किरातार्जुनीयKirātārjunīya

Kir, 16

16 of 18 · 128 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः किराताधिपतेर् अलघ्वीम् आजिक्रियां वीक्ष्य विवृद्धमन्युः । (१।१)

tataḥ kirātādhipater alaghvīm ājikriyāṃ vīkṣya vivṛddhamanyuḥ |

1.2१.२

स तर्कयामास विविक्ततर्कश् चिरं विचिन्वन्न् इति कारणानि ॥ (१।२)

sa tarkayāmāsa viviktatarkaś ciraṃ vicinvann iti kāraṇāni ||

2.1२.१

मदस्रुतिश्यामितगण्डलेखाः क्रामन्ति विक्रान्तनराधिरूढाः । (२।१)

madasrutiśyāmitagaṇḍalekhāḥ krāmanti vikrāntanarādhirūḍhāḥ |

2.2२.२

सहिष्णवो नेह युधाम् अभिज्ञा नागा नगोच्छ्रायम् इवाक्षिपन्तः ॥ (२।२)

sahiṣṇavo neha yudhām abhijñā nāgā nagocchrāyam ivākṣipantaḥ ||

3.1३.१

विचित्रया चित्रयतेव भिन्नां रुचं रवेः केतनरत्नभासा । (३।१)

vicitrayā citrayateva bhinnāṃ rucaṃ raveḥ ketanaratnabhāsā |

3.2३.२

महारथौघेन न संनिरुद्धाः पयोदमन्द्रध्वनिना धरित्री ॥ (३।२)

mahārathaughena na saṃniruddhāḥ payodamandradhvaninā dharitrī ||

4.1४.१

समुल्लसत्प्रासमहोर्मिमालं परिस्फुरच्चामरफेनपङ्क्ति । (४।१)

samullasatprāsamahormimālaṃ parisphuraccāmaraphenapaṅkti |

4.2४.२

विभिन्नमर्यादम् इहातनोति नाश्वीयम् आशा जलधेर् इवाम्भः ॥ (४।२)

vibhinnamaryādam ihātanoti nāśvīyam āśā jaladher ivāmbhaḥ ||

5.1५.१

हताहतेत्य् उद्धतभीष्मघोषैः समुझिता योद्धृभिर् अभ्यमित्रम् । (५।१)

hatāhatety uddhatabhīṣmaghoṣaiḥ samujhitā yoddhṛbhir abhyamitram |

5.2५.२

न हेतयः प्राप्ततडित्त्विषः खे विवस्वदंशुज्वलिताः पतन्ति ॥ (५।२)

na hetayaḥ prāptataḍittviṣaḥ khe vivasvadaṃśujvalitāḥ patanti ||

6.1६.१

अभ्यायतः संततधूमधूम्रं व्यापि प्रभाजालम् इवान्तकस्य । (६।१)

abhyāyataḥ saṃtatadhūmadhūmraṃ vyāpi prabhājālam ivāntakasya |

6.2६.२

रजः प्रतूर्णाश्वरथाङ्गनुन्नं तनोति न व्योमनि मातरिश्वा ॥ (६।२)

rajaḥ pratūrṇāśvarathāṅganunnaṃ tanoti na vyomani mātariśvā ||

7.1७.१

भूरेणुना रासभधूसरेण तिरोहिते वर्त्मनि लोचनानाम् । (७।१)

bhūreṇunā rāsabhadhūsareṇa tirohite vartmani locanānām |

7.2७.२

नास्त्य् अत्र तेजस्विभिर् उत्सुकानाम् अह्नि प्रदोषः सुरसुन्दरीणाम् ॥ (७।२)

nāsty atra tejasvibhir utsukānām ahni pradoṣaḥ surasundarīṇām ||

8.1८.१

रथाङ्गसंक्रीडितम् अश्वहेषा बृहन्ति मत्तद्विपबृंहितानि । (८।१)

rathāṅgasaṃkrīḍitam aśvaheṣā bṛhanti mattadvipabṛṃhitāni |

8.2८.२

संघर्षयोगाद् इव मूर्छितानि ह्रादं निगृह्णन्ति न दुन्दुभीनाम् ॥ (८।२)

saṃgharṣayogād iva mūrchitāni hrādaṃ nigṛhṇanti na dundubhīnām ||

9.1९.१

अस्मिन् यशःपौरुषलोलुपानाम् अरातिभिः प्रत्युरसं क्षतानाम् । (९।१)

asmin yaśaḥpauruṣalolupānām arātibhiḥ pratyurasaṃ kṣatānām |

9.2९.२

मूर्छान्तरायं मुहुर् उच्छिनत्ति नासारशीतं करिशीकराम्भः ॥ (९।२)

mūrchāntarāyaṃ muhur ucchinatti nāsāraśītaṃ kariśīkarāmbhaḥ ||

10.1१०.१

असृङ्नदीनाम् उपचीयमानैर् विदारयद्भिः पदवीं ध्वजिन्याः । (१०।१)

asṛṅnadīnām upacīyamānair vidārayadbhiḥ padavīṃ dhvajinyāḥ |

10.2१०.२

उच्छ्रायम् आयान्ति न शोणितौघैः पङ्कैर् इवाश्यानघनैस् तटानि ॥ (१०।२)

ucchrāyam āyānti na śoṇitaughaiḥ paṅkair ivāśyānaghanais taṭāni ||

11.1११.१

परिक्षते वक्षसि दन्तिदन्तैः प्रियाङ्कशीता नभसः पतन्ती । (११।१)

parikṣate vakṣasi dantidantaiḥ priyāṅkaśītā nabhasaḥ patantī |

11.2११.२

नेह प्रमोहं प्रियसाहसानां मन्दारमाला विरलीकरोति ॥ (११।२)

neha pramohaṃ priyasāhasānāṃ mandāramālā viralīkaroti ||

12.1१२.१

निषादिसंनाहमणिप्रभौघे परीयमाणे करिशीकरेण । (१२।१)

niṣādisaṃnāhamaṇiprabhaughe parīyamāṇe kariśīkareṇa |

12.2१२.२

अर्कत्विषोन्मीलितम् अभ्युदेति न खण्डम् आखण्डलकार्मुकस्य ॥ (१२।२)

arkatviṣonmīlitam abhyudeti na khaṇḍam ākhaṇḍalakārmukasya ||

13.1१३.१

महीभृता पक्षवतेव भिन्ना विगाह्य मध्यं परवारणेन । (१३।१)

mahībhṛtā pakṣavateva bhinnā vigāhya madhyaṃ paravāraṇena |

13.2१३.२

नावर्तमाना निनदन्ति भीमम् अपां निधेर् आप इव ध्वजिन्यः ॥ (१३।२)

nāvartamānā ninadanti bhīmam apāṃ nidher āpa iva dhvajinyaḥ ||

14.1१४.१

महारथानां प्रतिदन्त्यनीकम् अधिस्यदस्यन्दनम् उत्थितानाम् । (१४।१)

mahārathānāṃ pratidantyanīkam adhisyadasyandanam utthitānām |

14.2१४.२

आमूललूनैर् अतिमन्युनेव मातङ्गहस्तैर् व्रियते न पन्थाः ॥ (१४।२)

āmūlalūnair atimanyuneva mātaṅgahastair vriyate na panthāḥ ||

15.1१५.१

धृतोत्पलापीड इव प्रियायाः शिरोरुहाणां शिथिलः कलापः । (१५।१)

dhṛtotpalāpīḍa iva priyāyāḥ śiroruhāṇāṃ śithilaḥ kalāpaḥ |

15.2१५.२

न बर्हभारः पतितस्य शङ्कोर् निषादिवक्षःस्थलम् आतनोति ॥ (१५।२)

na barhabhāraḥ patitasya śaṅkor niṣādivakṣaḥsthalam ātanoti ||

16.1१६.१

उझत्सु संहार इवास्तसंख्यम् अह्नाय तेजस्विषु जीवितानि । (१६।१)

ujhatsu saṃhāra ivāstasaṃkhyam ahnāya tejasviṣu jīvitāni |

16.2१६.२

लोकत्रयास्वादनलोलजिह्वं न व्याददात्य् आननम् अत्र मृत्युः ॥ (१६।२)

lokatrayāsvādanalolajihvaṃ na vyādadāty ānanam atra mṛtyuḥ ||

17.1१७.१

इयं च दुर्वारमहारथानाम् आक्षिप्य वीर्यं महतां बलानाम् । (१७।१)

iyaṃ ca durvāramahārathānām ākṣipya vīryaṃ mahatāṃ balānām |

17.2१७.२

शक्तिर् ममावस्यति हीनयुद्धे सौरीव ताराधिपधाम्नि दीप्तिः ॥ (१७।२)

śaktir mamāvasyati hīnayuddhe saurīva tārādhipadhāmni dīptiḥ ||

18.1१८.१

माया स्विद् एषा मतिविभ्रमो वा ध्वस्तं नु मे वीर्यम् उताहम् अन्यः । (१८।१)

māyā svid eṣā mativibhramo vā dhvastaṃ nu me vīryam utāham anyaḥ |

18.2१८.२

गाण्डीवमुक्ता हि यथा पुरा मे पराक्रमन्ते न शराः किराते ॥ (१८।२)

gāṇḍīvamuktā hi yathā purā me parākramante na śarāḥ kirāte ||

19.1१९.१

पुंसः पदं मध्यमम् उत्तमस्य द्विधेव कुर्वन् धनुषः प्रणादैः । (१९।१)

puṃsaḥ padaṃ madhyamam uttamasya dvidheva kurvan dhanuṣaḥ praṇādaiḥ |

19.2१९.२

नूनं तथा नैषा यथास्य वेषः प्रच्छन्नम् अप्य् ऊहयते हि चेष्टा ॥ (१९।२)

nūnaṃ tathā naiṣā yathāsya veṣaḥ pracchannam apy ūhayate hi ceṣṭā ||

20.1२०.१

धनुः प्रबन्धध्वनितं रुषेव सकृद् विकृष्टा विततेव मौर्वी । (२०।१)

dhanuḥ prabandhadhvanitaṃ ruṣeva sakṛd vikṛṣṭā vitateva maurvī |

20.2२०.२

संधानम् उत्कर्षम् इव व्युदस्य मुष्टेर् असंभेद इवापवर्गे ॥ (२०।२)

saṃdhānam utkarṣam iva vyudasya muṣṭer asaṃbheda ivāpavarge ||

21.1२१.१

अंसाव् अवष्टब्धनतौ समाधिः शिरोधराया रहितप्रयासः । (२१।१)

aṃsāv avaṣṭabdhanatau samādhiḥ śirodharāyā rahitaprayāsaḥ |

21.2२१.२

धृता विकारांस् त्यजता मुखेन प्रसादलक्ष्मीः शशलाञ्छनस्य ॥ (२१।२)

dhṛtā vikārāṃs tyajatā mukhena prasādalakṣmīḥ śaśalāñchanasya ||

22.1२२.१

प्रहीयते कार्यवशागतेषु स्थानेषु विष्टब्धतया न देहः । (२२।१)

prahīyate kāryavaśāgateṣu sthāneṣu viṣṭabdhatayā na dehaḥ |

22.2२२.२

स्थितप्रयातेषु ससौष्ठवश् च लक्ष्येषु पातः सदृशः शराणाम् ॥ (२२।२)

sthitaprayāteṣu sasauṣṭhavaś ca lakṣyeṣu pātaḥ sadṛśaḥ śarāṇām ||

23.1२३.१

परस्य भूयान् विवरे ऽभियोगः प्रसह्य संरक्षणम् आत्मरन्ध्रे । (२३।१)

parasya bhūyān vivare 'bhiyogaḥ prasahya saṃrakṣaṇam ātmarandhre |

23.2२३.२

भीष्मे ऽप्य् असंभाव्यम् इदं गुरौ वा न सम्भवत्य् एव वनेचरेषु ॥ (२३।२)

bhīṣme 'py asaṃbhāvyam idaṃ gurau vā na sambhavaty eva vanecareṣu ||

24.1२४.१

अप्राकृतस्याहवदुर्मदस्य निवार्यम् अस्यास्त्रबलेन वीर्यम् । (२४।१)

aprākṛtasyāhavadurmadasya nivāryam asyāstrabalena vīryam |

24.2२४.२

अल्पीयसो ऽप्य् आमयतुल्यवृत्तेर् महापकाराय रिपोर् विवृद्धिः ॥ (२४।२)

alpīyaso 'py āmayatulyavṛtter mahāpakārāya ripor vivṛddhiḥ ||

25.1२५.१

स सम्प्रधार्यैवम् अहार्यसारः सारं विनेष्यन् सगणस्य शत्रोः । (२५।१)

sa sampradhāryaivam ahāryasāraḥ sāraṃ vineṣyan sagaṇasya śatroḥ |

25.2२५.२

प्रस्वापनास्त्रं द्रुतम् आजहार ध्वान्तं घनानद्ध इवार्धरात्रः ॥ (२५।२)

prasvāpanāstraṃ drutam ājahāra dhvāntaṃ ghanānaddha ivārdharātraḥ ||

26.1२६.१

प्रसक्तदावानलधूमधूम्रा निरुन्धती धाम सहस्ररश्मेः । (२६।१)

prasaktadāvānaladhūmadhūmrā nirundhatī dhāma sahasraraśmeḥ |

26.2२६.२

महावनानीव महातमिस्रा छाया ततानेशबलानि काली ॥ (२६।२)

mahāvanānīva mahātamisrā chāyā tatāneśabalāni kālī ||

27.1२७.१

आसादिता तत्प्रथमं प्रसह्य प्रगल्भतायाः पदवीं हरन्ती । (२७।१)

āsāditā tatprathamaṃ prasahya pragalbhatāyāḥ padavīṃ harantī |

27.2२७.२

सभेव भीमा विदधे गणानां निद्रा निरासं प्रतिभागुणस्य ॥ (२७।२)

sabheva bhīmā vidadhe gaṇānāṃ nidrā nirāsaṃ pratibhāguṇasya ||

28.1२८.१

गुरुस्थिराण्य् उत्तमवंशजत्वाद् विज्ञातसाराण्य् अनुशीलनेन । (२८।१)

gurusthirāṇy uttamavaṃśajatvād vijñātasārāṇy anuśīlanena |

28.2२८.२

केचित् समाश्रित्य गुणान् वितानि सुहृत्कुलानीव धनूंषि तस्थुः ॥ (२८।२)

kecit samāśritya guṇān vitāni suhṛtkulānīva dhanūṃṣi tasthuḥ ||

29.1२९.१

कृतान्तदुर्वृत्त इवापरेषां पुरः प्रतिद्वन्द्विनि पाण्डवास्त्रे । (२९।१)

kṛtāntadurvṛtta ivāpareṣāṃ puraḥ pratidvandvini pāṇḍavāstre |

29.2२९.२

अतर्कितं पाणितलान् निपेतुः क्रियाफलानीव तदायुधानि ॥ (२९।२)

atarkitaṃ pāṇitalān nipetuḥ kriyāphalānīva tadāyudhāni ||

30.1३०.१

अंसस्थलैः केचिद् अभिन्नधैर्याः स्कन्धेषु संश्लेषवतां तरूणाम् । (३०।१)

aṃsasthalaiḥ kecid abhinnadhairyāḥ skandheṣu saṃśleṣavatāṃ tarūṇām |

30.2३०.२

मदेन मीलन्नयनाः सलीलं नागा इव स्रस्तकरा निषेदुः ॥ (३०।२)

madena mīlannayanāḥ salīlaṃ nāgā iva srastakarā niṣeduḥ ||

31.1३१.१

तिरोहितेन्दोर् अथ शम्भुमूर्ध्नः प्रणम्यमानं तपसां निवासैः । (३१।१)

tirohitendor atha śambhumūrdhnaḥ praṇamyamānaṃ tapasāṃ nivāsaiḥ |

31.2३१.२

सुमेरुशृङ्गाद् इव बिम्बम् आर्कं पिशङ्गम् उच्चैर् उदियाय तेजः ॥ (३१।२)

sumeruśṛṅgād iva bimbam ārkaṃ piśaṅgam uccair udiyāya tejaḥ ||

32.1३२.१

छायां विनिर्धूय तमोमयीं तां तत्त्वस्य संवित्तिर् इवापविद्याम् । (३२।१)

chāyāṃ vinirdhūya tamomayīṃ tāṃ tattvasya saṃvittir ivāpavidyām |

32.2३२.२

ययौ विकासं द्युतिर् इन्दुमौलेर् आलोकम् अभ्यादिशती गणेभ्यः ॥ (३२।२)

yayau vikāsaṃ dyutir indumauler ālokam abhyādiśatī gaṇebhyaḥ ||

33.1३३.१

त्विषां ततिः पाटलिताम्बुवाहा सा सर्वतः पूर्वसरीव संध्या । (३३।१)

tviṣāṃ tatiḥ pāṭalitāmbuvāhā sā sarvataḥ pūrvasarīva saṃdhyā |

33.2३३.२

निनाय तेषां द्रुतम् उल्लसन्ती विनिद्रतां लोचनपङ्कजानि ॥ (३३।२)

nināya teṣāṃ drutam ullasantī vinidratāṃ locanapaṅkajāni ||

34.1३४.१

पृथग्विधान्य् अस्त्रविरामबुद्धाः शस्त्राणि भूयः प्रतिपेदिरे ते । (३४।१)

pṛthagvidhāny astravirāmabuddhāḥ śastrāṇi bhūyaḥ pratipedire te |

34.2३४.२

मुक्ता वितानेन बलाहकानां ज्योतींषि रम्या इव दिग्विभागाः ॥ (३४।२)

muktā vitānena balāhakānāṃ jyotīṃṣi ramyā iva digvibhāgāḥ ||

35.1३५.१

द्यौर् उन्ननामेव दिशः प्रसेदुः स्फुटं विसस्रे सवितुर् मयूखैः । (३५।१)

dyaur unnanāmeva diśaḥ praseduḥ sphuṭaṃ visasre savitur mayūkhaiḥ |

35.2३५.२

क्षयं गतायाम् इव यामवत्यां पुनः समीयाय दिनं दिनश्रीः ॥ (३५।२)

kṣayaṃ gatāyām iva yāmavatyāṃ punaḥ samīyāya dinaṃ dinaśrīḥ ||

36.1३६.१

महास्त्रदुर्गे शिथिलप्रयत्नं दिग्वारणेनेव परेण रुग्णे । (३६।१)

mahāstradurge śithilaprayatnaṃ digvāraṇeneva pareṇa rugṇe |

36.2३६.२

भुजङ्गपाशान् भुजवीर्यशाली प्रबन्धनाय प्रजिघाय जिष्णुः ॥ (३६।२)

bhujaṅgapāśān bhujavīryaśālī prabandhanāya prajighāya jiṣṇuḥ ||

37.1३७.१

जिह्वाशतान्य् उल्लसयन्त्य् अजस्रं लसत्तडिल्लोलविषानलानि । (३७।१)

jihvāśatāny ullasayanty ajasraṃ lasattaḍillolaviṣānalāni |

37.2३७.२

त्रासान् निरस्तां भुजगेन्द्रसेना नभश्चरैस् तत्पदवीं विवव्रे ॥ (३७।२)

trāsān nirastāṃ bhujagendrasenā nabhaścarais tatpadavīṃ vivavre ||

38.1३८.१

दिङ्नागहस्ताकृतिम् उद्वहद्भिर् भोगैः प्रशस्तासितरत्ननीलैः । (३८।१)

diṅnāgahastākṛtim udvahadbhir bhogaiḥ praśastāsitaratnanīlaiḥ |

38.2३८.२

रराज सर्पावलिर् उल्लसन्ती तरङ्गमालेव नभोऽर्णवस्य ॥ (३८।२)

rarāja sarpāvalir ullasantī taraṅgamāleva nabho'rṇavasya ||

39.1३९.१

निःश्वासधूमैः स्थगितांशुजालं फणावताम् उत्फणमण्डलानाम् । (३९।१)

niḥśvāsadhūmaiḥ sthagitāṃśujālaṃ phaṇāvatām utphaṇamaṇḍalānām |

39.2३९.२

गच्छन्न् इवास्तं वपुर् अभ्युवाह विलोचनानां सुखम् उष्णरश्मिः ॥ (३९।२)

gacchann ivāstaṃ vapur abhyuvāha vilocanānāṃ sukham uṣṇaraśmiḥ ||

40.1४०.१

प्रतप्तचामीकरभासुरेण दिशः प्रकाशेन पिशङ्गयन्त्यः । (४०।१)

prataptacāmīkarabhāsureṇa diśaḥ prakāśena piśaṅgayantyaḥ |

40.2४०.२

निश्चक्रमुः प्राणहरेक्षणानां ज्वाला महोल्का इव लोचनेभ्यः ॥ (४०।२)

niścakramuḥ prāṇaharekṣaṇānāṃ jvālā maholkā iva locanebhyaḥ ||

41.1४१.१

आक्षिप्तसम्पातम् अपेतशोभम् उद्वह्नि धूमाकुलदिग्विभागम् । (४१।१)

ākṣiptasampātam apetaśobham udvahni dhūmākuladigvibhāgam |

41.2४१.२

वृतं नभो भोगिकुलैर् अवस्थां परोपरुद्धस्य पुरस्य भेजे ॥ (४१।२)

vṛtaṃ nabho bhogikulair avasthāṃ paroparuddhasya purasya bheje ||

42.1४२.१

तम् आशु चक्षुःश्रवसां समूहं मन्त्रेण तार्क्ष्योदयकारणेन । (४२।१)

tam āśu cakṣuḥśravasāṃ samūhaṃ mantreṇa tārkṣyodayakāraṇena |

42.2४२.२

नेता नयेनेव परोपजापं निवारयामास पतिः पशूनाम् ॥ (४२।२)

netā nayeneva paropajāpaṃ nivārayāmāsa patiḥ paśūnām ||

43.1४३.१

प्रतिघ्नतीभिः कृतमीलितानि द्युलोकभाजाम् अपि लोचनानि । (४३।१)

pratighnatībhiḥ kṛtamīlitāni dyulokabhājām api locanāni |

43.2४३.२

गरुत्मता संहतिभिर् विहायः क्षणप्रकाशाभिर् इवावतेने ॥ (४३।२)

garutmatā saṃhatibhir vihāyaḥ kṣaṇaprakāśābhir ivāvatene ||

44.1४४.१

ततः सुपर्णव्रजपक्षजन्मा नानागतिर् मण्डलयञ् जवेन । (४४।१)

tataḥ suparṇavrajapakṣajanmā nānāgatir maṇḍalayañ javena |

44.2४४.२

जरत्तृणानीव वियन् निनाय वनस्पतीनां गहनानि वायुः ॥ (४४।२)

jarattṛṇānīva viyan nināya vanaspatīnāṃ gahanāni vāyuḥ ||

45.1४५.१

मनःशिलाभङ्गनिभेन पश्चान् निरुध्यमानं निकरेण भासाम् । (४५।१)

manaḥśilābhaṅganibhena paścān nirudhyamānaṃ nikareṇa bhāsām |

45.2४५.२

व्यूढैर् उरोभिश् च विनुद्यमानं नभः ससर्पेव पुरः खगानाम् ॥ (४५।२)

vyūḍhair urobhiś ca vinudyamānaṃ nabhaḥ sasarpeva puraḥ khagānām ||

46.1४६.१

दरीमुखैर् आसवरागताम्रं विकासि रुक्मच्छदधाम पीत्वा । (४६।१)

darīmukhair āsavarāgatāmraṃ vikāsi rukmacchadadhāma pītvā |

46.2४६.२

जवानिलाघूर्णितसानुजालो हिमाचलः क्षीब इवाचकम्पे ॥ (४६।२)

javānilāghūrṇitasānujālo himācalaḥ kṣība ivācakampe ||

47.1४७.१

प्रवृत्तनक्तंदिवसंधिदीप्तैर् नभस्तलं गां च पिशङ्गयष्टिः । (४७।१)

pravṛttanaktaṃdivasaṃdhidīptair nabhastalaṃ gāṃ ca piśaṅgayaṣṭiḥ |

47.2४७.२

अन्तर्हितार्कैः परितः पतद्भिश् छायाः समाचिक्षिपिरे वनानाम् ॥ (४७।२)

antarhitārkaiḥ paritaḥ patadbhiś chāyāḥ samācikṣipire vanānām ||

48.1४८.१

स भोगसंघः शमम् उग्रधाम्नां सैन्येन निन्ये विनतासुतानाम् । (४८।१)

sa bhogasaṃghaḥ śamam ugradhāmnāṃ sainyena ninye vinatāsutānām |

48.2४८.२

महाध्वरे विध्यपचारदोषः कर्मान्तरेणेव महोदयेन ॥ (४८।२)

mahādhvare vidhyapacāradoṣaḥ karmāntareṇeva mahodayena ||

49.1४९.१

साफल्यम् अस्त्रे रिपुपौरुषस्य कृत्वा गते भाग्य इवापवर्गम् । (४९।१)

sāphalyam astre ripupauruṣasya kṛtvā gate bhāgya ivāpavargam |

49.2४९.२

अनिन्धनस्य प्रसभं समन्युः समाददे ऽस्त्रं ज्वलनस्य जिष्णुः ॥ (४९।२)

anindhanasya prasabhaṃ samanyuḥ samādade 'straṃ jvalanasya jiṣṇuḥ ||

50.1५०.१

ऊर्ध्वं तिरश्चीनम् अधश् च कीर्णैर् ज्वालासटैर् लङ्घितमेघपङ्क्तिः । (५०।१)

ūrdhvaṃ tiraścīnam adhaś ca kīrṇair jvālāsaṭair laṅghitameghapaṅktiḥ |

50.2५०.२

आयस्तसिंहाकृतिर् उत्पपात प्राण्यन्तम् इच्छन्न् इव जातवेदाः ॥ (५०।२)

āyastasiṃhākṛtir utpapāta prāṇyantam icchann iva jātavedāḥ ||

51.1५१.१

भित्त्वेव भाभिः सवितुर् मयूखाञ् जज्वाल विष्वग् विसृतस्फुलिङ्गः । (५१।१)

bhittveva bhābhiḥ savitur mayūkhāñ jajvāla viṣvag visṛtasphuliṅgaḥ |

51.2५१.२

विदीर्यमाणाश्मनिनादधीरं ध्वनिं वितन्वन्न् अकृशः कृशानुः ॥ (५१।२)

vidīryamāṇāśmaninādadhīraṃ dhvaniṃ vitanvann akṛśaḥ kṛśānuḥ ||

52.1५२.१

चयान् इवाद्रीन् इव तुङ्गशृङ्गान् क्वचित् पुराणीव हिरण्मयानि । (५२।१)

cayān ivādrīn iva tuṅgaśṛṅgān kvacit purāṇīva hiraṇmayāni |

52.2५२.२

महावनानीव च किंशुकानाम् अत्तान वह्निः पवनानुवृत्त्या ॥ (५२।२)

mahāvanānīva ca kiṃśukānām attāna vahniḥ pavanānuvṛttyā ||

53.1५३.१

मुहुश् चलत्पल्लवलोहिनीभिर् उच्चैः शिखाभिः शिखिनो ऽवलीढाः । (५३।१)

muhuś calatpallavalohinībhir uccaiḥ śikhābhiḥ śikhino 'valīḍhāḥ |

53.2५३.२

तलेषु मुक्ताविशदा बभूवुः सान्द्राञ्जनश्यामरुचः पयोदाः ॥ (५३।२)

taleṣu muktāviśadā babhūvuḥ sāndrāñjanaśyāmarucaḥ payodāḥ ||

54.1५४.१

लिलिक्षतीव क्षयकालरौद्रे लोकं विलोलार्चिषि रोहिताश्वे । (५४।१)

lilikṣatīva kṣayakālaraudre lokaṃ vilolārciṣi rohitāśve |

54.2५४.२

पिनाकिना हूतमहाम्बुवाहम् अस्त्रं पुनः पाशभृतः प्रणिन्ये ॥ (५४।२)

pinākinā hūtamahāmbuvāham astraṃ punaḥ pāśabhṛtaḥ praṇinye ||

55.1५५.१

ततो धरित्रीधरतुल्यरोधसस् तडिल्लतालिङ्गितनीलमूर्तयः । (५५।१)

tato dharitrīdharatulyarodhasas taḍillatāliṅgitanīlamūrtayaḥ |

55.2५५.२

अधोमुखाकाशसरिन्निपातिनीर् अपः प्रसक्तं मुमुचुः पयोमुचः ॥ (५५।२)

adhomukhākāśasarinnipātinīr apaḥ prasaktaṃ mumucuḥ payomucaḥ ||

56.1५६.१

पराहतध्वस्तशिखे शिखावतो वपुष्य् अधिक्षिप्तसमिद्धतेजसि । (५६।१)

parāhatadhvastaśikhe śikhāvato vapuṣy adhikṣiptasamiddhatejasi |

56.2५६.२

कृतास्पदास् तप्त इवायसि ध्वनिं पयोनिपाताः प्रथमे वितेनिरे ॥ (५६।२)

kṛtāspadās tapta ivāyasi dhvaniṃ payonipātāḥ prathame vitenire ||

57.1५७.१

महानले भिन्नसिताभ्रपातिभिः समेत्य सद्यः कथनेन फेनताम् । (५७।१)

mahānale bhinnasitābhrapātibhiḥ sametya sadyaḥ kathanena phenatām |

57.2५७.२

व्रजद्भिर् आर्द्रेन्धनवत् परिक्षयं जलैर् वितेने दिवि धूमसंततिः ॥ (५७।२)

vrajadbhir ārdrendhanavat parikṣayaṃ jalair vitene divi dhūmasaṃtatiḥ ||

58.1५८.१

स्वकेतुभिः पाण्डुरनीलपाटलैः समागताः शक्रधनुःप्रभाभिदः । (५८।१)

svaketubhiḥ pāṇḍuranīlapāṭalaiḥ samāgatāḥ śakradhanuḥprabhābhidaḥ |

58.2५८.२

असंस्थिताम् आदधिरे विभावसोर् विचित्रचीनांशुकचारुतां त्विषः ॥ (५८।२)

asaṃsthitām ādadhire vibhāvasor vicitracīnāṃśukacārutāṃ tviṣaḥ ||

59.1५९.१

जलौघसंमूर्छनमूर्छितस्वनः प्रसक्तविद्युल्लसितैधितद्युतिः । (५९।१)

jalaughasaṃmūrchanamūrchitasvanaḥ prasaktavidyullasitaidhitadyutiḥ |

59.2५९.२

प्रशान्तिम् एष्यन् धृतधूममण्डलो बभूव भूयान् इव तत्र पावकः ॥ (५९।२)

praśāntim eṣyan dhṛtadhūmamaṇḍalo babhūva bhūyān iva tatra pāvakaḥ ||

60.1६०.१

प्रवृद्धसिन्धूर्मिचयस्थवीयसां चयैर् विभिन्नाः पयसां प्रपेदिरे । (६०।१)

pravṛddhasindhūrmicayasthavīyasāṃ cayair vibhinnāḥ payasāṃ prapedire |

60.2६०.२

उपात्तसंध्यारुचिभिः सरूपतां पयोदविच्छेदलवैः कृशानवः ॥ (६०।२)

upāttasaṃdhyārucibhiḥ sarūpatāṃ payodavicchedalavaiḥ kṛśānavaḥ ||

61.1६१.१

उपैत्य् अनन्तद्युतिर् अप्य् असंशयं विभिन्नमूलो ऽनुदयाय संक्षयम् । (६१।१)

upaity anantadyutir apy asaṃśayaṃ vibhinnamūlo 'nudayāya saṃkṣayam |

61.2६१.२

तथा हि तोयौघविभिन्नसंहतिः स हव्यवाहः प्रययौ पराभवम् ॥ (६१।२)

tathā hi toyaughavibhinnasaṃhatiḥ sa havyavāhaḥ prayayau parābhavam ||

62.1६२.१

अथ विहितविधेयैर् आशु मुक्तावितानैर् असितनगनितम्बश्यामभासां घनानाम् । (६२।१)

atha vihitavidheyair āśu muktāvitānair asitanaganitambaśyāmabhāsāṃ ghanānām |

62.2६२.२

विकसदमलधाम्नां प्राप नीलोत्पलानां श्रियम् अधिकविशुद्धां वह्निदाहाद् इव द्यौः ॥ (६२।२)

vikasadamaladhāmnāṃ prāpa nīlotpalānāṃ śriyam adhikaviśuddhāṃ vahnidāhād iva dyauḥ ||

63.1६३.१

इति विविधम् उदासे सव्यसाची यद् अस्त्रं बहुसमरनयज्ञः सादयिष्यन्न् अरातिम् । (६३।१)

iti vividham udāse savyasācī yad astraṃ bahusamaranayajñaḥ sādayiṣyann arātim |

63.2६३.२

विधिर् इव विपरीतः पौरुषं न्यायवृत्तेः सपदि तद् उपनिन्ये रिक्ततां नीलकण्ठः ॥ (६३।२)

vidhir iva viparītaḥ pauruṣaṃ nyāyavṛtteḥ sapadi tad upaninye riktatāṃ nīlakaṇṭhaḥ ||

64.1६४.१

वीतप्रभावतनुर् अप्य् अतनुप्रभावः प्रत्याचकाङ्क्ष जयिनीं भुजवीर्यलक्ष्मीम् । (६४।१)

vītaprabhāvatanur apy atanuprabhāvaḥ pratyācakāṅkṣa jayinīṃ bhujavīryalakṣmīm |

64.2६४.२

अस्त्रेषु भूतपतिनापहृतेषु जिष्णुर् वर्षिष्यता दिनकृतेव जलेषु लोकः ॥ (६४।२)

astreṣu bhūtapatināpahṛteṣu jiṣṇur varṣiṣyatā dinakṛteva jaleṣu lokaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Kir, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit