वाराहगृह्यसूत्रVārāhagṛhyasūtra
VārGṛSū, 15
Select a line for its word-by-word analysis.
अङ्कौ न्यङ्काव् अभितो रथं ये ध्वान्ता वाता अग्रम् अभि ये संपतन्ति । (१।१)
aṅkau nyaṅkāv abhito rathaṃ ye dhvāntā vātā agram abhi ye saṃpatanti |
दूरेहेतिः पतत्री वाजिनीवांस् ते नो ऽग्नयः पप्रयः पारयन्तु । (१।२)
dūrehetiḥ patatrī vājinīvāṃs te no 'gnayaḥ paprayaḥ pārayantu |
सुकिंशुकं शल्मलिं विश्वरूपं हिरण्यवर्णं सुधुरं सुचक्रम् । (२।१)
sukiṃśukaṃ śalmaliṃ viśvarūpaṃ hiraṇyavarṇaṃ sudhuraṃ sucakram |
आरोह सूर्ये अमृतस्य पन्थांस् तेन याहि गृहान् स्वस्ति । (२।२)
āroha sūrye amṛtasya panthāṃs tena yāhi gṛhān svasti |
इति प्राञ्चं प्रयाप्य प्रदक्षिणमावृत्य यथार्थलक्षण्यवृक्षं चैत्यं वोपतिष्ठेत ॥ (४।३)
iti prāñcaṃ prayāpya pradakṣiṇamāvṛtya yathārthalakṣaṇyavṛkṣaṃ caityaṃ vopatiṣṭheta ||
यत्रापस् तरितव्या आसीद् अति समुद्राय वयुनाय सिन्धूनां पतये नमः । (१०।१)
yatrāpas taritavyā āsīd ati samudrāya vayunāya sindhūnāṃ pataye namaḥ |
नदीनां सर्वासां पित्वे जुहुता विश्वकर्मणे । (१०।२)
nadīnāṃ sarvāsāṃ pitve juhutā viśvakarmaṇe |
यावतां सखायानं स्वस्तिमिच्छेत् तावत उदकाञ्जलीर् जुहुयात् अमृतम् आस्ये जुहोम्यायुः प्राणे प्रतिदधामि अमृतं ब्रह्मणा सह मृत्युं तरेम । (११।१)
yāvatāṃ sakhāyānaṃ svastimicchet tāvata udakāñjalīr juhuyāt amṛtam āsye juhomyāyuḥ prāṇe pratidadhāmi amṛtaṃ brahmaṇā saha mṛtyuṃ tarema |
प्रासहाद् इतीष्टिर् अस्यदितिर् एव मृत्युंधयमिति त्रिर् आचामेत् ॥ (११।२)
prāsahād itīṣṭir asyaditir eva mṛtyuṃdhayamiti trir ācāmet ||
यद्यक्षा शम्याणिर् वा रिष्येत तत्रैवाग्निम् उपसमाधायाग्नेयेन स्थालीपाकेनेष्ट्वा जयप्रभृतिभिश् चाज्यस्य पुस्तात् स्विष्टकृतः ॥ (१३।०)
yadyakṣā śamyāṇir vā riṣyeta tatraivāgnim upasamādhāyāgneyena sthālīpākeneṣṭvā jayaprabhṛtibhiś cājyasya pustāt sviṣṭakṛtaḥ ||
रथाद्यौपासनात् संततामुलपराजीं स्तृणाति ॥ (१५।०)
rathādyaupāsanāt saṃtatāmulaparājīṃ stṛṇāti ||
गृहानहं सुमनसः प्रपद्ये ऽवीरघ्नी वीरवतः सुशेवा । (१७।१)
gṛhānahaṃ sumanasaḥ prapadye 'vīraghnī vīravataḥ suśevā |
इरां वहन्ती घृतम् उक्षमाणांस् तेष्व् अहं सुमनाः संविशामि । (१७।२)
irāṃ vahantī ghṛtam ukṣamāṇāṃs teṣv ahaṃ sumanāḥ saṃviśāmi |
इत्य् अभ्याहिताग्निं सोदकं सौषधमावसथं प्रपद्ये । (१७।३)
ity abhyāhitāgniṃ sodakaṃ sauṣadhamāvasathaṃ prapadye |
अथास्या ब्रह्मचारिणं जीवपितृकं जीवमातृकम् उत्सङ्गमुपवेशयेत् ॥ (१९।०)
athāsyā brahmacāriṇaṃ jīvapitṛkaṃ jīvamātṛkam utsaṅgamupaveśayet ||
अच्युता ध्रुवा ध्रुवपत्नी ध्रुवं पश्येम विश्वत इति ध्रुवं जीवन्तीं सप्तर्षीन् अरुन्धतीमिति दर्शयित्वा प्राजापत्येन स्थालीपाकेनेष्ट्वा जयप्रभृतिभिश् चाज्यस्य पुरस्तात् स्विष्टकृत आज्यशेषे दध्यासिच्य दधिक्राव्णो अकारिषम् इति दध्नः पुमांस्त्रिः प्राश्नाति ॥ (२१।०)
acyutā dhruvā dhruvapatnī dhruvaṃ paśyema viśvata iti dhruvaṃ jīvantīṃ saptarṣīn arundhatīmiti darśayitvā prājāpatyena sthālīpākeneṣṭvā jayaprabhṛtibhiś cājyasya purastāt sviṣṭakṛta ājyaśeṣe dadhyāsicya dadhikrāvṇo akāriṣam iti dadhnaḥ pumāṃstriḥ prāśnāti ||
चक्रम् इवानडुहः पदं मामेवान्वेतु ते मनः । (२२।१)
cakram ivānaḍuhaḥ padaṃ māmevānvetu te manaḥ |
मां च पश्यसि सूर्यं च मा चान्येषु मनस्कृथाः । (२२।२)
māṃ ca paśyasi sūryaṃ ca mā cānyeṣu manaskṛthāḥ |
चाक्रवाकं संवसनं तन् नौ संवननं कृतम् । (२२।३)
cākravākaṃ saṃvasanaṃ tan nau saṃvananaṃ kṛtam |
एवमेव चतुर्थ्यां कृत्वा हिरण्यगर्भ इत्यष्टाभिः स्थालीपाकस्य हुत्वा जयप्रभृतिभिश्चाज्यस्य पुरस्तात्स्विष्टकृतः ॥ (२५।०)
evameva caturthyāṃ kṛtvā hiraṇyagarbha ityaṣṭābhiḥ sthālīpākasya hutvā jayaprabhṛtibhiścājyasya purastātsviṣṭakṛtaḥ ||
अथास्याः सव्ये ऽंसे पूषा ते ग्रन्थिं ग्रथ्नात्व् इति वाससो ग्रन्थिं क्रियमाणम् अनुमन्त्रयते ॥ (२६।०)
athāsyāḥ savye 'ṃse pūṣā te granthiṃ grathnātv iti vāsaso granthiṃ kriyamāṇam anumantrayate ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.