यसिक्तेन भ्रुकुटीधूमकेतुना । (१७५।१)

क्रोधाग्निना दह्यमानः कर्णो ऽधावद्धनंजयम् ॥ (१७५।२)

मनोरथशताभ्यस्ते प्रवृत्ते समरे तयोः । (१७६।१)

बभूव कौतुकायातसुरसिद्धाकुलं नभः ॥ (१७६।२)

कर्णार्जुनरणे तस्मिन्स्वपुत्रजयशंसिनोः । (१७७।१)

जाते विवादे सहसा दिवि सूर्यसुरेन्द्रयोः ॥ (१७७।२)

पृष्टो द्विधा स्थितैर्देवैर्वृषाङ्ककमलोद्भवौ । (१७८।१)

कृष्णो यत्र जयस्तत्रेत्यूचतुर्निश्चितं पुरा ॥ (१७८।२)

अथ गम्भीरनिर्घोषौ शङ्खौ कर्णकिरीटिनौ । (१७९।१)

दध्मतुः शौरिशल्यौ च यैश्चकम्पे जगत्त्रयी ॥ (१७९।२)

ततो धवलपक्षाग्राः स्वयशोभिरिवाङ्किताः । (१८०।१)

वैकर्तनः पाण्डवाय प्राहिणोद्विशिखावलीः ॥ (१८०।२)

पार्थध्वजेनाभिहतः कर्णकेतुरकम्पत । (१८१।१)

कृष्णस्य दृक्त्रिभागश्च शल्यं शल्यमिवाविशत् ॥ (१८१।२)

अथार्जुनशरैर्दिक्षु पूर्यमाणासु संततम् । (१८२।१)

बाणपातमतिक्रम्य तस्थुः कौरवसैनिकाः ॥ (१८२।२)

दुर्योधनप्रयुक्तानां राधेयरथरक्षिणाम् । (१८३।१)

महारथानां वक्त्राणि जहाराथ कपिध्वजः ॥ (१८३।२)

असंभ्रान्तस्ततः कर्णो मुष्टिमूले किरीटिनः । (१८४।१)

प्रयुज्यमानमसकृच्चिछेद शरमण्डलम् ॥ (१८४।२)

ततो भीमो ऽब्रवीत्पार्थमच्युतश्चातिविस्मितः । (१८५।१)

दुर्जयः समरे कर्णः स्थिरो युध्यस्व फल्गुण ॥ (१८५।२)

कैराते खाण्डवे वीर कालकेयवधे ऽपि वा । (१८६।१)

यो ऽभवत्तव संरम्भो गृहाणाभ्यधिकं ततः ॥ (१८६।२)

एतदाकर्ण्य विजयो वेल्लन्मुखरकङ्कणः । (१८७।१)

गाढमाकृष्य गाण्डीवं दिव्यास्त्रैर् द्याम् अपूरयत् ॥ (१८७।२)

भार्गवास्त्रेण हत्वा तामस्त्रवृष्टिं किरीटिनः । (१८८।१)

तं च भीमं च कृष्णं च कर्णो बाणैरपूरयत् ॥ (१८८।२)

ततः कर्णशरासारैरर्जुनास्त्रैश्च सर्वतः । (१८९।१)

पाण्डुकौरवसेनासु बभूव विपुलः क्षयः ॥ (१८९।२)

अथ सर्पमुखं दीप्तं कीर्णचन्दनशालिनम् । (१९०।१)

अस्त्रं कर्णो महाभोगं प्राहिणोत्सव्यसाचिनः ॥ (१९०।२)

विसृष्टे भुजगे तस्मिन्शल्यो ऽङ्गपतिमभ्यधात् । (१९१।१)

नायं प्राप्नोति पार्थस्य कण्ठं नागस्त्वयेरितः ॥ (१९१।२)

पुनः संधानयोग्यस्ते राधेय यदि मन्यसे । (१९२।१)

अकर्णो ऽस्यथ वा कर्णहितवाक्येषु सर्वदा ॥ (१९२।२)

इति तेजोवधायोक्तः शल्येन तपनात्मजः । (१९३।१)

उवाच द्विर्न संधत्ते कर्ण इत्यमलाशयः ॥ (१९३।२)

कर्णच्युतं महाघोरमापतन्तं विषोल्बणम् । (१९४।१)

व्यालं दृष्ट्वा हरिश्चक्रे वपुर्मन्दरगौरवम् ॥ (१९४।२)

जानुभिर्वसुधां याते ततो हयचतुष्टये । (१९५।१)

फणी जग्राह नम्रस्य किरीटाग्रं किरीटिनः ॥ (१९५।२)

किरीटखण्डे पतिते मुक्तारत्नाट्टहासिनि । (१९६।१)

सो ऽविशद्वसुधां सर्पो विप्रलब्धो विनिःश्वसन् ॥ (१९६।२)

ततः कृष्णार्जुनौ विध्यन्कालदण्डोपमैः शरैः । (१९७।१)

कर्णः कर्णायतोत्सृष्टैरुन्ननाद हसन्मुहुः ॥ (१९७।२)

अथ शक्रसुतः कोपाद्दिव्यरत्नविराजितम् । (१९८।१)

वर्म चिछेद कर्णस्य शरैश्चापूरयद्वपुः ॥ (१९८।२)

खाण्डवे कृतवैरं तं खं व्रजन्तं महोरगम् । (१९९।१)

छित्त्वा षड्भिः शरैः पार्थः कर्णं पुनरताडयत् ॥ (१९९।२)

वैकर्तनेन निहते ब्रह्मास्त्रे शाक्रमर्जुनः । (२००।१)

प्रादुश्चक्रे विघाताय वज्राशनिशताकुलम् ॥ (२००।२)

हत्वा तमस्त्रं राधेयो ज्यां चिछेद किरीटिनः । (२०१।१)

क्षणादभिनवां मौर्वीं विदधे च धनंजयः ॥ (२०१।२)

ततो रौद्रं स्फुरज्ज्वालाजटालं संदधे ऽर्जुनः । (२०२।१)

अस्त्रं येनाभवद्व्योम घोरदिग्दाहभीषणम् ॥ (२०२।२)

अत्रान्तरे मही स्वयं रथचक्रं विधेर्वशात् । (२०३।१)

जग्राह समये तस्मिन् अङ्गराजस्य संगरे ॥ (२०३।२)

ततस्तच्चक्रमुद्धर्तुमुद्यतो विषमस्थितः । (२०४।१)

उवाच कर्णः कौन्तेयं मुहूर्तं क्षमतां भवान् ॥ (२०४।२)

उद्धृते ऽस्मिन्मया चक्रे महास्त्रं मुञ्च फल्गुण । (२०५।१)

व्यसनस्थे विशस्त्रे च नहि शूरा भवादृशः ॥ (२०५।२)

एतच्छ्रुत्वावदत्कर्णं हसन्कालियसूदनः । (२०६।१)

दिष्ट्याद्य कर्ण जानीषे धर्मं वीरव्रते स्थितः ॥ (२०६।२)

बहुभिर्निहतो बालः सौभद्रः किं नु विस्मृतः । (२०७।१)

गण्यतां तच्च यत्कृष्णां सभायामुक्तवानसि ॥ (२०७।२)

विषवह्निप्रदानेषु छिन्नधर्मः स्मृतस्त्वया । (२०८।१)

नूनं विपदि नीचानां नृपाणां धर्मवृत्तयः ॥ (२०८।२)

उक्ते जनार्दनेनेति मन्युना प्रज्वलन्निव । (२०९।१)

ब्रह्मास्त्रं कर्णविहितं ब्राह्मेण विजयो ऽवधीत् ॥ (२०९।२)

आग्नेयमर्जुनोत्सृष्टं वारुणेनाङ्गभूपतिः । (२१०।१)

अस्त्रेणास्त्रं समाहृत्य ग्रस्तचक्रो व्यलम्बत ॥ (२१०।२)

अथोन्ममाथ बाणेन ध्वजं कनकभास्वरम् । (२११।१)

कर्णस्याखण्डलसुतो मनोरथमिवोन्नतम् ॥ (२११।२)

ततो ऽञ्जलिकमादाय शरं काञ्चनभूषितम् । (२१२।१)

अभिमन्त्र्य समाकृष्य मृत्युदंष्ट्रासिताननम् ॥ (२१२।२)

रुद्रादयो ऽस्त्रगुरवस्तुष्टा मे तपसा यदि । (२१३।१)

तदनेन रिपुं हन्यामित्युक्त्वासृजदर्जुनः ॥ (२१३।२)

निर्भिन्नस्तेन सहसा कण्ठे हारपरिष्कृते । (२१४।१)

राधेयः क्रकचोत्कृत्तहेमताल इवापतत् ॥ (२१४।२)

हते धनुष्मतां धुर्ये कौरवानीकनायके । (२१५।१)

कर्णे द्रुतं ययौ शल्यः शल्ययन्हृदयाननम् ॥ (२१५।२)

प्राप्तं रथेन शून्येन दृष्ट्वा मद्रनरेश्वरम् । (२१६।१)

हतो दुर्योधनः कर्णो जीवतीत्यूचिरे नृपाः ॥ (२१६।२)

दुर्योधनो ऽर्जुनशरैरङ्गराजे निपातिते । (२१७।१)

उत्तमाङ्ग इवाज्ञासीन्न किंचिद्विहतेन्द्रियः ॥ (२१७।२)

तेजस्ततस्तरलदीधितिकर्णदेहादभ्युद्गतं तरणिमण्डलमाविवेश । (२१८।१)

येनावकाशविशरारुविमानमासीज्ज्वालाकलापजटिलं क्षणमन्तरिक्षम् ॥ (२१८।२)