zu Aṣṭādhyāyī, 1, 1, 41.1
Select a line for its word-by-word analysis.
मुखं स्वाङ्गम् इत्य् उत्तरपदान्तोदात्तत्वं प्राप्तम् नाव्ययदिक्शब्द इति प्रतिषिध्यते । (१।५)
mukhaṃ svāṅgam ity uttarapadāntodāttatvaṃ prāptam nāvyayadikśabda iti pratiṣidhyate |
तस्मिन् प्रतिषिद्धे पूर्वपदप्रकृतिस्वर एव भवति । (१।६)
tasmin pratiṣiddhe pūrvapadaprakṛtisvara eva bhavati |
विसर्जनीयस्थानिकस्य सकारस्य उपचारः इति सञ्ज्ञा । (१।८)
visarjanīyasthānikasya sakārasya upacāraḥ iti sañjñā |
तत्र अव्ययीभावस्य अव्ययत्वे अतः कृकमिकंसकुम्भपात्रकुशाकर्णीष्व् अनव्ययस्य इति पर्युदासः सिद्धो भवति । (१।९)
tatra avyayībhāvasya avyayatve ataḥ kṛkamikaṃsakumbhapātrakuśākarṇīṣv anavyayasya iti paryudāsaḥ siddho bhavati |
इह च पुरा सूर्यस्योदेतो राधेयः पुरा क्रूरस्य विसृपो विरप्शिन् इति न लोकाव्ययनिष्ठाखलर्थतृनाम् इति षष्ठीप्रतिषेधो न भवति ॥ (१।१३)
iha ca purā sūryasyodeto rādheyaḥ purā krūrasya visṛpo virapśin iti na lokāvyayaniṣṭhākhalarthatṛnām iti ṣaṣṭhīpratiṣedho na bhavati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.