नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । (१।१)

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ (१।२)

सुरव्रतं हतं श्रुत्वा धृतराष्ट्रो ऽतिदुःखितः । (२।१)

मुहुर्मुहुर्यशोराशिं तमशोचदरिंदमम् ॥ (२।२)

पुनः संग्राममालोक्य समायातो ऽथ संजयः । (३।१)

पृष्टो वैचित्रवीर्येण वीरसंहारमभ्यधात् ॥ (३।२)

ततो भीष्मे हते राजन्कुरवो भृशदुःखिताः । (४।१)

अब्धौ भग्ने प्रवहणे वणिजः पतिता इव ॥ (४।२)

वाञ्छितं समरे शर्म ददृशुः कर्णमागतम् । (५।१)

विक्रीताः परदेशेषु स्निग्धं बन्धुमिवापदि ॥ (५।२)

ततो दुर्योधनः शोकं संस्तम्भ्य धृतिसागरः । (६।१)

कर्णस्यानुमते चक्रे द्रोणं सेनासु नायकम् ॥ (६।२)

तेनाभिषिक्तो विधिवद्गुरुः सर्वधनुष्मताम् । (७।१)

स बभौ शक्तिमान्वीरो महासेन इवापरः ॥ (७।२)

वृद्धस्य स्वयशःशुभ्रं छत्त्रं तस्य व्यरोचत । (८।१)

दुग्धोदधेरिव श्रीमच्चन्द्रमण्डलमुद्यतम् ॥ (८।२)

आमुक्तहेमकवचः स दीप्तः किरणैर्बभौ । (९।१)

उपस्थितैः कृत्यकाले दिव्यास्त्रैरिव सेवितः ॥ (९।२)

प्रणेता सर्ववीराणां सदृशः प्राज्यतेजसा । (१०।१)

साक्षादिव धनुर्वेदः संहारस्यागमावधिः ॥ (१०।२)

रेजे रथेन रौक्मेन शोणाश्वेन पताकिना । (११।१)

संध्याजुषा निर्झरिणा मेरुणेव दिवाकरः ॥ (११।२)

विरराज रथे तस्य शातकौम्भः कमण्डलुः । (१२।१)

शौर्योष्मणा प्रतिगतः प्रताप इव पिण्डितः ॥ (१२।२)

आकर्णपलितः श्यामो धौरेयः सर्वधन्विनाम् । (१३।१)

ददौ वरं श्रिया जुष्टः स राज्ञा स्वयमर्थितः ॥ (१३।२)

जीवग्राहं समादाय राजानं ते युधिष्ठिरम् । (१४।१)

हते ऽर्जुने प्रदास्यामि पश्यतां सर्वभूभुजाम् ॥ (१४।२)

एतद्गुरुवचो राजा प्रतिगृह्य कृताञ्जलिः । (१५।१)

विश्राव्य निजसेनासु तूर्यनादोत्सवं व्यधात् ॥ (१५।२)

तच्च धर्मसुतो ज्ञात्वा सह गाण्डीवधन्वना । (१६।१)

क्रौञ्चव्यूहं समाधाय संनद्धो योद्धुमुद्ययौ ॥ (१६।२)

द्रोणेन शकटव्यूहे निर्मिते भृशसंहते । (१७।१)

अवर्तत महद्युद्धं वीराणां देहशातनम् ॥ (१७।२)

ततः सृञ्जयपाञ्चालमत्स्यसेनासु दुःसहाः । (१८।१)

शरीरहारिणः पेतुर् द्रोणनामाङ्किताः शराः ॥ (१८।२)

भिद्यमानेषु सैन्येषु निपतद्गजवाजिषु । (१९।१)

रक्तकल्लोलिनीवेगैर्नीतेषु स्यन्दनेष्वपि ॥ (१९।२)

युधिष्ठिरमुखान्वीरान्कोपाद्द्रोणमभिद्रुतान् । (२०।१)

अवारयन्सुसंरब्धान्द्रोणिकर्णकृपादयः ॥ (२०।२)

अभिमन्युरथाकृष्य रथात्केशेषु पौरवम् । (२१।१)

अपातयत्कृपाणेन पश्यतां सर्वधन्विनाम् ॥ (२१।२)

तत्कोपात् खड्गमादाय जयद्रथमुपागतम् । (२२।१)

शल्यं च विरथं वीरो विदधे बलिनां वरम् ॥ (२२।२)

ततः शल्यो गदापाणिः पद्भ्यां सौभद्रमाद्रवत् । (२३।१)

गदया वीरवारिन्या भीमश्च तमवारयत् ॥ (२३।२)

तयोः परस्पराघातकीर्णवह्निकणाकुलम् । (२४।१)

नृणां विमोहनं घोरं गदायुद्धमवर्तत ॥ (२४।२)

मण्डलानि चरन्तौ तौ समदाविव कुञ्जरौ । (२५।१)

अभिपत्य पदान्यष्टौ गदाभ्यां जघ्नतुर्मिथः ॥ (२५।२)

गाढप्रहारसंजातमूर्छाविह्वलमानसौ । (२६।१)

तौ दृष्ट्वा पतितौ वीराः संनिपेतुः प्रहारिणः ॥ (२६।२)

नीते मद्राधिपे तूर्णं रथेन कृतवर्मणा । (२७।१)

भीमसेनः समादाय कुरुसेनामदारयत् ॥ (२७।२)

कर्णसूनोरथ शरैर् दृषसेनस्य पाण्डवाः । (२८।१)

आकीर्णान्द्रौपदीपुत्रान्विलोक्य तमुपाद्रवन् ॥ (२८।२)

ततो रुक्मरथो द्रोणः स्वयं पाञ्चालवाहिनीम् । (२९।१)

प्रविश्य बाणैर्विदधे विप्रकीर्णां सहस्रधा ॥ (२९।२)

शिखण्डिसात्यकिमुखान्स विदार्य महारथान् । (३०।१)

युधिष्ठिरम् अभिप्रेक्षुः कुर्वन्नरपतिक्षयम् ॥ (३०।२)

युगंधरं व्याघ्रदत्तं सिंहसेनं च पार्थिवम् । (३१।१)

निनाय मृत्युसदनं शरैरशनिदारुणैः ॥ (३१।२)

तिष्ठ स्थितो ऽहं युध्यस्व हतो ऽसीति मुहुर्मुहुः । (३२।१)

द्रोणाग्रे युध्यमानानां भूभुजामभवद्रणः ॥ (३२।२)

द्रोणेन युध्यमानानां निशम्य श्वेतवाहनः । (३३।१)

कोलाहलं स्वसैन्यानां तूर्णं तं देशमाययौ ॥ (३३।२)

स निहत्यास्त्रजालेन वीरः कुरुवरूथिनीम् । (३४।१)

विदधे रक्ततटिनीमावर्तहृतकुञ्जराम् ॥ (३४।२)

ततो ऽवहारं सैन्यानां पार्थसायकपीडिताः । (३५।१)

याते ऽस्तं तिग्मकिरणे चक्रिरे कुरुपुंगवाः ॥ (३५।२)

द्रोणाभिषेकः प्रथमो युद्धदिवसश्च ॥ १ ॥निशायां संनिविष्टेषु शिबिरे सर्वराजसु । (३६।१)

लज्जमान इवाचार्यो दुर्योधनमभाषत ॥ (३६।२)

उक्तमेव मया राजन्रहितं सव्यसाचिना । (३७।१)

युधिष्ठिरं ग्रहीष्यामि दुर्जयो हि धनंजयः ॥ (३७।२)

इति ब्रुवाणे वैलक्ष्यादाचार्ये राजसंनिधौ । (३८।१)

त्रिगर्वराजः प्रोवाच कृतवैरः किरीटिना ॥ (३८।२)

वयं संशप्तकगणैर्मालवैस्तुण्डिलैस्तथा । (३९।१)

वीरैर्मद्रककाम्बोजललितैश्च प्रहारिभिः ॥ (३९।२)

रथायुतैस्त्रिभिः पार्थमाहूय पृथगास्थितः । (४०।१)

योत्स्यामहे सुप्रकृतैरिति सत्यं शपामहे ॥ (४०।२)

इत्युक्ते शपथं कृत्वा त्रिगर्ता वह्निसाक्षिणः । (४१।१)

प्रत्यूषे निर्ययुर्वीराः सुशर्मप्रमुखा नृपाः ॥ (४१।२)

ते तुरङ्गखरोद्धूतधूलिग्रस्तनभस्तलाः । (४२।१)

चक्रिरे फल्गुणाह्वानं नादैः प्रलयशंसिभिः ॥ (४२।२)

तान्व्यूहेनार्धचन्द्रेण समे देशे व्यवस्थितान् । (४३।१)

दृष्ट्वा पार्थस्तदाहूतो युधिष्ठिरमभाषत ॥ (४३।२)

अनुजानातु मामार्यस्त्रिगर्तानां वधं प्रति । (४४।१)

एते मामभिवाञ्छन्ति योद्धुं संघर्षशालिनः ॥ (४४।२)

अयं ते सत्यजिद्वीरः पाञ्चाल्यः प्रवरो रथः । (४५।१)

गोप्ता द्रोणाभिसरणे शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ (४५।२)

इत्युक्त्वा चण्डगाण्डीवघोषघण्टितदिक्तटः । (४६।१)

प्रलयाम्भोदसंरब्धस्तान्ययौ कपिकेतनः ॥ (४६।२)

ते ऽपि पाण्डवमायान्तं दृष्ट्वा प्रमदनिर्भराः । (४७।१)

फुल्लसालमिवादृश्यं चक्रुः क्षिप्रं शिलीमुखैः ॥ (४७।२)

ततः शौर्याम्बुधेः फेनमट्टहासं रणश्रियः । (४८।१)

दध्मौ धनंजयः शङ्खं कन्दं निजयशस्तरोः ॥ (४८।२)

तस्य शब्देन महता तत्सैन्यं भयकारिणा । (४९।१)

अभून्निवृत्तमातङ्गं स्तिमिताङ्गतुरङ्गमम् ॥ (४९।२)

अथ सायकजालेन जीवमत्स्यापहारिणा । (५०।१)

त्रिगर्तवाहिनीं पार्थः समन्तात्पर्यवारयत् ॥ (५०।२)

ततः संशप्तकगणोत्सृष्टैर् अविवरैः शरैः । (५१।१)

पिहिते भुवनाभोगे बभूवाकालशर्वरी ॥ (५१।२)

ततः प्रविदधे त्वाष्ट्रं महास्त्रं वज्रिनन्दनः । (५२।१)

येनार्जुनसहस्राणि ददृशुस्ते ससंभ्रमाः ॥ (५२।२)

जहाराकर्णकृष्टेन भल्लेन च महौजसः । (५३।१)

स्फुरन्मौलिप्रभाजालं शिरः कायात्सुधन्वनः ॥ (५३।२)

तत्प्रेषितां शस्त्रवृष्टिं पवनास्त्रेण हारिणा । (५४।१)

विधूय तच्छिरःपुञ्जैरदृश्यां विदधे महीम् ॥ (५४।२)

छिन्नच्छत्त्रध्वजरथं पतद्भुजभटाननम् । (५५।१)

त्रिगर्तकदनं पार्थो घोरमायोधनं व्यधात् ॥ (५५।२)

संशप्तकयुद्धम् ॥ २ ॥अस्मिन्क्षणे वैनतेयव्यूहे द्रोणेन निर्मिते । (५६।१)

व्यूहेन निर्मितार्धेन पाण्डुपुत्राः समुद्ययुः ॥ (५६।२)

ततः प्रवृत्ते संग्रामे क्षये चैव महीभुजाम् । (५७।१)

धृष्टद्युम्नप्रभृतयो द्रोणमुख्यानयोधयन् ॥ (५७।२)

रजोभिः पिहिते व्योम्नि दिक्षु रुद्धासु सायकैः । (५८।१)

अविभागममर्यादं घोरं युद्धमवर्तत ॥ (५८।२)

अभिद्रुते ततो द्रोणे धर्मराजजिघृक्षया । (५९।१)

घोरो हलहलाशब्दः सैन्यानामुदभूत्क्षणम् ॥ (५९।२)

कालाग्नितेजसं वीरं धौरेयं सर्वधन्विनाम् । (६०।१)

अवारयितुम् अभ्येत्य सत्यजित्सत्यविक्रमः ॥ (६०।२)

युध्यमानं ततो हत्वा वृकं राजसुतं गुरुः । (६१।१)

शरैः सत्यजितं चक्रे कीर्णांशुमिव भास्करम् ॥ (६१।२)

हेमनामाङ्कितैर्बाणैर्मुहूर्तादथ सत्यजित् । (६२।१)

दीप्तैरपूरयद्द्रोणं खद्योतैरिव पादपम् ॥ (६२।२)

ततः सत्यजितः कायादाचार्यः शौर्यशालिनः । (६३।१)

शिरो जहार भल्लेन चण्डताण्डवकुण्डलम् ॥ (६३।२)

निपातिते सत्यजिति प्रवरे सर्वधन्विनाम् । (६४।१)

विद्रुते धर्मतनये व्यदीर्यत वरूथिनी ॥ (६४।२)

सत्यजिद्वधः ॥ ३ ॥हृत्वानुजं विराटस्य शतानीकं प्रहारिणम् । (६५।१)

दृढसेनं क्षत्रदेवं वसुदानं च पार्थिवम् ॥ (६५।२)

निघ्नन्रुक्मरथश्चेदिमत्स्यपाञ्चालसृञ्जयान् । (६६।१)

विदधे रुधिरावर्तैः कृतान्तोद्यानवाहिनीम् ॥ (६६।२)

विद्रुते पाण्डवबले पीडिते द्रोणसायकैः । (६७।१)

कर्णदुर्योधनमुखा भारद्वाजमपूजयन् ॥ (६७।२)

पुनरावर्तिते सैन्ये भीमेन भुजशालिना । (६८।१)

संहताः पृथिवीपालाः कोपाद्द्रोणमुपाद्रवन् ॥ (६८।२)

ऋष्यवर्णैर्हयैर्भीमः सात्यकिः स्फाटिकप्रभैः । (६९।१)

पारावतप्रभैश्चाश्वैर्धृष्टद्युम्नश्चमूपतिः ॥ (६९।२)

नकुलः सहदेवश्च शुकतित्तिरिसप्रभैः । (७०।१)

अभिमन्युः पिशङ्गाभैः पाण्ड्यैश्च तुहिनप्रभैः । (७०।२)

दन्तप्रभैः कृष्णवालैः स्वयं राजा युधिष्ठिरः ॥ (७०।३)

अन्ये तु विविधच्छायैश्चित्रवर्माम्बरध्वजैः । (७१।१)

परिवार्य रणे द्रोणं चक्रुर्बाणमयं जगत् ॥ (७१।२)

मृदङ्गनादकौ राज्ञो ध्वजो नन्दोपनन्दकौ । (७२।१)

दिव्ययन्त्रेण विहितौ बभतुर्धर्मजन्मनः ॥ (७२।२)

धर्मानिलेन्द्राश्विनां च प्रतिमा द्रौपदीभुवाम् । (७३।१)

तुमुले युध्यमानानां रेजिरे काञ्चनोज्ज्वलाः ॥ (७३।२)

आवृतं द्रोणमालोक्य राजभिः क्रूरया धिया । (७४।१)

दुर्योधनादयो वीरान्भीममुख्यान्समापतन् ॥ (७४।२)

तेषु शल्यप्रधानेषु युधिष्ठिरपुरोगमैः । (७५।१)

द्वन्द्वयुद्धनिषक्तेषु समरोत्सवराजिषु ॥ (७५।२)

कृतबाहौ सुबाहौ च हते वीरे युयुत्सुना । (७६।१)

वङ्गराजे समातङ्गे भीमसेनेन पातिते ॥ (७६।२)

विद्रुते कौरवबले निहतेष्वभिमानिषु । (७७।१)

निरालोकेषु लोकेषु रजस्तिमिरमण्डलैः ॥ (७७।२)

प्रेरितो भगदत्तेन संवर्तकघनप्रभः । (७८।१)

सुप्रतीको मदोद्दामः पाण्डुसेनां व्यगाहत ॥ (७८।२)

दैत्यसंग्रामसाहाय्ये जम्भारिभवनस्थितः । (७९।१)

ऐरावणघटाबन्धः प्रमाणं यस्य वर्ष्मणः ॥ (७९।२)

शशिशुभ्रैर्नखैर् उद्याद् एकपात् स क्षणं बभौ । (८०।१)

स्वमहीपीडनरुषा दष्टः शेषशतैरिव ॥ (८०।२)

इतश्चन्द्रार्कमुख्यानां प्रभवः सर्वतेजसाम् । (८१।१)

इति नक्षत्रमालाभिर् उदयाद्रिरिवाश्रितः ॥ (८१।२)

दिग्वारणरणावाप्तिं विना व्यर्थमिदं बलम् । (८२।१)

इतीव पृथुशूत्कारैर्निःशश्वास मदालसः ॥ (८२।२)

एता आयान्तु वैक्लव्यं मत्प्रतापोष्मणा दिशः । (८३।१)

इतीव कर्णतालाभ्यां मुहुर्मुहुरवीजयत् ॥ (८३।२)

चण्डीशडमरोच्चण्डडिण्डिमध्वाननिःस्वनैः । (८४।१)

हेलयोन्मीलयन्किंचिल्लोचने प्रचचाल सः ॥ (८४।२)

भगदत्तास्त्रनिष्कृत्तवीरवक्त्राञ्चितां महीम् । (८५।१)

गत्वा पदे पदे पश्यन्सस्मार कमलाकरान् ॥ (८५।२)

स वाहिनीं पाण्डवानां प्रविश्य निबिडं गजः । (८६।१)

गजवाजिरथान् पिंषन् वसाकर्दमिनीं व्यधात् ॥ (८६।२)

मृद्यमानाः करीन्द्रेण ताः सेनाः कौरवद्विषाम् । (८७।१)

संकोचमापुः सहसा दर्पेणेव विभूतयः ॥ (८७।२)

तेन मन्दरतुल्येन गजेनानीकवारिधेः । (८८।१)

समाक्रान्तस्य निस्त्रिंशकालकूटच्छटा बभुः ॥ (८८।२)

कुण्डलीकृतशुण्डाग्रः सो ऽभ्यधावद्वृकोदरम् । (८९।१)

आकृष्टं पाशहस्तेन येन तं मेनिरे जनाः ॥ (८९।२)

संशये पतितं भीमं दृष्ट्वा तूर्णं युधिष्ठिरः । (९०।१)

सह सर्वैर्महीपालैर्भगदत्तं समभ्यधात् ॥ (९०।२)

स तैः परिवृतो वीरैर्हत्वा दाशार्णभूपतिम् । (९१।१)

उन्ममाथ रथं वेगात्सुप्रतीकेन सात्यकेः ॥ (९१।२)

तस्य शीकरिणा घोरशीत्कृतेनाथ दन्तिनः । (९२।१)

भीमसेनमुखा दूरं जह्रुस्त्रस्तास्तुरङ्गमान् ॥ (९२।२)

सा सेना भगदत्तेन कुञ्जरस्थेन पीडिता । (९३।१)

जनता कुनृपेणेव न लेभे शरणं क्वचित् ॥ (९३।२)

गजानां पत्यमानानां रथानां स्फुटतामपि । (९४।१)

हाहाकारैश्च भीतानां निःस्वनस्तुमुलो ऽभवत् ॥ (९४।२)

स्वेषामाक्रन्दमाकर्ण्य वज्रास्त्रेणेन्द्रनन्दनः । (९५।१)

त्रिगर्तान्सानुगान्हत्वा भगदत्तमथापतत् ॥ (९५।२)

दृष्ट्वा गाण्डीवधन्वानं तार्क्ष्यवत् तूर्णमागतम् । (९६।१)

प्रेरितो भगदत्तेन क्रुद्धो ऽधावद्द्विपाधिपः ॥ (९६।२)

तमन्तकमिवायान्तमपसव्येन केशवः । (९७।१)

रथेन मोघसंरम्भं कृत्वा पुनरभूत्पुरः ॥ (९७।२)

विद्ध्वा शरसहस्रेण पार्थं प्राग्ज्योतिषेश्वरः । (९८।१)

नारायणास्त्रमसृजत्तच्च जग्राह केशवः ॥ (९८।२)

अर्जुनं रक्षतस्तूर्णं तदस्त्रं कैटभद्विषः । (९९।१)

निषक्तं वक्षसि प्राप हेमस्रग्दामविभ्रमम् ॥ (९९।२)

तस्मिन्विफलतां याते महास्त्रे दीप्ततेजसि । (१००।१)

वैलक्ष्यादर्जुनः कृष्णमुवाचास्फालयन्धनुः ॥ (१००।२)

नूनं युद्धेष्वयोग्यो ऽहं येनास्त्रं धृतवानसि । (१०१।१)

श्रुत्वैतदवदत्पार्थं मानयन्गरुडध्वजः ॥ (१०१।२)

चतुर्मूर्तिभृता पूर्वं पृथिवीवचसा मया । (१०२।१)

वितीर्णं नरकायैतन्निजास्त्रं भूमिसूनवे ॥ (१०२।२)

अमोघमाप्तवांस्तस्माद् दैत्यात्सो ऽसौ नराधिपः । (१०३।१)

गृहीतं तन्मया दिव्यं जह्येनमधुना नृपम् ॥ (१०३।२)

उक्ते जनार्दनेनेति सव्यसाची सकुञ्जरम् । (१०४।१)

ऊर्ध्ववक्त्रैः शरैः क्षिप्रं भगदत्तमपूरयत् ॥ (१०४।२)

गिरिवर्ष्मगजारूढो बाणैः प्राग्ज्योतिषेश्वरः । (१०५।१)

अदूरविद्रुतामर्त्यविमानम् अकरोन्नभः ॥ (१०५।२)

ततः कर्णान्तकृष्टेन कुम्भयोः कुञ्जरेश्वरम् । (१०६।१)

आपुच्छगामिना पार्थो नाराचेनाकुलं व्यधात् ॥ (१०६।२)

स फल्गुणेषुनिर्भिन्नः पतन् द्विरदभूधरः । (१०७।१)

जघान महतीं सेनां पतिताः पातयन्ति यत् ॥ (१०७।२)

क्रुद्धस्ततो ऽर्धचन्द्रेण हृदि विद्धः किरीटिना । (१०८।१)

मुक्ताङ्कुशधनुर्बाणो भगदत्तो ऽभवद्व्यसुः ॥ (१०८।२)

भगदत्तवधः ॥ ४ ॥तस्मिन्निपतिते वीरे ककुदे सर्वभूभुजाम् । (१०९।१)

विजये कुरुसेनानामाशाबन्धः श्लथो ऽभवत् ॥ (१०९।२)

विद्रुते कौरवानीके सौबलौ वृषकाचलौ । (११०।१)

गान्धारौ धन्विनां धुर्यौ धनंजयमयुध्यताम् ॥ (११०।२)

तौ बाणवर्षिणौ पार्थशरेणैकेन संहतौ । (१११।१)

स्यूतावपातयत्प्रीत्या यातो भारुण्डतामिव ॥ (१११।२)

वृषभकाचलवधः ॥ ५ ॥अनुजौ निहतौ दृष्ट्वा शकुनिः कोपकम्पितः । (११२।१)

कल्पयन्विपुलां मायां सव्यसाचिनामाद्रवत् ॥ (११२।२)

अस्त्रैश्च क्रूरसत्वैश्च तमोभिश्चाभितो वृतः । (११३।१)

नाकम्पत रणे पार्थस्तस्य मायाशतैरपि ॥ (११३।२)

सौरेणास्त्रेण तन्मायां छित्त्वा कातरमोहिनीम् । (११४।१)

प्राहिणोत्सायकान्येन शकुनिः प्रययौ भयात् ॥ (११४।२)

याते ऽर्जुनमयं लोकं मन्यमाने ऽथ सौबले । (११५।१)

न लेभे शरणं त्रासाद्विद्रुता कुरुवाहिनी ॥ (११५।२)

ततो द्रोणः सहानीकैर्युधिष्ठिरजिघृक्षया । (११६।१)

हरन्वक्त्राणि वीराणां पाञ्चालान्समुपाद्रवत् ॥ (११६।२)

वध्यमानेष्वनीकेषु शोणाश्वेन सहस्रशः । (११७।१)

रक्तासवमदेनेव चकम्पे वसुधावधूः ॥ (११७।२)

तूर्णं प्रहरत द्रोणं तूर्णं रक्षत संगरे । (११८।१)

पाण्डवानां परेषां च बभूवेति महाध्वनिः ॥ (११८।२)

पाञ्चालेष्वथ भग्नेषु सृञ्जयेषु च सर्वतः । (११९।१)

अयोधयत्कुरुचमूं नीलो माहिष्मतीपतिः ॥ (११९।२)

तं दहन्तमनीकानि दिव्यास्त्रैर्वह्नितेजसम् । (१२०।१)

प्रत्युद्ययौ धैर्यनिधिर् द्रौणिरेको धनुर्धरः ॥ (१२०।२)

आचार्यसूनुस्तस्याथ वज्रसारेषुवर्षिणः । (१२१।१)

छत्त्रं ध्वजं कार्मुकं च भल्लैश्चिछेद निर्व्यथः ॥ (१२१।२)

अवरुह्य रथात्तूर्णं नीलश्चित्रपराक्रमः । (१२२।१)

कृपाणेन शिरो हर्तुं द्रौणेः श्येन इवापतत् ॥ (१२२।२)

भारद्वाजसुतस्तस्य भल्लेनोज्ज्वलकुण्डलम् । (१२३।१)

कान्तं शिरो ऽहरत्तारायुगयुक्तमिवोडुपम् ॥ (१२३।२)

नीलवधः ॥ ६ ॥नीले हते पाण्डवानां भग्ने सुभटमण्डले । (१२४।१)

हत्वा संशप्तकान्पार्थो जवार्तां भुवमाययौ ॥ (१२४।२)

भीमफल्गुणसौभद्रमत्स्यचैद्यमुखैस्ततः । (१२५।१)

भिद्यमाने परानीके निःस्वनस्तुमुलो ऽभवत् ॥ (१२५।२)

ततः कर्णप्रभृतिभिस्तेषां समरशालिनाम् । (१२६।१)

घोरो बभूव संमर्दः सर्वलोकभयंकरः ॥ (१२६।२)

निर्मर्यादे रणे तस्मिन् रुधिरावर्तदुस्तरे । (१२७।१)

भिन्नां कुरुचमूं दृष्ट्वा कर्णः पार्थमयोधयत् ॥ (१२७।२)

सो ऽर्जुनं पावकास्त्रेण सात्यकिप्रमुखांस्तथा । (१२८।१)

चकार घोरदिग्दाहपिङ्गलानिव भूधरान् ॥ (१२८।२)

ततो धनंजयमुखा हत्वास्त्रैरस्त्रमुत्कटम् । (१२९।१)

कर्णं शरशतैश्चक्रुर्घनवेत्रवनोपमम् ॥ (१२९।२)

शत्रुंजयं विपाटं च वीरं चावरजं शरैः । (१३०।१)

कर्णानुजान्यमपुरं प्राहिणोत्कपिकेतनः ॥ (१३०।२)

कर्णानुजवधः ॥ ७ ॥अथ द्रोणमुखाः सर्वे कौरवाणां महारथाः । (१३१।१)

कर्णपार्श्वं समाजग्मुर्दीप्तास्त्रग्रामदुःसहाः ॥ (१३१।२)

ते सात्यकिप्रभृतिभिः संसक्ता धन्विनां वराः । (१३२।१)

चक्रिरे समरं घोरं गजवाजिरथक्षयम् ॥ (१३२।२)

ततो ऽर्जुनशरासारैर् भिन्नेषु भुजशालिषु । (१३३।१)

वासरान्ते न्यवर्तन्त पार्थिवा भृशपीडिताः ॥ (१३३।२)

द्वीतीयो युद्धदिवसः ॥ ८ ॥ततः प्रातः समभ्येत्य गुरुं दुर्योधनो ऽब्रवीत् । (१३४।१)

कर्णयन् भृशसंतप्तः पाण्डवानां पराक्रमम् ॥ (१३४।२)

अहो नु पुण्यहीनस्य भवतापि प्रतिश्रुतः । (१३५।१)

वीरो निष्फलतां यातो धर्मजग्रहणे मम ॥ (१३५।२)

शक्तिमन्तः प्रणयिनामभिजाता यशस्विनः । (१३६।१)

वृथा मनोरथं कर्तुं शिक्षिता न भवद्विधाः ॥ (१३६।२)

श्रुत्वा सुयोधनेनोक्तं जगाद कलशोद्भवः । (१३७।१)

दुर्ग्राह्यः पाण्डवो राजन्गुप्तो गाण्डीवधन्वना ॥ (१३७।२)

तथाप्यद्य करोम्येष यथाशक्ति हितं तव । (१३८।१)

संशप्तकाः पुनर्यान्तु रथादाकृष्य फल्गुणम् ॥ (१३८।२)

आचार्येणेति गदिते संशप्तकगणाः पुनः । (१३९।१)

समाहूयार्जुनं निन्युर्दक्षिणाशां युयुत्सवः ॥ (१३९।२)

रामशिष्यस्ततो द्रोणः क्षत्रियक्षयदीक्षितः । (१४०।१)

संसारचक्रदुर्भेद्यं चक्रव्यूहं विनिर्ममे ॥ (१४०।२)

अरीणामयुते तस्मिन्राजपुत्रायुतं बभौ । (१४१।१)

व्योमनिर्झरिणीस्वच्छपताकालंकृतैर्भुजैः ॥ (१४१।२)

नाभिमन्ये स्वयं श्रीमान्राजा तस्थौ सुयोधनः । (१४२।१)

गजानीकेन महता वृतः सर्वैर्महारथैः ॥ (१४२।२)

जयद्रथेन सहितो द्रोणो व्यूहमुखो ऽभवत् । (१४३।१)

त्रिंशता त्रिदशाकरैस्तथा दुर्योधनानुजैः ॥ (१४३।२)

तदपारं बलं दृष्ट्वा व्यूहं विक्रमशालिभिः । (१४४।१)

द्रोणनिर्दारितानीकः प्रदध्यौ धर्मनन्दनः ॥ (१४४।२)

स सौभद्रं रणे मत्वा कंसारिसमविक्रमम् । (१४५।१)

बभाषे संनिधौ राज्ञां त्रैलोक्यविजयक्षमम् ॥ (१४५।२)

अभिमन्यो तव पिता यातः संशप्तकान्प्रति । (१४६।१)

तद्वोढुर्महसि धुरं त्वमिमां तद्गुणाधिकः ॥ (१४६।२)

कृष्णो ऽर्जुनो रौक्मिणेयस्त्वं वा वज्रिपराक्रमः । (१४७।१)

प्रगल्भः पञ्चमो नास्ति चक्रव्यूहविभेदिने ॥ (१४७।२)

श्रुत्वैतदूचे सौभद्रः प्रहर्षोत्फुल्ललोचनः । (१४८।१)

एष व्यूहं विदार्याद्य प्रविशामि त्वदाज्ञया ॥ (१४८।२)

निर्गन्तुमनभिज्ञं मामनुयान्तु महारथाः । (१४९।१)

उक्ते ऽर्जुनसुतेनेति युधिष्ठिरमुखैर्नृपैः ॥ (१४९।२)

तथेत्यभिहिते सूतं सौभद्रः समचोदयत् । (१५०।१)

स मुक्तशैशवो वीरः केसरीव त्रिहायनः ॥ (१५०।२)

मन्यमानो रणमुखे वराकं सर्वराजकम् । (१५१।१)

कान्तः कनकसंनाहो बद्धखड्गो विभूषितः ॥ (१५१।२)

कौतुकात्क्ष्मामिवायातो वीरः सुरकुमारकः । (१५२।१)

अकठोरतराकारो वीरो जरठविक्रमः ॥ (१५२।२)

द्रोणानीकं शरैश्चक्रे क्षुभिताम्भोधिविभ्रमम् । (१५३।१)

ततः प्रवृत्ते समरे महतामपि मोहने ॥ (१५३।२)

विदार्य व्यूहमविशत्सौभद्रस्तीक्ष्णविक्रमः । (१५४।१)

लाघवे सौष्ठवे चित्रे यातमेकमनेकताम् ॥ (१५४।२)

दृष्ट्वा प्रविष्टं तं सर्वे कुरुवीराः समाद्रवन् । (१५५।१)

अयं गृहीतो यातो ऽयं हतो ऽयं हन्त्ययं बहून् ॥ (१५५।२)

इति राज्ञां निनादो ऽभूद् अभिमन्युरथं प्रति । (१५६।१)

सरत्नमुकुटैः शीर्षैः सप्रासासिशरैः करैः ॥ (१५६।२)

सहेमकवचैः कायैः सकेयूराङ्गदैर्भुजैः । (१५७।१)

तुरङ्गैः कृत्तसारङ्गैर्भिन्नकुम्भैश्च कुम्भिभिः ॥ (१५७।२)

निपतद्भिरविश्रान्तश्छन्नां चक्रे स मेदिनीम् । (१५८।१)

वध्यमानं बलं दृष्ट्वा सौभद्रेण प्रहारिणा ॥ (१५८।२)

तमाद्रवन्ससंरब्धाः द्रौणिकर्णकृपादयः । (१५९।१)

तान्बाणवर्षिणो वीरान्विधाय विमुखाञ्शरैः ॥ (१५९।२)

शिरो जहार भल्लेन सौभद्रो ऽश्मकभूपतेः । (१६०।१)

भग्ने ततः कुरुबले द्रोणकर्णकृपाः पुनः ॥ (१६०।२)

द्रौणिहार्दिक्यगान्धारशरशल्यबृहद्बलाः । (१६१।१)

भूरिभूरिश्रवश्चित्रदुःशासनसुयोधनाः ॥ (१६१।२)

अन्ये चाभ्येत्य भूपालाः सायकैस्तमवाकिरन् । (१६२।१)

क्षिप्रैः शिलीमुखैस्तेषां संछन्नो ऽर्जुननन्दनः ॥ (१६२।२)

वसन्तसमये कान्तः कर्णिकार इवाबभौ । (१६३।१)

तस्य पार्थकुमारस्य कुमारस्येव दानवाः ॥ (१६३।२)

शक्त्या शक्तिमतो युद्धे निर्जितास्ते प्रदुद्रुवुः । (१६४।१)

मद्रराजानुजं हत्वा स तूर्णं भीमविक्रमम् ॥ (१६४।२)

कर्णस्य भ्रातरं शूरं जघान घनगर्जितम् । (१६५।१)

क्रमेणैकैकशो जित्वा संहतांश्च पुनः पुनः ॥ (१६५।२)

कर्णदुःशासनमुखान्स चक्रे भूभुजां क्षयम् । (१६६।१)

परसैन्यान्तरस्थस्य दिक्षु सर्वासु भूमिपाः ॥ (१६६।२)

हेमचापसहस्राणि ददृशुस्तस्य लाघवात् । (१६७।१)

गजवाजिरथानीके दारिते तेन पत्त्रिभिः ॥ (१६७।२)

चामरोष्णीषहासाङ्का प्रससर्पास्रवाहिनी । (१६८।१)

उत्थितेषु कबन्धेषु भग्ने सुभटमण्डले ॥ (१६८।२)

दध्मौ पार्थसुतः शङ्खं दिशः शकलयन् इव । (१६९।१)

अत्रान्तरे पाण्डुसुतान्प्रवेष्टुं व्यूहमुद्यतान् ॥ (१६९।२)

अवारयद्भर्गवराद्दृप्तो राजा जयद्रथः । (१७०।१)

स कृष्णाहरणे पूर्वं विजितस्तैर्महेश्वरात् ॥ (१७०।२)

वरं तपः कृशो लेभे तज्जयं फल्गुणं विना । (१७१।१)

स बभौ पाण्डुतनयान्वारयन्सपदानुगान् ॥ (१७१।२)

वेलाचल इवोद्धूतान्वारिवेगान्महोदधेः । (१७२।१)

हैमं वराहं बिभ्राणो ध्वजे वैश्वानरप्रभम् ॥ (१७२।२)

ददाह पाण्डवचमूं सैन्धवो रुद्रतेजसा । (१७३।१)

तेनैकेन निरुद्धेषु प्रसभं पाण्डुसूनुषु ॥ (१७३।२)

अभिमन्युर्विशन्राज्ञामुच्चकर्त शिरोवनम् । (१७४।१)

वृषसेनं स विद्राव्य वीरो वैकर्तनात्मजम् ॥ (१७४।२)

जहार लुलितोष्णीषं काम्बोजनृपतेः शिरः । (१७५।१)

तस्मिन्विमर्दे तुमुले दिक्षु रुद्धासु पांसुभिः ॥ (१७५।२)

असूच्यन्त महीपाला रत्नाभरणरश्मिभिः । (१७६।१)

ततो विजयदायादः केसरीव मदद्विपम् ॥ (१७६।२)

जग्राह सत्यश्रवसं राजानमतुलौजसम् । (१७७।१)

अभिमन्योर्वशं याते तस्मिन्भूमिभृतां वरे ॥ (१७७।२)

शल्यात्मजो रुक्मरथस्तं गर्जन्समुपाद्रवत् । (१७८।१)

स तेषां भ्रुकुटीधूमलक्ष्यकोपाग्निसंपदाम् ॥ (१७८।२)

गान्धर्वास्त्रेण सहसा विदधे कीर्तिशेषताम् । (१७९।१)

तेन तुल्यवयोवेशे राजपुत्रशते हते ॥ (१७९।२)

रम्भाकाण्डवने भग्ने प्रभिन्नेनेव दन्तिना । (१८०।१)

विद्रुते भूभुजां चक्रे भग्नमानः सुयोधनः ॥ (१८०।२)

निःशश्वास ह्रिया नम्रः सौभद्रशरदारितः । (१८१।१)

ततो दुर्योधनसुतो लक्ष्मणो लक्ष्मणोपमः ॥ (१८१।२)

अभिमन्युं समभ्येत्य प्राहिणोद्विशिखावलीम् । (१८२।१)

लक्ष्मीलताकिसलयं संभोगतरुकन्दरम् ॥ (१८२।२)

तं राजपुत्रं सौभद्रः क्षणं तुल्यमयोधयत् । (१८३।१)

तस्य मुक्तावलीतारापङ्क्तिसेवितमाननम् ॥ (१८३।२)

शशाङ्कमिव भल्लेन कण्ठमूलाज्जहार सः । (१८४।१)

कौरवेन्द्रस्ततः क्रुद्धः प्रिये पुत्रे निपातिते ॥ (१८४।२)

सौभद्रमाद्रवद्वीरः सह सर्वैर्महारथैः । (१८५।१)

नृपवैकर्तनद्रोणद्रौणिहार्दिक्यगौतमान् ॥ (१८५।२)

शरैर्विद्राव्य तरसा वृन्दारकमपातयत् । (१८६।१)

कोपादापततः सो ऽथ कोसलाधिपतेः शिरः ॥ (१८६।२)

बृहद्बलस्य चिछेद भल्लेनाकुलकुण्डलम् । (१८७।१)

ततः कर्णमभिद्रुत्य शरैरशनिदारुणैः ॥ (१८७।२)

निनाय संशयतुलां मृत्युदंष्ट्राङ्कुरैरिव । (१८८।१)

निपात्य कर्णसचिवान्राजपुत्रान्प्रहारिणः ॥ (१८८।२)

जघान मार्त्तिकं भोजं तथा कुञ्जरकेतनम् । (१८९।१)

दौःशासनिं ततः कृत्वा पृषत्केन पराङ्मुखम् ॥ (१८९।२)

विधाय विरथं शल्यं शरजालैरमोहयत् । (१९०।१)

शत्रुंजयं मेघवेगं चन्द्रकेतुं सुवर्चसम् ॥ (१९०।२)

सूर्यभासं च हत्वैतान्गान्धाराणां क्षयं व्यधात् । (१९१।१)

विद्राव्य भिन्नसर्वाङ्गं शकुनिं क्षतजोक्षितम् ॥ (१९१।२)

शिरःफलोच्चयं चक्रे राजचूतवनेषु सः । (१९२।१)

हेमपुङ्खेषुजालेन जनकस्पर्धयेव सः ॥ (१९२।२)

चकार कौरवानीकं ज्वलत्खाण्डवविभ्रमम् । (१९३।१)

स बभौ बिम्बितो राज्ञां खड्गेषु कवचेषु च ॥ (१९३।२)

एको विश्वक्षयायेव प्रयातो विश्वरूपताम् । (१९४।१)

तं दहन्तमनेकानि दृष्ट्वा शरशतार्चिषम् ॥ (१९४।२)

आचार्यमेत्य राधेयो गाढविद्धः समभ्यधात् । (१९५।१)

बालो ऽप्यबालचरितः काकुत्स्थम् अविक्रमः ॥ (१९५।२)

अशेषं क्षपयत्येष सैन्यं वज्रिसुतात्मजः । (१९६।१)

विधीयतामत्र नीतिर्दुर्जयो ऽयमुपेक्षितः ॥ (१९६।२)

त्वदधीना हि युद्धे ऽस्मिन्कौरवाणां जयश्रियः । (१९७।१)

श्रुत्वैतत्सस्मितो द्रोणः सूतपुत्रमभाषत ॥ (१९७।२)

सत्यं हिनस्ति पृतनां मुहूर्तेनार्जुनात्मजः । (१९८।१)

अस्य धैर्यममर्यादं दृष्ट्वा प्रौढं च विक्रमम् ॥ (१९८।२)

रोमाञ्चकञ्चुकः कायः कस्य नाम न जायते । (१९९।१)

सकार्मुको न शक्यो ऽयं सखड्गरथकङ्कटः ॥ (१९९।२)

सचक्रो वा रणे जेतुं भास्वरैस्त्रिदशैरपि । (२००।१)

तदस्य क्रियतां यत्नः सर्वायुधविनाशने ॥ (२००।२)

परचक्रान्तरस्थस्य युष्माभिर्यदि शक्यते । (२०१।१)

ततो द्रोणः समाभाष्य कर्णेन सहितो ययौ ॥ (२०१।२)

सौभद्रं द्रावितानीकं सह सर्वैर्महारथैः । (२०२।१)

स तानापततो वीरान्मण्डलीकृतकार्मुकः ॥ (२०२।२)

शरैश्चकार विमुखान्नदीवेगानिवाचलः । (२०३।१)

ततश्चिछेद पार्श्वेन कर्णस्तस्यानतं धनुः ॥ (२०३।२)

रथं जघान हार्दिक्यः सारथिं तस्य गौतमः । (२०४।१)

विरथं छिन्नधन्वानं द्रोणमुख्यास्तमाद्रवन् ॥ (२०४।२)

स दीप्तं खड्गमादाय चर्म चानेकतारकम् । (२०५।१)

मण्डलानि चरन्वीरो दुर्लक्ष्यः समपद्यत ॥ (२०५।२)

चरन्तं व्योम्नि बाहुल्यात्सहस्रांशुमिवाभितः । (२०६।१)

पतितं मेनिरे मूर्ध्नि तुल्यं सर्वे महारथाः ॥ (२०६।२)

प्रहारिणः क्षुरप्रेण द्रोणस्तस्याकरोद्द्विधा । (२०७।१)

खड्गं भिन्नेभकुम्भाग्रसक्तमौक्तिकदन्तुरम् ॥ (२०७।२)

छिन्नखड्गः समादाय चक्रं विक्रमलाञ्छनः । (२०८।१)

स चक्रे राजचक्राणां क्षयं चक्रायुधभ्रमम् ॥ (२०८।२)

ततस्ते संहताः सर्वे द्रोणमुख्या महारथाः । (२०९।१)

तच्चक्रं तिलशश्चक्रुः शरैः संहारशङ्किताः ॥ (२०९।२)

हेमाङ्गदगदापाणिः सो ऽथ भीम इवापरः । (२१०।१)

सुबलस्यात्मजं वीरं कालिकेयं जघान सः ॥ (२१०।२)

गान्धारराजपुत्राणां स हत्वा सप्तसप्ततिम् । (२११।१)

नृपान्ब्रह्मवसातीयान्गदयापातयद्दश ॥ (२११।२)

निष्पिष्टकेकयरथो गजानीकं चकार सः । (२१२।१)

वज्रपातविनिर्भिन्नशैलमण्डलसंनिभम् ॥ (२१२।२)

रथं दौःशासनेः साश्वं स निष्पिष्य ससारथिम् । (२१३।१)

गदया गजघातिन्या गदापाणिं तमाद्रवत् ॥ (२१३।२)

मण्डलानि चरन्तौ तावन्योन्यमभिजघ्नतुः । (२१४।१)

गदाभ्यां भीषणाघातजातवह्निकणाकुलौ ॥ (२१४।२)

गुरुप्रहाराभिहतौ पेततुस्तौ महाभुजौ । (२१५।१)

सौभद्रं पतितं दूराद्बाणैर्जघ्नुर्महारथाः ॥ (२१५।२)

सायकाञ्चितसर्वाङ्गं विकीर्णाकुलकुन्तलम् । (२१६।१)

दौःशासनिस्तमुत्थाय गदया मूर्ध्न्यताडयत् ॥ (२१६।२)

तस्मिन्निपतिते वीरे बालचूत इवानिलैः । (२१७।१)

वीतशोभमभूत्सर्वं जगदुद्यानमाकुलम् ॥ (२१७।२)

प्रशान्तमपि तं दृष्ट्वा क्षत्रवेणुवनानलम् । (२१८।१)

पुनरुत्तिष्ठतीत्यासीद्भूभुजां हृदयभ्रमः ॥ (२१८।२)

तं दृष्ट्वा चन्द्रवदनं कुमारं भूमिपातितम् । (२१९।१)

व्योमगा मुमुचुर्बाष्पं सुरविद्याधराङ्गनाः ॥ (२१९।२)

बालो लूनधनुष्स्वण्डः श्रान्तो विहतवाहनः । (२२०।१)

हतो महारथैः सर्वैरित्यभूद्दिवि निस्वनः ॥ (२२०।२)

ततः प्रहृष्टैः कुरुभिर्लब्धलक्ष्यैः समन्ततः । (२२१।१)

गर्जद्भिर्निर्जिताः सेना दुद्रुवुर्धर्मनन्दनम् ॥ (२२१।२)

तृतीये दिने ऽभिमन्युवधः ॥ ९ ॥सहस्रपत्त्रनयने सौभद्रे युधि पातिते । (२२२।१)

शोकार्त इव रक्तांशुः पपातास्ताद्रिकन्दरात् ॥ (२२२।२)

ततो युधिष्ठिरमुखाः संमुखं हतमाहवे । (२२३।१)

अशोच्यं शुशुचुः स्नेहाज्जम्भारितनयात्मजम् ॥ (२२३।२)

समाययौ ततो जिष्णुः शिबिरं विमना इव । (२२४।१)

प्रायः पूर्वं मनांस्येव कथयन्ति शुभाशुभम् ॥ (२२४।२)

स निजं सैन्यमालोक्य ध्वस्तच्छायमधोमुखम् । (२२५।१)

भ्रातॄंश्च विषनाराचनिर्भिन्नानिव मर्मसु ॥ (२२५।२)

दिवसप्रोषितं पुत्रं द्रष्टुमुत्कण्ठिताशयः । (२२६।१)

मूकीभूतानिव शुचा तानपृच्छत्ससंभ्रमः ॥ (२२६।२)

कच्चिन्न द्रोणविहितं चक्रव्यूहं ममात्मजः । (२२७।१)

प्रविष्टो निधनं नीतः कुरुभिः कूटयोधिभिः ॥ (२२७।२)

प्रवेशं शिक्षितो व्यूहे मया बालो न निर्गमम् । (२२८।१)

ध्रुवं स निहतः पापैर्वीरो राजीवलोचनः ॥ (२२८।२)

उक्त्वेति शोकदहनक्वाथ्यमानो धनंजयः । (२२९।१)

श्रुत्वा तनयवृत्तान्तं मोहात्स्थाणुरिवाभवत् । (२२९।२)

यशोमयीं प्रविष्टो ऽसौ वीरः कल्पस्थिरां तनुम् ॥ (२२९।३)

इत्युच्यमानः कृष्णेन लब्धसंज्ञो जगाद सः । (२३०।१)

अहो नु नाभवत्कश्चिन्मत्पुत्रं यो ऽरिमध्यगम् ॥ (२३०।२)

ररक्ष मध्ये युष्माकं मिथ्याशस्त्रपरिग्रहः । (२३१।१)

तं समग्रगुणारामं तनयं रामविक्रमम् ॥ (२३१।२)

द्रक्ष्यामि क्व पुनः कान्तं स्वप्नलब्धमिवेप्सितम् । (२३२।१)

व्यक्तं रिपुभिराकीर्णः पतन्सस्मार मां सुतः ॥ (२३२।२)

स्वस्रीयः केशव त्वां वा लुप्तधैर्यो ऽथवा न सः । (२३३।१)

हता सुभद्रा रहिता पुत्रेणामृतवर्षिणा ॥ (२३३।२)

सर्वातिशयलावण्यगुणविक्रमशालिना । (२३४।१)

मन्ये तं मन्यते कान्तं तारापतिनिभाननम् ॥ (२३४।२)

नवं मन्मथमायातं दिवि देववधूजनः । (२३५।१)

परिष्वजस्व हा पुत्र क्व यातो ऽसि विहाय माम् ॥ (२३५।२)

इत्युक्त्वा मूलनिर्लूनो भुवि ताल इवापतत् । (२३६।१)

प्रतिलभ्य पुनः संज्ञां श्रुत्वा हेतुं जयद्रथम् ॥ (२३६।२)

सुतक्षयप्रकोपाग्निपीतशोकार्णवो ऽवदत् । (२३७।१)

हन्ताहं सैन्धवं पापं त्रिदशैरपि रक्षितम् ॥ (२३७।२)

अनस्तगे तिग्मकरे पश्यतां सर्वभूभुजाम् । (२३८।१)

ये चरन्ति गुरुद्रोहं साधून्परिवदन्ति ये ॥ (२३८।२)

विश्वस्तान्घ्नन्ति ये स्वैरं निक्षेपं भक्षयन्ति ये । (२३९।१)

निन्दन्ति ये स्त्रियं भुक्त्वा ये च शास्त्रार्थवर्जिताः ॥ (२३९।२)

आचरन्ति निषिद्धं ये विहितं च त्यजन्ति ये । (२४०।१)

लोकान् व्रजेयं तत्तुल्यान्हन्यां यदि न तं युधि ॥ (२४०।२)

असमाप्ते ऽह्नि निखिले न हतश्चेज्जयद्रथः । (२४१।१)

तत्प्रवेक्ष्यामि दहनं दूषणानृतशान्तये ॥ (२४१।२)

भुवि वा दिवि पाताले मेरुमन्दरकन्दरे । (२४२।१)

अपि स्थितं तं मद्बाणा दारयिष्यन्त्यवारिताः ॥ (२४२।२)

इत्युक्त्वा कोपताम्राक्षः समं कालियविद्विषा । (२४३।१)

दध्मौ शङ्खं मही येन चकम्पे सकुलाचला ॥ (२४३।२)

अर्जुनप्रतिज्ञा ॥ १० ॥अस्मिन् अवसरे चारैर्विज्ञायार्जुनभाषितम् । (२४४।१)

भीतो दुर्योधनायैत्य सैन्धवस्तन्न्यवेदयत् ॥ (२४४।२)

कौरवस्तं समादाय द्रोणमभ्येत्य सानुगः । (२४५।१)

प्रतिज्ञामवदद्घोरां सैन्धवे सव्यसाचिनः ॥ (२४५।२)

जयद्रथो वदत्येष दिनमेकमलक्षितः । (२४६।१)

गच्छामि पार्थिवाः सर्वे मां वा रक्षन्तु संहताः ॥ (२४६।२)

इति दुर्योधनेनोक्ते भारद्वाजस्तमब्रवीत् । (२४७।१)

श्वः कर्तास्मि महाव्यूहं दुर्भेद्यं त्रिदशैरपि ॥ (२४७।२)

अहं धनंजयं वीरं वारयिष्यामि सायकैः । (२४८।१)

सैन्धवार्थिनमायान्तं वेलाशैल इवोदधिम् ॥ (२४८।२)

उक्ते शोणहयेनेति प्रहृष्टाः कुरुपुंगवाः । (२४९।१)

हतं पार्थममन्यन्त प्रतिज्ञाभङ्गवह्निना ॥ (२४९।२)

अधुनैवाखिलां सेनामेकः क्रुद्धो विनाशयेत् । (२५०।१)

रात्रावित्यर्जुनभयात्कुरवस्तस्थुरुत्थिताः ॥ (२५०।२)

अत्रान्तरे पुत्रशोकव्यथाताप्रलापिनीम् । (२५१।१)

सुभद्रां याज्ञसेनीं च शौरिः सान्त्वयितुं ययौ ॥ (२५१।२)

आश्वासिता केशवेन सुभद्रा बाष्पगद्गदम् । (२५२।१)

विललाप मुहुः कण्ठे स्नुषामालम्ब्य मूर्छिताम् ॥ (२५२।२)

हा पुत्र नयनानन्द मन्दिरामृतदीधिते । (२५३।१)

क्व नु ते पद्मपत्त्राक्षं द्रक्ष्यामि वदनं पुनः ॥ (२५३।२)

इयं ते मत्स्यदुहिता नवोढा महिषी प्रिया । (२५४।१)

मर्तुमाहितसंकल्पा रक्ष्यते गर्भगौरवात् ॥ (२५४।२)

नाथे पितरि कृष्णे च भीमे च बलिनां वरे । (२५५।१)

रणे रेणुभिराकीर्णः शेषे कथमनाथवत् ॥ (२५५।२)

ब्रह्मण्यानां वदान्यानां यज्वनां पुण्यकर्मिणाम् । (२५६।१)

सदाचारव्रतजुषां गतिमाप्नुहि पुत्रक ॥ (२५६।२)

इति प्रलापमुखरां तां समाश्वास्य माधवः । (२५७।१)

तूर्णं गाण्डीवधन्वानं वीतनिद्रमुपाययौ ॥ (२५७।२)

कृष्णाज्ञया जपपरो विधिवत्परिकल्पिते । (२५८।१)

पवित्रे शयने निद्रां लेभे शक्रसुतस्ततः ॥ (२५८।२)

सो ऽपश्यद्व्योमगः स्वप्ने विष्णुना सह संयुतः । (२५९।१)

दिव्यपर्वतमारूढो देवं चन्द्रार्धशेखरम् ॥ (२५९।२)

तं गोविन्दसखो दृष्ट्वा प्रणम्य रचिताञ्जलिः । (२६०।१)

भक्त्या तुष्टाव वरदं वरेण्यं हर्षनिर्भरः ॥ (२६०।२)

नमो भवाय भुवनप्रभवाप्यायकारिणे । (२६१।१)

नमः शर्वाय निःशेषदुष्कर्मविषहारिणे ॥ (२६१।२)

नमो रुद्राय दैत्येन्द्रद्रावितेन्द्रभयच्छिदे । (२६२।१)

नमः शिवाय भीमाय श्रीकण्ठाय कपालिने ॥ (२६२।२)

उग्राय श्रेयसां धाम्ने वामार्धायोर्ध्वरेतसे । (२६३।१)

व्यालाकुलाय सेव्याय निष्कलाय कलाभृते ॥ (२६३।२)

त्रिगुणाय त्रिनेत्राय त्र्यम्बकाय त्रिमूर्तये । (२६४।१)

संकल्पकल्पवृक्षाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलिने ॥ (२६४।२)

इति रुद्रः स्तुतः स्वप्ने महाभुजगविग्रहम् । (२६५।१)

धनुरस्त्रं च पार्थाय सस्थानकमदर्शयत् ॥ (२६५।२)

पूर्वलब्धं महास्त्रं तद्दृष्ट्वा पाशुपतं जयः । (२६६।१)

मन्त्रं च प्राप्य चण्डीशात्कृतकृत्यो व्यबुध्यत ॥ (२६६।२)

ततः प्रभाते कृष्णाय तन्निवेद्य धनंजयः । (२६७।१)

प्रतिज्ञाभारमखिलं हृष्टः स्वल्पममन्यत ॥ (२६७।२)

अथ स्नाताः कृतावश्यकरणीया हुताग्नयः । (२६८।१)

रणाङ्गणं महोत्साहा निर्ययुः कुरुपाण्डवाः ॥ (२६८।२)

ततो व्यूहं व्यधाद्द्रोणः पृथुचक्रपरिष्कृतम् । (२६९।१)

शकटं विकटाटोपं गुप्तं सुभटकोटिभिः ॥ (२६९।२)

महादलं च तन्मध्ये पद्मं नृपतिकेसरम् । (२७०।१)

तुरङ्गरथमातङ्गसहस्रायुतकर्णिकम् ॥ (२७०।२)

कृतवर्ममुखैः कृत्वा सूचिव्यूहं तदन्तरे । (२७१।१)

जयद्रथं वृतं वीरैः सूचीपाशे न्यवेदयत् ॥ (२७१।२)

एवं व्यूढेष्वनीकेषु गुरुणाद्भुतकारिणा । (२७२।१)

गाण्डीवधन्वा सेनाग्रे दीप्तकेतुरदृश्यत ॥ (२७२।२)

तस्य चण्डकरस्येव शररश्मिसहस्रिणः । (२७३।१)

सेहिरे न महीपाला द्रष्टुं तेजो महौजसः ॥ (२७३।२)

आकम्पिते ऽथ भुवने दुर्निमित्तशताकुले । (२७४।१)

श्वेताश्वे स्यन्दने कृष्णौ शुभ्रौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ (२७४।२)

तयोः शब्देन पवनस्कन्दसंघट्टकारिणा । (२७५।१)

अकाण्डप्रलयारम्भसर्वभूतानि मेनिरे ॥ (२७५।२)

ततो मिलितयोस्तूर्णं मिथः सेनासमुद्रयोः । (२७६।१)

व्यालनीलवलत्खड्गातरङ्गः संगरो ऽभवत् ॥ (२७६।२)

शिरोभिरथ शूराणां बाहुभिश्च सभूषणैः । (२७७।१)

महीमाच्छादयन्पार्थो द्रोणानीकमथाविशत् ॥ (२७७।२)

स प्रणम्य गुरुं वृद्धमनुमान्य प्रसाद्य च । (२७८।१)

पूर्वोत्सृष्टशरं दीप्तैः शरजालैरवाकिरत् ॥ (२७८।२)

ततो जयद्रथाकाङ्क्षी तूर्णमच्युतसारथिः । (२७९।१)

द्रोणं प्रदक्षिणीकृत्य प्रविश्यानिलरंहसा ॥ (२७९।२)

लाघवाद्द्रोणमुत्सृज्य प्रविष्टे श्वेतवाहने । (२८०।१)

चक्ररक्षौ विविशतुर्युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ (२८०।२)

ततो मन्दरसंरब्धक्षुभिताम्भोधिविभ्रमः । (२८१।१)

व्यूहस्यादीर्यमाणस्य निर्घोषस्तुमुलो ऽभवत् ॥ (२८१।२)

प्रसक्तं व्रजतस्तस्य पुरः कुञ्जरभेदिनः । (२८२।१)

बभुः पद्मवनानीव पतितैर्भूभुजां मुखैः ॥ (२८२।२)

वृतो गतो हतो लब्धो हन्त्येष पतिता वयम् । (२८३।१)

इत्यभूद्दारुणः शब्दो यत्र यत्र धनंजयः ॥ (२८३।२)

तूर्णं प्रविशतस्तस्य सिन्धुराजवधेप्सया । (२८४।१)

प्रलयाम्बुधरध्वानधीरो ऽभूत्स्यन्दनस्वनः ॥ (२८४।२)

अजय्यं समरे द्रोणं त्यक्त्वा धीमति फल्गुणे । (२८५।१)

प्रविष्टे शरवर्षाभ्रे चकम्पे कुरुकाननम् ॥ (२८५।२)

कृतवर्ममुखान्वीरांस्ततस्तूर्णमभिद्रुतान् । (२८६।१)

जित्वा यवनकाम्बोजं जघान शतमन्युजः ॥ (२८६।२)

द्रोणः पश्चादथाभ्येत्य ब्रह्मास्त्रेण धनंजयम् । (२८७।१)

रुन्धानः समरे चक्रे ज्वालाजालजटं नभः ॥ (२८७।२)

ब्रह्मास्त्रेणैव सहसा हत्वास्त्रं शक्रनन्दनः । (२८८।१)

परिवर्ज्य गुरुं प्रायाद्भोजानीकं मनोजवः ॥ (२८८।२)

विधाय विमुखं भोजं प्रयान्तं सव्यसाचिनम् । (२८९।१)

अभ्युद्ययौ वारिपतेः सुतो राजा श्रुतायुधः ॥ (२८९।२)

शरैस्तेनायुतोत्सृष्टैर्विद्धो धैर्यमहोदधिः । (२९०।१)

रथं हत्वास्य विदधे पार्थः सर्वायुधक्षयम् ॥ (२९०।२)

वरुणेन पुरा पित्रा स दत्तामाददे गदाम् । (२९१।१)

अयोधे पातिता मोहात्तमेवैत्य निहन्ति या ॥ (२९१।२)

स तया केशवं मूढो मृत्युदूत्येव घोरया । (२९२।१)

अताडयन्महावेगी विचचाल न चाच्युतः ॥ (२९२।२)

तया प्रतीपमभ्येत्य स निष्पिष्टो नरेश्वरः । (२९३।१)

पपात भग्नकटको वज्रेणेव कुलाचलः ॥ (२९३।२)

सरितस्तनये वीरे वर्णमायाः श्रुतायुधे । (२९४।१)

हते पार्थरथस्याभूदभग्नप्रणया गतिः ॥ (२९४।२)

श्रुतायुधवधः ॥ ११ ॥जयोद्धूतपताकाग्रं व्रजन्तं वानरध्वजम् । (२९५।१)

वेगदीर्घीकृतस्मेरकिरीटाभरणप्रभम् ॥ (२९५।२)

तडितां मण्डलेनेव पिङ्गं गाण्डीवतेजसा । (२९६।१)

राजा सुदक्षिणो ऽभ्यायात्काम्बोजः कुरुदक्षिणः ॥ (२९६।२)

तस्यास्त्रवर्षिणस्तूर्णं छित्त्वा कार्मुकमर्जुनः । (२९७।१)

चकर्त शक्तिं तन्मुक्तां घनघण्टाविराविणीम् ॥ (२९७।२)

सो ऽथ पार्थशरासारविशरारुतनुर्नृपः । (२९८।१)

पपात हेममालाङ्को विद्याधर इवाम्बरात् ॥ (२९८।२)

सुदक्षिमवधः ॥ १२ ॥काम्बोजे निहते वीरे भज्यमाने बलार्णवे । (२९९।१)

सहाच्युतायुषा राज्ञा श्रुतायुः पार्थमाद्रवत् ॥ (२९९।२)

श्रुतायुषा तोमरेण शूलेनान्येन चाहतः । (३००।१)

तुल्यं बाणसहस्रैश्च मुमोह कपिकेतनः ॥ (३००।२)

लब्धसंज्ञो ऽथ शक्रास्त्रं समुदीर्य धनंजयः । (३०१।१)

साश्वसूतौ सपुत्रौ च कथाशेषौ चकार तौ ॥ (३०१।२)

श्रुतायुर्वधः ॥ १३ ॥अङ्गान्वङ्गान्कलिङ्गांश्च दाक्षिणात्यांश्च पाण्डवः । (३०२।१)

हत्वा जघान विपुलं कुञ्जरानीकमाशुगैः ॥ (३०२।२)

दरत्तुरष्कचीनानां म्लेच्छानां च वरूथिनीम् । (३०३।१)

शरैर्निपात्य विदधे घोरां रक्ततरङ्गिणीम् ॥ (३०३।२)

अम्बष्ठाधिपतेश्छित्त्वा मौलिरत्नोज्ज्वलं शिरः । (३०४।१)

अवारितगतिर्वीरो विवेशाच्युतसारथिः ॥ (३०४।२)

अथ द्रोणं समभ्येत्य बभाषे कौरवेश्वरः । (३०५।१)

आचार्य पश्य पार्थेन भूभुजां कदनं कृतम् ॥ (३०५।२)

कथं नु लङ्घयेद्वीर वराकस्त्वां पृथासुतः । (३०६।१)

शिष्यानुरोधो यदि ते न स्यात्सरलचेतसः ॥ (३०६।२)

दत्ताभयो ऽद्य भवता हेलयैव जयद्रथः । (३०७।१)

प्रवेशितः स्वयं कालकरालवदनोदरे ॥ (३०७।२)

को हि गाण्डीवधन्वानं त्वयापि समुपेक्षितम् । (३०८।१)

चरन्तं मम सैन्येषु सामान्यो वारयिष्यति ॥ (३०८।२)

इत्युक्ते कुरुराजेन भारद्वाजो जगाद तम् । (३०९।१)

तार्क्ष्यवेगो युवा पार्थो वृद्धमुल्लङ्घ्य चागतः ॥ (३०९।२)

व्यूहद्वारे मया रुद्धा भीमसात्यकिपार्षताः । (३१०।१)

प्रविशन्त्येष बीभत्सुं व्रजामि यदि पृष्ठतः ॥ (३१०।२)

इदं तु ते करोम्यद्य हितं लोकेषु दुष्करम् । (३११।१)

भविष्यसि रणे येन देवानामपि दुर्जयः ॥ (३११।२)

घोरे वृत्ररणे रुद्रः सुरेन्द्राय ददौ पुरा । (३१२।१)

दिव्यं मन्त्रमयं वर्म दुर्भेद्यो येन सो ऽभवत् ॥ (३१२।२)

तदेतन्मन्त्रसंयुक्तं प्राप्तं गुरुमुखान्मया । (३१३।१)

बध्नामि ब्रह्मसूत्रेण तव शत्रुनिबर्हणम् ॥ (३१३।२)

इत्युक्त्वा तस्य मन्त्रेण भास्वत्कनककङ्कटम् । (३१४।१)

प्रस्थितस्यार्जुनं जेतुं बबन्ध कुरुभूपतेः ॥ (३१४।२)

आमुक्तदिव्यकवचो गुरुणा कौरवेश्वरः । (३१५।१)

गजवाजिरथानीकैः प्रययौ पार्थमोजसा ॥ (३१५।२)

अस्मिन् अवसरे युद्धे व्यूहस्य प्रमुखे ऽभवन् । (३१६।१)

द्रोणशल्यशलादीनां धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥ (३१६।२)

पाण्डवा द्रौपदेयाश्च राक्षसश्च घटोत्कचः । (३१७।१)

सात्यकिर्द्रुपदो मत्स्यः कुन्तिभोजश्च केकयाः ॥ (३१७।२)

वीराश्चान्ये महीपालाः समभिद्रुत्य संहताः । (३१८।१)

दिव्यास्त्रवित्तमा वीरा जलसन्धं नराधिपम् ॥ (३१८।२)

दुःशासनं विकर्णं च चित्रसेनं विविंशतिम् । (३१९।१)

अलायुधं राक्षसेन्द्रम् अलम्बुमम् अलम्बुसम् ॥ (३१९।२)

बाह्लिकं शकुनिं द्रोणिं वृषसेनं च गौतमम् । (३२०।१)

मुहुर् महारथांश्चान्यान् व्यूहगर्भविनिर्गतान् ॥ (३२०।२)

अवाकिरन्हेमपुङ्खैर्निजनामाङ्कितैः शरैः । (३२१।१)

मिथो रथाग्रे कुर्वाणा रुधिरावर्तदुर्गमम् ॥ (३२१।२)

ते चक्रुर्विक्रमोदारा घोराभिः शस्त्रवृष्टिभिः । (३२२।१)

कबन्धताण्डवोच्चण्डसंरम्भललिता दिशः ॥ (३२२।२)

अत्रान्तरे श्वेतहयः प्रविशन्कुरुवाहिनीम् । (३२३।१)

चकार निपतच्छत्रुराजहंसावलीसिताम् ॥ (३२३।२)

शराणाम् अर्जुनभुजोत्सृष्टानाम् आशुगामिनाम् । (३२४।१)

क्रोशद्वयं ययावग्रे स कृष्णप्रेरितो रथः ॥ (३२४।२)

ते हया हेमसंनाहा गाहमाना इवाम्बरम् । (३२५।१)

जवदीर्घैः प्रभाजालैश्चक्रुः पल्लविता दिशः ॥ (३२५।२)

हतो गजो रथश्छिन्नः पतितो ऽयं नराधिपः । (३२६।१)

इत्यभून्निःस्वनस्तत्र चेरुर्यत्रार्जुनेषवः ॥ (३२६।२)

विन्दानुविन्दावावन्त्यावभिद्रुत्याथ पाण्डवम् । (३२७।१)

अदृश्यं चक्रतुर्नानाशस्त्रवर्षैः सकेशवम् ॥ (३२७।२)

तयोः पार्थो रथौ हत्वा छित्त्वा च धनुषी शरैः । (३२८।१)

जहार शिरसी याभ्यां द्विचन्द्रेवाभवन्मही ॥ (३२८।२)

विन्दानुविन्दवधः ॥ १४ ॥ससैन्यो राजपुत्रौ तौ हत्वा विपुलविक्रमौ । (३२९।१)

निजाश्वान्व्यथितान्वीक्ष्य बभाषे कृष्णमर्जुनः ॥ (३२९।२)

कृष्णार्तान्वाजिनः क्लान्तान्दस्युशस्त्रशरक्षतान् । (३३०।१)

पाययोद्धृतशल्यांस्त्वं मुक्त्वैतान्सलिलं विभो ॥ (३३०।२)

उक्त्वेति सो ऽवतीर्याशु पादचारी नरेश्वरान् । (३३१।१)

इदमन्तरमित्याप्तानेकः सर्वानयोधयत् ॥ (३३१।२)

ततः पार्थास्त्रजालानां तदस्त्राणां च संघशः । (३३२।१)

निघर्षनिःसृतज्वालाकरालमभवन्नभः ॥ (३३२।२)

अर्जुनेन कृते क्षिप्रं शरपञ्जरमन्दिरम् । (३३३।१)

तदस्त्रभिन्नवसुधासंजातविमलोदके ॥ (३३३।२)

परिवृत्तान्समाकृष्टशल्यानाघ्रातभूतलान् । (३३४।१)

पाययित्वा हयान्कृष्णो हृष्टान्पुनरयोजयत् ॥ (३३४।२)

ते कृष्णाववहन्वाहा जातद्विगुणरंहसः । (३३५।१)

आरुहन्त इवाकाशं शक्राश्विविजिगीषया ॥ (३३५।२)

अथ स्वल्पावशेषे ऽह्नि तूर्णं सैन्धवकाङ्क्षिणः । (३३६।१)

चकम्पे कौरवचमूः सायकैः सव्यसाचिनः ॥ (३३६।२)

विद्रुतेषु नरेन्द्रेषु भग्ने गजघटावने । (३३७।१)

द्रोणानुबद्धकवचः कौरवेन्द्रः समाययौ ॥ (३३७।२)

विलोक्य विपुलानीकं तमायान्तं महौजसम् । (३३८।१)

उवाच कैटभारातिर्निवातकवचान्तकम् ॥ (३३८।२)

अयं स कर्ता दर्पान्धो निकाराणां स्थवीयसाम् । (३३९।१)

प्राप्तो मूलमनर्थानां जह्येनं कुलकण्टकम् ॥ (३३९।२)

इत्युक्ते पुष्कराक्षेण वीरौ जिष्णुसुयोधनौ । (३४०।१)

क्षणं विलोक्य चक्राते सुरेन्द्रनमुचिप्रभम् ॥ (३४०।२)

प्रेरिता कुरुराजेन शुभ्रपक्षा किरीटिनम् । (३४१।१)

क्रौञ्चाद्रिमिव हंसाली विवेश विशिखावली ॥ (३४१।२)

गाण्डीवधन्वनो बाणान्वन्ध्यान्दृष्ट्वा सुयोधने । (३४२।१)

किमेतदिति गोविन्दो जगाद पृथुविस्मयः ॥ (३४२।२)

धनंजयस्तमवदत्स्मितधौताधरद्युतिः । (३४३।१)

ज्ञातं कृष्ण मया येन पापो ऽयं प्रतिभां श्रितः ॥ (३४३।२)

वर्मास्य गुरुणा बद्धं विद्यया वज्रसंनिभम् । (३४४।१)

प्रतियोगं च जाने ऽहं कृत्स्नमेतद्विनाशने ॥ (३४४।२)

इत्युक्त्वास्त्रं महद्दिव्यं कवचोच्छित्तये व्यधात् । (३४५।१)

तच्च दूरान्महास्त्रेण द्रोणपुत्रो व्यदारयत् ॥ (३४५।२)

द्विष्प्रयोज्यं न दिव्यास्त्रमित्युक्त्वा पाण्डुनन्दनः । (३४६।१)

चक्रे सुयोधनं छिन्नरथसारथिकार्मुकम् ॥ (३४६।२)

हस्तयोश्च शरैरस्य चकाराप्राप्तवर्मणोः । (३४७।१)

लक्ष्याभ्यासमिवासक्तं येनासौ विमुखो ऽभवत् ॥ (३४७।२)

ततो द्रौणिप्रभृतयः पार्थं सर्वे महारथाः । (३४८।१)

अभ्याद्रवन्सुसंरब्धा विचित्रकवचध्वजाः ॥ (३४८।२)

शिखिध्वजः कर्णसुतः सीराङ्को मद्रभूपतिः । (३४९।१)

मणिनागध्वजः श्रीमान्स्वयं राजा सुयोधनः ॥ (३४९।२)

भूरिश्रवा यूपकेतुरन्ते च विविधध्वजाः । (३५०।१)

हेमदीप्तायुधधरा घोरं युयुधिरे नृपाः ॥ (३५०।२)

तेषामापततां तूर्णं लघुहस्तो धनंजयः । (३५१।१)

चिछेद बाणैर्मर्माणि छत्त्राणि च धनूंषि च ॥ (३५१।२)

शरैर्विवर्मणां तेषां पद्मगर्भनिभानि सः । (३५२।१)

बालातपारुणानीव वपूंषि रुधिरैर्व्यधात् ॥ (३५२।२)

वध्यमानेषु वीरेषु जिष्णुना सर्वराजसु । (३५३।१)

वलत्खड्गभुजः कालो ननर्तेव निजोत्सवे ॥ (३५३।२)

अत्रान्तरे धर्मसुतं द्रोणो व्यूहमुखे स्थितः । (३५४।१)

महारथैः परिवृतं जिघृक्षुस्तूर्णमाद्रवत् ॥ (३५४।२)

स कृत्वा मत्स्यपाञ्चालचेदिसृञ्जयकेकयान् । (३५५।१)

अल्पावशेषान्राजानं चकार विरथं शरैः ॥ (३५५।२)

हताश्वं कृत्तचापं च दृष्ट्वा सर्वे युधिष्ठिरम् । (३५६।१)

हृतो हृतो नृप इति स्फारतारं प्रचुक्रुशुः ॥ (३५६।२)

ततः पाण्डुसुतः शक्तिं प्राहिणोत्प्राणहारिणीम् । (३५७।१)

ब्रह्मास्त्रेण च तां द्रोणो भस्मसादकरोत्क्षणात् ॥ (३५७।२)

छिन्नसर्वायुधो विद्धः शरैः कुलिशदारुणैः । (३५८।१)

सह देवरथेनाशु मुक्त्वा द्रोणं ययौ नृपः ॥ (३५८।२)

विद्रुते धर्मतनये भारद्वाजो रुषा ज्वलन् । (३५९।१)

ददाह पाण्डवचमूं शरश्रेणीशिखाशतैः ॥ (३५९।२)

केकयो ऽथ बृहत्क्षत्रः पाण्डवानीकनायकः । (३६०।१)

द्रोणानुगं क्षेमधूर्तिं महीपालमपातयत् ॥ (३६०।२)

त्रैगर्तं वीरधन्वानं धृष्टकेतुं महारथम् । (३६१।१)

विधाय छिन्नमूर्धानं कबन्धं विदधे क्षणम् ॥ (३६१।२)

निरपत्यं हातमित्रं सहदेवो ऽवधीद्युधि । (३६२।१)

सात्यकिर्व्याघ्रदत्तं च राजपुत्रमपातयत् ॥ (३६२।२)

विध्यमानं बलं दृष्ट्वा भारद्वाजसुतः परैः । (३६३।१)

शिरःकूटावशेषाणि पाण्डुसैन्यान्यकल्पयत् ॥ (३६३।२)

राक्षसो ऽथ बकभ्राता भीमसेनमलम्बुसः । (३६४।१)

योधयित्वा शरशतैस्तत्सेनां माययावधीत् ॥ (३६४।२)

प्रवर्तितां राक्षसेन भीमो दृष्ट्वासृगापगाम् । (३६५।१)

त्वाष्ट्रेणास्त्रेण तन्मायां छित्त्वारम् अजयत्कृती ॥ (३६५।२)

वधाय भीमसेनस्य रक्षस्तत्पुनरागमत् । (३६६।१)

अवारयन्महाकायं महाकायो घटोत्कचः ॥ (३६६।२)

स रथाद्रथमुत्सृज्य कालः काल इवोन्नदन् । (३६७।१)

आकृष्यालम्बुसं वेगान्निष्पिष्य विदधे व्यसुम् ॥ (३६७।२)

अलम्बुसवधः ॥ १५ ॥घटोत्कचेन निहते राक्षसे जम्भविक्रमे । (३६८।१)

भयमाविरभूद्घोरं समरे सर्वभूभुजाम् ॥ (३६८।२)

अत्रान्तरे धर्मसुतो दूरस्थस्य किरीटिनः । (३६९।१)

अशृण्वञ्शङ्खनिर्घोषं किमप्याशङ्कितो ऽभवत् ॥ (३६९।२)

भीतो ऽभिमन्युवृक्तान्ताद्विषण्णो भ्रातृवत्सलः । (३७०।१)

उवाच सात्यकिं मत्वा स धुर्यं सर्वधन्विनाम् ॥ (३७०।२)

सात्यके पश्य बन्धूनां गुरूणां सुहृदां तथा । (३७१।१)

दोर्दर्पस्य च सम्प्राप्तः कालो ऽयमुचितस्तव ॥ (३७१।२)

स ते गुरुः सखा बन्धुः किरीटी शत्रुमध्यगः । (३७२।१)

न ज्ञायते प्रणष्टे ऽत्र शङ्खशब्दे कथं स्थितः ॥ (३७२।२)

ऋते त्वामुज्ज्वलाचारं प्रवरं शौर्यशालिनाम् । (३७३।१)

भारः कस्मिन् असह्यो ऽयं धुरंधर निधीयताम् ॥ (३७३।२)

पात्रे वितरतां पृथ्वीं रक्षतां शरणागतम् । (३७४।१)

मित्त्रार्थे त्यजतां प्राणान्समानं श्रूयते फलम् ॥ (३७४।२)

धन्या भवद्विधा एव क्रियते यैः स्थिरं यशः । (३७५।१)

पवनाकम्पिकदलीदलालोलैर् निजासुभिः ॥ (३७५।२)

त्वयि याते ऽर्जुनं द्रष्टुं द्रोणग्रहणजं भयम् । (३७६।१)

भीमपार्षतगुप्तस्य सत्यं मे न भविष्यति ॥ (३७६।२)

उक्ते युधिष्ठिरेणेति सात्यकिः सत्वसागरः । (३७७।१)

सज्जो ऽभवत्तथेत्युक्त्वा परानीकबिभित्सया ॥ (३७७।२)

स हेमकवचः स्रग्वी शुभ्राश्वं रथमास्थितः । (३७८।१)

दीप्तसिंहध्वजः श्रीमान्घननिर्घोषकार्मुकः ॥ (३७८।२)

दाता हुतानलो हृष्टो नृपमामन्त्र्य सानुजम् । (३७९।१)

भीमे रक्षां निधायास्य मङ्गलालंकृतो ययौ ॥ (३७९।२)

स भारद्वाजमासाद्य वैनतेय इवाशुगः । (३८०।१)

चक्रे राजभुजङ्गानां क्षणम् आकम्पविभ्रमम् ॥ (३८०।२)

ततो युद्धमभूद्घोरम् आचार्ययुयुधानयोः । (३८१।१)

मोहनं सर्वलोकानां स्कन्दतारकयोरिव ॥ (३८१।२)

द्रोणं स दुर्जयं मत्वा धीमान्सात्यकिरब्रवीत् । (३८२।१)

गुरो शिष्यं तवान्वेष्टुं फल्गुणं प्रस्थितस्य मे । (३८२।२)

अस्मिन् अल्पावशेषे ऽह्नि न विघ्नं कर्तुमर्हसि ॥ (३८२।३)

श्रुत्वैतच्चापमाकृष्य बभाषे कुम्भसंभवः । (३८३।१)

न प्रवेष्टुं त्वया शक्यं मयि जीवति सात्यके ॥ (३८३।२)

इति ब्रुवाणं शैनेयो मनोमारुतरंहसा । (३८४।१)

रथेन वञ्चयित्वा तं पराहूतं समाविशत् ॥ (३८४।२)

स व्रजन्दुर्जयाञ्जित्वा कृतवर्ममुखान्रणे । (३८५।१)

घोरान्म्लेच्छान्किरातांश्च काम्बोजांश्च न्यपातयत् ॥ (३८५।२)

सानुगान्पाण्डुतनयान्भेत्तुं व्यूहाग्रमुद्यतान् । (३८६।१)

निर्गत्यावारयन्सर्वान्कृतवर्मा धनुर्धनः ॥ (३८६।२)

जवेन प्रविशन्तं च सात्यकिं सुभटाशनिम् । (३८७।१)

भिन्दानं कुञ्जरघटा रुन्धानं सायकैर्दिशः ॥ (३८७।२)

शस्त्रवृष्टिं तदुत्सृष्टां शरैर्विक्षिप्य सात्यकिः । (३८८।१)

चिछेद जलसंधस्य शक्रायुधनिभं धनुः ॥ (३८८।२)

कुपितश्छिन्नचापास्त्रः कृत्वा सर्वायुधव्ययम् । (३८९।१)

सावेगं प्रेरितगजः सो ऽथ सात्यकिमाद्रवत् ॥ (३८९।२)

जवादापततस्तस्य शैनेयश्चन्दनोक्षितौ । (३९०।१)

छित्त्वा भुजौ जहाराशु सरत्नमुकुटं शिरः ॥ (३९०।२)

तस्मिन्हते स नागेन्द्रो युयुधानशरार्दितः । (३९१।१)

विद्रुतः कौरवचमूं पिपेषालम्बि कङ्कटः ॥ (३९१।२)

जलसंधवधः ॥ १६ ॥विदार्य मागधानीकं प्रविशन्वृष्णिपुंगवः । (३९२।१)

दुर्योधनमुखान्वीरानयोधयदसंभ्रमः ॥ (३९२।२)

पराङ्मुखीकृताशेषसुभटः सो ऽथ मानिनः । (३९३।१)

सुदर्शनस्य नृपतेश्चकर्त रुचिरं शिरः ॥ (३९३।२)

शबरान्यवनान्भोजान्बर्बरांस्ताम्रलिप्तिकान् । (३९४।१)

शकान्मुण्डान्कुविन्दांश्च हरन्दूरान्मतङ्गजान् ॥ (३९४।२)

दस्युसंघांश्च विविधान्स हत्वा क्रूरविक्रमान् । (३९५।१)

चक्रे करभकुट्टाकः क्षितिं मस्तिष्ककर्दमाम् ॥ (३९५।२)

दुःशासनो ऽथ निशितैर्विद्धः सात्यकिना शरैः । (३९६।१)

विहाय समरं तूर्णं भारद्वाजान्तिकं ययौ ॥ (३९६।२)

तं दृष्ट्वा विह्वलं द्रोणो बभाषे पार्श्ववर्तिनम् । (३९७।१)

को ऽयं ते संभ्रमो वीर गत्वा रक्ष जयद्रथम् ॥ (३९७।२)

अहो न सात्यकिशरैर्भिन्नां दृष्ट्वा वरूथिनीम् । (३९८।१)

कृतवैरश्च मानी च योद्धव्ये विद्रुतो ऽसि किम् ॥ (३९८।२)

एतत्तावत्कृतं कर्म शैनेयेनातिमानुषम् । (३९९।१)

अतो बहुगुणं वीरौ भीमपार्थौ करिष्यतः ॥ (३९९।२)

नैषा सभा सा पाञ्चालीं यत्र त्वं कृष्टवानसि । (४००।१)

इमाः प्राणपणप्राप्या यशोविक्रमभूमयः ॥ (४००।२)

अद्यापि रोचतां संधिर्युष्माकं पाण्डुनन्दनैः । (४०१।१)

अन्तं न याता वीराणां संप्रत्यर्जुनसायकाः ॥ (४०१।२)

युध्यस्व तूर्णमथवा शात्रवैर् अपराङ्मुखः । (४०२।१)

भग्नप्रधाना हि चमूर्वार्यमाणापि दीर्यते ॥ (४०२।२)

इति रुक्मरथेनोक्तो वैलक्ष्यात्क्ष्मां विलोकयन् । (४०३।१)

निघ्नन्साहाय्यकं चक्रे मृत्योरिव जगत्क्षये ॥ (४०३।२)

वीरकेतुं सुधन्वानं चित्रकेतुं च पार्थिवम् । (४०४।१)

तथा चित्ररथं वीरं पाञ्चालानवधीद्युधि ॥ (४०४।२)

धृष्टद्युम्नस्ततः क्रुद्धः सर्वाभरणभेदिभिः । (४०५।१)

विद्ध्वा द्रोणमसंभ्रान्तः शरैः सेनामदारयत् ॥ (४०५।२)

आचार्यं भृशमाकीर्णं शरैर्मूर्छामुपागतम् । (४०६।१)

खड्गपाणिरभिद्राव्य पार्षतो हन्तुमुद्ययौ ॥ (४०६।२)

लब्धसंज्ञस्ततो द्रोणः शरैरासन्नपातिभिः । (४०७।१)

किष्कुप्रमाणैर्वैतस्तैर्वंशोत्थैस्तमपूरयत् ॥ (४०७।२)

वृश्चिकैरिव तैर्व्याप्तो धृष्टद्युम्नः पराङ्मुखः । (४०८।१)

प्रययौ गुरुणा पश्चाद्दारितः पृथुसायकैः ॥ (४०८।२)

ततः शोणहयः क्रुद्धः पाण्डवानामनीकिनीम् । (४०९।१)

दारयन्भूमिपालानां शिरोभिः क्ष्मामपूरयत् ॥ (४०९।२)

दुःशासनमथायान्तं सात्यकिः शरवर्षिणम् । (४१०।१)

चकार छिन्नवर्माणं विरथध्वजसायकम् ॥ (४१०।२)

संत्यक्तं विद्रुतैर्म्लेच्छैः प्रहारशकलीकृतैः । (४११।१)

रक्षन्प्रतिज्ञां भीमस्य विमुखं नावधीद्गतम् ॥ (४११।२)

अत्रान्तरे रुक्मरथो विशन्पाञ्चालवाहिनीम् । (४१२।१)

द्रोणाय प्राहिणोद्दीप्तां शिशुपालसुतो बली ॥ (४१२।२)

तस्य तूर्णं शितैर्बाणैर्गुरुः कृत्वा युधि क्षयम् । (४१३।१)

चकार मौलिरत्नांशुच्छुरितोष्णीषमाननम् ॥ (४१३।२)

धृष्टकेतौ विनिहते जलसंधसुतो बली । (४१४।१)

बाणवर्षी क्षणात्प्राप द्रोणानलपतङ्गताम् ॥ (४१४।२)

केकयधृष्टकेतुवधः ॥ १७ ॥धृष्टद्युम्नसुतं हत्वा कृतवर्माणमाशुगैः । (४१५।१)

द्रोणो जघान पाञ्चालान्हेहयानिव भार्गवः ॥ (४१५।२)

भग्नासु पाण्डुसेनासु घोरे तस्मिन्महाहवे । (४१६।१)

निनिन्द क्रूरवर्माणमाचार्यं व्यथितो जनः ॥ (४१६।२)

सात्यकिप्रवेशः ॥ १८ ॥चिरप्रविष्टे शैनेये शङ्कितो धर्मजः पुनः । (४१७।१)

लम्बमाने रवौ भीमं समभ्येत्याभ्यभाषत ॥ (४१७।२)

यथा न श्रूयते भीम शङ्खशब्दः किरीटिनः । (४१८।१)

तथा मन्ये किमप्यस्य कृतं सर्वैर्महारथैः ॥ (४१८।२)

तं वीरममरारातितमोविध्वंसभास्करम् । (४१९।१)

विना तवानुजं भीम कथं जीवितुमुत्सहे ॥ (४१९।२)

निर्घोषः श्रूयते घोरः पाञ्चजन्यस्य दुःसहः । (४२०।१)

जाने ऽर्जुनवधक्रोधान्माधवो योद्धुमुद्यतः ॥ (४२०।२)

तद्गत्वा वीर जानीहि वृत्तान्तं सव्यसाचिनः । (४२१।१)

पश्यामि तिमिराक्रान्ताः कश्मलाभिहतो दिशः ॥ (४२१।२)

उक्ते युधिष्ठिरेणेति तं जगाद वृकोदरः । (४२२।१)

राजन्धनंजये शङ्कां न मिथ्या कर्तुमर्हसि ॥ (४२२।२)

को नाम विबुधारातिवधूवैधव्यदायिनः । (४२३।१)

प्रगल्भते धुरं धत्ते युधि गाण्डीवधन्वनः ॥ (४२३।२)

तथाप्यद्य गृहीत्वाहं शिरसा तव शासनम् । (४२४।१)

चरामि पदवीं जिष्णोर्दारयन्कुरुवाहिनीम् ॥ (४२४।२)

इत्युक्त्वा मारुतसुतः स्यन्दनेनाभ्रनादिना । (४२५।१)

हेमचित्रतनुत्राणः पत्त्रिराज इवाद्रवत् ॥ (४२५।२)

स रुक्मरथमारुह्य रुक्मपुङ्खैः शिलीमुखैः । (४२६।१)

अपूरयत्कुरुवनं रत्नदीप्तैरिवाहिभिः ॥ (४२६।२)

प्रवेष्टुकामम् आचार्यस्तम् अभ्येत्याब्रवीत्ततः । (४२७।१)

माम् अनिर्जित्य कौन्तेय भेत्तुं शक्या न वाहिनी ॥ (४२७।२)

त्वद्विधैः कुरुराजस्य संरम्भं मा कृथा वृथा । (४२८।१)

इत्युक्त्वा पाण्डवं द्रोणः शरवर्षैरवाकिरत् ॥ (४२८।२)

तद्बाणजालनिर्भिन्नो बभाषे च वृकोदरः । (४२९।१)

यथा त्वं मन्यसे द्रोण नेदानीं नो गुरुर्भवान् ॥ (४२९।२)

पूजयत्यर्जुनो मान्यान्भीमो ऽहं पश्य मामिति । (४३०।१)

इत्युक्त्वा प्राहिणोत्तस्मै गदामशनिगौरवाम् ॥ (४३०।२)

तया द्रोणपरित्यक्तो रथः शकलतां ययौ । (४३१।१)

अपक्रान्ते क्षणं द्रोणे सानुजं कौरवेश्वरम् ॥ (४३१।२)

शरैरपूरयद्भीमो भीमसायकवर्षिणम् । (४३२।१)

क्षुरप्रोत्कृत्तवदनान्स जघानाथ कौरवान् ॥ (४३२।२)

वृन्दारकं दीर्घनेत्रं सुषेणं दुर्विमोचनम् । (४३३।१)

रौद्रकर्माणमभयं चित्रकान्तिं सुदर्शनम् ॥ (४३३।२)

निपात्यैतान्गदाभिन्नसैन्यश्चक्रे तलस्वनम् । (४३४।१)

विद्रुतं स्वबलं दृष्ट्वा तं द्रोणः पुनराद्रवत् ॥ (४३४।२)

रथेनाकालजलदध्वनिगम्भीरनादिना । (४३५।१)

संप्रहारस्ततः क्षिप्रं दारुणो द्रोणभीमयोः ॥ (४३५।२)

ययौ भार्गवकाकुत्स्थरणस्मरणहेतुताम् । (४३६।१)

स्यन्दनादवरुह्याथ क्रूरकर्मा वृकोदरः ॥ (४३६।२)

चिक्षेप दोर्भ्यामुत्क्षिप्य दूरदूरे रथं गुरोः । (४३७।१)

भग्नचक्रध्वजहयाद्विकीर्णयुगकूबरात् ॥ (४३७।२)

अवप्लुत्य ययौ तस्माद्द्रोणो गरुडविक्रमः । (४३८।१)

अथान्तरं समासाद्य दारयन्वरवारणान् ॥ (४३८।२)

पोथयन्रणसंघातान्विवेश पवनात्मजः । (४३९।१)

पातयन्राजवक्त्राणि पुनः सस्मार मारुतिः ॥ (४३९।२)

निर्लूननालनलिनां कुबेरनलिनीं मुहुः । (४४०।१)

स व्रजन्भोजकाम्बोजान्विजित्य विजयाग्रजः ॥ (४४०।२)

विवेशाकुलितं तूर्णं कर्णानीकमनाकुलः । (४४१।१)

कर्णस्य दलयन्वीरान्युध्यमानस्य सात्यकिः ॥ (४४१।२)

आकर्ण्य कार्मुकरवं ननाद प्रमदाकुलः । (४४२।१)

तस्य नादं परिज्ञाय दूरात्कृष्णधनंजयौ ॥ (४४२।२)

मन्दरोद्धूतदुग्धाब्धिघोषौ शङ्खौ प्रदध्मतुः । (४४३।१)

तेन दिक्तटसंघट्टपट्टटांकारशालिना ॥ (४४३।२)

शब्देन साध्वसकृता भुवनानि चकम्पिरे । (४४४।१)

आकर्ण्य कृष्णयोस्तुल्यं शङ्खनादं युधिष्ठिरः ॥ (४४४।२)

हृष्टो मेने समुत्तीर्णमर्जुनं रिपुसागरात् । (४४५।१)

भज्यमानं बलं दृष्ट्वा भीमेन भुजशालिना ॥ (४४५।२)

कोपादभ्याययौ कर्णः कुर्वन्बाणमयं जगत् । (४४६।१)

तमायान्तं शरैर्विद्ध्वा नदत्पवननन्दनः ॥ (४४६।२)

चकार विमुखं कृत्तध्वजस्यन्दनकार्मुकम् । (४४७।१)

भग्ने समिति राधेये धौरेये धैर्यशालिनाम् ॥ (४४७।२)

उवाच द्रोणमागत्य म्लानमानः सुयोधनः । (४४८।१)

अर्जुनस्ते प्रियः शिष्यस्त्वामुल्लङ्घ्य गतो यदि ॥ (४४८।२)

तत्किं प्रविष्टौ प्रसभं युयुधानवृकोदरौ । (४४९।१)

किमन्यद्विधिवैमुख्यं सत्यमस्मासु जृम्भते ॥ (४४९।२)

यत्र वेलामतिक्रान्तो भवान्वीर्यमहोदधिः । (४५०।१)

इत्युक्तः कुरुराजेन बभाषे कुम्भसंभवः ॥ (४५०।२)

सैन्यं पुरश्च पश्चाच्च गृहीतं धार्यते कथम् । (४५१।१)

रक्ष्यमाणमितो यत्नात्पुरतः प्रविदीर्यते ॥ (४५१।२)

अवारिता विशन्त्येव सर्वे पाञ्चालसृञ्जयाः । (४५२।१)

सैन्यद्वारमितो यत्नाद्रक्ष्यं सर्वात्मना मया ॥ (४५२।२)

भवान्कर्णमुखैः सार्धमेभिः सर्वैर्महारथैः । (४५३।१)

पार्थसात्यकिभीमानां पर्याप्तः किं न वारणे ॥ (४५३।२)

अस्मिन्मुहूर्तशेषे ऽह्नि गत्वा रक्ष जयद्रथम् । (४५४।१)

अधुना तत्पणावेव रणद्यूते जयाजयौ ॥ (४५४।२)

इत्युक्तो गुरुणा राजा गत्वा पाञ्चालनन्दनौ । (४५५।१)

सर्वैश्चकार विरथौ चक्ररक्षौ किरीटिनः ॥ (४५५।२)

अत्रान्तरे पुनः कर्णः समागत्य वृकोदरम् । (४५६।१)

हेमपुङ्खैः शरैश्चक्रे ज्वलितानलसंनिभम् ॥ (४५६।२)

ततो भीमभुजोत्सृष्टैः पत्त्रिभिर्गिरिभेदिभिः । (४५७।१)

विद्धश्छिन्नायुधरथो रणं तत्याज सूतजः ॥ (४५७।२)

ततो भग्ने कुरुबले नदन्तं वायुनन्दनम् । (४५८।१)

कर्णो मानी समाश्वस्य रथेन पुनराद्रवत् ॥ (४५८।२)

घोरे प्रवृत्ते समरे सुचिरं कर्णभीमयोः । (४५९।१)

बभूव विशिखव्रातैर्नरनागरथक्षयः ॥ (४५९।२)

भीमो ऽथ सूतपुत्रस्य छित्त्वा तालोपमं धनुः । (४६०।१)

जघान घननिर्घोषं रथं सह मनोरथैः ॥ (४६०।२)

विरथं कर्णमालोक्य युध्यमानं प्रयत्नतः । (४६१।१)

आदिष्टः कुरुराजेन दुर्जयस्तमुपाद्रवत् ॥ (४६१।२)

दुर्योधनानुजं वीरमायान्तं शरवर्षिणम् । (४६२।१)

तं हत्वा विनदन्भीमः शरैः कर्णमपूरयत् ॥ (४६२।२)

पुनः स्यन्दनमास्थाय सूतपुत्रो वृकोदरम् । (४६३।१)

अभ्यधावत्पृथुशरज्वालाजटिलकार्मुकम् ॥ (४६३।२)

तद्बाणदारिततनुः पावनिः कोपकम्पितः । (४६४।१)

गुर्वीं गदां विसृज्यास्य निष्पिपेष रथं जवात् ॥ (४६४।२)

भुवि स्थितं शरैर्भिन्नं कर्णं दृष्ट्वा सुयोधनः । (४६५।१)

आदिदेशानुजं कोपाद्दुर्मुखं कर्णगुप्तये ॥ (४६५।२)

वेगात्कौरवमायान्तं तं शस्त्राशनिदुःसहम् । (४६६।१)

रथादपातयद्भीमो निर्भिन्नहृदयं शरैः ॥ (४६६।२)

आरुह्य दुर्मुखरथं कर्णो दुःखानलाकुलः । (४६७।१)

भीमाय प्राहिणोद्बाणाञ्ज्वलितानिव दुःसहान् ॥ (४६७।२)

ततो भीमभुजोत्सृष्टाः सनिःश्वासा इवोरगाः । (४६८।१)

अङ्गराजं विनिर्भिद्य शराः पातालमाविशन् ॥ (४६८।२)

स गाढविद्धो दुद्राव जवव्यालोलकेतुना । (४६९।१)

रथेन कुरुसेनानां धृतिमुन्मूलयन्निव ॥ (४६९।२)

अभ्यधावंस्ततो भीमं पञ्च दुर्योधनानुजाः । (४७०।१)

जगदुः शल्यदुर्ग्राह्याः सदुर्दर्शनदुष्प्रभाः ॥ (४७०।२)

युध्यमानान्स तान्बाणैर्महार्हाभरणोज्ज्वलान् । (४७१।१)

अपातयन्महावात इव सेन्द्रायुधान्घनान् ॥ (४७१।२)

हतेषु तेषु राधेयो धुनानो विपुलं धनुः । (४७२।१)

अयोधयत्पुनर्भीमं महाकाले ऽप्यसंभ्रमः ॥ (४७२।२)

तस्य भीमो धनुश्छित्त्वा रथं च गुरुविक्रमः । (४७३।१)

नर्दन्करेभ्यो वीराणामायुधानि न्यपातयत् ॥ (४७३।२)

विषमे वर्तमानस्य राधेयस्य सुयोधनः । (४७४।१)

सप्तानुजान्सहायार्थं प्रेषयामास सत्वरम् ॥ (४७४।२)

चित्राक्षश्चित्रवर्मा च चित्रबाणः शरासनः । (४७५।१)

उपचित्रः सचित्रश्च चारुचित्रश्च ते समम् ॥ (४७५।२)

आयान्त एव विमुखास्तुल्याभरणवाससः । (४७६।१)

शरैर्भीमभुजोत्सृष्टैः प्रेताः पेतुर्महीतले ॥ (४७६।२)

तान्वीक्ष्य पतितान्वीरान्क्षीणपुण्यानिव ग्रहान् । (४७७।१)

कर्णो ऽस्रुपूर्णनयनो रथमन्यं समाददे ॥ (४७७।२)

क्रोधादधिकसंरम्भो युध्यमानो वृकोदरः । (४७८।१)

तं निर्विकारो विशिखैर्वज्रवेगैरपूरयत् ॥ (४७८।२)

कर्णमाच्छादितं दृष्ट्वा भीमचापच्युतैः शरैः । (४७९।१)

व्यादिदेशानुजान्सप्त तद्गुप्त्यै कौरवेश्वरः ॥ (४७९।२)

चित्रायुधः शत्रुसहः शत्रुः शत्रुंजयस्तथा । (४८०।१)

चित्रासुश्चित्रसेनश्च विकेशश्चेति तान्द्रुतम् ॥ (४८०।२)

वीरानभिमुखान्बाणविद्धान्पवननन्दनः । (४८१।१)

उन्ममाथ रथाग्रेभ्यः शैलेभ्यः पादपानिव ॥ (४८१।२)

हतेषु राजपुत्रेषु तेषु विक्रमशालिषु । (४८२।१)

भीमकर्णशरैः क्षिप्रं बभूव जनसंक्षयः ॥ (४८२।२)

भीमबाणविनिर्भिन्नः संस्तम्भ्याधिरथिर्व्यथाम् । (४८३।१)

मण्डलीकृतकोदण्डश्चक्रे बाणमयं नभः ॥ (४८३।२)

ततः कर्णशराश्चक्रुर्व्यश्वसूतधनुर्ध्वजम् । (४८४।१)

एकीभूता इव जवाद्भीमं विस्मयकारिणः ॥ (४८४।२)

सर्वायुधानि संरब्धो विरथस्योपसर्पतः । (४८५।१)

वैकर्तनश्चकर्तास्य संवर्तक इवोन्नदन् ॥ (४८५।२)

क्षीणायुधो ऽथ द्विरदान्हयांश्च पवनात्मजः । (४८६।१)

प्राहिणोत्सूतपुत्राय शरैश्चिछेद तांश्च सः ॥ (४८६।२)

विषमस्थं रणे कर्णो न जघान वृकोदरम् । (४८७।१)

वीरः कुन्तीवचः स्मृत्वा सत्यशीला हि साधवः ॥ (४८७।२)

तं स्पृशन्निव चापेन प्रोवाच विनदन्नृपः । (४८८।१)

महद्भिर्मूढ मा युद्धमकृतास्त्रः पुनः कृथाः ॥ (४८८।२)

हंहो बहुभुजो नेयमुचिता तव युद्धभूः । (४८९।१)

मांसास्थिकूटकुट्टाक सूदशालासु शोभसे ॥ (४८९।२)

अथवा भारयोग्यस्य शरीरस्यास्य ते पशोः । (४९०।१)

युक्तास्तूबरकाः स्फीताः कानने लब्धवृत्तयः ॥ (४९०।२)

इति ब्रुवाणे राधेये भीमं कृच्छ्रदशाश्रितम् । (४९१।१)

विलोक्य दूरात्कंसारिः फल्गुणाय न्यवेदयत् ॥ (४९१।२)

ततो मुहूर्तगणने हेमरेखानुकारिणी । (४९२।१)

तूर्णं बाणावली कर्णं गाण्डीवपतिताविशत् ॥ (४९२।२)

खाण्डवानलसंक्रान्तशिखयेव भृतो भृशम् । (४९३।१)

व्याप्तो दुद्राव राधेयो जयोद्धूतध्वजांशुकः ॥ (४९३।२)

भीमसेनप्रवेशः ॥ १९ ॥आरूढे सात्यकिरथं कोपतप्ते वृकोदरे । (४९४।१)

कर्णाय प्राहिणोत्पार्थो नाराचं व्योमवर्त्मना ॥ (४९४।२)

वज्रतुल्यं तमायान्तं दारुणं सर्वभूभुजाम् । (४९५।१)

दूरादलक्षितो द्रौणिश्चिछेदाशु पतत्रिभिः ॥ (४९५।२)

अथार्जुनो बाणशतैर् द्रोणात्मजमपूरयत् । (४९६।१)

सो ऽपि तत्सायकैर्भिन्नः सेनासंगरमाविशत् ॥ (४९६।२)

ततः कनकपृष्ठानां शराणां धनुषां तथा । (४९७।१)

रश्मिभिः कोपरचना रटन्तमिव राजकम् ॥ (४९७।२)

विदारयन्नाससाद सूचिव्यूहं धनंजयः । (४९८।१)