Kir, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः शरच्चन्द्रकराभिरामैर् उत्सर्पिभिः प्रांशुम् इवांशुजालैः । (१।१)
tataḥ śaraccandrakarābhirāmair utsarpibhiḥ prāṃśum ivāṃśujālaiḥ |
बिभ्राणम् आनीलरुचं पिशङ्गीर् जटास् तडित्वन्तम् इवाम्बुवाहम् ॥ (१।२)
bibhrāṇam ānīlarucaṃ piśaṅgīr jaṭās taḍitvantam ivāmbuvāham ||
प्रसादलक्ष्मीं दधतं समग्रां वपुःप्रकर्षेण जनातिगेन । (२।१)
prasādalakṣmīṃ dadhataṃ samagrāṃ vapuḥprakarṣeṇa janātigena |
प्रसह्य चेतःसु समासजन्तम् असंस्तुतानाम् अपि भावम् आर्द्रम् ॥ (२।२)
prasahya cetaḥsu samāsajantam asaṃstutānām api bhāvam ārdram ||
अनुद्धताकारतया विविक्तां तन्वन्तम् अन्तःकरणस्य वृत्तिम् । (३।१)
anuddhatākāratayā viviktāṃ tanvantam antaḥkaraṇasya vṛttim |
माधुर्यविस्रम्भविशेषभाजा कृतोपसम्भाषम् इवेक्षितेन ॥ (३।२)
mādhuryavisrambhaviśeṣabhājā kṛtopasambhāṣam ivekṣitena ||
धर्मात्मजो धर्मनिबन्धिनीनां प्रसूतिम् एनःप्रणुदां श्रुतीनाम् । (४।१)
dharmātmajo dharmanibandhinīnāṃ prasūtim enaḥpraṇudāṃ śrutīnām |
हेतुं तदभ्यागमने परीप्सुः सुखोपविष्टं मुनिम् आबभाषे ॥ (४।२)
hetuṃ tadabhyāgamane parīpsuḥ sukhopaviṣṭaṃ munim ābabhāṣe ||
अनाप्तपुण्योपचरैर् दुरापा फलस्य निर्धूतरजाः सवित्री । (५।१)
anāptapuṇyopacarair durāpā phalasya nirdhūtarajāḥ savitrī |
तुल्या भवद्दर्शनसम्पद् एषा वृष्टेर् दिवो वीतबलाहकायाः ॥ (५।२)
tulyā bhavaddarśanasampad eṣā vṛṣṭer divo vītabalāhakāyāḥ ||
अद्य क्रियाः कामदुघाः क्रतूनां सत्याशिषः सम्प्रति भूमिदेवाः । (६।१)
adya kriyāḥ kāmadughāḥ kratūnāṃ satyāśiṣaḥ samprati bhūmidevāḥ |
आ संसृतेर् अस्मि जगत्सु जातस् त्वय्यागते यद् बहुमानपात्रम् ॥ (६।२)
ā saṃsṛter asmi jagatsu jātas tvayyāgate yad bahumānapātram ||
श्रियं विकर्षत्य् अपहन्त्य् अघानि श्रेयः परिस्नौति तनोति कीर्तिम् । (७।१)
śriyaṃ vikarṣaty apahanty aghāni śreyaḥ parisnauti tanoti kīrtim |
संदर्शनं लोकगुरोर् अमोघम् अमोघं तवात्मयोनेर् इव किं न धत्ते ॥ (७।२)
saṃdarśanaṃ lokaguror amogham amoghaṃ tavātmayoner iva kiṃ na dhatte ||
श्च्योतन्मयूखे ऽपि हिमद्युतौ मे ननिर्वृतं निर्वृतिम् एति चक्षुः । (८।१)
ścyotanmayūkhe 'pi himadyutau me nanirvṛtaṃ nirvṛtim eti cakṣuḥ |
समुझितज्ञातिवियोगखेदं त्वत्संनिधावुच्छ्वसतीव चेतः ॥ (८।२)
samujhitajñātiviyogakhedaṃ tvatsaṃnidhāvucchvasatīva cetaḥ ||
निरास्पदं प्रश्नकुतूहलित्वम् अस्मास्वधीनं किमु निःस्पृहाणाम् । (९।१)
nirāspadaṃ praśnakutūhalitvam asmāsvadhīnaṃ kimu niḥspṛhāṇām |
तथापि कल्याणकरीं गिरं ते मां श्रोतुम् इच्छा मुखरीकरोति ॥ (९।२)
tathāpi kalyāṇakarīṃ giraṃ te māṃ śrotum icchā mukharīkaroti ||
इत्य् उक्तवान् उक्तिविशेषरम्यं मनः समाधाय जयोपपत्तौ । (१०।१)
ity uktavān uktiviśeṣaramyaṃ manaḥ samādhāya jayopapattau |
उदारचेता गिरम् इत्युदारां द्वैपायनेनाभिदधे नरेन्द्रः ॥ (१०।२)
udāracetā giram ityudārāṃ dvaipāyanenābhidadhe narendraḥ ||
चिचीषतां जन्मवताम् अलघ्वीं यशोवतंसाम् उभयत्र भूतिम् । (११।१)
cicīṣatāṃ janmavatām alaghvīṃ yaśovataṃsām ubhayatra bhūtim |
अभ्यर्हिता बन्धुषु तुल्यरूपा वृत्तिर् विशेषेण तपोधनानाम् ॥ (११।२)
abhyarhitā bandhuṣu tulyarūpā vṛttir viśeṣeṇa tapodhanānām ||
तथापि निघ्नं नृप तावकीनैः प्रह्वीकृतं मे हृदयं गुणौघैः । (१२।१)
tathāpi nighnaṃ nṛpa tāvakīnaiḥ prahvīkṛtaṃ me hṛdayaṃ guṇaughaiḥ |
वीतस्पृहाणाम् अपि मुक्तिभाजां भवन्ति भव्येषु हि पक्षपाताः ॥ (१२।२)
vītaspṛhāṇām api muktibhājāṃ bhavanti bhavyeṣu hi pakṣapātāḥ ||
सुता न यूयं किमु तस्य राज्ञः सुयोधनं वा न गुणैर् अतीताः । (१३।१)
sutā na yūyaṃ kimu tasya rājñaḥ suyodhanaṃ vā na guṇair atītāḥ |
यस् त्यक्तवान् वः स वृथा बलाद् वा मोहं विधत्ते विषयाभिलाषः ॥ (१३।२)
yas tyaktavān vaḥ sa vṛthā balād vā mohaṃ vidhatte viṣayābhilāṣaḥ ||
जहातु नैनं कथम् अर्थसिद्धिः संशय्य कर्णादिषु तिष्ठते यः । (१४।१)
jahātu nainaṃ katham arthasiddhiḥ saṃśayya karṇādiṣu tiṣṭhate yaḥ |
असाद्युयोगा हि जयान्तरायाः प्रमाथिनीनां विपदां पदानि ॥ (१४।२)
asādyuyogā hi jayāntarāyāḥ pramāthinīnāṃ vipadāṃ padāni ||
पथश् च्युतायां समितौ रिपूणां धर्म्यां दधानेन धुरं चिराय । (१५।१)
pathaś cyutāyāṃ samitau ripūṇāṃ dharmyāṃ dadhānena dhuraṃ cirāya |
त्वया विपत्स्वप्यविपत्ति रम्यम् आविष्कृतं प्रेम परं गुणेषु ॥ (१५।२)
tvayā vipatsvapyavipatti ramyam āviṣkṛtaṃ prema paraṃ guṇeṣu ||
विधाय विध्वंसनम् आत्मनीनं शमैकवृत्तेर् भवतश् छलेन । (१६।१)
vidhāya vidhvaṃsanam ātmanīnaṃ śamaikavṛtter bhavataś chalena |
प्रकाशितत्वन्मतिशीलसाराः कृतोपकारा इव विद्विषस् ते ॥ (१६।२)
prakāśitatvanmatiśīlasārāḥ kṛtopakārā iva vidviṣas te ||
लभ्या धरित्री तव विक्रमेण ज्यायांश् च वीर्यास्त्रबलैर् विपक्षः । (१७।१)
labhyā dharitrī tava vikrameṇa jyāyāṃś ca vīryāstrabalair vipakṣaḥ |
अतः प्रकर्षाय विधिर् विधेयः प्रकर्षतन्त्रा हि रणे जयश्रीः ॥ (१७।२)
ataḥ prakarṣāya vidhir vidheyaḥ prakarṣatantrā hi raṇe jayaśrīḥ ||
त्रिःसप्तकृत्वो जगतीपतीनां हन्ता गुरुर् यस्य स जामदग्न्यः । (१८।१)
triḥsaptakṛtvo jagatīpatīnāṃ hantā gurur yasya sa jāmadagnyaḥ |
वीर्यावधूतः स्म तदा विवेद प्रकर्षम् आधारवशं गुणानाम् ॥ (१८।२)
vīryāvadhūtaḥ sma tadā viveda prakarṣam ādhāravaśaṃ guṇānām ||
यस्मिन्न् अनैश्वर्यकृतव्यलीकः पराभवं प्राप्त इवान्तको ऽपि । (१९।१)
yasminn anaiśvaryakṛtavyalīkaḥ parābhavaṃ prāpta ivāntako 'pi |
धुन्वन् धनुः कस्य रणे न कुर्यान् मनो भयैकप्रवणं स भीष्मः ॥ (१९।२)
dhunvan dhanuḥ kasya raṇe na kuryān mano bhayaikapravaṇaṃ sa bhīṣmaḥ ||
सृजन्तम् आजाविषुसंहतीर् वः सहेत कोपज्वलितं गुरुं कः । (२०।१)
sṛjantam ājāviṣusaṃhatīr vaḥ saheta kopajvalitaṃ guruṃ kaḥ |
परिस्फुरल्लोलशिखाग्रजिह्वं जगज्जिघत्सन्तम् इवान्तवह्निम् ॥ (२०।२)
parisphurallolaśikhāgrajihvaṃ jagajjighatsantam ivāntavahnim ||
निरीक्ष्य संरम्भनिरस्तधैर्यं राधेयम् आराधितजामदग्न्यम् । (२१।१)
nirīkṣya saṃrambhanirastadhairyaṃ rādheyam ārādhitajāmadagnyam |
असंस्तुतेषु प्रसभं भयेषु जायेत मृत्योर् अपि पक्षपातः ॥ (२१।२)
asaṃstuteṣu prasabhaṃ bhayeṣu jāyeta mṛtyor api pakṣapātaḥ ||
यया समासादितसाधनेन सुदुश्चराम् आचरता तपस्याम् । (२२।१)
yayā samāsāditasādhanena suduścarām ācaratā tapasyām |
एते दुरापं समवाप्य वीर्यम् उन्मीलितारः कपिकेतनेन ॥ (२२।२)
ete durāpaṃ samavāpya vīryam unmīlitāraḥ kapiketanena ||
महत्त्वयोगाय महामहिम्नाम् आराधनीं तां नृप देवतानाम् । (२३।१)
mahattvayogāya mahāmahimnām ārādhanīṃ tāṃ nṛpa devatānām |
दातुं प्रदानोचित भूरिधाम्नीम् उपागतः सिद्धिम् इवास्मि विद्याम् ॥ (२३।२)
dātuṃ pradānocita bhūridhāmnīm upāgataḥ siddhim ivāsmi vidyām ||
इत्य् उक्तवन्तं व्रज साधयेति प्रमाणयन् वाक्यम् अजातशत्रोः । (२४।१)
ity uktavantaṃ vraja sādhayeti pramāṇayan vākyam ajātaśatroḥ |
प्रसेदिवांसं तम् उपाससाद वसन्न् इवान्ते विनयेन जिष्णुः ॥ (२४।२)
prasedivāṃsaṃ tam upāsasāda vasann ivānte vinayena jiṣṇuḥ ||
निर्याय विद्याथ दिनादिरम्याद् बिम्बाद् इवार्कस्य मुखान् महर्षेः । (२५।१)
niryāya vidyātha dinādiramyād bimbād ivārkasya mukhān maharṣeḥ |
पार्थाननं वह्निकणावदाता दीप्तिः स्फुरत्पद्मम् इवाभिपेदे ॥ (२५।२)
pārthānanaṃ vahnikaṇāvadātā dīptiḥ sphuratpadmam ivābhipede ||
योगं च तं योग्यतमाय तस्मै तपःप्रभावाद् विततार सद्यः । (२६।१)
yogaṃ ca taṃ yogyatamāya tasmai tapaḥprabhāvād vitatāra sadyaḥ |
येनास्य तत्त्वेषु कृते ऽवभासे समुन्मिमीलेव चिराय चक्षुः ॥ (२६।२)
yenāsya tattveṣu kṛte 'vabhāse samunmimīleva cirāya cakṣuḥ ||
आकारम् आशंसितभूरिलाभं दधानम् अन्तःकरणानुरूपम् । (२७।१)
ākāram āśaṃsitabhūrilābhaṃ dadhānam antaḥkaraṇānurūpam |
नियोजयिष्यन् विजयोदये तं तपःसमाधौ मुनिर् इत्य् उवाच ॥ (२७।२)
niyojayiṣyan vijayodaye taṃ tapaḥsamādhau munir ity uvāca ||
अनेन योगेन विवृद्धतेजा निजां परस्मै पदवीम् अयच्छन् । (२८।१)
anena yogena vivṛddhatejā nijāṃ parasmai padavīm ayacchan |
समाचराचारम् उपात्तशस्त्रो जपोपवासाभिषवैर् मुनीनाम् ॥ (२८।२)
samācarācāram upāttaśastro japopavāsābhiṣavair munīnām ||
करिष्यसे यत्र सुदुश्चराणि प्रसत्तये गोत्रभिदस् तपांसि । (२९।१)
kariṣyase yatra suduścarāṇi prasattaye gotrabhidas tapāṃsi |
शिलोच्चयं चारुशिलोच्चयं तम् एष क्षणान् नेष्यति गुह्यकस् त्वाम् ॥ (२९।२)
śiloccayaṃ cāruśiloccayaṃ tam eṣa kṣaṇān neṣyati guhyakas tvām ||
इति ब्रुवाणेन महेन्द्रसूनुं महर्षिणा तेन तिरोबभूवे । (३०।१)
iti bruvāṇena mahendrasūnuṃ maharṣiṇā tena tirobabhūve |
तं राजराजानुचरो ऽस्य साक्षात् प्रदेशम् आदेशम् इवाधितस्थौ ॥ (३०।२)
taṃ rājarājānucaro 'sya sākṣāt pradeśam ādeśam ivādhitasthau ||
कृतानतिर् व्याहृतसान्त्ववादे जातस्पृहः पुण्यजनः स जिष्णौ । (३१।१)
kṛtānatir vyāhṛtasāntvavāde jātaspṛhaḥ puṇyajanaḥ sa jiṣṇau |
इयाय सख्याविव सम्प्रसादं विश्वासयत्याशु सतां हि योगः ॥ (३१।२)
iyāya sakhyāviva samprasādaṃ viśvāsayatyāśu satāṃ hi yogaḥ ||
अथोष्णभासेव सुमेरुकुञ्जान् विहीयमानान् उदयाय तेन । (३२।१)
athoṣṇabhāseva sumerukuñjān vihīyamānān udayāya tena |
बृहद्द्युतीन् दुःखकृतात्मलाभं तमः शनैः पाण्डुसुतान् प्रपेदे ॥ (३२।२)
bṛhaddyutīn duḥkhakṛtātmalābhaṃ tamaḥ śanaiḥ pāṇḍusutān prapede ||
असंशयालोचितकार्यनुन्नः प्रेम्णा समानीय विभज्यमानः । (३३।१)
asaṃśayālocitakāryanunnaḥ premṇā samānīya vibhajyamānaḥ |
तुल्याद् विभागाद् इव तन्मनोभिर् दुःखातिभारो ऽपि लघुः स मेने ॥ (३३।२)
tulyād vibhāgād iva tanmanobhir duḥkhātibhāro 'pi laghuḥ sa mene ||
धैर्येण विश्वास्यतया महर्षेस् तीव्राद् अरातिप्रभवाच्च मन्योः । (३४।१)
dhairyeṇa viśvāsyatayā maharṣes tīvrād arātiprabhavācca manyoḥ |
वीर्यं च विद्वत्सु सुते मघोनः स तेषु न स्थानम् अवाप शोकः ॥ (३४।२)
vīryaṃ ca vidvatsu sute maghonaḥ sa teṣu na sthānam avāpa śokaḥ ||
तान् भूरिधाम्नश्चतुरो ऽपि दूरं विहाय यामान् इव वासरस्य । (३५।१)
tān bhūridhāmnaścaturo 'pi dūraṃ vihāya yāmān iva vāsarasya |
एकौघभूतं तद् अशर्म कृष्णां विभावरीं ध्वान्तम् इव प्रपेदे ॥ (३५।२)
ekaughabhūtaṃ tad aśarma kṛṣṇāṃ vibhāvarīṃ dhvāntam iva prapede ||
तुषारलेखाकुलितोत्पलाभे पर्यश्रुणी मङ्गलभङ्गभीरुः । (३६।१)
tuṣāralekhākulitotpalābhe paryaśruṇī maṅgalabhaṅgabhīruḥ |
अगूढभावापि विलोकने सा न लोचने मीलयितुं विषेहे ॥ (३६।२)
agūḍhabhāvāpi vilokane sā na locane mīlayituṃ viṣehe ||
अकृत्रिमप्रेमरसाभिरामं रामार्पितं दृष्टिविलोभि दृष्टम् । (३७।१)
akṛtrimapremarasābhirāmaṃ rāmārpitaṃ dṛṣṭivilobhi dṛṣṭam |
मनःप्रसादाञ्जलिना निकामं जग्राह पाथेयम् इवेन्द्रसूनुः ॥ (३७।२)
manaḥprasādāñjalinā nikāmaṃ jagrāha pātheyam ivendrasūnuḥ ||
धैर्यावसादेन हृतप्रसादा वन्यद्विपेनेव निदाघसिन्धुः । (३८।१)
dhairyāvasādena hṛtaprasādā vanyadvipeneva nidāghasindhuḥ |
निरुद्धबाष्पोदयसन्नकण्ठम् उवाच कृच्छ्राद् इति राजपुत्री ॥ (३८।२)
niruddhabāṣpodayasannakaṇṭham uvāca kṛcchrād iti rājaputrī ||
मग्नां द्विषच्छद्मनि पङ्कभूते संभवानां भूतिम् इवोद्धरिष्यन् । (३९।१)
magnāṃ dviṣacchadmani paṅkabhūte saṃbhavānāṃ bhūtim ivoddhariṣyan |
आधिद्विषाम् आ तपसां प्रसिद्धेर् अस्मद् विना मा भृशम् उन्मनीभूः ॥ (३९।२)
ādhidviṣām ā tapasāṃ prasiddher asmad vinā mā bhṛśam unmanībhūḥ ||
यशो ऽधिगन्तुं सुखलिप्सया वा मनुष्यसंख्याम् अतिवर्तितुं वा । (४०।१)
yaśo 'dhigantuṃ sukhalipsayā vā manuṣyasaṃkhyām ativartituṃ vā |
निरुत्सुकानाम् अभियोगभाजां समुत्सुकेवाङ्कम् उपैति सिद्धिः ॥ (४०।२)
nirutsukānām abhiyogabhājāṃ samutsukevāṅkam upaiti siddhiḥ ||
लोकं विधात्रा विहितस्य गोप्तुं क्षत्रस्य मुष्णन् वसु जैत्रम् ओजः । (४१।१)
lokaṃ vidhātrā vihitasya goptuṃ kṣatrasya muṣṇan vasu jaitram ojaḥ |
तेजस्विताया विजयैकवृत्तेर् निघ्नन् प्रियं प्राणम् इवाभिमानम् ॥ (४१।२)
tejasvitāyā vijayaikavṛtter nighnan priyaṃ prāṇam ivābhimānam ||
व्रीडानतैर् आप्तजनोपनीतः संशय्य कृच्छ्रेण नृपैः प्रपन्नः । (४२।१)
vrīḍānatair āptajanopanītaḥ saṃśayya kṛcchreṇa nṛpaiḥ prapannaḥ |
वितानभूतं विततं पृथिव्यां यशः समूहन्न् इव दिग्विकीर्णम् ॥ (४२।२)
vitānabhūtaṃ vitataṃ pṛthivyāṃ yaśaḥ samūhann iva digvikīrṇam ||
वीर्यावदानेषु कृतावमर्षस् तन्वन्न् अभूताम् इव सम्प्रतीतिम् । (४३।१)
vīryāvadāneṣu kṛtāvamarṣas tanvann abhūtām iva sampratītim |
कुर्वन् प्रयामक्षयम् आयतीनाम् अर्कत्विषाम् अह्न इवावशेषः ॥ (४३।२)
kurvan prayāmakṣayam āyatīnām arkatviṣām ahna ivāvaśeṣaḥ ||
प्रसह्य यो ऽस्मासु परैः प्रयुक्तः स्मर्तुं न शक्यः किम् उताधिकर्तुम् । (४४।१)
prasahya yo 'smāsu paraiḥ prayuktaḥ smartuṃ na śakyaḥ kim utādhikartum |
नवीकरिष्यत्युपशुष्यद् आर्द्रः स त्वद् विना मे हृदयं निकारः ॥ (४४।२)
navīkariṣyatyupaśuṣyad ārdraḥ sa tvad vinā me hṛdayaṃ nikāraḥ ||
प्राप्तो ऽभिमानव्यसनाद् असह्यं दन्तीव दन्तव्यसनाद् विकारम् । (४५।१)
prāpto 'bhimānavyasanād asahyaṃ dantīva dantavyasanād vikāram |
द्विषत्प्रतापान्तरितोरुतेजाः शरद्घनाकीर्ण इवादिरह्नः ॥ (४५।२)
dviṣatpratāpāntaritorutejāḥ śaradghanākīrṇa ivādirahnaḥ ||
सव्रीडमन्दैर् इव निष्क्रियत्वान् नात्यर्थम् अस्त्रैर् अवभासमानः । (४६।१)
savrīḍamandair iva niṣkriyatvān nātyartham astrair avabhāsamānaḥ |
यशःक्षयक्षीणजलार्णवाभस् त्वम् अन्यम् आकारम् इवाभिपन्नः ॥ (४६।२)
yaśaḥkṣayakṣīṇajalārṇavābhas tvam anyam ākāram ivābhipannaḥ ||
दुःशासनामर्षरजोविकीर्णैर् एभिर् विनार्थैर् इव भाग्यनाथैः । (४७।१)
duḥśāsanāmarṣarajovikīrṇair ebhir vinārthair iva bhāgyanāthaiḥ |
केशैः कदर्थीकृतवीर्यसारः कच्चित् स एवासि धनंजयस् त्वम् ॥ (४७।२)
keśaiḥ kadarthīkṛtavīryasāraḥ kaccit sa evāsi dhanaṃjayas tvam ||
स क्षत्त्रियस् त्राणसहः सतां यस् तत् कार्मुकं कर्मसु यस्य शक्तिः । (४८।१)
sa kṣattriyas trāṇasahaḥ satāṃ yas tat kārmukaṃ karmasu yasya śaktiḥ |
वहन् द्वयीं यद्य् अफले ऽर्थजाते करोत्य् असंस्कारहताम् इवोक्तिम् ॥ (४८।२)
vahan dvayīṃ yady aphale 'rthajāte karoty asaṃskārahatām ivoktim ||
वीतौजसः सन्निधिमात्रशेषा भवत्कृतां भूतिम् अपेक्षमाणाः । (४९।१)
vītaujasaḥ sannidhimātraśeṣā bhavatkṛtāṃ bhūtim apekṣamāṇāḥ |
समानदुःखा इव नस् त्वदीयाः सरूपतां पार्थ गुणा भजन्ते ॥ (४९।२)
samānaduḥkhā iva nas tvadīyāḥ sarūpatāṃ pārtha guṇā bhajante ||
आक्षिप्यमाणं रिपुभिः प्रमादान् नागैर् इवालूनसटं मृगेन्द्रम् । (५०।१)
ākṣipyamāṇaṃ ripubhiḥ pramādān nāgair ivālūnasaṭaṃ mṛgendram |
त्वां धूर् इयं योग्यतयाधिरूढा दीप्त्या दिनश्रीर् इव तिग्मरश्मिम् ॥ (५०।२)
tvāṃ dhūr iyaṃ yogyatayādhirūḍhā dīptyā dinaśrīr iva tigmaraśmim ||
करोति यो ऽशेषजनातिरिक्तां सम्भावनाम् अर्थवतीं क्रियाभिः । (५१।१)
karoti yo 'śeṣajanātiriktāṃ sambhāvanām arthavatīṃ kriyābhiḥ |
संसत्सु जाते पुरुषाधिकारे न पूरणी तं समुपैति संख्या ॥ (५१।२)
saṃsatsu jāte puruṣādhikāre na pūraṇī taṃ samupaiti saṃkhyā ||
प्रियेषु यैः पार्थ विनोपपत्तेर् विचिन्त्यमानैः क्लमम् एति चेतः । (५२।१)
priyeṣu yaiḥ pārtha vinopapatter vicintyamānaiḥ klamam eti cetaḥ |
तव प्रयातस्य जयाय तेषां क्रियाद् अघानां मघवा विघातम् ॥ (५२।२)
tava prayātasya jayāya teṣāṃ kriyād aghānāṃ maghavā vighātam ||
मा गाश् चिरायैकचरः प्रमादं वसन्न् असंबाधशिवे ऽपि देशे । (५३।१)
mā gāś cirāyaikacaraḥ pramādaṃ vasann asaṃbādhaśive 'pi deśe |
मात्सर्यरागोपहतात्मनां हि स्खलन्ति साधुष्व् अपि मानसानि ॥ (५३।२)
mātsaryarāgopahatātmanāṃ hi skhalanti sādhuṣv api mānasāni ||
तद् आशु कुर्वन् वचनं महर्षेर् मनोरथान् नः सफलीकुरुष्व । (५४।१)
tad āśu kurvan vacanaṃ maharṣer manorathān naḥ saphalīkuruṣva |
प्रत्यागतं त्वास्मि कृतार्थम् एव स्तनोपपीडं परिरब्धुकामा ॥ (५४।२)
pratyāgataṃ tvāsmi kṛtārtham eva stanopapīḍaṃ parirabdhukāmā ||
उदीरितां ताम् इति याज्ञसेन्या नवीकृतोद्ग्राहितविप्रकाराम् । (५५।१)
udīritāṃ tām iti yājñasenyā navīkṛtodgrāhitaviprakārām |
आसाद्य वाचं स भृशं दिदीपे काष्ठाम् उदीचीम् इव तिग्मरश्मिः ॥ (५५।२)
āsādya vācaṃ sa bhṛśaṃ didīpe kāṣṭhām udīcīm iva tigmaraśmiḥ ||
अथाभिपश्यन्न् इव विद्विषः पुरः पुरोधसारोपितहेतिसंहतिः । (५६।१)
athābhipaśyann iva vidviṣaḥ puraḥ purodhasāropitahetisaṃhatiḥ |
बभार रम्यो ऽपि वपुः स भीषणं गतः क्रियां मन्त्र इवाभिचारिकीम् ॥ (५६।२)
babhāra ramyo 'pi vapuḥ sa bhīṣaṇaṃ gataḥ kriyāṃ mantra ivābhicārikīm ||
अविलङ्घ्यविकर्षणं परैः प्रथितज्यारवकर्म कार्मुकम् । (५७।१)
avilaṅghyavikarṣaṇaṃ paraiḥ prathitajyāravakarma kārmukam |
अगताव् अरिदृष्टिगोचरं शितनिस्त्रिंशयुजौ महेषुधी ॥ (५७।२)
agatāv aridṛṣṭigocaraṃ śitanistriṃśayujau maheṣudhī ||
यशसेव तिरोदधन् मुहुर् महसा गोत्रभिदायुधक्षतीः । (५८।१)
yaśaseva tirodadhan muhur mahasā gotrabhidāyudhakṣatīḥ |
कवचं च सरत्नम् उद्वहञ्ज्वलितज्योतिर् इवान्तरं दिवः ॥ (५८।२)
kavacaṃ ca saratnam udvahañjvalitajyotir ivāntaraṃ divaḥ ||
अकलाधिपभृत्यदर्शितं शिवम् उर्वीधरवर्त्म संप्रयान् । (५९।१)
akalādhipabhṛtyadarśitaṃ śivam urvīdharavartma saṃprayān |
हृदयानि समाविवेश स क्षणम् उद्बाष्पदृशां तपोभृताम् ॥ (५९।२)
hṛdayāni samāviveśa sa kṣaṇam udbāṣpadṛśāṃ tapobhṛtām ||
अनुजगुर् अथ दिव्यं दुन्दुभिध्वानम् आशाः सुरकुसुमनिपातैर् व्योम्नि लक्ष्मीर् वितेने । (६०।१)
anujagur atha divyaṃ dundubhidhvānam āśāḥ surakusumanipātair vyomni lakṣmīr vitene |
प्रियम् इव कथयिष्यन्न् आलिलिङ्ग स्फुरन्तीं भुवम् अनिभृतवेलावीचिबाहुः पयोधिः ॥ (६०।२)
priyam iva kathayiṣyann āliliṅga sphurantīṃ bhuvam anibhṛtavelāvīcibāhuḥ payodhiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.