वाराहगृह्यसूत्रVārāhagṛhyasūtra

VārGṛSū, 1

1 of 17 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अतः परं परिशिष्टा मैत्रायणीयसूत्रस्य । (१।१)

ataḥ paraṃ pariśiṣṭā maitrāyaṇīyasūtrasya |

1.2१.२

गृह्यपुरुषः प्रायश्चित्तम् अनुग्रहिकहौतृकशुल्विकोत्तरेष्टकवैष्णवाध्वर्यविकचातुर्होतृकगोनामिकाकुलपादरहस्यप्रतिग्रहयमकवृषोत्सर्गप्रश्नद्रविणषट्कारणप्रधानसांदेहिकप्रवराध्यायरुद्रविधानछन्दोऽनुक्रमण्यन्तर्क्यकल्पप्रवासविधिप्रातरुपस्थानभूतोत्पत्तिर् इति द्वाविंशतिः परिशिष्टसंख्यानाम् ॥ (१।२)

gṛhyapuruṣaḥ prāyaścittam anugrahikahautṛkaśulvikottareṣṭakavaiṣṇavādhvaryavikacāturhotṛkagonāmikākulapādarahasyapratigrahayamakavṛṣotsargapraśnadraviṇaṣaṭkāraṇapradhānasāṃdehikapravarādhyāyarudravidhānachando'nukramaṇyantarkyakalpapravāsavidhiprātarupasthānabhūtotpattir iti dvāviṃśatiḥ pariśiṣṭasaṃkhyānām ||

2.0२.०

गृह्ये ऽग्नौ पाकयज्ञान् विहरेत् ॥ (२।०)

gṛhye 'gnau pākayajñān viharet ||

3.1३.१

ह्रस्वत्वात् पाकयज्ञः । (३।१)

hrasvatvāt pākayajñaḥ |

3.2३.२

ह्रस्वं हि पाक इत्याचक्षते ॥ (३।२)

hrasvaṃ hi pāka ityācakṣate ||

4.0४.०

दर्शपूर्णमासप्रकृतिः पाकयज्ञविधिर् अप्रयाजो ऽननुयाजो ऽसामिधेनीकः ॥ (४।०)

darśapūrṇamāsaprakṛtiḥ pākayajñavidhir aprayājo 'nanuyājo 'sāmidhenīkaḥ ||

5.0५.०

स्वाहाकारान्तं निगद्य होमाः ॥ (५।०)

svāhākārāntaṃ nigadya homāḥ ||

6.0६.०

परतन्त्रोत्पत्तिर् दक्षिणाग्नाव् आहिताग्निः कुर्वीत शालाग्नाव् अनाहिताग्निः ॥ (६।०)

paratantrotpattir dakṣiṇāgnāv āhitāgniḥ kurvīta śālāgnāv anāhitāgniḥ ||

7.1७.१

गोमयेन गोचर्ममात्रं चतुरस्रं स्थण्डिलम् उपलिप्येषुमात्रं तस्मिन् लक्षणं कुर्वीत सत्यसदसीति पश्चार्धाद् उदीचीं लेखां लिखति । (७।१)

gomayena gocarmamātraṃ caturasraṃ sthaṇḍilam upalipyeṣumātraṃ tasmin lakṣaṇaṃ kurvīta satyasadasīti paścārdhād udīcīṃ lekhāṃ likhati |

7.2७.२

ऋतसदसीति दक्षिणार्धात् प्राचीम् । (७।२)

ṛtasadasīti dakṣiṇārdhāt prācīm |

7.3७.३

घर्मसदसीत्य् उत्तरार्धात् प्राचीम् । (७।३)

gharmasadasīty uttarārdhāt prācīm |

7.4७.४

मध्ये द्वे तिस्रो वा प्राचीः । (७।४)

madhye dve tisro vā prācīḥ |

7.5७.५

ऊर्जस्वतीति दक्षिणाम् । (७।५)

ūrjasvatīti dakṣiṇām |

7.6७.६

पयस्वतीत्य् उत्तराम् । (७।६)

payasvatīty uttarām |

7.7७.७

इन्द्राय त्वेति मध्याद् वा । (७।७)

indrāya tveti madhyād vā |

7.8७.८

सर्वाः प्रादेशमात्र्यो दर्भेणावलिखेत् ॥ (७।८)

sarvāḥ prādeśamātryo darbheṇāvalikhet ||

8.0८.०

अद्भिः प्रोक्ष्याग्निं सादयति ॥ (८।०)

adbhiḥ prokṣyāgniṃ sādayati ||

9.0९.०

परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्य तूष्णीम् इध्माबर्हिः संनह्य ग्रागग्रैर् दक्षिणारम्भैर् उदक्संस्थैर् अयुग्मैर् धातुभिः स्तृणाति ॥ (९।०)

parisamuhya paristīrya paryukṣya tūṣṇīm idhmābarhiḥ saṃnahya grāgagrair dakṣiṇārambhair udaksaṃsthair ayugmair dhātubhiḥ stṛṇāti ||

10.0१०.०

दक्षिणतो ऽग्नेर् ब्रह्माणम् उपवेश्योत्तरत उदपात्रम् ॥ (१०।०)

dakṣiṇato 'gner brahmāṇam upaveśyottarata udapātram ||

11.0११.०

बर्हिषः पवित्रे कुरुते ॥ (११।०)

barhiṣaḥ pavitre kurute ||

12.0१२.०

समाव् अप्रच्छिन्नप्रान्तौ दर्भौ प्रादेशमात्रौ पवित्रे स्थो वैष्णव्ये इत्योषध्या छित्त्वा विष्णोर्मनसा पूते स्थ इत्य् अद्भिस् त्रिर् उन्मृज्य प्रोक्षणीर् धर्मैः संस्कृत्य प्रणीतां प्रणीय निर्वपणप्रोक्षणसंवपनम् इति यथादेवतं चरुम् अधिश्रित्य स्रुक्स्रुवं प्रमृज्याभ्युक्ष्याग्नौ प्रताप्यादितिर् असि नाच्छिन्नपत्त्रेत्य् आज्यम् अग्नाव् अधिश्रयति ॥ (१२।०)

samāv apracchinnaprāntau darbhau prādeśamātrau pavitre stho vaiṣṇavye ityoṣadhyā chittvā viṣṇormanasā pūte stha ity adbhis trir unmṛjya prokṣaṇīr dharmaiḥ saṃskṛtya praṇītāṃ praṇīya nirvapaṇaprokṣaṇasaṃvapanam iti yathādevataṃ carum adhiśritya sruksruvaṃ pramṛjyābhyukṣyāgnau pratāpyāditir asi nācchinnapattrety ājyam agnāv adhiśrayati ||

13.0१३.०

पृश्नेः पयो ऽसीत्य् आज्यं निर्वपति ॥ (१३।०)

pṛśneḥ payo 'sīty ājyaṃ nirvapati ||

14.0१४.०

परि वाजपतिर् इत्याज्यहविश् च त्रिः पर्यग्निकरोति ॥ (१४।०)

pari vājapatir ityājyahaviś ca triḥ paryagnikaroti ||

15.0१५.०

देवस् त्वा सवितोत्पुनात्व् इत्याज्यं श्रपयति ॥ (१५।०)

devas tvā savitotpunātv ityājyaṃ śrapayati ||

16.0१६.०

तूष्णीम् इध्माबर्हिर् विप्रोक्ष्य यथा म्नातम् अभिपरिस्तृणाति ॥ (१६।०)

tūṣṇīm idhmābarhir viprokṣya yathā mnātam abhiparistṛṇāti ||

17.0१७.०

परिधीन् परिदधाति ॥ (१७।०)

paridhīn paridadhāti ||

18.0१८.०

तेजो ऽसीत्याज्यमवेक्ष्य पश्चादग्नेर्दर्भेष्वासादयति ॥ (१८।०)

tejo 'sītyājyamavekṣya paścādagnerdarbheṣvāsādayati ||

19.0१९.०

अभिघार्य स्थालीपाकमुत्तरत उद्वासयति ॥ (१९।०)

abhighārya sthālīpākamuttarata udvāsayati ||

20.0२०.०

सकृदेवेध्ममाधाय वैरूपाक्षः प्रथमो होमानाम् ॥ (२०।०)

sakṛdevedhmamādhāya vairūpākṣaḥ prathamo homānām ||

21.0२१.०

ब्रह्माणम् आमन्त्र्य समिधम् आधायाघाराव् आघार्याज्यभागौ हुत्वा युनज्मि त्वेति च योजयित्वा ॥ (२१।०)

brahmāṇam āmantrya samidham ādhāyāghārāv āghāryājyabhāgau hutvā yunajmi tveti ca yojayitvā ||

22.0२२.०

नह्य् अयुक्तो हव्यं वहत इति ह विज्ञायते ॥ (२२।०)

nahy ayukto havyaṃ vahata iti ha vijñāyate ||

23.1२३.१

कामं पुरस्ताद्धुरो जुहोति । (२३।१)

kāmaṃ purastāddhuro juhoti |

23.2२३.२

युक्तो वह जातवेदः पुरस्तादिदं विद्धि क्रियमाणं यथेह । (२३।२)

yukto vaha jātavedaḥ purastādidaṃ viddhi kriyamāṇaṃ yatheha |

23.3२३.३

त्वं भिषग्भेषजस्यासि गोप्ता त्वया प्रसूता गामश्वं पूरुषं सनेम । (२३।३)

tvaṃ bhiṣagbheṣajasyāsi goptā tvayā prasūtā gāmaśvaṃ pūruṣaṃ sanema |

23.4२३.४

स्वाहा । (२३।४)

svāhā |

23.5२३.५

इति ॥ (२३।५)

iti ||

24.1२४.१

विश्वा अग्ने त्वया वयं धारा उदन्या इव । (२४।१)

viśvā agne tvayā vayaṃ dhārā udanyā iva |

24.2२४.२

अतिगाहेमहि द्विषम् ॥ (२४।२)

atigāhemahi dviṣam ||

25.1२५.१

इति । (२५।१)

iti |

25.2२५.२

नक्षत्रमिष्ट्वा देवतां यजेत । (२५।२)

nakṣatramiṣṭvā devatāṃ yajeta |

25.3२५.३

अहोरात्रमृतुं तिथिं च ॥ (२५।३)

ahorātramṛtuṃ tithiṃ ca ||

26.0२६.०

अभिघार्य यद्देवतं हविः स्यात्तच् च जुहुयाद् यथादेवतं यथादेवतया चर्चा ॥ (२६।०)

abhighārya yaddevataṃ haviḥ syāttac ca juhuyād yathādevataṃ yathādevatayā carcā ||

27.1२७.१

आकूताय स्वाहा । (२७।१)

ākūtāya svāhā |

27.2२७.२

आकूतये स्वाहेति जयान् जुहुयात् ॥ (२७।२)

ākūtaye svāheti jayān juhuyāt ||

28.1२८.१

प्रजापतिः प्रायच्छत् । (२८।१)

prajāpatiḥ prāyacchat |

28.2२८.२

इडाम् अग्न इति स्विष्टकृतम् उत्तरार्धपूर्वार्धे जुहुयात् ॥ (२८।२)

iḍām agna iti sviṣṭakṛtam uttarārdhapūrvārdhe juhuyāt ||

29.0२९.०

मेक्षणम् उपयामं पवित्रे चान्वादध्यात् ॥ (२९।०)

mekṣaṇam upayāmaṃ pavitre cānvādadhyāt ||

30.1३०.१

अन्व् अद्य नो ऽनुमतिः । (३०।१)

anv adya no 'numatiḥ |

30.2३०.२

अन्व् इद् अनुमते त्वम् इति । (३०।२)

anv id anumate tvam iti |

30.3३०.३

भूः स्वाहेति प्रायश्चित्ताहुतीश्च ॥ (३०।३)

bhūḥ svāheti prāyaścittāhutīśca ||

31.1३१.१

त्वन् नो ऽग्ने । (३१।१)

tvan no 'gne |

31.2३१.२

स त्वन् नो ऽग्ने । (३१।२)

sa tvan no 'gne |

31.3३१.३

मनो ज्योतिः । (३१।३)

mano jyotiḥ |

31.4३१.४

त्रयस्त्रिंशत्तन्तवः । (३१।४)

trayastriṃśattantavaḥ |

31.5३१.५

अयाश्चाग्ने ऽसीति च ॥ (३१।५)

ayāścāgne 'sīti ca ||

32.1३२.१

इमं स्तनं मधुमन्तं धयापां प्रपीनमग्ने सलिलस्य मध्ये । (३२।१)

imaṃ stanaṃ madhumantaṃ dhayāpāṃ prapīnamagne salilasya madhye |

32.2३२.२

उत्सं जुषस्व मधुमन्तम् ऊर्मिं समुद्र्यं सदनम् आविशस्व । (३२।२)

utsaṃ juṣasva madhumantam ūrmiṃ samudryaṃ sadanam āviśasva |

32.3३२.३

स्वाहा । (३२।३)

svāhā |

32.4३२.४

इति परिधिविमोकम् अभिजुहोति ॥ (३२।४)

iti paridhivimokam abhijuhoti ||

33.0३३.०

अन्नपत इत्यन्नस्य जुहुयात् ॥ (३३।०)

annapata ityannasya juhuyāt ||

34.1३४.१

एधो ऽस्येधीषीमहि स्वाहेति समिधम् आदधाति । (३४।१)

edho 'syedhīṣīmahi svāheti samidham ādadhāti |

34.2३४.२

समिदसि समेधिषीमहीति द्वितीयाम् ॥ (३४।२)

samidasi samedhiṣīmahīti dvitīyām ||

35.0३५.०

बर्हिषि पूर्णपात्रं निनयेत् ॥ (३५।०)

barhiṣi pūrṇapātraṃ ninayet ||

36.1३६.१

एषो ऽवभृथः ॥ (३६।१)

eṣo 'vabhṛthaḥ ||

37.0३७.०

पाकयज्ञानाम् एतत्तन्त्रम् ॥ (३७।०)

pākayajñānām etattantram ||

38.0३८.०

आपोहिष्ठीयाभिर् मार्जयित्वा पर्युक्षेत ॥ (३८।०)

āpohiṣṭhīyābhir mārjayitvā paryukṣeta ||

39.1३९.१

वरो दक्षिणा । (३९।१)

varo dakṣiṇā |

39.2३९.२

अश्वं वरं विद्यात् । (३९।२)

aśvaṃ varaṃ vidyāt |

39.3३९.३

गामित्येके ॥ (३९।३)

gāmityeke ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VārGṛSū, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit