किरातार्जुनीयKirātārjunīya

Kir, 15

15 of 18 · 105 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ भूतानि वार्त्रघ्नशरेभ्यस् तत्र तत्रसुः । (१।१)

atha bhūtāni vārtraghnaśarebhyas tatra tatrasuḥ |

1.2१.२

भेजे दिशः परित्यक्तमहेष्वासा च सा चमूः ॥ (१।२)

bheje diśaḥ parityaktamaheṣvāsā ca sā camūḥ ||

2.1२.१

अपश्यद्भिर् इवेशानं रणान् निववृते गणैः । (२।१)

apaśyadbhir iveśānaṃ raṇān nivavṛte gaṇaiḥ |

2.2२.२

मुह्यतीव हि कृच्छ्रेषु सम्भ्रमज्वलितं मनः ॥ (२।२)

muhyatīva hi kṛcchreṣu sambhramajvalitaṃ manaḥ ||

3.1३.१

खण्डिताशंसया तेषां पराङ्मुखतया तया । (३।१)

khaṇḍitāśaṃsayā teṣāṃ parāṅmukhatayā tayā |

3.2३.२

आविवेश कृपा केतौ कृतोच्चैर्वानरं नरम् ॥ (३।२)

āviveśa kṛpā ketau kṛtoccairvānaraṃ naram ||

4.1४.१

आस्थाम् आलम्ब्य नीतेषु वशं क्षुद्रेष्व् अरातिषु । (४।१)

āsthām ālambya nīteṣu vaśaṃ kṣudreṣv arātiṣu |

4.2४.२

व्यक्तिम् आयाति महतां माहात्म्यम् अनुकम्पया ॥ (४।२)

vyaktim āyāti mahatāṃ māhātmyam anukampayā ||

5.1५.१

स सासिः सासुसूः सासो येयायेयाययाययः । (५।१)

sa sāsiḥ sāsusūḥ sāso yeyāyeyāyayāyayaḥ |

5.2५.२

ललौ लीलां ललो ऽलोलः शशीशशिशुशीः शशन् ॥ (५।२)

lalau līlāṃ lalo 'lolaḥ śaśīśaśiśuśīḥ śaśan ||

6.1६.१

त्रासजिह्मं यतश् चैतान् मन्दम् एवान्वियाय सः । (६।१)

trāsajihmaṃ yataś caitān mandam evānviyāya saḥ |

6.2६.२

नातिपीडयितुं भग्नान् इच्छन्ति हि महौजसः ॥ (६।२)

nātipīḍayituṃ bhagnān icchanti hi mahaujasaḥ ||

7.1७.१

अथाग्रे हसता साचिस्थितेन स्थिरकीर्तिना । (७।१)

athāgre hasatā sācisthitena sthirakīrtinā |

7.2७.२

सेनान्या ते जगदिरे किंचिदायस्तचेतसा ॥ (७।२)

senānyā te jagadire kiṃcidāyastacetasā ||

8.1८.१

मा विहासिष्ट समरं समरन्तव्यसंयतः । (८।१)

mā vihāsiṣṭa samaraṃ samarantavyasaṃyataḥ |

8.2८.२

क्षतं क्षुण्णासुरगणैर् अगणैर् इव किं यशः ॥ (८।२)

kṣataṃ kṣuṇṇāsuragaṇair agaṇair iva kiṃ yaśaḥ ||

9.1९.१

विवस्वदंशुसंश्लेषद्विगुणीकृततेजसः । (९।१)

vivasvadaṃśusaṃśleṣadviguṇīkṛtatejasaḥ |

9.2९.२

अमी वो मोघम् उद्गूर्णा हसन्तीव महासयः ॥ (९।२)

amī vo mogham udgūrṇā hasantīva mahāsayaḥ ||

10.1१०.१

वने ऽवने वनसदां मार्गं मार्गम् उपेयुषाम् । (१०।१)

vane 'vane vanasadāṃ mārgaṃ mārgam upeyuṣām |

10.2१०.२

वाणैर् बाणैः समासक्तं शङ्के ऽशं केन शाम्यति ॥ (१०।२)

vāṇair bāṇaiḥ samāsaktaṃ śaṅke 'śaṃ kena śāmyati ||

11.1११.१

पातितोत्तुङ्गमाहात्म्यैः संहृतायतकीर्तिभिः । (११।१)

pātitottuṅgamāhātmyaiḥ saṃhṛtāyatakīrtibhiḥ |

11.2११.२

गुर्वीं काम् आपदं हन्तुं कृतम् आवृत्तिसाहसम् ॥ (११।२)

gurvīṃ kām āpadaṃ hantuṃ kṛtam āvṛttisāhasam ||

12.1१२.१

नासुरो ऽयं न वा नागो धरसंस्थो न राक्षसः । (१२।१)

nāsuro 'yaṃ na vā nāgo dharasaṃstho na rākṣasaḥ |

12.2१२.२

ना सुखो ऽयं नवाभोगो धरणिस्थो हि राजसः ॥ (१२।२)

nā sukho 'yaṃ navābhogo dharaṇistho hi rājasaḥ ||

13.1१३.१

मन्दम् अस्यन्न् इषुलतां घृणया मुनिर् एष वः । (१३।१)

mandam asyann iṣulatāṃ ghṛṇayā munir eṣa vaḥ |

13.2१३.२

प्रणुदत्य् आगतावज्ञं जघनेषु पशून् इव ॥ (१३।२)

praṇudaty āgatāvajñaṃ jaghaneṣu paśūn iva ||

14.1१४.१

न नोननुन्नो ऽनुन्नेनो न ना नानानना ननु । (१४।१)

na nonanunno 'nunneno na nā nānānanā nanu |

14.2१४.२

नुन्नो ऽनुन्नो न नुन्नेनो नानेनानुन्ननुन् न नुत् ॥ (१४।२)

nunno 'nunno na nunneno nānenānunnanun na nut ||

15.1१५.१

वरं कृतध्वस्तगुणाद् अत्यन्तम् अगुणः पुमान् । (१५।१)

varaṃ kṛtadhvastaguṇād atyantam aguṇaḥ pumān |

15.2१५.२

प्रकृत्या ह्य् अमणिः श्रेयान् नालंकारश् च्युतोपलः ॥ (१५।२)

prakṛtyā hy amaṇiḥ śreyān nālaṃkāraś cyutopalaḥ ||

16.1१६.१

स्यन्दना नो चतुरगाः सुरेभा वाविपत्तयः । (१६।१)

syandanā no caturagāḥ surebhā vāvipattayaḥ |

16.2१६.२

स्यन्दना नो च तुरगाः सुरेभावा विपत्तयः ॥ (१६।२)

syandanā no ca turagāḥ surebhāvā vipattayaḥ ||

17.1१७.१

भवद्भिर् अधुनारातिपरिहापितपौरुषैः । (१७।१)

bhavadbhir adhunārātiparihāpitapauruṣaiḥ |

17.2१७.२

ह्रदैर् इवार्कनिष्पीतैः प्राप्तः पङ्को दुरुत्सहः ॥ (१७।२)

hradair ivārkaniṣpītaiḥ prāptaḥ paṅko durutsahaḥ ||

18.1१८.१

वेत्रशाककुजे शैले ऽलेशैजे ऽकुकशात्रवे । (१८।१)

vetraśākakuje śaile 'leśaije 'kukaśātrave |

18.2१८.२

यात किं विदिशो जेतुं तुञ्जेशो दिवि किंतया ॥ (१८।२)

yāta kiṃ vidiśo jetuṃ tuñjeśo divi kiṃtayā ||

19.1१९.१

अयं वः क्लैब्यम् आपन्नान् दृष्टपृष्ठान् अरातिना । (१९।१)

ayaṃ vaḥ klaibyam āpannān dṛṣṭapṛṣṭhān arātinā |

19.2१९.२

इच्छतीशश् च्युताचारान् दारान् इव निगोपितुम् ॥ (१९।२)

icchatīśaś cyutācārān dārān iva nigopitum ||

20.1२०.१

ननु हो मथना राघो घोरा नाथमहो नु न । (२०।१)

nanu ho mathanā rāgho ghorā nāthamaho nu na |

20.2२०.२

तयदातवदा भीमा माभीदा बत दायत ॥ (२०।२)

tayadātavadā bhīmā mābhīdā bata dāyata ||

21.1२१.१

किं त्यक्तापास्तदेवत्वमानुष्यकपरिग्रहैः । (२१।१)

kiṃ tyaktāpāstadevatvamānuṣyakaparigrahaiḥ |

21.2२१.२

ज्वलितान्यगुणैर् गुर्वी स्थिता तेजसि मान्यता ॥ (२१।२)

jvalitānyaguṇair gurvī sthitā tejasi mānyatā ||

22.1२२.१

निशितासिरतो ऽभीको न्येजते ऽमरणा रुचा । (२२।१)

niśitāsirato 'bhīko nyejate 'maraṇā rucā |

22.2२२.२

सारतो न विरोधी नः स्वाभासो भरवान् उत ॥ (२२।२)

sārato na virodhī naḥ svābhāso bharavān uta ||

23.1२३.१

तनुवारभसो भास्वान् अधीरो ऽविनतोरसा । (२३।१)

tanuvārabhaso bhāsvān adhīro 'vinatorasā |

23.2२३.२

चारुणा रमते जन्ये को ऽभीतो रसिताशिनि ॥ (२३।२)

cāruṇā ramate janye ko 'bhīto rasitāśini ||

24.1२४.१

निर्भिन्नपातिताश्वीयनिरुद्धरथवर्त्मनि । (२४।१)

nirbhinnapātitāśvīyaniruddharathavartmani |

24.2२४.२

हतद्विपनगष्ठ्यूतरुधिराम्बुनदाकुले ॥ (२४।२)

hatadvipanagaṣṭhyūtarudhirāmbunadākule ||

25.1२५.१

देवाकानिनि कावादे वाहिकास्वस्वकाहि वा । (२५।१)

devākānini kāvāde vāhikāsvasvakāhi vā |

25.2२५.२

काकारेभभरे काका निस्वभव्यव्यभस्वनि ॥ (२५।२)

kākārebhabhare kākā nisvabhavyavyabhasvani ||

26.1२६.१

प्रनृत्तशववित्रस्ततुरगाक्षिप्तसारथौ । (२६।१)

pranṛttaśavavitrastaturagākṣiptasārathau |

26.2२६.२

मारुतापूर्णतूणीरविक्रुष्टहतसादिनि ॥ (२६।२)

mārutāpūrṇatūṇīravikruṣṭahatasādini ||

27.1२७.१

ससत्त्वरतिदे नित्यं सदरामर्षनाशिनि । (२७।१)

sasattvaratide nityaṃ sadarāmarṣanāśini |

27.2२७.२

त्वराधिककसन्नादे रमकत्वम् अकर्षति ॥ (२७।२)

tvarādhikakasannāde ramakatvam akarṣati ||

28.1२८.१

आसुरे लोकवित्रासविधायिनि महाहवे । (२८।१)

āsure lokavitrāsavidhāyini mahāhave |

28.2२८.२

युष्माभिर् उन्नतिं नीतं निरस्तम् इह पौरुषम् ॥ (२८।२)

yuṣmābhir unnatiṃ nītaṃ nirastam iha pauruṣam ||

29.1२९.१

इति शासति सेनान्यां गच्छतस् तान् अनेकधा । (२९।१)

iti śāsati senānyāṃ gacchatas tān anekadhā |

29.2२९.२

निषिध्य हसता किंचित् तत्र तस्थे ऽन्धकारिणा ॥ (२९।२)

niṣidhya hasatā kiṃcit tatra tasthe 'ndhakāriṇā ||

30.1३०.१

मुनीषुदहनातप्तांल्लज्जया निविवृत्सतः । (३०।१)

munīṣudahanātaptāṃllajjayā nivivṛtsataḥ |

30.2३०.२

शिवः प्रह्लादयामास तान् निषेधहिमाम्बुना ॥ (३०।२)

śivaḥ prahlādayāmāsa tān niṣedhahimāmbunā ||

31.1३१.१

दूनास् ते ऽरिबलाद् ऊना निरेभा बहु मेनिरे । (३१।१)

dūnās te 'ribalād ūnā nirebhā bahu menire |

31.2३१.२

भीताः शितशराभीताः शंकरं तत्र शंकरम् ॥ (३१।२)

bhītāḥ śitaśarābhītāḥ śaṃkaraṃ tatra śaṃkaram ||

32.1३२.१

महेषुजलधौ शत्रोर् वर्तमाना दुरुत्तरे । (३२।१)

maheṣujaladhau śatror vartamānā duruttare |

32.2३२.२

प्राप्य पारम् इवेशानम् आशश्वास पताकिनी ॥ (३२।२)

prāpya pāram iveśānam āśaśvāsa patākinī ||

33.1३३.१

स बभार रणापेतां चमूं पश्चाद् अवस्थिताम् । (३३।१)

sa babhāra raṇāpetāṃ camūṃ paścād avasthitām |

33.2३३.२

पुरः सूर्याद् उपावृत्तां छायाम् इव महातरुः ॥ (३३।२)

puraḥ sūryād upāvṛttāṃ chāyām iva mahātaruḥ ||

34.1३४.१

मुञ्चतीशे शराञ् जिष्णौ पिनाकस्वनपूरितः । (३४।१)

muñcatīśe śarāñ jiṣṇau pinākasvanapūritaḥ |

34.2३४.२

दध्वान ध्वनयन्न् आशाः स्फुटन्न् इव धराधरः ॥ (३४।२)

dadhvāna dhvanayann āśāḥ sphuṭann iva dharādharaḥ ||

35.1३५.१

तद्गणा ददृशुर् भीमं चित्रसंस्था इवाचलाः । (३५।१)

tadgaṇā dadṛśur bhīmaṃ citrasaṃsthā ivācalāḥ |

35.2३५.२

विस्मयेन तयोर् युद्धं चित्रसंस्था इवाचलाः ॥ (३५।२)

vismayena tayor yuddhaṃ citrasaṃsthā ivācalāḥ ||

36.1३६.१

परिमोहयमाणेन शिक्षालाघवलीलया । (३६।१)

parimohayamāṇena śikṣālāghavalīlayā |

36.2३६.२

जैष्णवी विशिखश्रेणी परिजह्रे पिनाकिना ॥ (३६।२)

jaiṣṇavī viśikhaśreṇī parijahre pinākinā ||

37.1३७.१

अवद्यन् पत्रिणः शम्भोः सायकैर् अवसायकैः । (३७।१)

avadyan patriṇaḥ śambhoḥ sāyakair avasāyakaiḥ |

37.2३७.२

पाण्डवः परिचक्राम शिक्षया रणशिक्षया ॥ (३७।२)

pāṇḍavaḥ paricakrāma śikṣayā raṇaśikṣayā ||

38.1३८.१

चारचुञ्चुश् चिरारेची चञ्चच्चीररुचा रुचः । (३८।१)

cāracuñcuś cirārecī cañcaccīrarucā rucaḥ |

38.2३८.२

चचार रुचिरश् चारु चारैर् आचारचञ्चुरः ॥ (३८।२)

cacāra ruciraś cāru cārair ācāracañcuraḥ ||

39.1३९.१

स्फुरत्पिशङ्गमौर्वीकं धुनानः स बृहद्धनुः । (३९।१)

sphuratpiśaṅgamaurvīkaṃ dhunānaḥ sa bṛhaddhanuḥ |

39.2३९.२

धृतोल्कानलयोगेन तुल्यम् अंशुमता बभौ ॥ (३९।२)

dhṛtolkānalayogena tulyam aṃśumatā babhau ||

40.1४०.१

पार्थबाणाः पशुपतेर् आवव्रुर् विशिखावलिम् । (४०।१)

pārthabāṇāḥ paśupater āvavrur viśikhāvalim |

40.2४०.२

पयोमुच इवारन्ध्राः सावित्रीम् अंशुसंहतिम् ॥ (४०।२)

payomuca ivārandhrāḥ sāvitrīm aṃśusaṃhatim ||

41.1४१.१

शरवृष्टिं विधूयोर्वीम् उदस्तां सव्यसाचिना । (४१।१)

śaravṛṣṭiṃ vidhūyorvīm udastāṃ savyasācinā |

41.2४१.२

रुरोध मार्गणैर् मार्गं तपनस्य त्रिलोचनः ॥ (४१।२)

rurodha mārgaṇair mārgaṃ tapanasya trilocanaḥ ||

42.1४२.१

तेन व्यातेनिरे भीमा भीमार्जनफलाननाः । (४२।१)

tena vyātenire bhīmā bhīmārjanaphalānanāḥ |

42.2४२.२

न नानुकम्प्य विशिखाः शिखाधरजवाससः ॥ (४२।२)

na nānukampya viśikhāḥ śikhādharajavāsasaḥ ||

43.1४३.१

द्युवियद्गामिनी तारसंरावविहतश्रुतिः । (४३।१)

dyuviyadgāminī tārasaṃrāvavihataśrutiḥ |

43.2४३.२

हैमीषुमाला शुशुभे विद्युताम् इव संहतिः ॥ (४३।२)

haimīṣumālā śuśubhe vidyutām iva saṃhatiḥ ||

44.1४४.१

विलङ्घ्य पत्रिणां पङ्क्तिं भिन्नः शिवशिलीमुखैः । (४४।१)

vilaṅghya patriṇāṃ paṅktiṃ bhinnaḥ śivaśilīmukhaiḥ |

44.2४४.२

ज्यायो वीर्यं समाश्रित्य न चकम्पे कपिध्वजः ॥ (४४।२)

jyāyo vīryaṃ samāśritya na cakampe kapidhvajaḥ ||

45.1४५.१

जगतीशरणे युक्तो हरिकान्तः सुधासितः । (४५।१)

jagatīśaraṇe yukto harikāntaḥ sudhāsitaḥ |

45.2४५.२

दानवर्षीकृताशंसो नागराज इवाबभौ ॥ (४५।२)

dānavarṣīkṛtāśaṃso nāgarāja ivābabhau ||

46.1४६.१

विफलीकृतयत्नस्य क्षतबाणस्य शम्भुना । (४६।१)

viphalīkṛtayatnasya kṣatabāṇasya śambhunā |

46.2४६.२

गाण्डीवधन्वनः खेभ्यो निश्चचार हुताशनः ॥ (४६।२)

gāṇḍīvadhanvanaḥ khebhyo niścacāra hutāśanaḥ ||

47.1४७.१

स पिशङ्गजटावलिः किरन्न् उरुतेजः परमेण मन्युना । (४७।१)

sa piśaṅgajaṭāvaliḥ kirann urutejaḥ parameṇa manyunā |

47.2४७.२

ज्वलितौषधिजातवेदसा हिमशैलेन समं विदिद्युते ॥ (४७।२)

jvalitauṣadhijātavedasā himaśailena samaṃ vididyute ||

48.1४८.१

शतशो विशिखान् अवद्यते भृशम् अस्मै रणवेगशालिने । (४८।१)

śataśo viśikhān avadyate bhṛśam asmai raṇavegaśāline |

48.2४८.२

प्रथयन्न् अनिवार्यवीर्यतां प्रजिगायेषुम् अघातुकं शिवः ॥ (४८।२)

prathayann anivāryavīryatāṃ prajigāyeṣum aghātukaṃ śivaḥ ||

49.1४९.१

शम्भो धनुर्मण्डलतः प्रवृत्तं तं मण्डलाद् अंशुम् इवांशुभर्तुः । (४९।१)

śambho dhanurmaṇḍalataḥ pravṛttaṃ taṃ maṇḍalād aṃśum ivāṃśubhartuḥ |

49.2४९.२

निवारयिष्यन् विदधे सिताश्वः शिलीमुखच्छायवृतां धरित्रीम् ॥ (४९।२)

nivārayiṣyan vidadhe sitāśvaḥ śilīmukhacchāyavṛtāṃ dharitrīm ||

50.1५०.१

घनं विदार्यार्जुनबाणपूगं ससारबाणो ऽयुग् अलोचनस्य । (५०।१)

ghanaṃ vidāryārjunabāṇapūgaṃ sasārabāṇo 'yug alocanasya |

50.2५०.२

घनं विदार्यार्जुनबाणपूगं ससार बाणो ऽयुगलोचनस्य ॥ (५०।२)

ghanaṃ vidāryārjunabāṇapūgaṃ sasāra bāṇo 'yugalocanasya ||

51.1५१.१

रुजन् परेषून् बहुधाशुपातिनो मुहुः शरौघैर् अपवारयन् दिशः । (५१।१)

rujan pareṣūn bahudhāśupātino muhuḥ śaraughair apavārayan diśaḥ |

51.2५१.२

चलाचलो ऽनेक इव क्रियावशान् महर्षिसंघैर् बुबुधे धनंजयः ॥ (५१।२)

calācalo 'neka iva kriyāvaśān maharṣisaṃghair bubudhe dhanaṃjayaḥ ||

52.1५२.१

विकाशम् ईयुर् जगतीशमार्गणा विकाशम् ईयुर् जगतीशमार्गणाः । (५२।१)

vikāśam īyur jagatīśamārgaṇā vikāśam īyur jagatīśamārgaṇāḥ |

53.1५३.१

सम्पश्यताम् इति शिवेन वितायमानं लक्ष्मीवतः क्षितिपतेस् तनयस्य वीर्यम् । (५३।१)

sampaśyatām iti śivena vitāyamānaṃ lakṣmīvataḥ kṣitipates tanayasya vīryam |

53.2५३.२

अङ्गान्य् अभिन्नम् अपि तत्त्वविदां मुनीनां रोमाञ्चम् अञ्चिततरं बिभरांबभूवुः ॥ (५३।२)

aṅgāny abhinnam api tattvavidāṃ munīnāṃ romāñcam añcitataraṃ bibharāṃbabhūvuḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Kir, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit