वाराहगृह्यसूत्रVārāhagṛhyasūtra
VārGṛSū, 16
Select a line for its word-by-word analysis.
अपश्यं त्वा मनसा चेकितानं तपसो जातं तपसो ऽभिभूतम् । (१।२)
apaśyaṃ tvā manasā cekitānaṃ tapaso jātaṃ tapaso 'bhibhūtam |
इह प्रजामिह रयिं रराणः प्रजायस्व प्रजया पुत्रकाम । (१।३)
iha prajāmiha rayiṃ rarāṇaḥ prajāyasva prajayā putrakāma |
अपश्यं त्वा मनसा दीध्यानां स्वायां तनूम् ऋत्विये नाधमानाम् । (१।४)
apaśyaṃ tvā manasā dīdhyānāṃ svāyāṃ tanūm ṛtviye nādhamānām |
उप माम् उच्चा युवतिर् बभूयात् प्रजायस्व प्रजया पुत्रकामे । (१।५)
upa mām uccā yuvatir babhūyāt prajāyasva prajayā putrakāme |
प्रजापते तन्वं मे जुषस्व त्वष्टा वीरैः सहसाहम् इन्द्रः । (१।६)
prajāpate tanvaṃ me juṣasva tvaṣṭā vīraiḥ sahasāham indraḥ |
इन्द्रेण देवैर्वीरुधः संव्ययन्तां बहूनां पुंसां पितरौ स्याव । (१।७)
indreṇa devairvīrudhaḥ saṃvyayantāṃ bahūnāṃ puṃsāṃ pitarau syāva |
अहं प्रजा अजनयं पृथिव्याम् अहं गर्भम् अदधामोषधीषु । (१।८)
ahaṃ prajā ajanayaṃ pṛthivyām ahaṃ garbham adadhāmoṣadhīṣu |
अहं विश्वेषु भुवनेष्वन्तर् अहं प्रजाभ्यो बिभर्षि पुत्रान् । (१।९)
ahaṃ viśveṣu bhuvaneṣvantar ahaṃ prajābhyo bibharṣi putrān |
अथास्यास्तृतीये गर्भमासे पुंसा नक्षत्रेण यद् अहश्चन्द्रमा न दृश्येत तदहर् वोपोष्याप्लाव्याहतं वास आच्छाद्य न्यग्रोधावरोहशुङ्गान्युदपेषं पिष्ट्वा दक्षिणास्मिन्नासिकाछिद्र आसिञ्चेत् हिरण्यगर्भः । (५।१)
athāsyāstṛtīye garbhamāse puṃsā nakṣatreṇa yad ahaścandramā na dṛśyeta tadahar vopoṣyāplāvyāhataṃ vāsa ācchādya nyagrodhāvarohaśuṅgānyudapeṣaṃ piṣṭvā dakṣiṇāsminnāsikāchidra āsiñcet hiraṇyagarbhaḥ |
अथास्या दक्षिणं कुक्षिम् अभिमृशेत् पुमान् अग्निः पुमानिन्द्रः पुमान्देवो बृहस्पतिः । (६।१)
athāsyā dakṣiṇaṃ kukṣim abhimṛśet pumān agniḥ pumānindraḥ pumāndevo bṛhaspatiḥ |
पुमांसौ मित्रावरुणौ पुमांसाव् अश्विनाव् उभौ । (६।३)
pumāṃsau mitrāvaruṇau pumāṃsāv aśvināv ubhau |
पुमांसं गर्भं जायस्व त्वं पुमान् अनुजायताम् । (६।४)
pumāṃsaṃ garbhaṃ jāyasva tvaṃ pumān anujāyatām |
अथास्याः पञ्चमे षष्ठे सप्तमे वा गर्भमासे मङ्गल्यैः स्नापयित्वा प्राजापत्येन स्थालीपाकेनेष्ट्वा जयप्रभृतिभिश्चाज्यस्य पुरस्तात्स्विष्टकृतः । (७।१)
athāsyāḥ pañcame ṣaṣṭhe saptame vā garbhamāse maṅgalyaiḥ snāpayitvā prājāpatyena sthālīpākeneṣṭvā jayaprabhṛtibhiścājyasya purastātsviṣṭakṛtaḥ |
पश्चादग्नेर्दर्भेष्व् आसीनायाः सर्वान् केशान् विप्रमुच्य त्वमर्यमा भवसि यत्कनीनां देवः स्वधावो गुह्यं बिभर्षि । (७।२)
paścādagnerdarbheṣv āsīnāyāḥ sarvān keśān vipramucya tvamaryamā bhavasi yatkanīnāṃ devaḥ svadhāvo guhyaṃ bibharṣi |
अञ्जन्ति विप्रं सुकृतं न गोभिर् यद् दम्पती सुमनसा कृणोषि । (७।३)
añjanti vipraṃ sukṛtaṃ na gobhir yad dampatī sumanasā kṛṇoṣi |
इति नवनीतेन पाणी प्रलिप्य सर्वान् केशान् संप्रयौति ॥ (७।४)
iti navanītena pāṇī pralipya sarvān keśān saṃprayauti ||
इन्द्राणी चक्रे कङ्कतं स सीमन्तं विसर्पतु इति कङ्कतं गृह्णाति ॥ (८।०)
indrāṇī cakre kaṅkataṃ sa sīmantaṃ visarpatu iti kaṅkataṃ gṛhṇāti ||
पुनः पत्नीमग्निरिति केशप्रसाधनं कुर्यात् ॥ (९।०)
punaḥ patnīmagniriti keśaprasādhanaṃ kuryāt ||
अन्तर्वती पुमांसं दीर्घं जीवन्तं शतायुषम् । (१०।२)
antarvatī pumāṃsaṃ dīrghaṃ jīvantaṃ śatāyuṣam |
दीर्घायुर् अस्या यः पतिर् जीवातु शरदः शतम् । (१०।३)
dīrghāyur asyā yaḥ patir jīvātu śaradaḥ śatam |
अथास्याः पतिर् द्वेधा केशान् बध्नाति नीललोहितेन सूत्रेण जीवोर्णया वा ॥ (११।०)
athāsyāḥ patir dvedhā keśān badhnāti nīlalohitena sūtreṇa jīvorṇayā vā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.