वाराहगृह्यसूत्रVārāhagṛhyasūtra

VārGṛSū, 14

14 of 17 · 99 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

खे रथस्य खे ऽनसः खे युगस्य शतक्रतोः । (१।१)

khe rathasya khe 'nasaḥ khe yugasya śatakratoḥ |

1.2१.२

अबालाम् इन्द्रस्त्रिः पूर्त्त्य् अकृणोत् सूर्यवर्चसः । (१।२)

abālām indrastriḥ pūrtty akṛṇot sūryavarcasaḥ |

1.3१.३

इत्यथास्या अहतं वासः प्रयच्छति ॥ (१।३)

ityathāsyā ahataṃ vāsaḥ prayacchati ||

2.1२.१

अथैनां दर्भशुल्वेन संनह्यति सं त्वा नह्यामि पयसा पृथिव्याः सं त्वा नह्याम्य् अद्भिरोषधीभिः । (२।१)

athaināṃ darbhaśulvena saṃnahyati saṃ tvā nahyāmi payasā pṛthivyāḥ saṃ tvā nahyāmy adbhiroṣadhībhiḥ |

2.2२.२

सं त्वा नह्यामि प्रजया धनेन सह संनद्धा सुनुहि भागधेयम् । (२।२)

saṃ tvā nahyāmi prajayā dhanena saha saṃnaddhā sunuhi bhāgadheyam |

2.3२.३

इति ॥ (२।३)

iti ||

3.1३.१

अथैनां वाससो ऽन्तं ग्राहयित्वाभ्युदानयति अघोरचक्षुर् अपतिघ्न्य् एधि । (३।१)

athaināṃ vāsaso 'ntaṃ grāhayitvābhyudānayati aghoracakṣur apatighny edhi |

3.2३.२

एहि शिवा पशुभ्यः सुमनाः सुवर्चाः । (३।२)

ehi śivā paśubhyaḥ sumanāḥ suvarcāḥ |

3.3३.३

दीर्घायुपत्नी प्रजया स्वर्विद् इन्द्रप्रणयीर् उप नो वस्तुम् एहि । (३।३)

dīrghāyupatnī prajayā svarvid indrapraṇayīr upa no vastum ehi |

3.4३.४

इति ॥ (३।४)

iti ||

4.0४.०

समूहनोल्लेपनोद्धननावेक्षणम् इत्य् अग्निकाले भूमिसंस्कारान् सर्वत्र यथानिमित्तम् ॥ (४।०)

samūhanollepanoddhananāvekṣaṇam ity agnikāle bhūmisaṃskārān sarvatra yathānimittam ||

5.0५.०

पश्चादग्नेः कटे तेजन्यां वा दर्भेष्व् आसनम् ॥ (५।०)

paścādagneḥ kaṭe tejanyāṃ vā darbheṣv āsanam ||

6.1६.१

शुचौ भूमिप्रदेशे शमीशमकश्यामाकानां प्रियङ्गुदूर्वागौरसर्षपाणां यथालाभगन्धसक्षीरफलवद्भ्यो वनस्पतिभ्यो हरित्पर्णकुशयवादिभिश् चान्नैर् या ओषधयः । (६।१)

śucau bhūmipradeśe śamīśamakaśyāmākānāṃ priyaṅgudūrvāgaurasarṣapāṇāṃ yathālābhagandhasakṣīraphalavadbhyo vanaspatibhyo haritparṇakuśayavādibhiś cānnair yā oṣadhayaḥ |

6.2६.२

समन्या यन्तीत्य् अनुवाकेन शं नो देवीरिति च सहिरण्यापो ऽभिमन्त्र्य प्रणीतोदकुम्भं प्रणयेत् ॥ (६।२)

samanyā yantīty anuvākena śaṃ no devīriti ca sahiraṇyāpo 'bhimantrya praṇītodakumbhaṃ praṇayet ||

7.0७.०

तं लाजाहुतीषु हूयमानासु भ्राता ब्रह्मचारी वोद्गृह्य धारयेद् दक्षिणतश्च ॥ (७।०)

taṃ lājāhutīṣu hūyamānāsu bhrātā brahmacārī vodgṛhya dhārayed dakṣiṇataśca ||

8.0८.०

लाजान् संस्कृतान् शमीपर्णमिश्रान् शूर्पेण दक्षिणतो मातान्या वाविधवा ॥ (८।०)

lājān saṃskṛtān śamīparṇamiśrān śūrpeṇa dakṣiṇato mātānyā vāvidhavā ||

9.0९.०

आज्यं संस्कृत्य ब्रह्माणम् आमन्त्र्य समिधम् आधायाघाराव् आघार्याज्यभागौ हुत्वा ॥ (९।०)

ājyaṃ saṃskṛtya brahmāṇam āmantrya samidham ādhāyāghārāv āghāryājyabhāgau hutvā ||

10.1१०.१

अथ जुहोति । (१०।१)

atha juhoti |

10.2१०.२

अग्नये जनविदे स्वाहा । (१०।२)

agnaye janavide svāhā |

10.3१०.३

सोमाय जनविदे स्वाहा । (१०।३)

somāya janavide svāhā |

10.4१०.४

गन्धर्वाय जनविदे स्वाहा । (१०।४)

gandharvāya janavide svāhā |

10.5१०.५

सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः । (१०।५)

somaḥ prathamo vivide gandharvo vivida uttaraḥ |

10.6१०.६

तृतीयो ऽग्निष्टे पतिस्तुर्यो ऽहं मनुष्यजाः । (१०।६)

tṛtīyo 'gniṣṭe patisturyo 'haṃ manuṣyajāḥ |

10.7१०.७

स्वाहा । (१०।७)

svāhā |

10.8१०.८

सोमो ऽददद् गन्धर्वाय गन्धर्वो ऽददद् अग्नये । (१०।८)

somo 'dadad gandharvāya gandharvo 'dadad agnaye |

10.9१०.९

रयिं च पुत्रांश् चादाद् अग्निर् मह्यमथो इमाम् । (१०।९)

rayiṃ ca putrāṃś cādād agnir mahyamatho imām |

10.10१०.१०

इति ॥ (१०।१०)

iti ||

11.0११.०

हिरण्यगर्भ इत्यष्टाभिः प्रत्यृचम् आज्याहुतीर् जुहुयात् ॥ (११।०)

hiraṇyagarbha ityaṣṭābhiḥ pratyṛcam ājyāhutīr juhuyāt ||

12.1१२.१

येन कर्मणेर्त्सेत् तत्र जयाञ् जुहुयादिति जयानां श्रुतिः । (१२।१)

yena karmaṇertset tatra jayāñ juhuyāditi jayānāṃ śrutiḥ |

12.2१२.२

त्वा यथोक्तम् । (१२।२)

tvā yathoktam |

12.3१२.३

आकूत्यै त्वा स्वाहा । (१२।३)

ākūtyai tvā svāhā |

12.4१२.४

भूत्यै त्वा स्वाहा । (१२।४)

bhūtyai tvā svāhā |

12.5१२.५

कामायै त्वा स्वाहा । (१२।५)

kāmāyai tvā svāhā |

12.6१२.६

रक्षायै त्वा स्वाहा । (१२।६)

rakṣāyai tvā svāhā |

12.7१२.७

समृधे त्वा स्वाहा । (१२।७)

samṛdhe tvā svāhā |

12.8१२.८

समृद्ध्यै त्वा स्वाहा । (१२।८)

samṛddhyai tvā svāhā |

12.9१२.९

ऋचा स्तोमम् । (१२।९)

ṛcā stomam |

12.10१२.१०

प्रजापतये । (१२।१०)

prajāpataye |

12.11१२.११

भूः स्वाहा । (१२।११)

bhūḥ svāhā |

12.12१२.१२

अयाश् चाग्ने ऽसीति च ॥ (१२।१२)

ayāś cāgne 'sīti ca ||

13.1१३.१

उत्तरतो ऽग्नेर् दर्भेषु प्राचीं कन्याम् अवस्थाप्य पुरस्तात् प्रत्यङ्मुख उपयन्ता देवस्य ते सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां हस्तं गृह्णाम्य् अहम् असाव् इत्य् अथास्या उपनयनवद्धस्तं गृह्णाति नीचारिक्तम् अरिक्तेन । (१३।१)

uttarato 'gner darbheṣu prācīṃ kanyām avasthāpya purastāt pratyaṅmukha upayantā devasya te savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ hastaṃ gṛhṇāmy aham asāv ity athāsyā upanayanavaddhastaṃ gṛhṇāti nīcāriktam ariktena |

13.2१३.२

गृह्णामि ते सौभगत्वाय हस्तं मया पत्या जरदष्टिर् यथासत् । (१३।२)

gṛhṇāmi te saubhagatvāya hastaṃ mayā patyā jaradaṣṭir yathāsat |

13.3१३.३

भगो ऽर्यमा सविता पुरंधिर् मह्यं त्वादुर्गाहर्पत्याय देवाः । (१३।३)

bhago 'ryamā savitā puraṃdhir mahyaṃ tvādurgāharpatyāya devāḥ |

13.4१३.४

ऊर्ध्वा वाक् समभवत् पुरा देवासुरेभ्यः । (१३।४)

ūrdhvā vāk samabhavat purā devāsurebhyaḥ |

13.5१३.५

यां त्वा विश्वस्य भूतस्य प्राग् आयाम्य् अस्या अग्रतः । (१३।५)

yāṃ tvā viśvasya bhūtasya prāg āyāmy asyā agrataḥ |

13.6१३.६

सरस्वति प्रेदम् अव सुभगे वाजिनीवति । (१३।६)

sarasvati predam ava subhage vājinīvati |

13.7१३.७

येन भूतं समभवद् येन विश्वमिदं जगत् तामद्य गाथां गास्यामो या स्त्रीणाम् उत्तमं मनः । (१३।७)

yena bhūtaṃ samabhavad yena viśvamidaṃ jagat tāmadya gāthāṃ gāsyāmo yā strīṇām uttamaṃ manaḥ |

13.8१३.८

सा त्वम् अस्य् अमो ऽहम् अमो ऽहमस्मि सा त्वम् । (१३।८)

sā tvam asy amo 'ham amo 'hamasmi sā tvam |

13.9१३.९

द्यौर् अहं पृथिवी त्वं बृहद् अहं रथंतरं त्वम् । (१३।९)

dyaur ahaṃ pṛthivī tvaṃ bṛhad ahaṃ rathaṃtaraṃ tvam |

13.10१३.१०

रेतो ऽहम् अस्मि रेतोधृक् त्वम् । (१३।१०)

reto 'ham asmi retodhṛk tvam |

13.11१३.११

सामाहम् अस्मि ऋक्त्वं मनो ऽहमस्मि वाक्त्वम् । (१३।११)

sāmāham asmi ṛktvaṃ mano 'hamasmi vāktvam |

13.12१३.१२

सा माम् अनुव्रता भव सा माम् अनुप्रजायस्व । (१३।१२)

sā mām anuvratā bhava sā mām anuprajāyasva |

13.13१३.१३

प्रजां सृजावहा उभौ पुंसे पुत्राय कर्तवे । (१३।१३)

prajāṃ sṛjāvahā ubhau puṃse putrāya kartave |

13.14१३.१४

श्रियै पुत्राय वेथवेह सूनृते । (१३।१४)

śriyai putrāya vethaveha sūnṛte |

13.15१३.१५

इति ॥ (१३।१५)

iti ||

14.0१४.०

प्रदक्षिणमग्निं परिणयेत् ॥ (१४।०)

pradakṣiṇamagniṃ pariṇayet ||

15.1१५.१

पश्चाद् अग्नेर् दर्भेष्वश्मानमवस्थापयति आतिष्ठेमम् अश्मानमश्मेव त्वं स्थिरा भव । (१५।१)

paścād agner darbheṣvaśmānamavasthāpayati ātiṣṭhemam aśmānamaśmeva tvaṃ sthirā bhava |

15.2१५.२

कृण्वन्तु विश्वे देवा आयुष्टे शरदः शतम् । (१५।२)

kṛṇvantu viśve devā āyuṣṭe śaradaḥ śatam |

15.3१५.३

इति ॥ (१५।३)

iti ||

16.0१६.०

अत्रैवास्या द्वितीयं वासः प्रयच्छति ॥ (१६।०)

atraivāsyā dvitīyaṃ vāsaḥ prayacchati ||

17.0१७.०

उपर्यग्नाव् अञ्जलौ लाजान् भ्राता ब्रह्मचारी वोपस्तीर्ण आवपेत् ॥ (१७।०)

uparyagnāv añjalau lājān bhrātā brahmacārī vopastīrṇa āvapet ||

18.1१८.१

तान् अभिघारितान् अविच्छिन्दती जुहुयात् । (१८।१)

tān abhighāritān avicchindatī juhuyāt |

18.2१८.२

कर्तानुमन्त्रयेत । (१८।२)

kartānumantrayeta |

18.3१८.३

इयं नार्य् उपब्रूते लाजान् आवपन्तिका । (१८।३)

iyaṃ nāry upabrūte lājān āvapantikā |

18.4१८.४

दीर्घायुरस्तु मे पतिर् एधन्तां ज्ञातयो मम । (१८।४)

dīrghāyurastu me patir edhantāṃ jñātayo mama |

18.5१८.५

अर्यमणं नु देवं कन्याग्निम् अयक्षत । (१८।५)

aryamaṇaṃ nu devaṃ kanyāgnim ayakṣata |

18.6१८.६

सो ऽस्मान्देवो ऽर्यमा प्रेतो मुञ्चातु मामुत । (१८।६)

so 'smāndevo 'ryamā preto muñcātu māmuta |

18.7१८.७

स्वाहा । (१८।७)

svāhā |

18.8१८.८

इति ॥ (१८।८)

iti ||

19.0१९.०

वीरसूर् जीवपत्नीर् भूयासम् इति सर्वत्र वाचयेत् ॥ (१९।०)

vīrasūr jīvapatnīr bhūyāsam iti sarvatra vācayet ||

20.1२०.१

तुभ्यमग्रे पर्यणयं सूर्यां वहतुना सह । (२०।१)

tubhyamagre paryaṇayaṃ sūryāṃ vahatunā saha |

20.2२०.२

पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह । (२०।२)

punaḥ patibhyo jāyāṃ dā agne prajayā saha |

20.3२०.३

इति द्वितीयं परिणयेत् ॥ (२०।३)

iti dvitīyaṃ pariṇayet ||

21.1२१.१

एवमेव तृतीयम् । (२१।१)

evameva tṛtīyam |

21.2२१.२

अवस्थापनप्रभृति समानम् । (२१।२)

avasthāpanaprabhṛti samānam |

21.3२१.३

पूषणं नु देवम् । (२१।३)

pūṣaṇaṃ nu devam |

21.4२१.४

वरुणं नु देवमिति होमौ । (२१।४)

varuṇaṃ nu devamiti homau |

21.5२१.५

कन्याग्निम् अयक्षतेति समानम् ॥ (२१।५)

kanyāgnim ayakṣateti samānam ||

22.0२२.०

कामेन चतुर्थी पूरयित्वा द्विर् अभिघार्योत्तरार्धपूर्वार्धे जुहुयात् ॥ (२२।०)

kāmena caturthī pūrayitvā dvir abhighāryottarārdhapūrvārdhe juhuyāt ||

23.1२३.१

अथैनां प्राचीं सप्त पदानि प्रक्रमयति एकम् इषे विष्णुस्त्वां नयतु । (२३।१)

athaināṃ prācīṃ sapta padāni prakramayati ekam iṣe viṣṇustvāṃ nayatu |

23.2२३.२

द्वे ऊर्जे । (२३।२)

dve ūrje |

23.3२३.३

त्रीणि रायस्पोषाय । (२३।३)

trīṇi rāyaspoṣāya |

23.4२३.४

चत्वारि मायोभवाय । (२३।४)

catvāri māyobhavāya |

23.5२३.५

पञ्च प्रजाभ्यः । (२३।५)

pañca prajābhyaḥ |

23.6२३.६

षड् ऋतुभ्यः । (२३।६)

ṣaḍ ṛtubhyaḥ |

23.7२३.७

सप्त सप्तभ्यो होत्राभ्यः । (२३।७)

sapta saptabhyo hotrābhyaḥ |

23.8२३.८

विष्णुस् त्वां नयत्व् इति द्वितीयप्रभृत्यनुषजेत् । (२३।८)

viṣṇus tvāṃ nayatv iti dvitīyaprabhṛtyanuṣajet |

23.9२३.९

सखी सप्तपदी भव सख्यं ते गमेयं सख्यात्ते मा रिषम् इति सप्तम एनां प्रेक्षमाणां समीक्षते ॥ (२३।९)

sakhī saptapadī bhava sakhyaṃ te gameyaṃ sakhyātte mā riṣam iti saptama enāṃ prekṣamāṇāṃ samīkṣate ||

24.1२४.१

प्र त्वा मुञ्चातु वरुणस्य पाशाद् येन त्वाबध्नात् सविता सुशेवः । (२४।१)

pra tvā muñcātu varuṇasya pāśād yena tvābadhnāt savitā suśevaḥ |

24.2२४.२

धातुश्च योनौ सुकृतस्य लोके हृष्टा सं सह पत्या भूयासम् । (२४।२)

dhātuśca yonau sukṛtasya loke hṛṣṭā saṃ saha patyā bhūyāsam |

24.3२४.३

इति शुल्वं विस्रंस्योदकुम्भेन मार्जयन्ते पुनन्तु मा पितर इत्यनुवाकेन । (२४।३)

iti śulvaṃ visraṃsyodakumbhena mārjayante punantu mā pitara ityanuvākena |

24.4२४.४

आपोहिष्ठीयेनेत्य् एके ॥ (२४।४)

āpohiṣṭhīyenety eke ||

25.1२५.१

सुमङ्गलीर् इयं वधुर् इमां समेत्य पश्यत । (२५।१)

sumaṅgalīr iyaṃ vadhur imāṃ sametya paśyata |

25.2२५.२

सौभाग्यमस्यै दत्त्वा यथार्थं विपरेतन । (२५।२)

saubhāgyamasyai dattvā yathārthaṃ viparetana |

25.3२५.३

इति ॥ (२५।३)

iti ||

26.0२६.०

स्थालीपाकेन शेषो व्याख्यातः ॥ (२६।०)

sthālīpākena śeṣo vyākhyātaḥ ||

27.2२७.२

येन द्यौर् उग्रेत्य् एवंप्रभृतय उद्वाहे होमाः स्युः । (२७।२)

yena dyaur ugrety evaṃprabhṛtaya udvāhe homāḥ syuḥ |

27.3२७.३

नापाणिग्रहणे लाजाः । (२७।३)

nāpāṇigrahaṇe lājāḥ |

27.4२७.४

समानं प्रक्रमणं मार्जनं च ॥ (२७।४)

samānaṃ prakramaṇaṃ mārjanaṃ ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VārGṛSū, 14

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit