काशिकावृत्तिKāśikāvṛtti

zu Aṣṭādhyāyī, 1, 1, 9.1

9 of 45 · 22 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तुल्यशब्दः सदृशपर्यायः । (१।१)

tulyaśabdaḥ sadṛśaparyāyaḥ |

1.2१.२

आस्ये भवम् आस्यं ताल्वादिस्थानम् । (१।२)

āsye bhavam āsyaṃ tālvādisthānam |

1.3१.३

प्रयतनं प्रयत्नः स्पृष्टतादिर् वर्णगुणः । (१।३)

prayatanaṃ prayatnaḥ spṛṣṭatādir varṇaguṇaḥ |

1.4१.४

तुल्य आस्ये प्रयत्नो यस्य वर्णस्य येन वर्णेन सह स समानजातीयं प्रति सवर्णसञ्ज्ञो भवति । (१।४)

tulya āsye prayatno yasya varṇasya yena varṇena saha sa samānajātīyaṃ prati savarṇasañjño bhavati |

1.5१.५

चत्वार आभ्यन्तराः प्रयत्नाः सवर्णसंज्ञायाम् आश्रीयन्ते स्पृष्टता ईषत्स्पृष्टता संवृतता विवृतता च इति । (१।५)

catvāra ābhyantarāḥ prayatnāḥ savarṇasaṃjñāyām āśrīyante spṛṣṭatā īṣatspṛṣṭatā saṃvṛtatā vivṛtatā ca iti |

1.6१.६

अ अ अ इति त्रयो ऽकारा उदात्तानुदात्तस्वरिताः प्रत्येकं सानुनासिका निरनुनासिकाश् च ह्रस्वदीर्घप्लुतभेदाद् अष्टादशधा भिद्यन्ते । (१।६)

a a a iti trayo 'kārā udāttānudāttasvaritāḥ pratyekaṃ sānunāsikā niranunāsikāś ca hrasvadīrghaplutabhedād aṣṭādaśadhā bhidyante |

1.7१.७

तथा इवर्णः तथा उवर्णः तथा ऋवर्णः । (१।७)

tathā ivarṇaḥ tathā uvarṇaḥ tathā ṛvarṇaḥ |

1.8१.८

ᄆवर्णस्य दीर्घा न सन्ति तं द्वादशभेदम् आचक्षते । (१।८)

ᄆvarṇasya dīrghā na santi taṃ dvādaśabhedam ācakṣate |

1.9१.९

संध्यक्षराणां ह्रस्वा न सन्ति तान्य् अपि द्वादशप्रभेदानि । (१।९)

saṃdhyakṣarāṇāṃ hrasvā na santi tāny api dvādaśaprabhedāni |

1.10१.१०

अन्तःस्था द्विप्रभेदाः रेफवर्जिता यवलाः सानुनासिका निरनुनासिकाश् च । (१।१०)

antaḥsthā dviprabhedāḥ rephavarjitā yavalāḥ sānunāsikā niranunāsikāś ca |

1.11१.११

रेफोष्मणां सवर्णा न सन्ति । (१।११)

rephoṣmaṇāṃ savarṇā na santi |

1.12१.१२

वर्ग्यो वर्ग्येण सवर्णः । (१।१२)

vargyo vargyeṇa savarṇaḥ |

1.13१.१३

दण्डाग्रम् । (१।१३)

daṇḍāgram |

1.14१.१४

खट्वाग्रम् । (१।१४)

khaṭvāgram |

1.15१.१५

आस्यग्रहणं किम् कचटतपानां भिन्नस्थानानां तुल्यप्रयत्नानां मा भूत् । (१।१५)

āsyagrahaṇaṃ kim kacaṭatapānāṃ bhinnasthānānāṃ tulyaprayatnānāṃ mā bhūt |

1.16१.१६

किं च स्यात् तर्प्ता तर्प्तुम् इत्य् अत्र झरोझरि सवर्णे इति पकारस्य तकारे लोपः स्यात् । (१।१६)

kiṃ ca syāt tarptā tarptum ity atra jharojhari savarṇe iti pakārasya takāre lopaḥ syāt |

1.17१.१७

प्रयत्नग्रहणं किम् इचुयशानां तुल्यस्थानानां भिन्नजातीयानां मा भूत् । (१।१७)

prayatnagrahaṇaṃ kim icuyaśānāṃ tulyasthānānāṃ bhinnajātīyānāṃ mā bhūt |

1.18१.१८

किं च स्यात् अरुश् च्योतति इत्य् अत्र झरोझरि सवर्णे इति शकारस्य चकारे लोपः स्यात् । (१।१८)

kiṃ ca syāt aruś cyotati ity atra jharojhari savarṇe iti śakārasya cakāre lopaḥ syāt |

1.19१.१९

ऋकारॠकारयोः सवर्णसञ्ज्ञा वक्तव्या । (१।१९)

ṛkāraṝkārayoḥ savarṇasañjñā vaktavyā |

1.21१.२१

होतृकारः । (१।२१)

hotṛkāraḥ |

1.22१.२२

उभयोः ऋवर्णस्य ॠवर्णस्य चान्तरतमः सवर्णो दीर्घो नास्ति इति ऋकार एव दीर्घो भवति । (१।२२)

ubhayoḥ ṛvarṇasya ṝvarṇasya cāntaratamaḥ savarṇo dīrgho nāsti iti ṛkāra eva dīrgho bhavati |

1.23१.२३

सवर्णप्रदेशाः अकः सवर्णे दीर्घः इत्य् एवमादयः ॥ (१।२३)

savarṇapradeśāḥ akaḥ savarṇe dīrghaḥ ity evamādayaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Kāśikāvṛtti zu Aṣṭādhyāyī, 1, 1, 9.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit