भारतमञ्जरीBhāratamañjarī

BhāMañj, 18

14 of 16 · 67 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । (१।१)

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam |

1.2१.२

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ (१।२)

devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet ||

2.1२.१

अथ वृष्णिक्षयं श्रुत्वा धर्मसूनुर्धनंजयात् । (२।१)

atha vṛṣṇikṣayaṃ śrutvā dharmasūnurdhanaṃjayāt |

2.2२.२

नमः कालाय बलिने निःश्वसन्नित्यभाषत ॥ (२।२)

namaḥ kālāya baline niḥśvasannityabhāṣata ||

3.1३.१

सर्वत्यागकृतो योगो विवेश भ्रातृभिः सह । (३।१)

sarvatyāgakṛto yogo viveśa bhrātṛbhiḥ saha |

3.2३.२

राज्यं दौर्योधनं दत्त्वा गुणाहार्य युयुत्सवे ॥ (३।२)

rājyaṃ dauryodhanaṃ dattvā guṇāhārya yuyutsave ||

4.1४.१

निजे परिक्षितं राज्ये स्थापयित्वाभिमन्युजम् । (४।१)

nije parikṣitaṃ rājye sthāpayitvābhimanyujam |

4.2४.२

तत्पालने समादिश्य सुभद्रं सत्यशासनः ॥ (४।२)

tatpālane samādiśya subhadraṃ satyaśāsanaḥ ||

5.1५.१

प्रकृतिभ्यो विनिक्षिप्य तं द्विजेभ्यश्च धर्मवित् । (५।१)

prakṛtibhyo vinikṣipya taṃ dvijebhyaśca dharmavit |

5.2५.२

श्राद्धं विधाय बन्धुभ्यः पुण्यामिष्टिं च नैष्ठिकीम् ॥ (५।२)

śrāddhaṃ vidhāya bandhubhyaḥ puṇyāmiṣṭiṃ ca naiṣṭhikīm ||

6.1६.१

अग्नीनुत्सृज्य सलिले पौरानाश्वास्य दुःखितान् । (६।१)

agnīnutsṛjya salile paurānāśvāsya duḥkhitān |

6.2६.२

देवीमामन्त्र्य वसुधां सानुजो द्रौपदीसखः । (६।२)

devīmāmantrya vasudhāṃ sānujo draupadīsakhaḥ |

6.3६.३

प्रतस्थे सर्वसंन्यासी योगयुक्तो युधिष्ठिरः ॥ (६।३)

pratasthe sarvasaṃnyāsī yogayukto yudhiṣṭhiraḥ ||

7.1७.१

ततः समेत्य भगवान्स्वयमेव हुताशनः । (७।१)

tataḥ sametya bhagavānsvayameva hutāśanaḥ |

7.2७.२

पार्थाज्जग्राह गाण्डीवं तौ चाक्षय्यौ महेषुधी ॥ (७।२)

pārthājjagrāha gāṇḍīvaṃ tau cākṣayyau maheṣudhī ||

8.1८.१

श्वा ताननुययावेको वार्यमाणो ऽपि यत्नतः । (८।१)

śvā tānanuyayāveko vāryamāṇo 'pi yatnataḥ |

8.2८.२

अथ ते शनकैः प्रापुर्दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ॥ (८।२)

atha te śanakaiḥ prāpurdiśaṃ dakṣiṇapaścimām ||

9.1९.१

दृष्ट्वा तत्र समुद्रेण भृतां द्वारवतीं जलैः । (९।१)

dṛṣṭvā tatra samudreṇa bhṛtāṃ dvāravatīṃ jalaiḥ |

9.2९.२

आशामुदीचीं प्रययुर्भुवः कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ (९।२)

āśāmudīcīṃ prayayurbhuvaḥ kṛtvā pradakṣiṇam ||

10.1१०.१

हिमाचलमतिक्रम्य प्राप्तास्ते वालुकार्णवम् । (१०।१)

himācalamatikramya prāptāste vālukārṇavam |

10.2१०.२

ददृशुर्मेरुमुत्तुङ्गशृङ्गालिङ्गितनन्दनम् ॥ (१०।२)

dadṛśurmerumuttuṅgaśṛṅgāliṅgitanandanam ||

11.1११.१

निरगारे निरालम्बे तस्मिन् अध्वनि दुस्तरे । (११।१)

niragāre nirālambe tasmin adhvani dustare |

11.2११.२

शिरीषपेलवतनुः पपात द्रुपदात्मजा ॥ (११।२)

śirīṣapelavatanuḥ papāta drupadātmajā ||

12.1१२.१

तां यातजीवितां दृष्ट्वा भीमः प्राह युधिष्ठिरम् । (१२।१)

tāṃ yātajīvitāṃ dṛṣṭvā bhīmaḥ prāha yudhiṣṭhiram |

12.2१२.२

राजन्पाञ्चालराजस्य सुतेयं पतिता भुवि ॥ (१२।२)

rājanpāñcālarājasya suteyaṃ patitā bhuvi ||

13.1१३.१

चिन्तयन्नपि पश्यामि नास्याः किमपि किल्बिषम् । (१३।१)

cintayannapi paśyāmi nāsyāḥ kimapi kilbiṣam |

13.2१३.२

कस्मादेषा तपोयोगं त्यक्त्वा पञ्चत्वमागता ॥ (१३।२)

kasmādeṣā tapoyogaṃ tyaktvā pañcatvamāgatā ||

14.1१४.१

धर्मसूनुर्निशम्यैतद् अनावृत्तमुखो ऽवदत् । (१४।१)

dharmasūnurniśamyaitad anāvṛttamukho 'vadat |

14.2१४.२

बभूव पक्षपातो ऽस्याः सर्वदाभ्यधिको ऽर्जुने ॥ (१४।२)

babhūva pakṣapāto 'syāḥ sarvadābhyadhiko 'rjune ||

15.1१५.१

इत्युक्ते भूमिपालेन सहदेवो ऽपतद्भुवि । (१५।१)

ityukte bhūmipālena sahadevo 'patadbhuvi |

15.2१५.२

तस्मिन्निपतिते पृष्टो भीमेनोचे नृपः पुनः ॥ (१५।२)

tasminnipatite pṛṣṭo bhīmenoce nṛpaḥ punaḥ ||

16.1१६.१

एष प्रज्ञाभिमानेन जडं जगदमन्यत । (१६।१)

eṣa prajñābhimānena jaḍaṃ jagadamanyata |

16.2१६.२

इति धर्मसुतेनोक्ते पपात नकुलः क्षितौ ॥ (१६।२)

iti dharmasutenokte papāta nakulaḥ kṣitau ||

17.1१७.१

राजा पृष्टो ऽथ भीमेन व्रजन्नेवाब्रवीत्पुनः । (१७।१)

rājā pṛṣṭo 'tha bhīmena vrajannevābravītpunaḥ |

17.2१७.२

रूपमानी स्मरेणापि स्पर्धामेष न च क्षमी ॥ (१७।२)

rūpamānī smareṇāpi spardhāmeṣa na ca kṣamī ||

18.1१८.१

इत्युक्ते व्रजता राज्ञा निपपात धनंजयः । (१८।१)

ityukte vrajatā rājñā nipapāta dhanaṃjayaḥ |

18.2१८.२

पुनश्च पृष्टो भीमेन जगाद जगतीपतिः ॥ (१८।२)

punaśca pṛṣṭo bhīmena jagāda jagatīpatiḥ ||

19.1१९.१

शूरमानी चचारैष शिथिलं समराङ्गने । (१९।१)

śūramānī cacāraiṣa śithilaṃ samarāṅgane |

19.2१९.२

इति ब्रुवाणो भूपालो जगामैवाविलुप्तधीः ॥ (१९।२)

iti bruvāṇo bhūpālo jagāmaivāviluptadhīḥ ||

20.1२०.१

भीमस्ततो निपतितः पतितो ऽस्मीत्युवाच तम् । (२०।१)

bhīmastato nipatitaḥ patito 'smītyuvāca tam |

20.2२०.२

सो ऽब्रवीद्बलदर्पो ऽभूद्भीम बह्वशनस्य ते ॥ (२०।२)

so 'bravīdbaladarpo 'bhūdbhīma bahvaśanasya te ||

21.1२१.१

ततो ऽभूदेक एवाथ व्रजन्ननुगतः शुना । (२१।१)

tato 'bhūdeka evātha vrajannanugataḥ śunā |

21.2२१.२

ददर्श साक्षादायातं रथेनेन्द्रं युधिष्ठिरः ॥ (२१।२)

dadarśa sākṣādāyātaṃ rathenendraṃ yudhiṣṭhiraḥ ||

22.1२२.१

राजन्मत्पुरमेहीति शक्रेणोक्तो जगाद सः । (२२।१)

rājanmatpuramehīti śakreṇokto jagāda saḥ |

22.2२२.२

शुना विरहितः स्वर्गं सशरीरो न कामये ॥ (२२।२)

śunā virahitaḥ svargaṃ saśarīro na kāmaye ||

23.1२३.१

तमब्रवीत्सुरपतिः शुनां स्वर्गे कुतो गतिः । (२३।१)

tamabravītsurapatiḥ śunāṃ svarge kuto gatiḥ |

23.2२३.२

धिष्ण्यमारोहतु श्वेति त्वदन्यः को ऽनुभाषते ॥ (२३।२)

dhiṣṇyamārohatu śveti tvadanyaḥ ko 'nubhāṣate ||

24.1२४.१

ततस्तमूचे नृपतिर्भक्तत्यागं कथं सहे । (२४।१)

tatastamūce nṛpatirbhaktatyāgaṃ kathaṃ sahe |

24.2२४.२

भक्तविद्वेषिणः स्वर्गे नृशंसस्य कुतो गतिः ॥ (२४।२)

bhaktavidveṣiṇaḥ svarge nṛśaṃsasya kuto gatiḥ ||

25.1२५.१

यद्यस्ति सुकृतं किंचिन्मम तेन सुरेश्वर । (२५।१)

yadyasti sukṛtaṃ kiṃcinmama tena sureśvara |

25.2२५.२

यातु स्वर्गं सदेहः स्वा नैनं त्यक्तुं समुत्सहे ॥ (२५।२)

yātu svargaṃ sadehaḥ svā nainaṃ tyaktuṃ samutsahe ||

26.1२६.१

स्त्रीवधेनैव सदृशं ब्रह्मस्वहरणेन च । (२६।१)

strīvadhenaiva sadṛśaṃ brahmasvaharaṇena ca |

26.2२६.२

सर्वपापात्मकं सन्तो भक्तत्यागं प्रचक्षते ॥ (२६।२)

sarvapāpātmakaṃ santo bhaktatyāgaṃ pracakṣate ||

27.1२७.१

इत्युक्ते धर्मराजेन धर्मस्त्यक्त्वा श्वविग्रहम् । (२७।१)

ityukte dharmarājena dharmastyaktvā śvavigraham |

27.2२७.२

तमूचे पुत्र तुष्टो ऽस्मि सद्वृत्तेन तवामुना ॥ (२७।२)

tamūce putra tuṣṭo 'smi sadvṛttena tavāmunā ||

28.1२८.१

दृष्टो ऽसि पाथसो हेतोः पुरा द्वैतवने मया । (२८।१)

dṛṣṭo 'si pāthaso hetoḥ purā dvaitavane mayā |

28.2२८.२

स्वस्ति ते व्रज भूपाल सशरीरः सुरालयम् ॥ (२८।२)

svasti te vraja bhūpāla saśarīraḥ surālayam ||

29.1२९.१

इति पित्रा समादिष्टो विमानं विपुलप्रभम् । (२९।१)

iti pitrā samādiṣṭo vimānaṃ vipulaprabham |

29.2२९.२

आरुह्य पुण्यसोपानं विवेश सुरमन्दिरम् ॥ (२९।२)

āruhya puṇyasopānaṃ viveśa suramandiram ||

30.1३०.१

पूज्यमानः सुरैः सार्धं मुनिभिर्नारदादिभिः । (३०।१)

pūjyamānaḥ suraiḥ sārdhaṃ munibhirnāradādibhiḥ |

30.2३०.२

राजर्षितारकामध्ये स रराजांशुमानिव ॥ (३०।२)

rājarṣitārakāmadhye sa rarājāṃśumāniva ||

31.1३१.१

ततः स शक्रमवदद्भ्रातरो यत्र मे स्थिताः । (३१।१)

tataḥ sa śakramavadadbhrātaro yatra me sthitāḥ |

31.2३१.२

श्यामा च यत्र दयिता तत्र वासो ममेप्सितः ॥ (३१।२)

śyāmā ca yatra dayitā tatra vāso mamepsitaḥ ||

32.1३२.१

तमब्रवीत्सहस्राक्षो भावं मा मानुषं गमः । (३२।१)

tamabravītsahasrākṣo bhāvaṃ mā mānuṣaṃ gamaḥ |

32.2३२.२

राजर्षिभिर् अनासाद्यां प्राप्तो ऽसि गतिमुत्तमाम् ॥ (३२।२)

rājarṣibhir anāsādyāṃ prāpto 'si gatimuttamām ||

33.1३३.१

इत्युक्तो ऽप्यसकृद्यत्नाद्वज्रिणा धर्मनन्दनः । (३३।१)

ityukto 'pyasakṛdyatnādvajriṇā dharmanandanaḥ |

33.2३३.२

भ्रातॄनवाप्तुमिच्छामीत्यभाषत पुनः पुनः ॥ (३३।२)

bhrātṝnavāptumicchāmītyabhāṣata punaḥ punaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāMañj, 18

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit