किरातार्जुनीयKirātārjunīya

Kir, 3

3 of 18 · 120 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः शरच्चन्द्रकराभिरामैर् उत्सर्पिभिः प्रांशुम् इवांशुजालैः । (१।१)

tataḥ śaraccandrakarābhirāmair utsarpibhiḥ prāṃśum ivāṃśujālaiḥ |

1.2१.२

बिभ्राणम् आनीलरुचं पिशङ्गीर् जटास् तडित्वन्तम् इवाम्बुवाहम् ॥ (१।२)

bibhrāṇam ānīlarucaṃ piśaṅgīr jaṭās taḍitvantam ivāmbuvāham ||

2.1२.१

प्रसादलक्ष्मीं दधतं समग्रां वपुःप्रकर्षेण जनातिगेन । (२।१)

prasādalakṣmīṃ dadhataṃ samagrāṃ vapuḥprakarṣeṇa janātigena |

2.2२.२

प्रसह्य चेतःसु समासजन्तम् असंस्तुतानाम् अपि भावम् आर्द्रम् ॥ (२।२)

prasahya cetaḥsu samāsajantam asaṃstutānām api bhāvam ārdram ||

3.1३.१

अनुद्धताकारतया विविक्तां तन्वन्तम् अन्तःकरणस्य वृत्तिम् । (३।१)

anuddhatākāratayā viviktāṃ tanvantam antaḥkaraṇasya vṛttim |

3.2३.२

माधुर्यविस्रम्भविशेषभाजा कृतोपसम्भाषम् इवेक्षितेन ॥ (३।२)

mādhuryavisrambhaviśeṣabhājā kṛtopasambhāṣam ivekṣitena ||

4.1४.१

धर्मात्मजो धर्मनिबन्धिनीनां प्रसूतिम् एनःप्रणुदां श्रुतीनाम् । (४।१)

dharmātmajo dharmanibandhinīnāṃ prasūtim enaḥpraṇudāṃ śrutīnām |

4.2४.२

हेतुं तदभ्यागमने परीप्सुः सुखोपविष्टं मुनिम् आबभाषे ॥ (४।२)

hetuṃ tadabhyāgamane parīpsuḥ sukhopaviṣṭaṃ munim ābabhāṣe ||

5.1५.१

अनाप्तपुण्योपचरैर् दुरापा फलस्य निर्धूतरजाः सवित्री । (५।१)

anāptapuṇyopacarair durāpā phalasya nirdhūtarajāḥ savitrī |

5.2५.२

तुल्या भवद्दर्शनसम्पद् एषा वृष्टेर् दिवो वीतबलाहकायाः ॥ (५।२)

tulyā bhavaddarśanasampad eṣā vṛṣṭer divo vītabalāhakāyāḥ ||

6.1६.१

अद्य क्रियाः कामदुघाः क्रतूनां सत्याशिषः सम्प्रति भूमिदेवाः । (६।१)

adya kriyāḥ kāmadughāḥ kratūnāṃ satyāśiṣaḥ samprati bhūmidevāḥ |

6.2६.२

आ संसृतेर् अस्मि जगत्सु जातस् त्वय्यागते यद् बहुमानपात्रम् ॥ (६।२)

ā saṃsṛter asmi jagatsu jātas tvayyāgate yad bahumānapātram ||

7.1७.१

श्रियं विकर्षत्य् अपहन्त्य् अघानि श्रेयः परिस्नौति तनोति कीर्तिम् । (७।१)

śriyaṃ vikarṣaty apahanty aghāni śreyaḥ parisnauti tanoti kīrtim |

7.2७.२

संदर्शनं लोकगुरोर् अमोघम् अमोघं तवात्मयोनेर् इव किं न धत्ते ॥ (७।२)

saṃdarśanaṃ lokaguror amogham amoghaṃ tavātmayoner iva kiṃ na dhatte ||

8.1८.१

श्च्योतन्मयूखे ऽपि हिमद्युतौ मे ननिर्वृतं निर्वृतिम् एति चक्षुः । (८।१)

ścyotanmayūkhe 'pi himadyutau me nanirvṛtaṃ nirvṛtim eti cakṣuḥ |

8.2८.२

समुझितज्ञातिवियोगखेदं त्वत्संनिधावुच्छ्वसतीव चेतः ॥ (८।२)

samujhitajñātiviyogakhedaṃ tvatsaṃnidhāvucchvasatīva cetaḥ ||

9.1९.१

निरास्पदं प्रश्नकुतूहलित्वम् अस्मास्वधीनं किमु निःस्पृहाणाम् । (९।१)

nirāspadaṃ praśnakutūhalitvam asmāsvadhīnaṃ kimu niḥspṛhāṇām |

9.2९.२

तथापि कल्याणकरीं गिरं ते मां श्रोतुम् इच्छा मुखरीकरोति ॥ (९।२)

tathāpi kalyāṇakarīṃ giraṃ te māṃ śrotum icchā mukharīkaroti ||

10.1१०.१

इत्य् उक्तवान् उक्तिविशेषरम्यं मनः समाधाय जयोपपत्तौ । (१०।१)

ity uktavān uktiviśeṣaramyaṃ manaḥ samādhāya jayopapattau |

10.2१०.२

उदारचेता गिरम् इत्युदारां द्वैपायनेनाभिदधे नरेन्द्रः ॥ (१०।२)

udāracetā giram ityudārāṃ dvaipāyanenābhidadhe narendraḥ ||

11.1११.१

चिचीषतां जन्मवताम् अलघ्वीं यशोवतंसाम् उभयत्र भूतिम् । (११।१)

cicīṣatāṃ janmavatām alaghvīṃ yaśovataṃsām ubhayatra bhūtim |

11.2११.२

अभ्यर्हिता बन्धुषु तुल्यरूपा वृत्तिर् विशेषेण तपोधनानाम् ॥ (११।२)

abhyarhitā bandhuṣu tulyarūpā vṛttir viśeṣeṇa tapodhanānām ||

12.1१२.१

तथापि निघ्नं नृप तावकीनैः प्रह्वीकृतं मे हृदयं गुणौघैः । (१२।१)

tathāpi nighnaṃ nṛpa tāvakīnaiḥ prahvīkṛtaṃ me hṛdayaṃ guṇaughaiḥ |

12.2१२.२

वीतस्पृहाणाम् अपि मुक्तिभाजां भवन्ति भव्येषु हि पक्षपाताः ॥ (१२।२)

vītaspṛhāṇām api muktibhājāṃ bhavanti bhavyeṣu hi pakṣapātāḥ ||

13.1१३.१

सुता न यूयं किमु तस्य राज्ञः सुयोधनं वा न गुणैर् अतीताः । (१३।१)

sutā na yūyaṃ kimu tasya rājñaḥ suyodhanaṃ vā na guṇair atītāḥ |

13.2१३.२

यस् त्यक्तवान् वः स वृथा बलाद् वा मोहं विधत्ते विषयाभिलाषः ॥ (१३।२)

yas tyaktavān vaḥ sa vṛthā balād vā mohaṃ vidhatte viṣayābhilāṣaḥ ||

14.1१४.१

जहातु नैनं कथम् अर्थसिद्धिः संशय्य कर्णादिषु तिष्ठते यः । (१४।१)

jahātu nainaṃ katham arthasiddhiḥ saṃśayya karṇādiṣu tiṣṭhate yaḥ |

14.2१४.२

असाद्युयोगा हि जयान्तरायाः प्रमाथिनीनां विपदां पदानि ॥ (१४।२)

asādyuyogā hi jayāntarāyāḥ pramāthinīnāṃ vipadāṃ padāni ||

15.1१५.१

पथश् च्युतायां समितौ रिपूणां धर्म्यां दधानेन धुरं चिराय । (१५।१)

pathaś cyutāyāṃ samitau ripūṇāṃ dharmyāṃ dadhānena dhuraṃ cirāya |

15.2१५.२

त्वया विपत्स्वप्यविपत्ति रम्यम् आविष्कृतं प्रेम परं गुणेषु ॥ (१५।२)

tvayā vipatsvapyavipatti ramyam āviṣkṛtaṃ prema paraṃ guṇeṣu ||

16.1१६.१

विधाय विध्वंसनम् आत्मनीनं शमैकवृत्तेर् भवतश् छलेन । (१६।१)

vidhāya vidhvaṃsanam ātmanīnaṃ śamaikavṛtter bhavataś chalena |

16.2१६.२

प्रकाशितत्वन्मतिशीलसाराः कृतोपकारा इव विद्विषस् ते ॥ (१६।२)

prakāśitatvanmatiśīlasārāḥ kṛtopakārā iva vidviṣas te ||

17.1१७.१

लभ्या धरित्री तव विक्रमेण ज्यायांश् च वीर्यास्त्रबलैर् विपक्षः । (१७।१)

labhyā dharitrī tava vikrameṇa jyāyāṃś ca vīryāstrabalair vipakṣaḥ |

17.2१७.२

अतः प्रकर्षाय विधिर् विधेयः प्रकर्षतन्त्रा हि रणे जयश्रीः ॥ (१७।२)

ataḥ prakarṣāya vidhir vidheyaḥ prakarṣatantrā hi raṇe jayaśrīḥ ||

18.1१८.१

त्रिःसप्तकृत्वो जगतीपतीनां हन्ता गुरुर् यस्य स जामदग्न्यः । (१८।१)

triḥsaptakṛtvo jagatīpatīnāṃ hantā gurur yasya sa jāmadagnyaḥ |

18.2१८.२

वीर्यावधूतः स्म तदा विवेद प्रकर्षम् आधारवशं गुणानाम् ॥ (१८।२)

vīryāvadhūtaḥ sma tadā viveda prakarṣam ādhāravaśaṃ guṇānām ||

19.1१९.१

यस्मिन्न् अनैश्वर्यकृतव्यलीकः पराभवं प्राप्त इवान्तको ऽपि । (१९।१)

yasminn anaiśvaryakṛtavyalīkaḥ parābhavaṃ prāpta ivāntako 'pi |

19.2१९.२

धुन्वन् धनुः कस्य रणे न कुर्यान् मनो भयैकप्रवणं स भीष्मः ॥ (१९।२)

dhunvan dhanuḥ kasya raṇe na kuryān mano bhayaikapravaṇaṃ sa bhīṣmaḥ ||

20.1२०.१

सृजन्तम् आजाविषुसंहतीर् वः सहेत कोपज्वलितं गुरुं कः । (२०।१)

sṛjantam ājāviṣusaṃhatīr vaḥ saheta kopajvalitaṃ guruṃ kaḥ |

20.2२०.२

परिस्फुरल्लोलशिखाग्रजिह्वं जगज्जिघत्सन्तम् इवान्तवह्निम् ॥ (२०।२)

parisphurallolaśikhāgrajihvaṃ jagajjighatsantam ivāntavahnim ||

21.1२१.१

निरीक्ष्य संरम्भनिरस्तधैर्यं राधेयम् आराधितजामदग्न्यम् । (२१।१)

nirīkṣya saṃrambhanirastadhairyaṃ rādheyam ārādhitajāmadagnyam |

21.2२१.२

असंस्तुतेषु प्रसभं भयेषु जायेत मृत्योर् अपि पक्षपातः ॥ (२१।२)

asaṃstuteṣu prasabhaṃ bhayeṣu jāyeta mṛtyor api pakṣapātaḥ ||

22.1२२.१

यया समासादितसाधनेन सुदुश्चराम् आचरता तपस्याम् । (२२।१)

yayā samāsāditasādhanena suduścarām ācaratā tapasyām |

22.2२२.२

एते दुरापं समवाप्य वीर्यम् उन्मीलितारः कपिकेतनेन ॥ (२२।२)

ete durāpaṃ samavāpya vīryam unmīlitāraḥ kapiketanena ||

23.1२३.१

महत्त्वयोगाय महामहिम्नाम् आराधनीं तां नृप देवतानाम् । (२३।१)

mahattvayogāya mahāmahimnām ārādhanīṃ tāṃ nṛpa devatānām |

23.2२३.२

दातुं प्रदानोचित भूरिधाम्नीम् उपागतः सिद्धिम् इवास्मि विद्याम् ॥ (२३।२)

dātuṃ pradānocita bhūridhāmnīm upāgataḥ siddhim ivāsmi vidyām ||

24.1२४.१

इत्य् उक्तवन्तं व्रज साधयेति प्रमाणयन् वाक्यम् अजातशत्रोः । (२४।१)

ity uktavantaṃ vraja sādhayeti pramāṇayan vākyam ajātaśatroḥ |

24.2२४.२

प्रसेदिवांसं तम् उपाससाद वसन्न् इवान्ते विनयेन जिष्णुः ॥ (२४।२)

prasedivāṃsaṃ tam upāsasāda vasann ivānte vinayena jiṣṇuḥ ||

25.1२५.१

निर्याय विद्याथ दिनादिरम्याद् बिम्बाद् इवार्कस्य मुखान् महर्षेः । (२५।१)

niryāya vidyātha dinādiramyād bimbād ivārkasya mukhān maharṣeḥ |

25.2२५.२

पार्थाननं वह्निकणावदाता दीप्तिः स्फुरत्पद्मम् इवाभिपेदे ॥ (२५।२)

pārthānanaṃ vahnikaṇāvadātā dīptiḥ sphuratpadmam ivābhipede ||

26.1२६.१

योगं च तं योग्यतमाय तस्मै तपःप्रभावाद् विततार सद्यः । (२६।१)

yogaṃ ca taṃ yogyatamāya tasmai tapaḥprabhāvād vitatāra sadyaḥ |

26.2२६.२

येनास्य तत्त्वेषु कृते ऽवभासे समुन्मिमीलेव चिराय चक्षुः ॥ (२६।२)

yenāsya tattveṣu kṛte 'vabhāse samunmimīleva cirāya cakṣuḥ ||

27.1२७.१

आकारम् आशंसितभूरिलाभं दधानम् अन्तःकरणानुरूपम् । (२७।१)

ākāram āśaṃsitabhūrilābhaṃ dadhānam antaḥkaraṇānurūpam |

27.2२७.२

नियोजयिष्यन् विजयोदये तं तपःसमाधौ मुनिर् इत्य् उवाच ॥ (२७।२)

niyojayiṣyan vijayodaye taṃ tapaḥsamādhau munir ity uvāca ||

28.1२८.१

अनेन योगेन विवृद्धतेजा निजां परस्मै पदवीम् अयच्छन् । (२८।१)

anena yogena vivṛddhatejā nijāṃ parasmai padavīm ayacchan |

28.2२८.२

समाचराचारम् उपात्तशस्त्रो जपोपवासाभिषवैर् मुनीनाम् ॥ (२८।२)

samācarācāram upāttaśastro japopavāsābhiṣavair munīnām ||

29.1२९.१

करिष्यसे यत्र सुदुश्चराणि प्रसत्तये गोत्रभिदस् तपांसि । (२९।१)

kariṣyase yatra suduścarāṇi prasattaye gotrabhidas tapāṃsi |

29.2२९.२

शिलोच्चयं चारुशिलोच्चयं तम् एष क्षणान् नेष्यति गुह्यकस् त्वाम् ॥ (२९।२)

śiloccayaṃ cāruśiloccayaṃ tam eṣa kṣaṇān neṣyati guhyakas tvām ||

30.1३०.१

इति ब्रुवाणेन महेन्द्रसूनुं महर्षिणा तेन तिरोबभूवे । (३०।१)

iti bruvāṇena mahendrasūnuṃ maharṣiṇā tena tirobabhūve |

30.2३०.२

तं राजराजानुचरो ऽस्य साक्षात् प्रदेशम् आदेशम् इवाधितस्थौ ॥ (३०।२)

taṃ rājarājānucaro 'sya sākṣāt pradeśam ādeśam ivādhitasthau ||

31.1३१.१

कृतानतिर् व्याहृतसान्त्ववादे जातस्पृहः पुण्यजनः स जिष्णौ । (३१।१)

kṛtānatir vyāhṛtasāntvavāde jātaspṛhaḥ puṇyajanaḥ sa jiṣṇau |

31.2३१.२

इयाय सख्याविव सम्प्रसादं विश्वासयत्याशु सतां हि योगः ॥ (३१।२)

iyāya sakhyāviva samprasādaṃ viśvāsayatyāśu satāṃ hi yogaḥ ||

32.1३२.१

अथोष्णभासेव सुमेरुकुञ्जान् विहीयमानान् उदयाय तेन । (३२।१)

athoṣṇabhāseva sumerukuñjān vihīyamānān udayāya tena |

32.2३२.२

बृहद्द्युतीन् दुःखकृतात्मलाभं तमः शनैः पाण्डुसुतान् प्रपेदे ॥ (३२।२)

bṛhaddyutīn duḥkhakṛtātmalābhaṃ tamaḥ śanaiḥ pāṇḍusutān prapede ||

33.1३३.१

असंशयालोचितकार्यनुन्नः प्रेम्णा समानीय विभज्यमानः । (३३।१)

asaṃśayālocitakāryanunnaḥ premṇā samānīya vibhajyamānaḥ |

33.2३३.२

तुल्याद् विभागाद् इव तन्मनोभिर् दुःखातिभारो ऽपि लघुः स मेने ॥ (३३।२)

tulyād vibhāgād iva tanmanobhir duḥkhātibhāro 'pi laghuḥ sa mene ||

34.1३४.१

धैर्येण विश्वास्यतया महर्षेस् तीव्राद् अरातिप्रभवाच्च मन्योः । (३४।१)

dhairyeṇa viśvāsyatayā maharṣes tīvrād arātiprabhavācca manyoḥ |

34.2३४.२

वीर्यं च विद्वत्सु सुते मघोनः स तेषु न स्थानम् अवाप शोकः ॥ (३४।२)

vīryaṃ ca vidvatsu sute maghonaḥ sa teṣu na sthānam avāpa śokaḥ ||

35.1३५.१

तान् भूरिधाम्नश्चतुरो ऽपि दूरं विहाय यामान् इव वासरस्य । (३५।१)

tān bhūridhāmnaścaturo 'pi dūraṃ vihāya yāmān iva vāsarasya |

35.2३५.२

एकौघभूतं तद् अशर्म कृष्णां विभावरीं ध्वान्तम् इव प्रपेदे ॥ (३५।२)

ekaughabhūtaṃ tad aśarma kṛṣṇāṃ vibhāvarīṃ dhvāntam iva prapede ||

36.1३६.१

तुषारलेखाकुलितोत्पलाभे पर्यश्रुणी मङ्गलभङ्गभीरुः । (३६।१)

tuṣāralekhākulitotpalābhe paryaśruṇī maṅgalabhaṅgabhīruḥ |

36.2३६.२

अगूढभावापि विलोकने सा न लोचने मीलयितुं विषेहे ॥ (३६।२)

agūḍhabhāvāpi vilokane sā na locane mīlayituṃ viṣehe ||

37.1३७.१

अकृत्रिमप्रेमरसाभिरामं रामार्पितं दृष्टिविलोभि दृष्टम् । (३७।१)

akṛtrimapremarasābhirāmaṃ rāmārpitaṃ dṛṣṭivilobhi dṛṣṭam |

37.2३७.२

मनःप्रसादाञ्जलिना निकामं जग्राह पाथेयम् इवेन्द्रसूनुः ॥ (३७।२)

manaḥprasādāñjalinā nikāmaṃ jagrāha pātheyam ivendrasūnuḥ ||

38.1३८.१

धैर्यावसादेन हृतप्रसादा वन्यद्विपेनेव निदाघसिन्धुः । (३८।१)

dhairyāvasādena hṛtaprasādā vanyadvipeneva nidāghasindhuḥ |

38.2३८.२

निरुद्धबाष्पोदयसन्नकण्ठम् उवाच कृच्छ्राद् इति राजपुत्री ॥ (३८।२)

niruddhabāṣpodayasannakaṇṭham uvāca kṛcchrād iti rājaputrī ||

39.1३९.१

मग्नां द्विषच्छद्मनि पङ्कभूते संभवानां भूतिम् इवोद्धरिष्यन् । (३९।१)

magnāṃ dviṣacchadmani paṅkabhūte saṃbhavānāṃ bhūtim ivoddhariṣyan |

39.2३९.२

आधिद्विषाम् आ तपसां प्रसिद्धेर् अस्मद् विना मा भृशम् उन्मनीभूः ॥ (३९।२)

ādhidviṣām ā tapasāṃ prasiddher asmad vinā mā bhṛśam unmanībhūḥ ||

40.1४०.१

यशो ऽधिगन्तुं सुखलिप्सया वा मनुष्यसंख्याम् अतिवर्तितुं वा । (४०।१)

yaśo 'dhigantuṃ sukhalipsayā vā manuṣyasaṃkhyām ativartituṃ vā |

40.2४०.२

निरुत्सुकानाम् अभियोगभाजां समुत्सुकेवाङ्कम् उपैति सिद्धिः ॥ (४०।२)

nirutsukānām abhiyogabhājāṃ samutsukevāṅkam upaiti siddhiḥ ||

41.1४१.१

लोकं विधात्रा विहितस्य गोप्तुं क्षत्रस्य मुष्णन् वसु जैत्रम् ओजः । (४१।१)

lokaṃ vidhātrā vihitasya goptuṃ kṣatrasya muṣṇan vasu jaitram ojaḥ |

41.2४१.२

तेजस्विताया विजयैकवृत्तेर् निघ्नन् प्रियं प्राणम् इवाभिमानम् ॥ (४१।२)

tejasvitāyā vijayaikavṛtter nighnan priyaṃ prāṇam ivābhimānam ||

42.1४२.१

व्रीडानतैर् आप्तजनोपनीतः संशय्य कृच्छ्रेण नृपैः प्रपन्नः । (४२।१)

vrīḍānatair āptajanopanītaḥ saṃśayya kṛcchreṇa nṛpaiḥ prapannaḥ |

42.2४२.२

वितानभूतं विततं पृथिव्यां यशः समूहन्न् इव दिग्विकीर्णम् ॥ (४२।२)

vitānabhūtaṃ vitataṃ pṛthivyāṃ yaśaḥ samūhann iva digvikīrṇam ||

43.1४३.१

वीर्यावदानेषु कृतावमर्षस् तन्वन्न् अभूताम् इव सम्प्रतीतिम् । (४३।१)

vīryāvadāneṣu kṛtāvamarṣas tanvann abhūtām iva sampratītim |

43.2४३.२

कुर्वन् प्रयामक्षयम् आयतीनाम् अर्कत्विषाम् अह्न इवावशेषः ॥ (४३।२)

kurvan prayāmakṣayam āyatīnām arkatviṣām ahna ivāvaśeṣaḥ ||

44.1४४.१

प्रसह्य यो ऽस्मासु परैः प्रयुक्तः स्मर्तुं न शक्यः किम् उताधिकर्तुम् । (४४।१)

prasahya yo 'smāsu paraiḥ prayuktaḥ smartuṃ na śakyaḥ kim utādhikartum |

44.2४४.२

नवीकरिष्यत्युपशुष्यद् आर्द्रः स त्वद् विना मे हृदयं निकारः ॥ (४४।२)

navīkariṣyatyupaśuṣyad ārdraḥ sa tvad vinā me hṛdayaṃ nikāraḥ ||

45.1४५.१

प्राप्तो ऽभिमानव्यसनाद् असह्यं दन्तीव दन्तव्यसनाद् विकारम् । (४५।१)

prāpto 'bhimānavyasanād asahyaṃ dantīva dantavyasanād vikāram |

45.2४५.२

द्विषत्प्रतापान्तरितोरुतेजाः शरद्घनाकीर्ण इवादिरह्नः ॥ (४५।२)

dviṣatpratāpāntaritorutejāḥ śaradghanākīrṇa ivādirahnaḥ ||

46.1४६.१

सव्रीडमन्दैर् इव निष्क्रियत्वान् नात्यर्थम् अस्त्रैर् अवभासमानः । (४६।१)

savrīḍamandair iva niṣkriyatvān nātyartham astrair avabhāsamānaḥ |

46.2४६.२

यशःक्षयक्षीणजलार्णवाभस् त्वम् अन्यम् आकारम् इवाभिपन्नः ॥ (४६।२)

yaśaḥkṣayakṣīṇajalārṇavābhas tvam anyam ākāram ivābhipannaḥ ||

47.1४७.१

दुःशासनामर्षरजोविकीर्णैर् एभिर् विनार्थैर् इव भाग्यनाथैः । (४७।१)

duḥśāsanāmarṣarajovikīrṇair ebhir vinārthair iva bhāgyanāthaiḥ |

47.2४७.२

केशैः कदर्थीकृतवीर्यसारः कच्चित् स एवासि धनंजयस् त्वम् ॥ (४७।२)

keśaiḥ kadarthīkṛtavīryasāraḥ kaccit sa evāsi dhanaṃjayas tvam ||

48.1४८.१

स क्षत्त्रियस् त्राणसहः सतां यस् तत् कार्मुकं कर्मसु यस्य शक्तिः । (४८।१)

sa kṣattriyas trāṇasahaḥ satāṃ yas tat kārmukaṃ karmasu yasya śaktiḥ |

48.2४८.२

वहन् द्वयीं यद्य् अफले ऽर्थजाते करोत्य् असंस्कारहताम् इवोक्तिम् ॥ (४८।२)

vahan dvayīṃ yady aphale 'rthajāte karoty asaṃskārahatām ivoktim ||

49.1४९.१

वीतौजसः सन्निधिमात्रशेषा भवत्कृतां भूतिम् अपेक्षमाणाः । (४९।१)

vītaujasaḥ sannidhimātraśeṣā bhavatkṛtāṃ bhūtim apekṣamāṇāḥ |

49.2४९.२

समानदुःखा इव नस् त्वदीयाः सरूपतां पार्थ गुणा भजन्ते ॥ (४९।२)

samānaduḥkhā iva nas tvadīyāḥ sarūpatāṃ pārtha guṇā bhajante ||

50.1५०.१

आक्षिप्यमाणं रिपुभिः प्रमादान् नागैर् इवालूनसटं मृगेन्द्रम् । (५०।१)

ākṣipyamāṇaṃ ripubhiḥ pramādān nāgair ivālūnasaṭaṃ mṛgendram |

50.2५०.२

त्वां धूर् इयं योग्यतयाधिरूढा दीप्त्या दिनश्रीर् इव तिग्मरश्मिम् ॥ (५०।२)

tvāṃ dhūr iyaṃ yogyatayādhirūḍhā dīptyā dinaśrīr iva tigmaraśmim ||

51.1५१.१

करोति यो ऽशेषजनातिरिक्तां सम्भावनाम् अर्थवतीं क्रियाभिः । (५१।१)

karoti yo 'śeṣajanātiriktāṃ sambhāvanām arthavatīṃ kriyābhiḥ |

51.2५१.२

संसत्सु जाते पुरुषाधिकारे न पूरणी तं समुपैति संख्या ॥ (५१।२)

saṃsatsu jāte puruṣādhikāre na pūraṇī taṃ samupaiti saṃkhyā ||

52.1५२.१

प्रियेषु यैः पार्थ विनोपपत्तेर् विचिन्त्यमानैः क्लमम् एति चेतः । (५२।१)

priyeṣu yaiḥ pārtha vinopapatter vicintyamānaiḥ klamam eti cetaḥ |

52.2५२.२

तव प्रयातस्य जयाय तेषां क्रियाद् अघानां मघवा विघातम् ॥ (५२।२)

tava prayātasya jayāya teṣāṃ kriyād aghānāṃ maghavā vighātam ||

53.1५३.१

मा गाश् चिरायैकचरः प्रमादं वसन्न् असंबाधशिवे ऽपि देशे । (५३।१)

mā gāś cirāyaikacaraḥ pramādaṃ vasann asaṃbādhaśive 'pi deśe |

53.2५३.२

मात्सर्यरागोपहतात्मनां हि स्खलन्ति साधुष्व् अपि मानसानि ॥ (५३।२)

mātsaryarāgopahatātmanāṃ hi skhalanti sādhuṣv api mānasāni ||

54.1५४.१

तद् आशु कुर्वन् वचनं महर्षेर् मनोरथान् नः सफलीकुरुष्व । (५४।१)

tad āśu kurvan vacanaṃ maharṣer manorathān naḥ saphalīkuruṣva |

54.2५४.२

प्रत्यागतं त्वास्मि कृतार्थम् एव स्तनोपपीडं परिरब्धुकामा ॥ (५४।२)

pratyāgataṃ tvāsmi kṛtārtham eva stanopapīḍaṃ parirabdhukāmā ||

55.1५५.१

उदीरितां ताम् इति याज्ञसेन्या नवीकृतोद्ग्राहितविप्रकाराम् । (५५।१)

udīritāṃ tām iti yājñasenyā navīkṛtodgrāhitaviprakārām |

55.2५५.२

आसाद्य वाचं स भृशं दिदीपे काष्ठाम् उदीचीम् इव तिग्मरश्मिः ॥ (५५।२)

āsādya vācaṃ sa bhṛśaṃ didīpe kāṣṭhām udīcīm iva tigmaraśmiḥ ||

56.1५६.१

अथाभिपश्यन्न् इव विद्विषः पुरः पुरोधसारोपितहेतिसंहतिः । (५६।१)

athābhipaśyann iva vidviṣaḥ puraḥ purodhasāropitahetisaṃhatiḥ |

56.2५६.२

बभार रम्यो ऽपि वपुः स भीषणं गतः क्रियां मन्त्र इवाभिचारिकीम् ॥ (५६।२)

babhāra ramyo 'pi vapuḥ sa bhīṣaṇaṃ gataḥ kriyāṃ mantra ivābhicārikīm ||

57.1५७.१

अविलङ्घ्यविकर्षणं परैः प्रथितज्यारवकर्म कार्मुकम् । (५७।१)

avilaṅghyavikarṣaṇaṃ paraiḥ prathitajyāravakarma kārmukam |

57.2५७.२

अगताव् अरिदृष्टिगोचरं शितनिस्त्रिंशयुजौ महेषुधी ॥ (५७।२)

agatāv aridṛṣṭigocaraṃ śitanistriṃśayujau maheṣudhī ||

58.1५८.१

यशसेव तिरोदधन् मुहुर् महसा गोत्रभिदायुधक्षतीः । (५८।१)

yaśaseva tirodadhan muhur mahasā gotrabhidāyudhakṣatīḥ |

58.2५८.२

कवचं च सरत्नम् उद्वहञ्ज्वलितज्योतिर् इवान्तरं दिवः ॥ (५८।२)

kavacaṃ ca saratnam udvahañjvalitajyotir ivāntaraṃ divaḥ ||

59.1५९.१

अकलाधिपभृत्यदर्शितं शिवम् उर्वीधरवर्त्म संप्रयान् । (५९।१)

akalādhipabhṛtyadarśitaṃ śivam urvīdharavartma saṃprayān |

59.2५९.२

हृदयानि समाविवेश स क्षणम् उद्बाष्पदृशां तपोभृताम् ॥ (५९।२)

hṛdayāni samāviveśa sa kṣaṇam udbāṣpadṛśāṃ tapobhṛtām ||

60.1६०.१

अनुजगुर् अथ दिव्यं दुन्दुभिध्वानम् आशाः सुरकुसुमनिपातैर् व्योम्नि लक्ष्मीर् वितेने । (६०।१)

anujagur atha divyaṃ dundubhidhvānam āśāḥ surakusumanipātair vyomni lakṣmīr vitene |

60.2६०.२

प्रियम् इव कथयिष्यन्न् आलिलिङ्ग स्फुरन्तीं भुवम् अनिभृतवेलावीचिबाहुः पयोधिः ॥ (६०।२)

priyam iva kathayiṣyann āliliṅga sphurantīṃ bhuvam anibhṛtavelāvīcibāhuḥ payodhiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Kir, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit