zu Aṣṭādhyāyī, 1, 1, 37.1
Select a line for its word-by-word analysis.
स्वरादीनि शब्दरूपाणि निपाताश्च अव्ययसञ्ज्ञानि भवन्ति । (१।१)
svarādīni śabdarūpāṇi nipātāśca avyayasañjñāni bhavanti |
स्वर् अन्तर् प्रातर् एते अन्तोदात्ताः पठ्यन्ते । (१।२)
svar antar prātar ete antodāttāḥ paṭhyante |
सनुतर् उच्चैस् नीचैस् शनैस् ऋधक् आरात् ऋते युगपत् पृथक् एते ऽपि सनुतर्प्रभृतयो ऽन्तोदात्ताः पठ्यन्ते । (१।४)
sanutar uccais nīcais śanais ṛdhak ārāt ṛte yugapat pṛthak ete 'pi sanutarprabhṛtayo 'ntodāttāḥ paṭhyante |
ह्यस् श्वस् दिवा रात्रौ सायम् चिरम् मनाक् ईषत् जोषम् तूष्णीम् बहिस् आविस् अवस् अधस् समया निकषा स्वयम् मृषा नक्तम् नञ् हेतौ अद्धा इद्धा सामि एते ऽपि ह्यस्प्रभृतयो ऽन्तोदात्ताः पठ्यन्ते । (१।५)
hyas śvas divā rātrau sāyam ciram manāk īṣat joṣam tūṣṇīm bahis āvis avas adhas samayā nikaṣā svayam mṛṣā naktam nañ hetau addhā iddhā sāmi ete 'pi hyasprabhṛtayo 'ntodāttāḥ paṭhyante |
सन् सनात् सनत् तिरस् एते आद्युदात्ताः पठ्यन्ते । (१।९)
san sanāt sanat tiras ete ādyudāttāḥ paṭhyante |
अन्तरेण ज्योक् कम् शम् सना सहसा विना नाना स्वस्ति स्वधा अलम् वषट् अन्यत् अस्ति उपांशु क्षमा विहायसा दोषा मुधा मिथ्या । (१।११)
antareṇa jyok kam śam sanā sahasā vinā nānā svasti svadhā alam vaṣaṭ anyat asti upāṃśu kṣamā vihāyasā doṣā mudhā mithyā |
क्त्वातोसुङ्कसुनः कृन्मकारान्तः सन्ध्यक्षरान्तः अव्ययीभावश् च । (१।१२)
ktvātosuṅkasunaḥ kṛnmakārāntaḥ sandhyakṣarāntaḥ avyayībhāvaś ca |
पुरा मिथो मिथस् प्रबाहुकम् आर्यहलम् अभीक्ष्णम् साकम् सार्धम् समम नमस् हिरुक् तसिलादिः तद्धित एधाच्पर्यन्तः शस्तसी कृत्वसुच् सुच् आस्थालौ च्व्यर्थाश्च अम् आम् प्रतान् प्रषान् स्वरादिः । (१।१३)
purā mitho mithas prabāhukam āryahalam abhīkṣṇam sākam sārdham samama namas hiruk tasilādiḥ taddhita edhācparyantaḥ śastasī kṛtvasuc suc āsthālau cvyarthāśca am ām pratān praṣān svarādiḥ |
निपाता वक्ष्यन्ते प्राग्रीश्वरान् निपाताः इति । (१।१४)
nipātā vakṣyante prāgrīśvarān nipātāḥ iti |
अव्ययप्रदेशाः अव्ययाद् आप्सुपः इत्य् एवमादयः । (१।१६)
avyayapradeśāḥ avyayād āpsupaḥ ity evamādayaḥ |
सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु च विभक्तिषु । (१।१८)
sadṛśaṃ triṣu liṅgeṣu sarvāsu ca vibhaktiṣu |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.