वाराहगृह्यसूत्रVārāhagṛhyasūtra

VārGṛSū, 15

15 of 17 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अङ्कौ न्यङ्काव् अभितो रथं ये ध्वान्ता वाता अग्रम् अभि ये संपतन्ति । (१।१)

aṅkau nyaṅkāv abhito rathaṃ ye dhvāntā vātā agram abhi ye saṃpatanti |

1.2१.२

दूरेहेतिः पतत्री वाजिनीवांस् ते नो ऽग्नयः पप्रयः पारयन्तु । (१।२)

dūrehetiḥ patatrī vājinīvāṃs te no 'gnayaḥ paprayaḥ pārayantu |

1.3१.३

इति चक्रम् अभिमन्त्रयते ॥ (१।३)

iti cakram abhimantrayate ||

2.1२.१

सुकिंशुकं शल्मलिं विश्वरूपं हिरण्यवर्णं सुधुरं सुचक्रम् । (२।१)

sukiṃśukaṃ śalmaliṃ viśvarūpaṃ hiraṇyavarṇaṃ sudhuraṃ sucakram |

2.2२.२

आरोह सूर्ये अमृतस्य पन्थांस् तेन याहि गृहान् स्वस्ति । (२।२)

āroha sūrye amṛtasya panthāṃs tena yāhi gṛhān svasti |

2.3२.३

इत्यारोपयेत् ॥ (२।३)

ityāropayet ||

3.1३.१

उप मायन्तु देवता उप ब्रह्म सुवीर्यम् । (३।१)

upa māyantu devatā upa brahma suvīryam |

3.2३.२

उप क्षत्रं च यद्बलमुप मामैतु यद्बलम् । (३।२)

upa kṣatraṃ ca yadbalamupa māmaitu yadbalam |

3.3३.३

इति प्रयास्यन् जपति ॥ (३।३)

iti prayāsyan japati ||

4.1४.१

अनु मायन्तु देवता अनु ब्रह्म सुवीर्यम् । (४।१)

anu māyantu devatā anu brahma suvīryam |

4.2४.२

अनु क्षत्रं च यद् यशमनु मामैतु यद्यशम् । (४।२)

anu kṣatraṃ ca yad yaśamanu māmaitu yadyaśam |

4.3४.३

इति प्राञ्चं प्रयाप्य प्रदक्षिणमावृत्य यथार्थलक्षण्यवृक्षं चैत्यं वोपतिष्ठेत ॥ (४।३)

iti prāñcaṃ prayāpya pradakṣiṇamāvṛtya yathārthalakṣaṇyavṛkṣaṃ caityaṃ vopatiṣṭheta ||

5.1५.१

नमो रुद्रायैकवृक्षसद इत्येकवृक्षे जपति । (५।१)

namo rudrāyaikavṛkṣasada ityekavṛkṣe japati |

5.2५.२

ये वृक्षेषु शष्पिञ्जरा इति च ॥ (५।२)

ye vṛkṣeṣu śaṣpiñjarā iti ca ||

6.1६.१

नमो रुद्राय चतुष्पथसद इति चतुष्पथे । (६।१)

namo rudrāya catuṣpathasada iti catuṣpathe |

6.2६.२

ये पथां पथिरक्षय इति च ॥ (६।२)

ye pathāṃ pathirakṣaya iti ca ||

7.1७.१

नमो रुद्राय श्मशानसद इति श्मशाने । (७।१)

namo rudrāya śmaśānasada iti śmaśāne |

7.2७.२

ये भूतानाम् अधिपतय इति च ॥ (७।२)

ye bhūtānām adhipataya iti ca ||

8.1८.१

नमो रुद्राय पात्रसद इति पिबन् । (८।१)

namo rudrāya pātrasada iti piban |

8.2८.२

ये अन्नेषु विविध्यन्तीति च ॥ (८।२)

ye anneṣu vividhyantīti ca ||

9.0९.०

ये तीर्थानीति तीर्थे ॥ (९।०)

ye tīrthānīti tīrthe ||

10.1१०.१

यत्रापस् तरितव्या आसीद् अति समुद्राय वयुनाय सिन्धूनां पतये नमः । (१०।१)

yatrāpas taritavyā āsīd ati samudrāya vayunāya sindhūnāṃ pataye namaḥ |

10.2१०.२

नदीनां सर्वासां पित्वे जुहुता विश्वकर्मणे । (१०।२)

nadīnāṃ sarvāsāṃ pitve juhutā viśvakarmaṇe |

10.3१०.३

विश्वहादाभ्यं हविः । (१०।३)

viśvahādābhyaṃ haviḥ |

10.4१०.४

इत्य् अप्सूदकाञ्जलीर् जुहुयात् ॥ (१०।४)

ity apsūdakāñjalīr juhuyāt ||

11.1११.१

यावतां सखायानं स्वस्तिमिच्छेत् तावत उदकाञ्जलीर् जुहुयात् अमृतम् आस्ये जुहोम्यायुः प्राणे प्रतिदधामि अमृतं ब्रह्मणा सह मृत्युं तरेम । (११।१)

yāvatāṃ sakhāyānaṃ svastimicchet tāvata udakāñjalīr juhuyāt amṛtam āsye juhomyāyuḥ prāṇe pratidadhāmi amṛtaṃ brahmaṇā saha mṛtyuṃ tarema |

11.2११.२

प्रासहाद् इतीष्टिर् अस्यदितिर् एव मृत्युंधयमिति त्रिर् आचामेत् ॥ (११।२)

prāsahād itīṣṭir asyaditir eva mṛtyuṃdhayamiti trir ācāmet ||

12.0१२.०

द्विः परिमृजेत् ॥ (१२।०)

dviḥ parimṛjet ||

13.0१३.०

यद्यक्षा शम्याणिर् वा रिष्येत तत्रैवाग्निम् उपसमाधायाग्नेयेन स्थालीपाकेनेष्ट्वा जयप्रभृतिभिश् चाज्यस्य पुस्तात् स्विष्टकृतः ॥ (१३।०)

yadyakṣā śamyāṇir vā riṣyeta tatraivāgnim upasamādhāyāgneyena sthālīpākeneṣṭvā jayaprabhṛtibhiś cājyasya pustāt sviṣṭakṛtaḥ ||

14.0१४.०

अपरस्याह्नः संधिकाले गृहान् प्रपादयेत् ॥ (१४।०)

aparasyāhnaḥ saṃdhikāle gṛhān prapādayet ||

15.0१५.०

रथाद्यौपासनात् संततामुलपराजीं स्तृणाति ॥ (१५।०)

rathādyaupāsanāt saṃtatāmulaparājīṃ stṛṇāti ||

16.0१६.०

तयाभ्युपैति ॥ (१६।०)

tayābhyupaiti ||

17.1१७.१

गृहानहं सुमनसः प्रपद्ये ऽवीरघ्नी वीरवतः सुशेवा । (१७।१)

gṛhānahaṃ sumanasaḥ prapadye 'vīraghnī vīravataḥ suśevā |

17.2१७.२

इरां वहन्ती घृतम् उक्षमाणांस् तेष्व् अहं सुमनाः संविशामि । (१७।२)

irāṃ vahantī ghṛtam ukṣamāṇāṃs teṣv ahaṃ sumanāḥ saṃviśāmi |

17.3१७.३

इत्य् अभ्याहिताग्निं सोदकं सौषधमावसथं प्रपद्ये । (१७।३)

ity abhyāhitāgniṃ sodakaṃ sauṣadhamāvasathaṃ prapadye |

17.4१७.४

रेवत्या रोहिण्या यद्वा पुण्योक्तम् ॥ (१७।४)

revatyā rohiṇyā yadvā puṇyoktam ||

18.0१८.०

आनडुहे चर्मण्युपविश्य ॥ (१८।०)

ānaḍuhe carmaṇyupaviśya ||

19.0१९.०

अथास्या ब्रह्मचारिणं जीवपितृकं जीवमातृकम् उत्सङ्गमुपवेशयेत् ॥ (१९।०)

athāsyā brahmacāriṇaṃ jīvapitṛkaṃ jīvamātṛkam utsaṅgamupaveśayet ||

20.0२०.०

फलानामञ्जलिं पूरयेत् तिलतण्डुलानां वा ॥ (२०।०)

phalānāmañjaliṃ pūrayet tilataṇḍulānāṃ vā ||

21.0२१.०

अच्युता ध्रुवा ध्रुवपत्नी ध्रुवं पश्येम विश्वत इति ध्रुवं जीवन्तीं सप्तर्षीन् अरुन्धतीमिति दर्शयित्वा प्राजापत्येन स्थालीपाकेनेष्ट्वा जयप्रभृतिभिश् चाज्यस्य पुरस्तात् स्विष्टकृत आज्यशेषे दध्यासिच्य दधिक्राव्णो अकारिषम् इति दध्नः पुमांस्त्रिः प्राश्नाति ॥ (२१।०)

acyutā dhruvā dhruvapatnī dhruvaṃ paśyema viśvata iti dhruvaṃ jīvantīṃ saptarṣīn arundhatīmiti darśayitvā prājāpatyena sthālīpākeneṣṭvā jayaprabhṛtibhiś cājyasya purastāt sviṣṭakṛta ājyaśeṣe dadhyāsicya dadhikrāvṇo akāriṣam iti dadhnaḥ pumāṃstriḥ prāśnāti ||

22.1२२.१

चक्रम् इवानडुहः पदं मामेवान्वेतु ते मनः । (२२।१)

cakram ivānaḍuhaḥ padaṃ māmevānvetu te manaḥ |

22.2२२.२

मां च पश्यसि सूर्यं च मा चान्येषु मनस्कृथाः । (२२।२)

māṃ ca paśyasi sūryaṃ ca mā cānyeṣu manaskṛthāḥ |

22.3२२.३

चाक्रवाकं संवसनं तन् नौ संवननं कृतम् । (२२।३)

cākravākaṃ saṃvasanaṃ tan nau saṃvananaṃ kṛtam |

22.4२२.४

इत्यवशिष्टं जायायै प्रयच्छति ॥ (२२।४)

ityavaśiṣṭaṃ jāyāyai prayacchati ||

23.0२३.०

तूष्णीं सा प्राश्नाति ॥ (२३।०)

tūṣṇīṃ sā prāśnāti ||

24.1२४.१

संवत्सरं मुदा तौ ब्रह्मचर्यं चरतः । (२४।१)

saṃvatsaraṃ mudā tau brahmacaryaṃ carataḥ |

24.2२४.२

द्वादशरात्रं त्रिरात्रम् एकरात्रं वा ॥ (२४।२)

dvādaśarātraṃ trirātram ekarātraṃ vā ||

25.0२५.०

एवमेव चतुर्थ्यां कृत्वा हिरण्यगर्भ इत्यष्टाभिः स्थालीपाकस्य हुत्वा जयप्रभृतिभिश्चाज्यस्य पुरस्तात्स्विष्टकृतः ॥ (२५।०)

evameva caturthyāṃ kṛtvā hiraṇyagarbha ityaṣṭābhiḥ sthālīpākasya hutvā jayaprabhṛtibhiścājyasya purastātsviṣṭakṛtaḥ ||

26.0२६.०

अथास्याः सव्ये ऽंसे पूषा ते ग्रन्थिं ग्रथ्नात्व् इति वाससो ग्रन्थिं क्रियमाणम् अनुमन्त्रयते ॥ (२६।०)

athāsyāḥ savye 'ṃse pūṣā te granthiṃ grathnātv iti vāsaso granthiṃ kriyamāṇam anumantrayate ||

27.1२७.१

चतस्रो ऽविधवाः कुर्वन्ति । (२७।१)

catasro 'vidhavāḥ kurvanti |

27.2२७.२

ताभ्यो हिरण्यं ददाति ॥ (२७।२)

tābhyo hiraṇyaṃ dadāti ||

28.1२८.१

संवत्सरं न प्रवसेत् । (२८।१)

saṃvatsaraṃ na pravaset |

28.2२८.२

द्वादशरात्रं त्रिरात्रम् एकरात्रं वा ॥ (२८।२)

dvādaśarātraṃ trirātram ekarātraṃ vā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VārGṛSū, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit