वाराहगृह्यसूत्रVārāhagṛhyasūtra

VārGṛSū, 4

4 of 17 · 64 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तृतीयवर्षस्य जटाः कुर्वन्ति । (१।१)

tṛtīyavarṣasya jaṭāḥ kurvanti |

1.2१.२

यथा वा कुलकल्पः ॥ (१।२)

yathā vā kulakalpaḥ ||

2.0२.०

अग्निम् उपसमाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्य दक्षिणतो ऽग्नेर् ब्रह्माणम् उपवेश्योत्तरत उदपात्रं शमीशमकवत् ॥ (२।०)

agnim upasamādhāya parisamuhya paristīrya paryukṣya dakṣiṇato 'gner brahmāṇam upaveśyottarata udapātraṃ śamīśamakavat ||

3.1३.१

अथैनम् अभिमन्त्रयते हिरण्यवर्णाः शुचय इति चतसृभिः । (३।१)

athainam abhimantrayate hiraṇyavarṇāḥ śucaya iti catasṛbhiḥ |

3.2३.२

या ओषधय इत्यनुवाकेन । (३।२)

yā oṣadhaya ityanuvākena |

3.3३.३

शं नो देवीर् अभिष्टय आपो भवन्तु पीतये । (३।३)

śaṃ no devīr abhiṣṭaya āpo bhavantu pītaye |

3.4३.४

शं योर् अभिस्रवन्तु नः । (३।४)

śaṃ yor abhisravantu naḥ |

3.5३.५

प्रियाः शं न आपो धन्वन्याः शं नः सन्तु नूप्याः । (३।५)

priyāḥ śaṃ na āpo dhanvanyāḥ śaṃ naḥ santu nūpyāḥ |

3.6३.६

शं नः समुद्र्या आपः शम् उ नः सन्तु कूप्याः । (३।६)

śaṃ naḥ samudryā āpaḥ śam u naḥ santu kūpyāḥ |

3.7३.७

शं नो मित्रः शं वरुणः शं नो भवत्व् अर्यमा । (३।७)

śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ śaṃ no bhavatv aryamā |

3.8३.८

शं न इन्द्रश् चाग्निश् च शं नो विष्णुर् उरुक्रमः । (३।८)

śaṃ na indraś cāgniś ca śaṃ no viṣṇur urukramaḥ |

3.9३.९

इति । (३।९)

iti |

3.10३.१०

तासाम् उदकार्थान् कुर्वीत पर्युक्षणे ऽभ्युन्दने स्नापने च ॥ (३।१०)

tāsām udakārthān kurvīta paryukṣaṇe 'bhyundane snāpane ca ||

4.0४.०

आज्यं संस्कृत्य ब्रह्माणम् आमन्त्र्य समिधम् आधायाघाराव् आघार्याज्यभागौ हुत्वा अग्ना आयूंषि पवस इति सप्तभिः सप्त हुत्वा ॥ (४।०)

ājyaṃ saṃskṛtya brahmāṇam āmantrya samidham ādhāyāghārāv āghāryājyabhāgau hutvā agnā āyūṃṣi pavasa iti saptabhiḥ sapta hutvā ||

5.1५.१

आयुर्दा देवेति च । (५।१)

āyurdā deveti ca |

5.2५.२

ये केशिनः प्रथमे सत्त्रम् आसत येभिर् आवृतं यदिदं विराजति । (५।२)

ye keśinaḥ prathame sattram āsata yebhir āvṛtaṃ yadidaṃ virājati |

5.3५.३

तेभ्यो जुहोम्य् आयुषे दीर्घायुत्वाय स्वस्तये । (५।३)

tebhyo juhomy āyuṣe dīrghāyutvāya svastaye |

5.4५.४

इति ॥ (५।४)

iti ||

6.0६.०

व्याहृतिभिश्च ॥ (६।०)

vyāhṛtibhiśca ||

7.0७.०

उक्तः कर्मान्तः पूर्वेण ॥ (७।०)

uktaḥ karmāntaḥ pūrveṇa ||

8.1८.१

शीतेन वाय उदकेनेधि । (८।१)

śītena vāya udakenedhi |

8.2८.२

उष्णेन वाय उदकेनेधीति तप्ता इतराभिः संसृज्य आर्द्रदानव स्थ जीवदान् अवस्थोन्दतीरिषमावदेत्य् अपो ऽभिमन्त्र्य दक्षिणं केशान्तम् अभ्युन्द्यात् । (८।२)

uṣṇena vāya udakenedhīti taptā itarābhiḥ saṃsṛjya ārdradānava stha jīvadān avasthondatīriṣamāvadety apo 'bhimantrya dakṣiṇaṃ keśāntam abhyundyāt |

8.3८.३

अदितिः केशान् वपत्वाप उन्दन्तु जीवसे । (८।३)

aditiḥ keśān vapatvāpa undantu jīvase |

8.4८.४

दीर्घायुत्वाय स्वस्तये । (८।४)

dīrghāyutvāya svastaye |

8.5८.५

इति ॥ (८।५)

iti ||

9.0९.०

दक्षिणस्मिन् केशान्ते दर्भम् ऊर्ध्वाग्रं निदधाति ॥ (९।०)

dakṣiṇasmin keśānte darbham ūrdhvāgraṃ nidadhāti ||

10.0१०.०

ओषधे त्रायस्वैनम् इति दर्भमन्तर्दधाति ॥ (१०।०)

oṣadhe trāyasvainam iti darbhamantardadhāti ||

11.0११.०

स्वधिते मैनं हिंसीर् इति क्षुरेणाभिनिदधाति ॥ (११।०)

svadhite mainaṃ hiṃsīr iti kṣureṇābhinidadhāti ||

12.1१२.१

येनावपत्सविता क्षुरेण सोमस्य राज्ञो वरुणस्य विद्वान् । (१२।१)

yenāvapatsavitā kṣureṇa somasya rājño varuṇasya vidvān |

12.2१२.२

तेन ब्रह्माणो वपतेदम् अस्यायुष्मान् अयं जरदष्टिर् यथासत् । (१२।२)

tena brahmāṇo vapatedam asyāyuṣmān ayaṃ jaradaṣṭir yathāsat |

12.3१२.३

अहमसौ । (१२।३)

ahamasau |

12.4१२.४

इति प्रवपति ॥ (१२।४)

iti pravapati ||

13.0१३.०

दक्षिणतो मातान्या वाविधवानडुहेन गोमयेनाभूमिगतान् केशान् परिगृह्णीयात् ॥ (१३।०)

dakṣiṇato mātānyā vāvidhavānaḍuhena gomayenābhūmigatān keśān parigṛhṇīyāt ||

14.1१४.१

मा ते केशान् अनुगाद् वर्च एतत्तथा धाता दधातु ते । (१४।१)

mā te keśān anugād varca etattathā dhātā dadhātu te |

14.2१४.२

तुभ्यमिन्द्रो वरुणो बृहस्पतिः सविता वर्च आदधुः । (१४।२)

tubhyamindro varuṇo bṛhaspatiḥ savitā varca ādadhuḥ |

14.3१४.३

इति प्रपततो ऽनुमन्त्रयते ॥ (१४।३)

iti prapatato 'numantrayate ||

15.0१५.०

तेन धर्मेण पुनर् अपो ऽभिमन्त्र्यापरं केशान्तम् अभ्युन्द्याद् उत्तरं च ॥ (१५।०)

tena dharmeṇa punar apo 'bhimantryāparaṃ keśāntam abhyundyād uttaraṃ ca ||

16.1१६.१

अन्यौ तु प्रवपनौ येन पूषा बृहस्पतेर् अग्नेर् इन्द्रस्य चायुषे ऽवपत् । (१६।१)

anyau tu pravapanau yena pūṣā bṛhaspater agner indrasya cāyuṣe 'vapat |

16.2१६.२

तेन ते वपाम्यायुषे दीर्घायुत्वाय स्वस्तये । (१६।२)

tena te vapāmyāyuṣe dīrghāyutvāya svastaye |

16.3१६.३

इति पश्चात् । (१६।३)

iti paścāt |

16.4१६.४

येन भूयश् चरत्ययं ज्योक् च पश्यसि सूर्यम् । (१६।४)

yena bhūyaś caratyayaṃ jyok ca paśyasi sūryam |

16.5१६.५

तेन ते वपाम्य् आयुषे दीर्घायुत्वाय सुश्लोक्याय सुवर्चसे । (१६।५)

tena te vapāmy āyuṣe dīrghāyutvāya suślokyāya suvarcase |

16.6१६.६

इत्युत्तरतः ॥ (१६।६)

ityuttarataḥ ||

17.1१७.१

यत् क्षुरेण पर्चयता सुपेशसा वप्तर् वपसि केशान् । (१७।१)

yat kṣureṇa parcayatā supeśasā vaptar vapasi keśān |

17.2१७.२

शुन्ध शिरो मास्यायुः प्रमोषीः । (१७।२)

śundha śiro māsyāyuḥ pramoṣīḥ |

17.3१७.३

इति लोहायसं क्षुरं केशवापाय प्रयच्छति ॥ (१७।३)

iti lohāyasaṃ kṣuraṃ keśavāpāya prayacchati ||

18.0१८.०

यथार्थं केशयत्नान् कुर्वन्ति दक्षिणतः कपर्दा वसिष्ठानाम् उभयतो ऽत्रिभार्गवकाश्यपानां पञ्चचूडा आङ्गिरसः शिखिनो ऽन्ये ॥ (१८।०)

yathārthaṃ keśayatnān kurvanti dakṣiṇataḥ kapardā vasiṣṭhānām ubhayato 'tribhārgavakāśyapānāṃ pañcacūḍā āṅgirasaḥ śikhino 'nye ||

19.0१९.०

वाजिम् एके मङ्गलार्थम् ॥ (१९।०)

vājim eke maṅgalārtham ||

20.1२०.१

त्र्यायुषं कश्यपस्य जमदग्नेस् त्र्यायुषम् अगस्त्यस्य त्र्यायुषम् । (२०।१)

tryāyuṣaṃ kaśyapasya jamadagnes tryāyuṣam agastyasya tryāyuṣam |

20.2२०.२

यद् देवानां त्र्यायुषं तन् मे अस्तु शतायुषम् । (२०।२)

yad devānāṃ tryāyuṣaṃ tan me astu śatāyuṣam |

20.3२०.३

इति शिरः संमृशति ॥ (२०।३)

iti śiraḥ saṃmṛśati ||

21.1२१.१

परिगृह्य गोमयेन केशान् उत्तरपूर्वस्यां गृहस्य मूष्याम् अन्तरा गेहात् पलदं च निदध्यात् । (२१।१)

parigṛhya gomayena keśān uttarapūrvasyāṃ gṛhasya mūṣyām antarā gehāt paladaṃ ca nidadhyāt |

21.2२१.२

अरिक्ते वा वपने । (२१।२)

arikte vā vapane |

21.3२१.३

उप्त्वाय केशान्तान् वरुणाय राज्ञो बृहस्पतिः सविता विष्णुरिन्द्रः । (२१।३)

uptvāya keśāntān varuṇāya rājño bṛhaspatiḥ savitā viṣṇurindraḥ |

21.4२१.४

तेभ्यो निधानं महद् अन्वविन्दन्न् अन्तरा द्यावापृथिवी अप स्वः ॥ (२१।४)

tebhyo nidhānaṃ mahad anvavindann antarā dyāvāpṛthivī apa svaḥ ||

22.1२२.१

इति । (२२।१)

iti |

22.2२२.२

कर्त्रे वरं ददाति ॥ (२२।२)

kartre varaṃ dadāti ||

23.0२३.०

पक्ष्मगुणं तिलपिशितं च केशवापाय प्रयच्छति ॥ (२३।०)

pakṣmaguṇaṃ tilapiśitaṃ ca keśavāpāya prayacchati ||

24.1२४.१

संवत्सरं माता नाम्लाय धारयेत् । (२४।१)

saṃvatsaraṃ mātā nāmlāya dhārayet |

24.2२४.२

रोषाय नाश्नीयात् । (२४।२)

roṣāya nāśnīyāt |

24.3२४.३

लवणवर्जं तूष्णीम् ॥ (२४।३)

lavaṇavarjaṃ tūṣṇīm ||

25.0२५.०

कन्याया आहुतिवर्जम् ॥ (२५।०)

kanyāyā āhutivarjam ||

26.0२६.०

विदुषो ब्राह्मणान् अर्थसिद्धिं वाचयेत् ॥ (२६।०)

viduṣo brāhmaṇān arthasiddhiṃ vācayet ||

27.0२७.०

एवम् उत्तरेषु ॥ (२७।०)

evam uttareṣu ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VārGṛSū, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit