किरातार्जुनीयKirātārjunīya

Kir, 17

17 of 18 · 128 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथापदाम् उद्धरणक्षमेषु मित्रेष्व् इवास्त्रेषु तिरोहितेषु । (१।१)

athāpadām uddharaṇakṣameṣu mitreṣv ivāstreṣu tirohiteṣu |

1.2१.२

धृतिं गुरुश्रीर् गुरुणाभिपुष्यन् स्वपौरुषेणेव शरासनेन ॥ (१।२)

dhṛtiṃ guruśrīr guruṇābhipuṣyan svapauruṣeṇeva śarāsanena ||

2.1२.१

भूरिप्रभावेण रणाभियोगात् प्रीतो विजिह्मश् च तदीयवृद्ध्या । (२।१)

bhūriprabhāveṇa raṇābhiyogāt prīto vijihmaś ca tadīyavṛddhyā |

2.2२.२

स्पष्टो ऽप्य् अविस्पष्टवपुःप्रकाशः सर्पन्महाधूम इवाद्रिवह्निः ॥ (२।२)

spaṣṭo 'py avispaṣṭavapuḥprakāśaḥ sarpanmahādhūma ivādrivahniḥ ||

3.1३.१

तेजः समाश्रित्य परैर् अहार्यं निजं महन्मित्रम् इवोरुधैर्यम् । (३।१)

tejaḥ samāśritya parair ahāryaṃ nijaṃ mahanmitram ivorudhairyam |

3.2३.२

आसादयन्न् अस्खलितस्वभावं भीमे भुजालम्बम् इवारिदुर्गे ॥ (३।२)

āsādayann askhalitasvabhāvaṃ bhīme bhujālambam ivāridurge ||

4.1४.१

वंशोचितत्वाद् अभिमानवत्या सम्प्राप्तया सम्प्रियताम् असुभ्यः । (४।१)

vaṃśocitatvād abhimānavatyā samprāptayā sampriyatām asubhyaḥ |

4.2४.२

समक्षम् आदित्सितया परेण वध्वेव कीर्त्या परितप्यमानः ॥ (४।२)

samakṣam āditsitayā pareṇa vadhveva kīrtyā paritapyamānaḥ ||

5.1५.१

पतिं नगानाम् इव बद्धमूलम् उन्मूलयिष्यंस् तरसा विपक्षम् । (५।१)

patiṃ nagānām iva baddhamūlam unmūlayiṣyaṃs tarasā vipakṣam |

5.2५.२

लघुप्रयत्नं निगृहीतवीर्यस् त्रिमार्गगावेग इवेश्वरेण ॥ (५।२)

laghuprayatnaṃ nigṛhītavīryas trimārgagāvega iveśvareṇa ||

6.1६.१

संस्कारवत्त्वाद् रमयत्सु चेतः प्रयोगशिक्षागुणभूषणेषु । (६।१)

saṃskāravattvād ramayatsu cetaḥ prayogaśikṣāguṇabhūṣaṇeṣu |

6.2६.२

जयं यथार्थेषु शरेषु पार्थः शब्देषु भावार्थम् इवाशशंसे ॥ (६।२)

jayaṃ yathārtheṣu śareṣu pārthaḥ śabdeṣu bhāvārtham ivāśaśaṃse ||

7.1७.१

भूयः समाधानविवृद्धतेजा नैवं पुरा युद्धम् इति व्यथावान् । (७।१)

bhūyaḥ samādhānavivṛddhatejā naivaṃ purā yuddham iti vyathāvān |

7.2७.२

स निर्ववामास्रम् अमर्षनुन्नं विषं महानाग इवेक्षणाभ्याम् ॥ (७।२)

sa nirvavāmāsram amarṣanunnaṃ viṣaṃ mahānāga ivekṣaṇābhyām ||

8.1८.१

तस्याहवायासविलोलमौलेः संरम्भताम्रायतलोचनस्य । (८।१)

tasyāhavāyāsavilolamauleḥ saṃrambhatāmrāyatalocanasya |

8.2८.२

निर्वापयिष्यन्न् इव रोषतप्तं प्रस्नापयामास मुखं निदाघः ॥ (८।२)

nirvāpayiṣyann iva roṣataptaṃ prasnāpayāmāsa mukhaṃ nidāghaḥ ||

9.1९.१

क्रोधान्धकारान्तरितो रणाय भ्रूभेदरेखाः स बभार तिस्रः । (९।१)

krodhāndhakārāntarito raṇāya bhrūbhedarekhāḥ sa babhāra tisraḥ |

9.2९.२

घनोपरुद्धः प्रभवाय वृष्टेर् ऊर्ध्वांशुराजीर् इव तिग्मरश्मिः ॥ (९।२)

ghanoparuddhaḥ prabhavāya vṛṣṭer ūrdhvāṃśurājīr iva tigmaraśmiḥ ||

10.1१०.१

स प्रध्वनय्याम्बुदनादि चापं हस्तेन दिङ्नाग इवाद्रिशृङ्गम् । (१०।१)

sa pradhvanayyāmbudanādi cāpaṃ hastena diṅnāga ivādriśṛṅgam |

10.2१०.२

बलानि शम्भोर् इषुभिस् तताप चेतांसि चिन्ताभिर् इवाशरीरः ॥ (१०।२)

balāni śambhor iṣubhis tatāpa cetāṃsi cintābhir ivāśarīraḥ ||

11.1११.१

सद्वादितेवाभिनिविष्टबुद्धौ गुणाभ्यसूयेव विपक्षपाते । (११।१)

sadvāditevābhiniviṣṭabuddhau guṇābhyasūyeva vipakṣapāte |

11.2११.२

अगोचरे वाग् इव चोपरेमे शक्तिः शराणां शितिकण्ठकाये ॥ (११।२)

agocare vāg iva copareme śaktiḥ śarāṇāṃ śitikaṇṭhakāye ||

12.1१२.१

उमापतिं पाण्डुसुतप्रणुन्नाः शिलीमुखा न व्यथयांबभूवुः । (१२।१)

umāpatiṃ pāṇḍusutapraṇunnāḥ śilīmukhā na vyathayāṃbabhūvuḥ |

12.2१२.२

अभ्युत्थितस्याद्रिपतेर् नितम्बम् अर्कस्य पादा इव हैमनस्य ॥ (१२।२)

abhyutthitasyādripater nitambam arkasya pādā iva haimanasya ||

13.1१३.१

संप्रीयमाणो ऽनुबभूव तीव्रं पराक्रमं तस्य पतिर् गणानाम् । (१३।१)

saṃprīyamāṇo 'nubabhūva tīvraṃ parākramaṃ tasya patir gaṇānām |

13.2१३.२

विषाणभेदं हिमवान् असह्यं वप्रानतस्येव सुरद्विपस्य ॥ (१३।२)

viṣāṇabhedaṃ himavān asahyaṃ vaprānatasyeva suradvipasya ||

14.1१४.१

तस्मै हि भारोद्धरणे समर्थं प्रदास्यता बाहुम् इव प्रतापम् । (१४।१)

tasmai hi bhāroddharaṇe samarthaṃ pradāsyatā bāhum iva pratāpam |

14.2१४.२

चिरं विषेहे ऽभिभवस् तदानीं स कारणानाम् अपि कारणेन ॥ (१४।२)

ciraṃ viṣehe 'bhibhavas tadānīṃ sa kāraṇānām api kāraṇena ||

15.1१५.१

प्रत्याहतौजाः कृतसत्त्ववेगः पराक्रमं ज्यायसि यस् तनोति । (१५।१)

pratyāhataujāḥ kṛtasattvavegaḥ parākramaṃ jyāyasi yas tanoti |

15.2१५.२

तेजांसि भानोर् इव निष्पतन्ति यशांसि वीर्यज्वलितानि तस्य ॥ (१५।२)

tejāṃsi bhānor iva niṣpatanti yaśāṃsi vīryajvalitāni tasya ||

16.1१६.१

दृष्टावदानाद् व्यथते ऽरिलोकः प्रध्वंसम् एति व्यथिताच् च तेजः । (१६।१)

dṛṣṭāvadānād vyathate 'rilokaḥ pradhvaṃsam eti vyathitāc ca tejaḥ |

16.2१६.२

तेजोविहीनं विजहाति दर्पः शान्तार्चिषं दीपम् इव प्रकाशः ॥ (१६।२)

tejovihīnaṃ vijahāti darpaḥ śāntārciṣaṃ dīpam iva prakāśaḥ ||

17.1१७.१

ततः प्रयात्यस्तमदावलेपः स जय्यतायाः पदवीं जिगीषोः । (१७।१)

tataḥ prayātyastamadāvalepaḥ sa jayyatāyāḥ padavīṃ jigīṣoḥ |

17.2१७.२

गन्धेन जेतुः प्रमुखागतस्य प्रतिद्विपस्येव मतङ्गजौघः ॥ (१७।२)

gandhena jetuḥ pramukhāgatasya pratidvipasyeva mataṅgajaughaḥ ||

18.1१८.१

एवं प्रतिद्वन्द्विषु तस्य कीर्तिं मौलीन्दुलेखाविशदां विधास्यन् । (१८।१)

evaṃ pratidvandviṣu tasya kīrtiṃ maulīndulekhāviśadāṃ vidhāsyan |

18.2१८.२

इयेष पर्यायजयावसादां रणक्रियां शम्भुर् अनुक्रमेण ॥ (१८।२)

iyeṣa paryāyajayāvasādāṃ raṇakriyāṃ śambhur anukrameṇa ||

19.1१९.१

मुनेर् विचित्रैर् इषुभिः स भूयान् निन्ये वशं भूतपतेर् बलौघः । (१९।१)

muner vicitrair iṣubhiḥ sa bhūyān ninye vaśaṃ bhūtapater balaughaḥ |

19.2१९.२

सहात्मलाभेन समुत्पतद्भिर् जातिस्वभावैर् इव जीवलोकः ॥ (१९।२)

sahātmalābhena samutpatadbhir jātisvabhāvair iva jīvalokaḥ ||

20.1२०.१

वितन्वतस् तस्य शरान्धकारं त्रस्तानि सैन्यानि रवं निशेमुः । (२०।१)

vitanvatas tasya śarāndhakāraṃ trastāni sainyāni ravaṃ niśemuḥ |

20.2२०.२

प्रवर्षतः संततवेपथूनि क्षपाघनस्येव गवां कुलानि ॥ (२०।२)

pravarṣataḥ saṃtatavepathūni kṣapāghanasyeva gavāṃ kulāni ||

21.1२१.१

स सायकान् साध्वसविप्लुतानां क्षिपन् परेषाम् अतिसौष्ठवेन । (२१।१)

sa sāyakān sādhvasaviplutānāṃ kṣipan pareṣām atisauṣṭhavena |

21.2२१.२

शशीव दोषावृतलोचनानां विभिद्यमानः पृथग् आबभासे ॥ (२१।२)

śaśīva doṣāvṛtalocanānāṃ vibhidyamānaḥ pṛthag ābabhāse ||

22.1२२.१

क्षोभेण तेनाथ गणाधिपानां भेदं ययाव् आकृतिर् ईश्वरस्य । (२२।१)

kṣobheṇa tenātha gaṇādhipānāṃ bhedaṃ yayāv ākṛtir īśvarasya |

22.2२२.२

तरङ्गकम्पेन महाह्रदानां छायामयस्येव दिनस्य कर्तुः ॥ (२२।२)

taraṅgakampena mahāhradānāṃ chāyāmayasyeva dinasya kartuḥ ||

23.1२३.१

प्रसेदिवांसं न तम् आप कोपः कुतः परस्मिन् पुरुषे विकारः । (२३।१)

prasedivāṃsaṃ na tam āpa kopaḥ kutaḥ parasmin puruṣe vikāraḥ |

23.2२३.२

आकारवैषम्यम् इदं च भेजे दुर्लक्ष्यचिह्ना महतां हि वृत्तिः ॥ (२३।२)

ākāravaiṣamyam idaṃ ca bheje durlakṣyacihnā mahatāṃ hi vṛttiḥ ||

24.1२४.१

विस्फार्यमाणस्य ततो भुजाभ्यां भूतानि भर्त्रा धनुर् अन्तकस्य । (२४।१)

visphāryamāṇasya tato bhujābhyāṃ bhūtāni bhartrā dhanur antakasya |

24.2२४.२

भिन्नाकृतिं ज्यां ददृशुः स्फुरन्तीं क्रुद्धस्य जिह्वाम् इव तक्षकस्य ॥ (२४।२)

bhinnākṛtiṃ jyāṃ dadṛśuḥ sphurantīṃ kruddhasya jihvām iva takṣakasya ||

25.1२५.१

सव्यापसव्यध्वनितोग्रचापं पार्थः किराताधिपम् आशशङ्के । (२५।१)

savyāpasavyadhvanitogracāpaṃ pārthaḥ kirātādhipam āśaśaṅke |

25.2२५.२

पर्यायसम्पादितकर्णतालं यन्ता गजं व्यालम् इवापराद्धः ॥ (२५।२)

paryāyasampāditakarṇatālaṃ yantā gajaṃ vyālam ivāparāddhaḥ ||

26.1२६.१

निजघ्निरे तस्य हरेषुजालैः पतन्ति वृन्दानि शिलीमुखानाम् । (२६।१)

nijaghnire tasya hareṣujālaiḥ patanti vṛndāni śilīmukhānām |

26.2२६.२

ऊर्जस्विभिः सिन्धुमुखागतानि यादांसि यादोभिर् इवाम्बुराशेः ॥ (२६।२)

ūrjasvibhiḥ sindhumukhāgatāni yādāṃsi yādobhir ivāmburāśeḥ ||

27.1२७.१

विभेदम् अन्तः पदवीनिरोधं विध्वंसनं चाविदितप्रयोगः । (२७।१)

vibhedam antaḥ padavīnirodhaṃ vidhvaṃsanaṃ cāviditaprayogaḥ |

27.2२७.२

नेतारिलोकेषु करोति यद् यत् तत् तच् चकारास्य शरेषु शम्भुः ॥ (२७।२)

netārilokeṣu karoti yad yat tat tac cakārāsya śareṣu śambhuḥ ||

28.1२८.१

सोढावगीतप्रथमायुधस्य क्रोधोझितैर् वेगितया पतद्भिः । (२८।१)

soḍhāvagītaprathamāyudhasya krodhojhitair vegitayā patadbhiḥ |

28.2२८.२

छिन्नैर् अपि त्रासितवाहिनीकैः पेते कृतार्थैर् इव तस्य बाणैः ॥ (२८।२)

chinnair api trāsitavāhinīkaiḥ pete kṛtārthair iva tasya bāṇaiḥ ||

29.1२९.१

अलंकृतानाम् ऋजुतागुणेन गुरूपदिष्टां गतिम् आस्थितानाम् । (२९।१)

alaṃkṛtānām ṛjutāguṇena gurūpadiṣṭāṃ gatim āsthitānām |

29.2२९.२

सताम् इवापर्वणि मार्गणानां भङ्गः स जिष्णोर् धृतिम् उन्ममाथ ॥ (२९।२)

satām ivāparvaṇi mārgaṇānāṃ bhaṅgaḥ sa jiṣṇor dhṛtim unmamātha ||

30.1३०.१

बाणच्छिदस् ते विशिखाः स्मरारेर् अवाङ्मुखीभूतफलाः पतन्तः । (३०।१)

bāṇacchidas te viśikhāḥ smarārer avāṅmukhībhūtaphalāḥ patantaḥ |

30.2३०.२

अखण्डितं पाण्डवसायकेभ्यः कृतस्य सद्यः प्रतिकारम् आपुः ॥ (३०।२)

akhaṇḍitaṃ pāṇḍavasāyakebhyaḥ kṛtasya sadyaḥ pratikāram āpuḥ ||

31.1३१.१

चित्रीयमाणान् अतिलाघवेन प्रमाथिनस् तान् भवमार्गणानाम् । (३१।१)

citrīyamāṇān atilāghavena pramāthinas tān bhavamārgaṇānām |

31.2३१.२

समाकुलाया निचखान दूरं बाणान् ध्वजिन्या हृदयेष्व् अरातिः ॥ (३१।२)

samākulāyā nicakhāna dūraṃ bāṇān dhvajinyā hṛdayeṣv arātiḥ ||

32.1३२.१

तस्यातियत्नाद् अतिरिच्यमाने पराक्रमे ऽन्योन्यविशेषणेन । (३२।१)

tasyātiyatnād atiricyamāne parākrame 'nyonyaviśeṣaṇena |

32.2३२.२

हन्ता पुरां भूरि पृषत्कवर्षं निरास नैदाघ इवाम्बु मेघः ॥ (३२।२)

hantā purāṃ bhūri pṛṣatkavarṣaṃ nirāsa naidāgha ivāmbu meghaḥ ||

33.1३३.१

अनामृशन्तः क्वचिद् एव मर्म प्रियैषिणानुप्रहिताः शिवेन । (३३।१)

anāmṛśantaḥ kvacid eva marma priyaiṣiṇānuprahitāḥ śivena |

33.2३३.२

सुहृत्प्रयुक्ता इव नर्मवादाः शरा मुनेः प्रीतिकरा बभूवुः ॥ (३३।२)

suhṛtprayuktā iva narmavādāḥ śarā muneḥ prītikarā babhūvuḥ ||

34.1३४.१

अस्त्रैः समानाम् अतिरेकिणीं वा पश्यनीषूणाम् अपि तस्य शक्तिम् । (३४।१)

astraiḥ samānām atirekiṇīṃ vā paśyanīṣūṇām api tasya śaktim |

34.2३४.२

विषादवक्तव्यबलः प्रमाथी स्वम् आललम्बे बलम् इन्दुमौलिः ॥ (३४।२)

viṣādavaktavyabalaḥ pramāthī svam ālalambe balam indumauliḥ ||

35.1३५.१

तपस् तपोवीर्यसमुद्धतस्य पारं यियासोः समरार्णवस्य । (३५।१)

tapas tapovīryasamuddhatasya pāraṃ yiyāsoḥ samarārṇavasya |

35.2३५.२

महेषुजालान्य् अखिलानि जिष्णोर् अर्कः पयांसीव समाचचाम ॥ (३५।२)

maheṣujālāny akhilāni jiṣṇor arkaḥ payāṃsīva samācacāma ||

36.1३६.१

रिक्ते सविस्रम्भम् अथ्छर्जुनस्य निषङ्गवक्त्रे निपतात पाणिः । (३६।१)

rikte savisrambham athcharjunasya niṣaṅgavaktre nipatāta pāṇiḥ |

36.2३६.२

अन्यद्विपापीतजले सतर्षं मतङ्गजस्येव नगाश्मरन्ध्रे ॥ (३६।२)

anyadvipāpītajale satarṣaṃ mataṅgajasyeva nagāśmarandhre ||

37.1३७.१

च्युते स तस्मिन्न् इषुधौ शरार्थाद् ध्वस्तार्थसारे सहसेव बन्धौ । (३७।१)

cyute sa tasminn iṣudhau śarārthād dhvastārthasāre sahaseva bandhau |

37.2३७.२

तत्कालमोघप्रणयः प्रपेदे निर्वाच्यताकाम इवाभिमुख्यम् ॥ (३७।२)

tatkālamoghapraṇayaḥ prapede nirvācyatākāma ivābhimukhyam ||

38.1३८.१

आघट्टयामास गतागताभ्यां सावेगम् अग्राङ्गुलिर् अस्य तूणौ । (३८।१)

āghaṭṭayāmāsa gatāgatābhyāṃ sāvegam agrāṅgulir asya tūṇau |

38.2३८.२

विधेयमार्गे मतिर् उत्सुकस्य नयप्रयोगाव् इव गां जिगीषोः ॥ (३८।२)

vidheyamārge matir utsukasya nayaprayogāv iva gāṃ jigīṣoḥ ||

39.1३९.१

बभार शून्याकृतिर् अर्जुनस् तौ महेषुधी वीतमहेषुजालौ । (३९।१)

babhāra śūnyākṛtir arjunas tau maheṣudhī vītamaheṣujālau |

39.2३९.२

युगान्तसंशुष्कजलौ विजिह्मः पूर्वापरौ लोक इवाम्बुराशी ॥ (३९।२)

yugāntasaṃśuṣkajalau vijihmaḥ pūrvāparau loka ivāmburāśī ||

40.1४०.१

तेनातिमित्तेन तथा न पार्थस् तयोर् यथा रिक्ततयानुतेपे । (४०।१)

tenātimittena tathā na pārthas tayor yathā riktatayānutepe |

40.2४०.२

स्वाम् आपदं प्रोज्झ्य विपत्तिमग्नं शोचन्ति सन्तो ह्य् उपकारिपक्षम् ॥ (४०।२)

svām āpadaṃ projjhya vipattimagnaṃ śocanti santo hy upakāripakṣam ||

41.1४१.१

प्रतिक्रियायै विधुरः स तस्मात् कृच्छ्रेण विश्लेषम् इयाय हस्तः । (४१।१)

pratikriyāyai vidhuraḥ sa tasmāt kṛcchreṇa viśleṣam iyāya hastaḥ |

41.2४१.२

पराङ्मुखत्वे ऽपि कृतोपकारात् तूणीमुखान् मित्रकुलाद् इवार्यः ॥ (४१।२)

parāṅmukhatve 'pi kṛtopakārāt tūṇīmukhān mitrakulād ivāryaḥ ||

42.1४२.१

पश्चात्क्रिया तूणयुगस्य भर्तुर् जज्ञे तदानीम् उपकारिणीव । (४२।१)

paścātkriyā tūṇayugasya bhartur jajñe tadānīm upakāriṇīva |

42.2४२.२

सम्भावनायाम् अधरीकृतायां पत्युः पुरः साहसम् आसितव्यम् ॥ (४२।२)

sambhāvanāyām adharīkṛtāyāṃ patyuḥ puraḥ sāhasam āsitavyam ||

43.1४३.१

तं शम्भुर् आक्षिप्तमहेषुजालं लोहैः शरैर् मर्मसु निस्तुतोद । (४३।१)

taṃ śambhur ākṣiptamaheṣujālaṃ lohaiḥ śarair marmasu nistutoda |

43.2४३.२

हृत्तोत्तरं तत्त्वविचारमध्ये वक्तेव दोषैर् गुरुभिर् विपक्षम् ॥ (४३।२)

hṛttottaraṃ tattvavicāramadhye vakteva doṣair gurubhir vipakṣam ||

44.1४४.१

जहार चास्माद् अचिरेण वर्म ज्वलन्मणिद्योतितहैमलेखम् । (४४।१)

jahāra cāsmād acireṇa varma jvalanmaṇidyotitahaimalekham |

44.2४४.२

चण्डः पतङ्गान् मरुदेकनीलं तडित्वतः खण्डम् इवाम्बुदस्य ॥ (४४।२)

caṇḍaḥ pataṅgān marudekanīlaṃ taḍitvataḥ khaṇḍam ivāmbudasya ||

45.1४५.१

विकोशनिर्धौततनोर् महासेः फणावतश् च त्वचि विच्युतायाम् । (४५।१)

vikośanirdhautatanor mahāseḥ phaṇāvataś ca tvaci vicyutāyām |

45.2४५.२

प्रतिद्विपाबद्धरुषः समक्षं नागस्य चाक्षिप्तमुखच्छदस्य ॥ (४५।२)

pratidvipābaddharuṣaḥ samakṣaṃ nāgasya cākṣiptamukhacchadasya ||

46.1४६.१

विबोधितस्य ध्वनिना घनानां हरेर् अपेतस्य च शैलरन्ध्रात् । (४६।१)

vibodhitasya dhvaninā ghanānāṃ harer apetasya ca śailarandhrāt |

46.2४६.२

निरस्तधूमस्य च रात्रिवह्नेर् विना तनुत्रेण रुचिं स भेजे ॥ (४६।२)

nirastadhūmasya ca rātrivahner vinā tanutreṇa ruciṃ sa bheje ||

47.1४७.१

अचित्ततायाम् अपि नाम युक्ताम् अनूर्ध्वतां प्राप्य तदीयकृच्छ्रे । (४७।१)

acittatāyām api nāma yuktām anūrdhvatāṃ prāpya tadīyakṛcchre |

47.2४७.२

महीं गतौ ताव् इषुधी तदानीं विवव्रतुश् चेतनयेव योगम् ॥ (४७।२)

mahīṃ gatau tāv iṣudhī tadānīṃ vivavratuś cetanayeva yogam ||

48.1४८.१

स्थितं विशुद्धे नभसीव सत्त्वे धाम्ना तपोवीर्यमयेन युक्तम् । (४८।१)

sthitaṃ viśuddhe nabhasīva sattve dhāmnā tapovīryamayena yuktam |

48.2४८.२

शस्त्राभिघातैस् तम् अजस्रम् ईशस् त्वष्टा विवस्वन्तम् इवोल्लिलेख ॥ (४८।२)

śastrābhighātais tam ajasram īśas tvaṣṭā vivasvantam ivollilekha ||

49.1४९.१

संरम्भवेगोज्झितवेदनेषु गात्रेषु बाधिर्यम् उपागतेषु । (४९।१)

saṃrambhavegojjhitavedaneṣu gātreṣu bādhiryam upāgateṣu |

49.2४९.२

मुनेर् बभूवागणितेषुराशेर् लौहस् तिरस्कार इवात्ममन्युः ॥ (४९।२)

muner babhūvāgaṇiteṣurāśer lauhas tiraskāra ivātmamanyuḥ ||

50.1५०.१

ततो ऽनुपूर्वायतवृत्तबाहुः श्रीमान् क्षरल्लोहितदिग्धदेहः । (५०।१)

tato 'nupūrvāyatavṛttabāhuḥ śrīmān kṣarallohitadigdhadehaḥ |

50.2५०.२

आस्कन्द्य वेगेन विमुक्तनादः क्षितिं विधुन्वन्न् इव पार्ष्णिघातैः ॥ (५०।२)

āskandya vegena vimuktanādaḥ kṣitiṃ vidhunvann iva pārṣṇighātaiḥ ||

51.1५१.१

साम्यं गतेनाशनिना मघोनः शशाङ्कखण्डाकृतिपाण्डुरेण । (५१।१)

sāmyaṃ gatenāśaninā maghonaḥ śaśāṅkakhaṇḍākṛtipāṇḍureṇa |

51.2५१.२

शम्भुं बिभित्सुर् धनुषा जघान स्तम्बं विषाणेन महान् इवेभः ॥ (५१।२)

śambhuṃ bibhitsur dhanuṣā jaghāna stambaṃ viṣāṇena mahān ivebhaḥ ||

52.1५२.१

रयेण सा संनिदधे पतन्ती भवोद्भवेनात्मनि चापयष्टिः । (५२।१)

rayeṇa sā saṃnidadhe patantī bhavodbhavenātmani cāpayaṣṭiḥ |

52.2५२.२

समुद्धता सिन्धुर् अनेकमार्गा परे स्थितेनौजसि जह्नुनेव ॥ (५२।२)

samuddhatā sindhur anekamārgā pare sthitenaujasi jahnuneva ||

53.1५३.१

विकार्मुकः कर्मसु शोचनीयः परिच्युतौदार्य इवोपचारः । (५३।१)

vikārmukaḥ karmasu śocanīyaḥ paricyutaudārya ivopacāraḥ |

53.2५३.२

विचिक्षिपे शूलभृता सलीलं स पत्रिभिर् दूरम् अदूरपातैः ॥ (५३।२)

vicikṣipe śūlabhṛtā salīlaṃ sa patribhir dūram adūrapātaiḥ ||

54.1५४.१

उपोढकल्याणफलो ऽभिरक्षन् वीरव्रतं पुण्यरणाश्रमस्थः । (५४।१)

upoḍhakalyāṇaphalo 'bhirakṣan vīravrataṃ puṇyaraṇāśramasthaḥ |

54.2५४.२

जपोपवासैर् इव संयतात्मा तेपे मुनिस् तैर् इषुभिः शिवस्य ॥ (५४।२)

japopavāsair iva saṃyatātmā tepe munis tair iṣubhiḥ śivasya ||

55.1५५.१

ततो ऽग्रभूमिं व्यवसायसिद्धेः सीमानम् अन्यैर् अतिदुस्तरं सः । (५५।१)

tato 'grabhūmiṃ vyavasāyasiddheḥ sīmānam anyair atidustaraṃ saḥ |

55.2५५.२

तेजःश्रियाम् आश्रयम् उत्तमासिं साक्षाद् अहंकारम् इवाललम्बे ॥ (५५।२)

tejaḥśriyām āśrayam uttamāsiṃ sākṣād ahaṃkāram ivālalambe ||

56.1५६.१

शरान् अवद्यन्न् अनवद्यकर्मा चचार चित्रं प्रविचारमार्गैः । (५६।१)

śarān avadyann anavadyakarmā cacāra citraṃ pravicāramārgaiḥ |

56.2५६.२

हस्तेन निस्त्रिंशभृता स दीप्तः सार्कांशुना वारिधिर् ऊर्मिणेव ॥ (५६।२)

hastena nistriṃśabhṛtā sa dīptaḥ sārkāṃśunā vāridhir ūrmiṇeva ||

57.1५७.१

यथा निजे वर्त्मनि भाति भाभिश् च्यायामयश् चाप्सु सहस्ररश्मिः । (५७।१)

yathā nije vartmani bhāti bhābhiś cyāyāmayaś cāpsu sahasraraśmiḥ |

57.2५७.२

तथा नभस्य् आशु रणस्थलीषु स्पष्टद्विमूर्तिर् ददृशे स भूतैः ॥ (५७।२)

tathā nabhasy āśu raṇasthalīṣu spaṣṭadvimūrtir dadṛśe sa bhūtaiḥ ||

58.1५८.१

शिवप्रणुन्नेन शिलीमुखेन त्सरुप्रदेशाद् अपवर्जिताङ्गः । (५८।१)

śivapraṇunnena śilīmukhena tsarupradeśād apavarjitāṅgaḥ |

58.2५८.२

ज्वलन्न् असिस् तस्य पपात पाणेर् घनस्य वप्राद् इव वैद्युतो ऽग्निः ॥ (५८।२)

jvalann asis tasya papāta pāṇer ghanasya vaprād iva vaidyuto 'gniḥ ||

59.1५९.१

आक्षिप्तचापावरणेषुजालश् छिन्नोत्तमासिः स मृधे ऽवधूतः । (५९।१)

ākṣiptacāpāvaraṇeṣujālaś chinnottamāsiḥ sa mṛdhe 'vadhūtaḥ |

59.2५९.२

रिक्तः प्रकाशश् च बभूव भूमेर् उत्सादितोद्यान इव प्रदेशः ॥ (५९।२)

riktaḥ prakāśaś ca babhūva bhūmer utsāditodyāna iva pradeśaḥ ||

60.1६०.१

स खण्डनं प्राप्य पराद् अमर्षवान् भुजद्वितीयो ऽपि विजेतुम् इच्छया । (६०।१)

sa khaṇḍanaṃ prāpya parād amarṣavān bhujadvitīyo 'pi vijetum icchayā |

60.2६०.२

ससर्ज वृष्टिं परिरुग्णपादपां द्रवेतरेषां पयसाम् इवाश्मनाम् ॥ (६०।२)

sasarja vṛṣṭiṃ parirugṇapādapāṃ dravetareṣāṃ payasām ivāśmanām ||

61.1६१.१

नीरन्ध्रं परिगमिते क्षयं पृषत्कैर् भूतानाम् अधिपतिना शिलाविताने । (६१।१)

nīrandhraṃ parigamite kṣayaṃ pṛṣatkair bhūtānām adhipatinā śilāvitāne |

61.2६१.२

उच्छ्रायस्थगितनभोदिगन्तरालं चिक्षेप क्षितिरुहजालम् इन्द्रसूनुः ॥ (६१।२)

ucchrāyasthagitanabhodigantarālaṃ cikṣepa kṣitiruhajālam indrasūnuḥ ||

62.1६२.१

निःशेषं शकलितवल्कलाङ्गसारैः कुर्वद्भिर् भुवम् अभितः कषायचित्राम् । (६२।१)

niḥśeṣaṃ śakalitavalkalāṅgasāraiḥ kurvadbhir bhuvam abhitaḥ kaṣāyacitrām |

62.2६२.२

ईशानः सकुसुमपल्लवैर् नगैस् तैर् आतेने बलिम् इव रङ्गदेवताभ्यः ॥ (६२।२)

īśānaḥ sakusumapallavair nagais tair ātene balim iva raṅgadevatābhyaḥ ||

63.1६३.१

उन्मज्जन् मकर इवामारापगाया वेगेन प्रतिमुखम् एत्य बाणनद्याः । (६३।१)

unmajjan makara ivāmārāpagāyā vegena pratimukham etya bāṇanadyāḥ |

63.2६३.२

गाण्डीवी कनकशिलानिभं भुजाभ्याम् आजघ्ने विषम् अविलोचनस्य वक्षः ॥ (६३।२)

gāṇḍīvī kanakaśilānibhaṃ bhujābhyām ājaghne viṣam avilocanasya vakṣaḥ ||

64.1६४.१

अभिलषत उपायं विक्रमं कीर्तिलक्ष्म्योर् असुगमम् अरिसैन्यैर् अङ्कम् अभ्यागतस्य । (६४।१)

abhilaṣata upāyaṃ vikramaṃ kīrtilakṣmyor asugamam arisainyair aṅkam abhyāgatasya |

64.2६४.२

जनक इव शिशुत्वे सुप्रियस्यैकसूनोर् अविनयम् अपि सेहे पाण्डवस्य स्मरारिः ॥ (६४।२)

janaka iva śiśutve supriyasyaikasūnor avinayam api sehe pāṇḍavasya smarāriḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Kir, 17

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit