Kir, 9
Select a line for its word-by-word analysis.
वीक्ष्य रन्तुमनसः सुरनारीर् आत्तचित्रपरिधानविभूषाः । (१।१)
vīkṣya rantumanasaḥ suranārīr āttacitraparidhānavibhūṣāḥ |
तत्प्रियार्थम् इव यातुम् अथास्तं भानुमान् उपपयोधि ललम्बे ॥ (१।२)
tatpriyārtham iva yātum athāstaṃ bhānumān upapayodhi lalambe ||
मध्यमोपलनिभे लसदंशाव् एकतश् च्युतिम् उपेयुषि भानौ । (२।१)
madhyamopalanibhe lasadaṃśāv ekataś cyutim upeyuṣi bhānau |
द्यौर् उवाह परिवृत्तिविलोलां हारयष्टिम् इव वासरलक्ष्मीम् ॥ (२।२)
dyaur uvāha parivṛttivilolāṃ hārayaṣṭim iva vāsaralakṣmīm ||
अंशुपाणिभिर् अतीव पिपासुः पद्मजं मधु भृशं रसयित्वा । (३।१)
aṃśupāṇibhir atīva pipāsuḥ padmajaṃ madhu bhṛśaṃ rasayitvā |
क्षीबताम् इव गतः क्षितिम् एष्यंल् लोहितं वपुर् उवाह पतङ्गः ॥ (३।२)
kṣībatām iva gataḥ kṣitim eṣyaṃl lohitaṃ vapur uvāha pataṅgaḥ ||
गम्यताम् उपगते नयनानां लोहितायति सहस्रमरीचौ । (४।१)
gamyatām upagate nayanānāṃ lohitāyati sahasramarīcau |
आससाद विरहय्य धरित्रीं चक्रवाकहृदयान्य् अभितापः ॥ (४।२)
āsasāda virahayya dharitrīṃ cakravākahṛdayāny abhitāpaḥ ||
मुक्तमूललघुर् उझितपूर्वः पश्चिमे नभसि सम्भृतसान्द्रः । (५।१)
muktamūlalaghur ujhitapūrvaḥ paścime nabhasi sambhṛtasāndraḥ |
सामि मज्जति रवौ न विरेजे खिन्नजिह्म इव रश्मिसमूहः ॥ (५।२)
sāmi majjati ravau na vireje khinnajihma iva raśmisamūhaḥ ||
कान्तदूत्य इव कुङ्कुमताम्राः सायमण्डलम् अभि त्वरयन्त्यः । (६।१)
kāntadūtya iva kuṅkumatāmrāḥ sāyamaṇḍalam abhi tvarayantyaḥ |
सादरं ददृशिरे वनिताभिः सौधजालपतिता रविभासः ॥ (६।२)
sādaraṃ dadṛśire vanitābhiḥ saudhajālapatitā ravibhāsaḥ ||
अग्रसानुषु नितान्तपिशङ्गैर् भूरुहान् मृदुकरैर् अवलम्ब्य । (७।१)
agrasānuṣu nitāntapiśaṅgair bhūruhān mṛdukarair avalambya |
अस्तशैलगहनं नु विवस्वान् आविवेश जलधिं नु महीं नु ॥ (७।२)
astaśailagahanaṃ nu vivasvān āviveśa jaladhiṃ nu mahīṃ nu ||
आकुलश् चलपतत्रिकुलानाम् आरवैर् अनुदितौषसरागः । (८।१)
ākulaś calapatatrikulānām āravair anuditauṣasarāgaḥ |
आययाव् अहरिदश्वविपाण्डुस् तुल्यतां दिनमुखेन दिनान्तः ॥ (८।२)
āyayāv aharidaśvavipāṇḍus tulyatāṃ dinamukhena dināntaḥ ||
आस्थितः स्थगितवारिदपङ्क्त्या संध्यया गगनपश्चिमभागः । (९।१)
āsthitaḥ sthagitavāridapaṅktyā saṃdhyayā gaganapaścimabhāgaḥ |
सोर्मिविद्रुमविंतानविभासा रञ्जितस्य जलधेः श्रियम् ऊहे ॥ (९।२)
sormividrumaviṃtānavibhāsā rañjitasya jaladheḥ śriyam ūhe ||
प्राञ्जलाव् अपि जने नतमूर्ध्नि प्रेम तत्प्रवणचेतसि हित्वा । (१०।१)
prāñjalāv api jane natamūrdhni prema tatpravaṇacetasi hitvā |
संध्ययानुविदधे विरमन्त्या चापलेन सुजनेतरमैत्री ॥ (१०।२)
saṃdhyayānuvidadhe viramantyā cāpalena sujanetaramaitrī ||
औषसातपभयाद् अपलीनं वासरच्छविविरामपटीयः । (११।१)
auṣasātapabhayād apalīnaṃ vāsaracchavivirāmapaṭīyaḥ |
संनिपत्य शनकैर् इव निम्नाद् अन्धकारम् उदवाप समानि ॥ (११।२)
saṃnipatya śanakair iva nimnād andhakāram udavāpa samāni ||
एकताम् इव गतस्य विवेकः कस्यचिन् न महतो ऽप्य् उपलेभे । (१२।१)
ekatām iva gatasya vivekaḥ kasyacin na mahato 'py upalebhe |
भास्वता निदधिरे भुवनानाम् आत्मनीव पतितेन विशेषाः ॥ (१२।२)
bhāsvatā nidadhire bhuvanānām ātmanīva patitena viśeṣāḥ ||
इच्छतां सह वधूभिर् अभेदं यामिनीविरहिणां विहगानाम् । (१३।१)
icchatāṃ saha vadhūbhir abhedaṃ yāminīvirahiṇāṃ vihagānām |
आपुर् एव मिथुनानि वियोगं लङ्घ्यते न खलु कालनियोगः ॥ (१३।२)
āpur eva mithunāni viyogaṃ laṅghyate na khalu kālaniyogaḥ ||
यच्छति प्रतिमुखं दयितायै वाचम् अन्तिकगते ऽपि शकुन्तौ । (१४।१)
yacchati pratimukhaṃ dayitāyai vācam antikagate 'pi śakuntau |
नीयते स्म नतिम् उझितहर्षं पङ्कजं मुखम् इवाम्बुरुहिण्या ॥ (१४।२)
nīyate sma natim ujhitaharṣaṃ paṅkajaṃ mukham ivāmburuhiṇyā ||
रञ्जिता नु विविधास् तरुशैला नामितं नु गगनं स्थगितं नु । (१५।१)
rañjitā nu vividhās taruśailā nāmitaṃ nu gaganaṃ sthagitaṃ nu |
पूरिता नु विषमेषु धरित्री संहृता नु ककुभस् तिमिरेण ॥ (१५।२)
pūritā nu viṣameṣu dharitrī saṃhṛtā nu kakubhas timireṇa ||
रात्रिरागमलिनानि विकासं पङ्कजानि रहयन्ति विहाय । (१६।१)
rātrirāgamalināni vikāsaṃ paṅkajāni rahayanti vihāya |
स्पष्टतारकम् इयाय नभः श्रीर् वस्तुम् इच्छति निरापदि सर्वः ॥ (१६।२)
spaṣṭatārakam iyāya nabhaḥ śrīr vastum icchati nirāpadi sarvaḥ ||
व्यानशे शशधरेण विमुक्तः केतकीकुसुमकेसरपाण्डुः । (१७।१)
vyānaśe śaśadhareṇa vimuktaḥ ketakīkusumakesarapāṇḍuḥ |
चूर्णमुष्टिर् इव लम्भितकान्तिर् वासवस्य दिशम् अंशुसमूहः ॥ (१७।२)
cūrṇamuṣṭir iva lambhitakāntir vāsavasya diśam aṃśusamūhaḥ ||
उझती शुचम् इवाशु तमिस्राम् अन्तिकं व्रजति तारकराजे । (१८।१)
ujhatī śucam ivāśu tamisrām antikaṃ vrajati tārakarāje |
दिक्प्रसादगुणमण्डनम् ऊहे रश्मिहासविशदं मुखम् ऐन्द्री ॥ (१८।२)
dikprasādaguṇamaṇḍanam ūhe raśmihāsaviśadaṃ mukham aindrī ||
नीलनीरजनिभे हिमगौरं शैलरुद्धवपुषः सितरश्मेः । (१९।१)
nīlanīrajanibhe himagauraṃ śailaruddhavapuṣaḥ sitaraśmeḥ |
खे रराज निपतत्करजालं वारिधेः पयसि गाङ्गम् इवाम्भः ॥ (१९।२)
khe rarāja nipatatkarajālaṃ vāridheḥ payasi gāṅgam ivāmbhaḥ ||
द्यां निरुन्धद् अतिनीलघनाभं ध्वान्तम् उद्यतकरेण पुरस्तात् । (२०।१)
dyāṃ nirundhad atinīlaghanābhaṃ dhvāntam udyatakareṇa purastāt |
क्षिप्यमाणम् असितेतरभासा शम्भुनेव करिचर्म चकासे ॥ (२०।२)
kṣipyamāṇam asitetarabhāsā śambhuneva karicarma cakāse ||
अन्तिकान्तिकगतेन्दुविसृष्टे जिह्मतां जहति दीधितिजाले । (२१।१)
antikāntikagatenduvisṛṣṭe jihmatāṃ jahati dīdhitijāle |
निःसृतस् तिमिरभारनिरोधाद् उच्छ्वसन्न् इव रराज दिगन्तः ॥ (२१।२)
niḥsṛtas timirabhāranirodhād ucchvasann iva rarāja digantaḥ ||
लेखया विमलविद्रुमभासा संततं तिमिरम् इन्दुर् उदासे । (२२।१)
lekhayā vimalavidrumabhāsā saṃtataṃ timiram indur udāse |
दंष्ट्रया कनकटङ्कपिशङ्ग्या मण्डलं भुव इवादिवराहः ॥ (२२।२)
daṃṣṭrayā kanakaṭaṅkapiśaṅgyā maṇḍalaṃ bhuva ivādivarāhaḥ ||
दीपयन्न् अथ नभः किरणौघैः कुङ्कुमारुणपयोधरगौरः । (२३।१)
dīpayann atha nabhaḥ kiraṇaughaiḥ kuṅkumāruṇapayodharagauraḥ |
हेमकुम्भ इव पूर्वपयोधेर् उन्ममज्ज शनकैस् तुहिनांशुः ॥ (२३।२)
hemakumbha iva pūrvapayodher unmamajja śanakais tuhināṃśuḥ ||
उद्गतेन्दुम् अविभिन्नतमिस्रां पश्यति स्म रजनीम् अवितृप्तः । (२४।१)
udgatendum avibhinnatamisrāṃ paśyati sma rajanīm avitṛptaḥ |
व्यंशुकस्फुटमुखीम् अतिजिह्मां व्रीडया नववधूम् इव लोकः ॥ (२४।२)
vyaṃśukasphuṭamukhīm atijihmāṃ vrīḍayā navavadhūm iva lokaḥ ||
न प्रसादम् उचितं गमिताद्यैर् नोद्धृतं तिमिरम् अद्रिवनेभ्यः । (२५।१)
na prasādam ucitaṃ gamitādyair noddhṛtaṃ timiram adrivanebhyaḥ |
दिङ्मुखेषु न च धाम विकीर्णं भूषितैव रजनी हिमभासा ॥ (२५।२)
diṅmukheṣu na ca dhāma vikīrṇaṃ bhūṣitaiva rajanī himabhāsā ||
मानिनीजनविलोचनपातान् उष्णबाष्पकलुषान् प्रतिगृह्णन् । (२६।१)
māninījanavilocanapātān uṣṇabāṣpakaluṣān pratigṛhṇan |
मन्दमन्दम् उदितः प्रययौ खं भीतभीत इव शीतमयूखः ॥ (२६।२)
mandamandam uditaḥ prayayau khaṃ bhītabhīta iva śītamayūkhaḥ ||
श्लिष्यतः प्रियवधूर् उपकण्ठं तारकास् ततकरस्य हिमांशोः । (२७।१)
śliṣyataḥ priyavadhūr upakaṇṭhaṃ tārakās tatakarasya himāṃśoḥ |
उद्वमन्न् अभिरराज समन्ताद् अङ्गराग इव लोहितरागः ॥ (२७।२)
udvamann abhirarāja samantād aṅgarāga iva lohitarāgaḥ ||
प्रेरितः शशधरेण करौघः संहतान्य् अपि नुनोद तमांसि । (२८।१)
preritaḥ śaśadhareṇa karaughaḥ saṃhatāny api nunoda tamāṃsi |
क्षीरसिन्धुर् इव मन्दरभिन्नः काननान्य् अविरलोच्चतरूणि ॥ (२८।२)
kṣīrasindhur iva mandarabhinnaḥ kānanāny aviraloccatarūṇi ||
शारतां गमितया शशिपादैश् छायया विटपिनां प्रतिपेदे । (२९।१)
śāratāṃ gamitayā śaśipādaiś chāyayā viṭapināṃ pratipede |
न्यस्तशुक्लबलिचित्रतलाभिस् तुल्यता वसतिवेश्ममहीभिः ॥ (२९।२)
nyastaśuklabalicitratalābhis tulyatā vasativeśmamahībhiḥ ||
आतपे धृतिमता सह वध्वा यामिनीविरहिणा विहगेन । (३०।१)
ātape dhṛtimatā saha vadhvā yāminīvirahiṇā vihagena |
सेहिरे न किरणा हिमरश्मेर् दुःखिते मनसि सर्वम् असह्यम् ॥ (३०।२)
sehire na kiraṇā himaraśmer duḥkhite manasi sarvam asahyam ||
गन्धम् उद्धतरजःकणवाही विक्षिपन् विकसतां कुमुदानाम् । (३१।१)
gandham uddhatarajaḥkaṇavāhī vikṣipan vikasatāṃ kumudānām |
आदुधाव परिलीनविहङ्गा यामिनीमरुद् अपां वनराजीः ॥ (३१।२)
ādudhāva parilīnavihaṅgā yāminīmarud apāṃ vanarājīḥ ||
संविधातुम् अभिषेकम् उदासे मन्मथस्य लसदंशुजलौघः । (३२।१)
saṃvidhātum abhiṣekam udāse manmathasya lasadaṃśujalaughaḥ |
यामिनीवनितया ततचिह्नः सोत्पलो रजतकुम्भ इवेन्दुः ॥ (३२।२)
yāminīvanitayā tatacihnaḥ sotpalo rajatakumbha ivenduḥ ||
ओजसापि खलु नूनम् अनूनं नासहायम् उपयाति जयश्रीः । (३३।१)
ojasāpi khalu nūnam anūnaṃ nāsahāyam upayāti jayaśrīḥ |
यद् विभुः शशिमयूखसखः सन्न् आददे विजयि चापम् अनङ्गः ॥ (३३।२)
yad vibhuḥ śaśimayūkhasakhaḥ sann ādade vijayi cāpam anaṅgaḥ ||
सद्मनां विरचनाहितशोभैर् आगतप्रियकथैर् अपि दूत्यम् । (३४।१)
sadmanāṃ viracanāhitaśobhair āgatapriyakathair api dūtyam |
संनिकृष्टरतिभिः सुरदारैर् भूषितैर् अपि विभूषणम् ईषे ॥ (३४।२)
saṃnikṛṣṭaratibhiḥ suradārair bhūṣitair api vibhūṣaṇam īṣe ||
न स्रजो रुरुचिरे रमणीभ्यश् चन्दनानि विरहे मदिरा वा । (३५।१)
na srajo rurucire ramaṇībhyaś candanāni virahe madirā vā |
साधनेषु हि रतेर् उपधत्ते रम्यतां प्रियसमागम एव ॥ (३५।२)
sādhaneṣu hi rater upadhatte ramyatāṃ priyasamāgama eva ||
प्रस्थिताभिर् अधिनाथनिवासं ध्वंसितप्रियसखीवचनाभिः । (३६।१)
prasthitābhir adhināthanivāsaṃ dhvaṃsitapriyasakhīvacanābhiḥ |
मानिनीभिर् अपहस्तितधैर्यः सादयन्न् इव मदो ऽवललम्बे ॥ (३६।२)
māninībhir apahastitadhairyaḥ sādayann iva mado 'valalambe ||
कान्तवेश्म बहु संदिशतीभिर् यातम् एव रतये रमणीभिः । (३७।१)
kāntaveśma bahu saṃdiśatībhir yātam eva rataye ramaṇībhiḥ |
मन्मथेन परिलुप्तमतीनां प्रायशः स्खलितम् अप्य् उपकारि ॥ (३७।२)
manmathena pariluptamatīnāṃ prāyaśaḥ skhalitam apy upakāri ||
आशु कान्तम् अभिसारितवत्या योषितः पुलकरुद्धकपोलम् । (३८।१)
āśu kāntam abhisāritavatyā yoṣitaḥ pulakaruddhakapolam |
निर्जिगाय मुखम् इन्दुम् अखण्डं खण्डपत्रतिलकाकृति कान्त्या ॥ (३८।२)
nirjigāya mukham indum akhaṇḍaṃ khaṇḍapatratilakākṛti kāntyā ||
उच्यतां स वचनीयम् अशेषं नेश्वरे परुषता सखि साध्वी । (३९।१)
ucyatāṃ sa vacanīyam aśeṣaṃ neśvare paruṣatā sakhi sādhvī |
आनयैनम् अनुनीय कथं वा विप्रियाणि जनयन्न् अनुनेयः ॥ (३९।२)
ānayainam anunīya kathaṃ vā vipriyāṇi janayann anuneyaḥ ||
किं गतेन न हि युक्तम् उपैतुं कः प्रिये सुभगमानिनि मानः । (४०।१)
kiṃ gatena na hi yuktam upaituṃ kaḥ priye subhagamānini mānaḥ |
योषिताम् इति कथासु समेतैः कामिभिर् बहुरसा धृतिर् ऊहे ॥ (४०।२)
yoṣitām iti kathāsu sametaiḥ kāmibhir bahurasā dhṛtir ūhe ||
योषितः पुलकरोधि दधत्या घर्मवारि नवसंगमजन्म । (४१।१)
yoṣitaḥ pulakarodhi dadhatyā gharmavāri navasaṃgamajanma |
कान्तवक्षसि बभूव पतन्त्या मण्डनं लुलितमण्डनतैव ॥ (४१।२)
kāntavakṣasi babhūva patantyā maṇḍanaṃ lulitamaṇḍanataiva ||
शीधुपानविधुरासु निगृह्णन् मानम् आशु शिथिलीकृतलज्जः । (४२।१)
śīdhupānavidhurāsu nigṛhṇan mānam āśu śithilīkṛtalajjaḥ |
संगतासु दयितैर् उपलेभे कामिनीषु मदनो नु मदो नु ॥ (४२।२)
saṃgatāsu dayitair upalebhe kāminīṣu madano nu mado nu ||
द्वारि चक्षुर् अधिपाणि कपोलौ कीवितं त्वयि कुतः कलहो ऽस्याः । (४३।१)
dvāri cakṣur adhipāṇi kapolau kīvitaṃ tvayi kutaḥ kalaho 'syāḥ |
कामिनाम् इति वचः पुनरुक्तं प्रीतये नवनवत्वम् इयाय ॥ (४३।२)
kāminām iti vacaḥ punaruktaṃ prītaye navanavatvam iyāya ||
साचि लोचनयुगं नमयन्ती रुन्धती दयितवक्षसि पातम् । (४४।१)
sāci locanayugaṃ namayantī rundhatī dayitavakṣasi pātam |
सुभ्रुवो जनयति स्म विभूषां संगताव् उपरराम च लज्जा ॥ (४४।२)
subhruvo janayati sma vibhūṣāṃ saṃgatāv upararāma ca lajjā ||
सव्यलीकम् अवधीरितखिन्नं प्रस्थितं सपदि कोपपदेन । (४५।१)
savyalīkam avadhīritakhinnaṃ prasthitaṃ sapadi kopapadena |
योषितः सुहृद् इव स्म रुणद्धि प्राणनाथम् अभिबाष्पनिपातः ॥ (४५।२)
yoṣitaḥ suhṛd iva sma ruṇaddhi prāṇanātham abhibāṣpanipātaḥ ||
शङ्किताय कृतबाष्पनिपाताम् ईर्ष्यया विमुखितां दयिताय । (४६।१)
śaṅkitāya kṛtabāṣpanipātām īrṣyayā vimukhitāṃ dayitāya |
मानिनीम् अभिमुखाहितचित्तां शंसति स्म घनरोमविभेदः ॥ (४६।२)
māninīm abhimukhāhitacittāṃ śaṃsati sma ghanaromavibhedaḥ ||
लोलदृष्टि वदनं दयितायाश् चुम्बति प्रियतमे रभसेन । (४७।१)
loladṛṣṭi vadanaṃ dayitāyāś cumbati priyatame rabhasena |
व्रीडया सह विनीवि नितम्बाद् अंशुकं शिथिलताम् उपपदे ॥ (४७।२)
vrīḍayā saha vinīvi nitambād aṃśukaṃ śithilatām upapade ||
ह्रीतय अगलितनीवि निरस्यन्न् अन्तरीयम् अवलम्बितकाञ्चि । (४८।१)
hrītaya agalitanīvi nirasyann antarīyam avalambitakāñci |
मण्डलीकृतपृथुस्तनभारं सस्वजे दयितया हृदयेशः ॥ (४८।२)
maṇḍalīkṛtapṛthustanabhāraṃ sasvaje dayitayā hṛdayeśaḥ ||
आदृता नखपदैः परिरम्भाश् चुम्बितानि घनदन्तनिपातैः । (४९।१)
ādṛtā nakhapadaiḥ parirambhāś cumbitāni ghanadantanipātaiḥ |
सौकुमार्यगुणसम्भृतकीर्तिर् वाम एव सुरतेष्व् अपि कामः ॥ (४९।२)
saukumāryaguṇasambhṛtakīrtir vāma eva surateṣv api kāmaḥ ||
पाणिपल्लवविधूननम् अन्तः सीत्कृतानि नयनार्धनिमेषाः । (५०।१)
pāṇipallavavidhūnanam antaḥ sītkṛtāni nayanārdhanimeṣāḥ |
योषितां रहसि गद्गदवाचाम् अस्त्रताम् उपययुर् मदनस्य ॥ (५०।२)
yoṣitāṃ rahasi gadgadavācām astratām upayayur madanasya ||
पातुम् आहितरतीन्य् अभिलेषुस् तर्षयन्त्य् अपुनरुक्तरसानि । (५१।१)
pātum āhitaratīny abhileṣus tarṣayanty apunaruktarasāni |
सस्मितानि वदनानि वधूनां सोत्पलानि च मधूनि युवानः ॥ (५१।२)
sasmitāni vadanāni vadhūnāṃ sotpalāni ca madhūni yuvānaḥ ||
कान्तसंगमपराजितमन्यौ वारुणीरसनशान्तविवादे । (५२।१)
kāntasaṃgamaparājitamanyau vāruṇīrasanaśāntavivāde |
मानिनीजन उपाहितसंधौ संदधे धनुषि नेषुम् अनङ्गः ॥ (५२।२)
māninījana upāhitasaṃdhau saṃdadhe dhanuṣi neṣum anaṅgaḥ ||
कुप्यताशु भवतानतचित्ताः कोपितांश् च वरिवस्यत यूनः । (५३।१)
kupyatāśu bhavatānatacittāḥ kopitāṃś ca varivasyata yūnaḥ |
इत्य् अनेक उपदेश इव स्म स्वाद्यते युवतिभिर् मधुवारः ॥ (५३।२)
ity aneka upadeśa iva sma svādyate yuvatibhir madhuvāraḥ ||
भर्तृभिः प्रणयसम्भ्रमदत्तां वारुणीम् अतिरसां रसयित्वा । (५४।१)
bhartṛbhiḥ praṇayasambhramadattāṃ vāruṇīm atirasāṃ rasayitvā |
ह्रीविमोहविरहाद् उपलेभे पाटवं नु हृदयं नु वधूभिः ॥ (५४।२)
hrīvimohavirahād upalebhe pāṭavaṃ nu hṛdayaṃ nu vadhūbhiḥ ||
स्वादितः स्वयम् अथैधितमानं लम्भितः प्रियतमैः सह पीतः । (५५।१)
svāditaḥ svayam athaidhitamānaṃ lambhitaḥ priyatamaiḥ saha pītaḥ |
आसवः प्रतिपदं प्रमदानां नैकरूपरसताम् इव भेजे ॥ (५५।२)
āsavaḥ pratipadaṃ pramadānāṃ naikarūparasatām iva bheje ||
भ्रूविलाससुभगान् अनुकर्तुं विभ्रमान् इव वधूनयनानाम् । (५६।१)
bhrūvilāsasubhagān anukartuṃ vibhramān iva vadhūnayanānām |
आददे मृदुविलोकपलाशैर् उत्पलैश् चषकवीचिषु कम्पः ॥ (५६।२)
ādade mṛduvilokapalāśair utpalaiś caṣakavīciṣu kampaḥ ||
ओष्ठपल्लवविदंशरुचीनां हृद्यताम् उपययौ रमणानाम् । (५७।१)
oṣṭhapallavavidaṃśarucīnāṃ hṛdyatām upayayau ramaṇānām |
फुल्ललोचनविनीलसरोजैर् अङ्गनास्यचषकैर् मधुवारः ॥ (५७।२)
phullalocanavinīlasarojair aṅganāsyacaṣakair madhuvāraḥ ||
प्राप्यते गुणवतापि गुणानां व्यक्तम् आश्रयवशेन विशेषः । (५८।१)
prāpyate guṇavatāpi guṇānāṃ vyaktam āśrayavaśena viśeṣaḥ |
तत् तथा हि दयिताननदत्तं व्यानशे मधु रसातिशयेन ॥ (५८।२)
tat tathā hi dayitānanadattaṃ vyānaśe madhu rasātiśayena ||
वीक्ष्य रत्नचषकेष्व् अतिरिक्तां कान्तदन्तपदमण्डनलक्ष्मीम् । (५९।१)
vīkṣya ratnacaṣakeṣv atiriktāṃ kāntadantapadamaṇḍanalakṣmīm |
जज्ञिरे बहुमताः प्रमदानाम् ओष्ठयावकनुदो मधुवाराः ॥ (५९।२)
jajñire bahumatāḥ pramadānām oṣṭhayāvakanudo madhuvārāḥ ||
लोचनाधरकृताहृतरागा वासिताननविशेषितगन्धा । (६०।१)
locanādharakṛtāhṛtarāgā vāsitānanaviśeṣitagandhā |
वारुणी परगुणात्मगुणानां व्यत्ययं विनिमयं नु वितेने ॥ (६०।२)
vāruṇī paraguṇātmaguṇānāṃ vyatyayaṃ vinimayaṃ nu vitene ||
तुल्यरूपम् असितोत्पलम् अक्ष्णोः कर्णगं निरुपकारि विदित्वा । (६१।१)
tulyarūpam asitotpalam akṣṇoḥ karṇagaṃ nirupakāri viditvā |
योषितः सुहृद् इव प्रविभेजे लम्भितेक्षणरुचिर् मदरागः ॥ (६१।२)
yoṣitaḥ suhṛd iva pravibheje lambhitekṣaṇarucir madarāgaḥ ||
क्षीणयावकरसो ऽप्य् अतिपानैः कान्तदन्तपदसम्भृतशोभः । (६२।१)
kṣīṇayāvakaraso 'py atipānaiḥ kāntadantapadasambhṛtaśobhaḥ |
आययाव् अतितराम् इव वध्वाः सान्द्रताम् अधरपल्लवरागः ॥ (६२।२)
āyayāv atitarām iva vadhvāḥ sāndratām adharapallavarāgaḥ ||
रागजान्तनयनेषु नितान्तं विद्रुमारुणकपोलतलेषु । (६३।१)
rāgajāntanayaneṣu nitāntaṃ vidrumāruṇakapolataleṣu |
सर्वगापि ददृशे वनितानां दर्पणेष्व् इव मुखेषु मदश्रीः ॥ (६३।२)
sarvagāpi dadṛśe vanitānāṃ darpaṇeṣv iva mukheṣu madaśrīḥ ||
बद्धकोपविकृतीर् अपि रामाश् चारुताभिमतताम् उपनिन्ये । (६४।१)
baddhakopavikṛtīr api rāmāś cārutābhimatatām upaninye |
वश्यतां मधुमदो दयितानाम् आत्मवर्गहितम् इच्छति सर्वः ॥ (६४।२)
vaśyatāṃ madhumado dayitānām ātmavargahitam icchati sarvaḥ ||
वाससां शिथिलताम् उपनाभि ह्रीनिरासम् अपदे कुपितानि । (६५।१)
vāsasāṃ śithilatām upanābhi hrīnirāsam apade kupitāni |
योषितां विदधती गुणपक्षे निर्ममार्ज मदिरा वचनीयम् ॥ (६५।२)
yoṣitāṃ vidadhatī guṇapakṣe nirmamārja madirā vacanīyam ||
भर्तृषूपसखि निक्षिपतीनाम् आत्मनो मधुमदोद्यमितानाम् । (६६।१)
bhartṛṣūpasakhi nikṣipatīnām ātmano madhumadodyamitānām |
व्रीडया विफलया वनितानां न स्थितं न विगतं हृदयेषु ॥ (६६।२)
vrīḍayā viphalayā vanitānāṃ na sthitaṃ na vigataṃ hṛdayeṣu ||
रुन्धती नयनवाक्यविकासं सादितो भयकरा परिरम्भे । (६७।१)
rundhatī nayanavākyavikāsaṃ sādito bhayakarā parirambhe |
व्रीडितस्य ललितं युवतीनां क्षीबता बहुगुणैर् अनुजह्रे ॥ (६७।२)
vrīḍitasya lalitaṃ yuvatīnāṃ kṣībatā bahuguṇair anujahre ||
योषिद् उद्धतमनोभवरागा मानवत्य् अपि ययौ दयिताङ्कम् । (६८।१)
yoṣid uddhatamanobhavarāgā mānavaty api yayau dayitāṅkam |
कारयत्य् अनिभृता गुणदोषे वारुणी खलु रहस्यविभेदम् ॥ (६८।२)
kārayaty anibhṛtā guṇadoṣe vāruṇī khalu rahasyavibhedam ||
आहिते नु मधुना मधुरत्वे चेष्टितस्य गमिते नु विकासम् । (६९।१)
āhite nu madhunā madhuratve ceṣṭitasya gamite nu vikāsam |
आबभौ नव इवोद्धतरागः कामिनीष्व् अवसरः कुसुमेषोः ॥ (६९।२)
ābabhau nava ivoddhatarāgaḥ kāminīṣv avasaraḥ kusumeṣoḥ ||
मा गमन् मदविमूढधियो नः प्रोज्झ्य रन्तुम् इति शङ्कितनाथाः । (७०।१)
mā gaman madavimūḍhadhiyo naḥ projjhya rantum iti śaṅkitanāthāḥ |
योषितो न मदिरां भृशम् ईषुः प्रेम पश्यति भयान्य् अपदे ऽपि ॥ (७०।२)
yoṣito na madirāṃ bhṛśam īṣuḥ prema paśyati bhayāny apade 'pi ||
चित्तनिर्वृतिविधायि विविक्तं मन्मथो मधुमदः शशिभासः । (७१।१)
cittanirvṛtividhāyi viviktaṃ manmatho madhumadaḥ śaśibhāsaḥ |
संगमश् च दयितैः स्म नयन्ति प्रेम काम् अपि भुवं प्रमदानाम् ॥ (७१।२)
saṃgamaś ca dayitaiḥ sma nayanti prema kām api bhuvaṃ pramadānām ||
धार्ष्ट्यलङ्घितयथोचितभूमौ निर्दयं विलुलितालकमाल्ये । (७२।१)
dhārṣṭyalaṅghitayathocitabhūmau nirdayaṃ vilulitālakamālye |
मानिनीरतिविधौ कुसुमेषुर् मत्तमत्त इव विभ्रमम् आप ॥ (७२।२)
māninīratividhau kusumeṣur mattamatta iva vibhramam āpa ||
शीधुपानविधुरेषु वधूनां विघ्नताम् उपगतेषु वपुःषु । (७३।१)
śīdhupānavidhureṣu vadhūnāṃ vighnatām upagateṣu vapuḥṣu |
ईहितं रतिरसाहितभावं वीतलक्ष्यम् अपि कामिषु रेजे ॥ (७३।२)
īhitaṃ ratirasāhitabhāvaṃ vītalakṣyam api kāmiṣu reje ||
अन्योन्यरक्तमनसाम् अथ बिभ्रतीनां चेतोभुवो हरिसखाप्सरसां निदेशम् । (७४।१)
anyonyaraktamanasām atha bibhratīnāṃ cetobhuvo harisakhāpsarasāṃ nideśam |
वैबोधिकध्वनिविभावितपश्चिमार्धा सा संहृतेव परिवृत्तिम् इयाय रात्रिः ॥ (७४।२)
vaibodhikadhvanivibhāvitapaścimārdhā sā saṃhṛteva parivṛttim iyāya rātriḥ ||
निद्राविनोदितनितान्तरतिक्लमानाम् आयामिमङ्गलनिनादविबोधितानाम् । (७५।१)
nidrāvinoditanitāntaratiklamānām āyāmimaṅgalaninādavibodhitānām |
रामासु भाविविरहाकुलितासु यूनां तत्पूर्वताम् इव समादधिरे रतानि ॥ (७५।२)
rāmāsu bhāvivirahākulitāsu yūnāṃ tatpūrvatām iva samādadhire ratāni ||
कान्ताजनं सुरतखेदनिमीलिताक्षं संवाहितुं समुपयान् इव मन्दमन्दम् । (७६।१)
kāntājanaṃ suratakhedanimīlitākṣaṃ saṃvāhituṃ samupayān iva mandamandam |
हर्म्येषु माल्यमदिरापरिभोगगन्धान् आविश्चकार रजनीपरिवृत्तिवायुः ॥ (७६।२)
harmyeṣu mālyamadirāparibhogagandhān āviścakāra rajanīparivṛttivāyuḥ ||
आमोदवासितचलाधरपल्लवेषु निद्राकषायितविपाटललोचनेषु । (७७।१)
āmodavāsitacalādharapallaveṣu nidrākaṣāyitavipāṭalalocaneṣu |
व्यामृष्टपत्त्रतिलकेषु विलासिनीनां शोभां बबन्ध वदनेषु मदावशेषः ॥ (७७।२)
vyāmṛṣṭapattratilakeṣu vilāsinīnāṃ śobhāṃ babandha vadaneṣu madāvaśeṣaḥ ||
गतवति नखलेखालक्ष्यताम् अङ्गरागे समददयितपीताताम्रबिम्बाधराणाम् । (७८।१)
gatavati nakhalekhālakṣyatām aṅgarāge samadadayitapītātāmrabimbādharāṇām |
विरहविधुरम् इष्टा सत्सखीवङ्गनानां हृदयम् अवललम्बे रात्रिसम्भोगलक्ष्मीः ॥ (७८।२)
virahavidhuram iṣṭā satsakhīvaṅganānāṃ hṛdayam avalalambe rātrisambhogalakṣmīḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.