Kir, 17
Select a line for its word-by-word analysis.
अथापदाम् उद्धरणक्षमेषु मित्रेष्व् इवास्त्रेषु तिरोहितेषु । (१।१)
athāpadām uddharaṇakṣameṣu mitreṣv ivāstreṣu tirohiteṣu |
धृतिं गुरुश्रीर् गुरुणाभिपुष्यन् स्वपौरुषेणेव शरासनेन ॥ (१।२)
dhṛtiṃ guruśrīr guruṇābhipuṣyan svapauruṣeṇeva śarāsanena ||
भूरिप्रभावेण रणाभियोगात् प्रीतो विजिह्मश् च तदीयवृद्ध्या । (२।१)
bhūriprabhāveṇa raṇābhiyogāt prīto vijihmaś ca tadīyavṛddhyā |
स्पष्टो ऽप्य् अविस्पष्टवपुःप्रकाशः सर्पन्महाधूम इवाद्रिवह्निः ॥ (२।२)
spaṣṭo 'py avispaṣṭavapuḥprakāśaḥ sarpanmahādhūma ivādrivahniḥ ||
तेजः समाश्रित्य परैर् अहार्यं निजं महन्मित्रम् इवोरुधैर्यम् । (३।१)
tejaḥ samāśritya parair ahāryaṃ nijaṃ mahanmitram ivorudhairyam |
आसादयन्न् अस्खलितस्वभावं भीमे भुजालम्बम् इवारिदुर्गे ॥ (३।२)
āsādayann askhalitasvabhāvaṃ bhīme bhujālambam ivāridurge ||
वंशोचितत्वाद् अभिमानवत्या सम्प्राप्तया सम्प्रियताम् असुभ्यः । (४।१)
vaṃśocitatvād abhimānavatyā samprāptayā sampriyatām asubhyaḥ |
समक्षम् आदित्सितया परेण वध्वेव कीर्त्या परितप्यमानः ॥ (४।२)
samakṣam āditsitayā pareṇa vadhveva kīrtyā paritapyamānaḥ ||
पतिं नगानाम् इव बद्धमूलम् उन्मूलयिष्यंस् तरसा विपक्षम् । (५।१)
patiṃ nagānām iva baddhamūlam unmūlayiṣyaṃs tarasā vipakṣam |
लघुप्रयत्नं निगृहीतवीर्यस् त्रिमार्गगावेग इवेश्वरेण ॥ (५।२)
laghuprayatnaṃ nigṛhītavīryas trimārgagāvega iveśvareṇa ||
संस्कारवत्त्वाद् रमयत्सु चेतः प्रयोगशिक्षागुणभूषणेषु । (६।१)
saṃskāravattvād ramayatsu cetaḥ prayogaśikṣāguṇabhūṣaṇeṣu |
जयं यथार्थेषु शरेषु पार्थः शब्देषु भावार्थम् इवाशशंसे ॥ (६।२)
jayaṃ yathārtheṣu śareṣu pārthaḥ śabdeṣu bhāvārtham ivāśaśaṃse ||
भूयः समाधानविवृद्धतेजा नैवं पुरा युद्धम् इति व्यथावान् । (७।१)
bhūyaḥ samādhānavivṛddhatejā naivaṃ purā yuddham iti vyathāvān |
स निर्ववामास्रम् अमर्षनुन्नं विषं महानाग इवेक्षणाभ्याम् ॥ (७।२)
sa nirvavāmāsram amarṣanunnaṃ viṣaṃ mahānāga ivekṣaṇābhyām ||
तस्याहवायासविलोलमौलेः संरम्भताम्रायतलोचनस्य । (८।१)
tasyāhavāyāsavilolamauleḥ saṃrambhatāmrāyatalocanasya |
निर्वापयिष्यन्न् इव रोषतप्तं प्रस्नापयामास मुखं निदाघः ॥ (८।२)
nirvāpayiṣyann iva roṣataptaṃ prasnāpayāmāsa mukhaṃ nidāghaḥ ||
क्रोधान्धकारान्तरितो रणाय भ्रूभेदरेखाः स बभार तिस्रः । (९।१)
krodhāndhakārāntarito raṇāya bhrūbhedarekhāḥ sa babhāra tisraḥ |
घनोपरुद्धः प्रभवाय वृष्टेर् ऊर्ध्वांशुराजीर् इव तिग्मरश्मिः ॥ (९।२)
ghanoparuddhaḥ prabhavāya vṛṣṭer ūrdhvāṃśurājīr iva tigmaraśmiḥ ||
स प्रध्वनय्याम्बुदनादि चापं हस्तेन दिङ्नाग इवाद्रिशृङ्गम् । (१०।१)
sa pradhvanayyāmbudanādi cāpaṃ hastena diṅnāga ivādriśṛṅgam |
बलानि शम्भोर् इषुभिस् तताप चेतांसि चिन्ताभिर् इवाशरीरः ॥ (१०।२)
balāni śambhor iṣubhis tatāpa cetāṃsi cintābhir ivāśarīraḥ ||
सद्वादितेवाभिनिविष्टबुद्धौ गुणाभ्यसूयेव विपक्षपाते । (११।१)
sadvāditevābhiniviṣṭabuddhau guṇābhyasūyeva vipakṣapāte |
अगोचरे वाग् इव चोपरेमे शक्तिः शराणां शितिकण्ठकाये ॥ (११।२)
agocare vāg iva copareme śaktiḥ śarāṇāṃ śitikaṇṭhakāye ||
उमापतिं पाण्डुसुतप्रणुन्नाः शिलीमुखा न व्यथयांबभूवुः । (१२।१)
umāpatiṃ pāṇḍusutapraṇunnāḥ śilīmukhā na vyathayāṃbabhūvuḥ |
अभ्युत्थितस्याद्रिपतेर् नितम्बम् अर्कस्य पादा इव हैमनस्य ॥ (१२।२)
abhyutthitasyādripater nitambam arkasya pādā iva haimanasya ||
संप्रीयमाणो ऽनुबभूव तीव्रं पराक्रमं तस्य पतिर् गणानाम् । (१३।१)
saṃprīyamāṇo 'nubabhūva tīvraṃ parākramaṃ tasya patir gaṇānām |
विषाणभेदं हिमवान् असह्यं वप्रानतस्येव सुरद्विपस्य ॥ (१३।२)
viṣāṇabhedaṃ himavān asahyaṃ vaprānatasyeva suradvipasya ||
तस्मै हि भारोद्धरणे समर्थं प्रदास्यता बाहुम् इव प्रतापम् । (१४।१)
tasmai hi bhāroddharaṇe samarthaṃ pradāsyatā bāhum iva pratāpam |
चिरं विषेहे ऽभिभवस् तदानीं स कारणानाम् अपि कारणेन ॥ (१४।२)
ciraṃ viṣehe 'bhibhavas tadānīṃ sa kāraṇānām api kāraṇena ||
प्रत्याहतौजाः कृतसत्त्ववेगः पराक्रमं ज्यायसि यस् तनोति । (१५।१)
pratyāhataujāḥ kṛtasattvavegaḥ parākramaṃ jyāyasi yas tanoti |
तेजांसि भानोर् इव निष्पतन्ति यशांसि वीर्यज्वलितानि तस्य ॥ (१५।२)
tejāṃsi bhānor iva niṣpatanti yaśāṃsi vīryajvalitāni tasya ||
दृष्टावदानाद् व्यथते ऽरिलोकः प्रध्वंसम् एति व्यथिताच् च तेजः । (१६।१)
dṛṣṭāvadānād vyathate 'rilokaḥ pradhvaṃsam eti vyathitāc ca tejaḥ |
तेजोविहीनं विजहाति दर्पः शान्तार्चिषं दीपम् इव प्रकाशः ॥ (१६।२)
tejovihīnaṃ vijahāti darpaḥ śāntārciṣaṃ dīpam iva prakāśaḥ ||
ततः प्रयात्यस्तमदावलेपः स जय्यतायाः पदवीं जिगीषोः । (१७।१)
tataḥ prayātyastamadāvalepaḥ sa jayyatāyāḥ padavīṃ jigīṣoḥ |
गन्धेन जेतुः प्रमुखागतस्य प्रतिद्विपस्येव मतङ्गजौघः ॥ (१७।२)
gandhena jetuḥ pramukhāgatasya pratidvipasyeva mataṅgajaughaḥ ||
एवं प्रतिद्वन्द्विषु तस्य कीर्तिं मौलीन्दुलेखाविशदां विधास्यन् । (१८।१)
evaṃ pratidvandviṣu tasya kīrtiṃ maulīndulekhāviśadāṃ vidhāsyan |
इयेष पर्यायजयावसादां रणक्रियां शम्भुर् अनुक्रमेण ॥ (१८।२)
iyeṣa paryāyajayāvasādāṃ raṇakriyāṃ śambhur anukrameṇa ||
मुनेर् विचित्रैर् इषुभिः स भूयान् निन्ये वशं भूतपतेर् बलौघः । (१९।१)
muner vicitrair iṣubhiḥ sa bhūyān ninye vaśaṃ bhūtapater balaughaḥ |
सहात्मलाभेन समुत्पतद्भिर् जातिस्वभावैर् इव जीवलोकः ॥ (१९।२)
sahātmalābhena samutpatadbhir jātisvabhāvair iva jīvalokaḥ ||
वितन्वतस् तस्य शरान्धकारं त्रस्तानि सैन्यानि रवं निशेमुः । (२०।१)
vitanvatas tasya śarāndhakāraṃ trastāni sainyāni ravaṃ niśemuḥ |
प्रवर्षतः संततवेपथूनि क्षपाघनस्येव गवां कुलानि ॥ (२०।२)
pravarṣataḥ saṃtatavepathūni kṣapāghanasyeva gavāṃ kulāni ||
स सायकान् साध्वसविप्लुतानां क्षिपन् परेषाम् अतिसौष्ठवेन । (२१।१)
sa sāyakān sādhvasaviplutānāṃ kṣipan pareṣām atisauṣṭhavena |
शशीव दोषावृतलोचनानां विभिद्यमानः पृथग् आबभासे ॥ (२१।२)
śaśīva doṣāvṛtalocanānāṃ vibhidyamānaḥ pṛthag ābabhāse ||
क्षोभेण तेनाथ गणाधिपानां भेदं ययाव् आकृतिर् ईश्वरस्य । (२२।१)
kṣobheṇa tenātha gaṇādhipānāṃ bhedaṃ yayāv ākṛtir īśvarasya |
तरङ्गकम्पेन महाह्रदानां छायामयस्येव दिनस्य कर्तुः ॥ (२२।२)
taraṅgakampena mahāhradānāṃ chāyāmayasyeva dinasya kartuḥ ||
प्रसेदिवांसं न तम् आप कोपः कुतः परस्मिन् पुरुषे विकारः । (२३।१)
prasedivāṃsaṃ na tam āpa kopaḥ kutaḥ parasmin puruṣe vikāraḥ |
आकारवैषम्यम् इदं च भेजे दुर्लक्ष्यचिह्ना महतां हि वृत्तिः ॥ (२३।२)
ākāravaiṣamyam idaṃ ca bheje durlakṣyacihnā mahatāṃ hi vṛttiḥ ||
विस्फार्यमाणस्य ततो भुजाभ्यां भूतानि भर्त्रा धनुर् अन्तकस्य । (२४।१)
visphāryamāṇasya tato bhujābhyāṃ bhūtāni bhartrā dhanur antakasya |
भिन्नाकृतिं ज्यां ददृशुः स्फुरन्तीं क्रुद्धस्य जिह्वाम् इव तक्षकस्य ॥ (२४।२)
bhinnākṛtiṃ jyāṃ dadṛśuḥ sphurantīṃ kruddhasya jihvām iva takṣakasya ||
सव्यापसव्यध्वनितोग्रचापं पार्थः किराताधिपम् आशशङ्के । (२५।१)
savyāpasavyadhvanitogracāpaṃ pārthaḥ kirātādhipam āśaśaṅke |
पर्यायसम्पादितकर्णतालं यन्ता गजं व्यालम् इवापराद्धः ॥ (२५।२)
paryāyasampāditakarṇatālaṃ yantā gajaṃ vyālam ivāparāddhaḥ ||
निजघ्निरे तस्य हरेषुजालैः पतन्ति वृन्दानि शिलीमुखानाम् । (२६।१)
nijaghnire tasya hareṣujālaiḥ patanti vṛndāni śilīmukhānām |
ऊर्जस्विभिः सिन्धुमुखागतानि यादांसि यादोभिर् इवाम्बुराशेः ॥ (२६।२)
ūrjasvibhiḥ sindhumukhāgatāni yādāṃsi yādobhir ivāmburāśeḥ ||
विभेदम् अन्तः पदवीनिरोधं विध्वंसनं चाविदितप्रयोगः । (२७।१)
vibhedam antaḥ padavīnirodhaṃ vidhvaṃsanaṃ cāviditaprayogaḥ |
नेतारिलोकेषु करोति यद् यत् तत् तच् चकारास्य शरेषु शम्भुः ॥ (२७।२)
netārilokeṣu karoti yad yat tat tac cakārāsya śareṣu śambhuḥ ||
सोढावगीतप्रथमायुधस्य क्रोधोझितैर् वेगितया पतद्भिः । (२८।१)
soḍhāvagītaprathamāyudhasya krodhojhitair vegitayā patadbhiḥ |
छिन्नैर् अपि त्रासितवाहिनीकैः पेते कृतार्थैर् इव तस्य बाणैः ॥ (२८।२)
chinnair api trāsitavāhinīkaiḥ pete kṛtārthair iva tasya bāṇaiḥ ||
अलंकृतानाम् ऋजुतागुणेन गुरूपदिष्टां गतिम् आस्थितानाम् । (२९।१)
alaṃkṛtānām ṛjutāguṇena gurūpadiṣṭāṃ gatim āsthitānām |
सताम् इवापर्वणि मार्गणानां भङ्गः स जिष्णोर् धृतिम् उन्ममाथ ॥ (२९।२)
satām ivāparvaṇi mārgaṇānāṃ bhaṅgaḥ sa jiṣṇor dhṛtim unmamātha ||
बाणच्छिदस् ते विशिखाः स्मरारेर् अवाङ्मुखीभूतफलाः पतन्तः । (३०।१)
bāṇacchidas te viśikhāḥ smarārer avāṅmukhībhūtaphalāḥ patantaḥ |
अखण्डितं पाण्डवसायकेभ्यः कृतस्य सद्यः प्रतिकारम् आपुः ॥ (३०।२)
akhaṇḍitaṃ pāṇḍavasāyakebhyaḥ kṛtasya sadyaḥ pratikāram āpuḥ ||
चित्रीयमाणान् अतिलाघवेन प्रमाथिनस् तान् भवमार्गणानाम् । (३१।१)
citrīyamāṇān atilāghavena pramāthinas tān bhavamārgaṇānām |
समाकुलाया निचखान दूरं बाणान् ध्वजिन्या हृदयेष्व् अरातिः ॥ (३१।२)
samākulāyā nicakhāna dūraṃ bāṇān dhvajinyā hṛdayeṣv arātiḥ ||
तस्यातियत्नाद् अतिरिच्यमाने पराक्रमे ऽन्योन्यविशेषणेन । (३२।१)
tasyātiyatnād atiricyamāne parākrame 'nyonyaviśeṣaṇena |
हन्ता पुरां भूरि पृषत्कवर्षं निरास नैदाघ इवाम्बु मेघः ॥ (३२।२)
hantā purāṃ bhūri pṛṣatkavarṣaṃ nirāsa naidāgha ivāmbu meghaḥ ||
अनामृशन्तः क्वचिद् एव मर्म प्रियैषिणानुप्रहिताः शिवेन । (३३।१)
anāmṛśantaḥ kvacid eva marma priyaiṣiṇānuprahitāḥ śivena |
सुहृत्प्रयुक्ता इव नर्मवादाः शरा मुनेः प्रीतिकरा बभूवुः ॥ (३३।२)
suhṛtprayuktā iva narmavādāḥ śarā muneḥ prītikarā babhūvuḥ ||
अस्त्रैः समानाम् अतिरेकिणीं वा पश्यनीषूणाम् अपि तस्य शक्तिम् । (३४।१)
astraiḥ samānām atirekiṇīṃ vā paśyanīṣūṇām api tasya śaktim |
विषादवक्तव्यबलः प्रमाथी स्वम् आललम्बे बलम् इन्दुमौलिः ॥ (३४।२)
viṣādavaktavyabalaḥ pramāthī svam ālalambe balam indumauliḥ ||
तपस् तपोवीर्यसमुद्धतस्य पारं यियासोः समरार्णवस्य । (३५।१)
tapas tapovīryasamuddhatasya pāraṃ yiyāsoḥ samarārṇavasya |
महेषुजालान्य् अखिलानि जिष्णोर् अर्कः पयांसीव समाचचाम ॥ (३५।२)
maheṣujālāny akhilāni jiṣṇor arkaḥ payāṃsīva samācacāma ||
रिक्ते सविस्रम्भम् अथ्छर्जुनस्य निषङ्गवक्त्रे निपतात पाणिः । (३६।१)
rikte savisrambham athcharjunasya niṣaṅgavaktre nipatāta pāṇiḥ |
अन्यद्विपापीतजले सतर्षं मतङ्गजस्येव नगाश्मरन्ध्रे ॥ (३६।२)
anyadvipāpītajale satarṣaṃ mataṅgajasyeva nagāśmarandhre ||
च्युते स तस्मिन्न् इषुधौ शरार्थाद् ध्वस्तार्थसारे सहसेव बन्धौ । (३७।१)
cyute sa tasminn iṣudhau śarārthād dhvastārthasāre sahaseva bandhau |
तत्कालमोघप्रणयः प्रपेदे निर्वाच्यताकाम इवाभिमुख्यम् ॥ (३७।२)
tatkālamoghapraṇayaḥ prapede nirvācyatākāma ivābhimukhyam ||
आघट्टयामास गतागताभ्यां सावेगम् अग्राङ्गुलिर् अस्य तूणौ । (३८।१)
āghaṭṭayāmāsa gatāgatābhyāṃ sāvegam agrāṅgulir asya tūṇau |
विधेयमार्गे मतिर् उत्सुकस्य नयप्रयोगाव् इव गां जिगीषोः ॥ (३८।२)
vidheyamārge matir utsukasya nayaprayogāv iva gāṃ jigīṣoḥ ||
बभार शून्याकृतिर् अर्जुनस् तौ महेषुधी वीतमहेषुजालौ । (३९।१)
babhāra śūnyākṛtir arjunas tau maheṣudhī vītamaheṣujālau |
युगान्तसंशुष्कजलौ विजिह्मः पूर्वापरौ लोक इवाम्बुराशी ॥ (३९।२)
yugāntasaṃśuṣkajalau vijihmaḥ pūrvāparau loka ivāmburāśī ||
तेनातिमित्तेन तथा न पार्थस् तयोर् यथा रिक्ततयानुतेपे । (४०।१)
tenātimittena tathā na pārthas tayor yathā riktatayānutepe |
स्वाम् आपदं प्रोज्झ्य विपत्तिमग्नं शोचन्ति सन्तो ह्य् उपकारिपक्षम् ॥ (४०।२)
svām āpadaṃ projjhya vipattimagnaṃ śocanti santo hy upakāripakṣam ||
प्रतिक्रियायै विधुरः स तस्मात् कृच्छ्रेण विश्लेषम् इयाय हस्तः । (४१।१)
pratikriyāyai vidhuraḥ sa tasmāt kṛcchreṇa viśleṣam iyāya hastaḥ |
पराङ्मुखत्वे ऽपि कृतोपकारात् तूणीमुखान् मित्रकुलाद् इवार्यः ॥ (४१।२)
parāṅmukhatve 'pi kṛtopakārāt tūṇīmukhān mitrakulād ivāryaḥ ||
पश्चात्क्रिया तूणयुगस्य भर्तुर् जज्ञे तदानीम् उपकारिणीव । (४२।१)
paścātkriyā tūṇayugasya bhartur jajñe tadānīm upakāriṇīva |
सम्भावनायाम् अधरीकृतायां पत्युः पुरः साहसम् आसितव्यम् ॥ (४२।२)
sambhāvanāyām adharīkṛtāyāṃ patyuḥ puraḥ sāhasam āsitavyam ||
तं शम्भुर् आक्षिप्तमहेषुजालं लोहैः शरैर् मर्मसु निस्तुतोद । (४३।१)
taṃ śambhur ākṣiptamaheṣujālaṃ lohaiḥ śarair marmasu nistutoda |
हृत्तोत्तरं तत्त्वविचारमध्ये वक्तेव दोषैर् गुरुभिर् विपक्षम् ॥ (४३।२)
hṛttottaraṃ tattvavicāramadhye vakteva doṣair gurubhir vipakṣam ||
जहार चास्माद् अचिरेण वर्म ज्वलन्मणिद्योतितहैमलेखम् । (४४।१)
jahāra cāsmād acireṇa varma jvalanmaṇidyotitahaimalekham |
चण्डः पतङ्गान् मरुदेकनीलं तडित्वतः खण्डम् इवाम्बुदस्य ॥ (४४।२)
caṇḍaḥ pataṅgān marudekanīlaṃ taḍitvataḥ khaṇḍam ivāmbudasya ||
विकोशनिर्धौततनोर् महासेः फणावतश् च त्वचि विच्युतायाम् । (४५।१)
vikośanirdhautatanor mahāseḥ phaṇāvataś ca tvaci vicyutāyām |
प्रतिद्विपाबद्धरुषः समक्षं नागस्य चाक्षिप्तमुखच्छदस्य ॥ (४५।२)
pratidvipābaddharuṣaḥ samakṣaṃ nāgasya cākṣiptamukhacchadasya ||
विबोधितस्य ध्वनिना घनानां हरेर् अपेतस्य च शैलरन्ध्रात् । (४६।१)
vibodhitasya dhvaninā ghanānāṃ harer apetasya ca śailarandhrāt |
निरस्तधूमस्य च रात्रिवह्नेर् विना तनुत्रेण रुचिं स भेजे ॥ (४६।२)
nirastadhūmasya ca rātrivahner vinā tanutreṇa ruciṃ sa bheje ||
अचित्ततायाम् अपि नाम युक्ताम् अनूर्ध्वतां प्राप्य तदीयकृच्छ्रे । (४७।१)
acittatāyām api nāma yuktām anūrdhvatāṃ prāpya tadīyakṛcchre |
महीं गतौ ताव् इषुधी तदानीं विवव्रतुश् चेतनयेव योगम् ॥ (४७।२)
mahīṃ gatau tāv iṣudhī tadānīṃ vivavratuś cetanayeva yogam ||
स्थितं विशुद्धे नभसीव सत्त्वे धाम्ना तपोवीर्यमयेन युक्तम् । (४८।१)
sthitaṃ viśuddhe nabhasīva sattve dhāmnā tapovīryamayena yuktam |
शस्त्राभिघातैस् तम् अजस्रम् ईशस् त्वष्टा विवस्वन्तम् इवोल्लिलेख ॥ (४८।२)
śastrābhighātais tam ajasram īśas tvaṣṭā vivasvantam ivollilekha ||
संरम्भवेगोज्झितवेदनेषु गात्रेषु बाधिर्यम् उपागतेषु । (४९।१)
saṃrambhavegojjhitavedaneṣu gātreṣu bādhiryam upāgateṣu |
मुनेर् बभूवागणितेषुराशेर् लौहस् तिरस्कार इवात्ममन्युः ॥ (४९।२)
muner babhūvāgaṇiteṣurāśer lauhas tiraskāra ivātmamanyuḥ ||
ततो ऽनुपूर्वायतवृत्तबाहुः श्रीमान् क्षरल्लोहितदिग्धदेहः । (५०।१)
tato 'nupūrvāyatavṛttabāhuḥ śrīmān kṣarallohitadigdhadehaḥ |
आस्कन्द्य वेगेन विमुक्तनादः क्षितिं विधुन्वन्न् इव पार्ष्णिघातैः ॥ (५०।२)
āskandya vegena vimuktanādaḥ kṣitiṃ vidhunvann iva pārṣṇighātaiḥ ||
साम्यं गतेनाशनिना मघोनः शशाङ्कखण्डाकृतिपाण्डुरेण । (५१।१)
sāmyaṃ gatenāśaninā maghonaḥ śaśāṅkakhaṇḍākṛtipāṇḍureṇa |
शम्भुं बिभित्सुर् धनुषा जघान स्तम्बं विषाणेन महान् इवेभः ॥ (५१।२)
śambhuṃ bibhitsur dhanuṣā jaghāna stambaṃ viṣāṇena mahān ivebhaḥ ||
रयेण सा संनिदधे पतन्ती भवोद्भवेनात्मनि चापयष्टिः । (५२।१)
rayeṇa sā saṃnidadhe patantī bhavodbhavenātmani cāpayaṣṭiḥ |
समुद्धता सिन्धुर् अनेकमार्गा परे स्थितेनौजसि जह्नुनेव ॥ (५२।२)
samuddhatā sindhur anekamārgā pare sthitenaujasi jahnuneva ||
विकार्मुकः कर्मसु शोचनीयः परिच्युतौदार्य इवोपचारः । (५३।१)
vikārmukaḥ karmasu śocanīyaḥ paricyutaudārya ivopacāraḥ |
विचिक्षिपे शूलभृता सलीलं स पत्रिभिर् दूरम् अदूरपातैः ॥ (५३।२)
vicikṣipe śūlabhṛtā salīlaṃ sa patribhir dūram adūrapātaiḥ ||
उपोढकल्याणफलो ऽभिरक्षन् वीरव्रतं पुण्यरणाश्रमस्थः । (५४।१)
upoḍhakalyāṇaphalo 'bhirakṣan vīravrataṃ puṇyaraṇāśramasthaḥ |
जपोपवासैर् इव संयतात्मा तेपे मुनिस् तैर् इषुभिः शिवस्य ॥ (५४।२)
japopavāsair iva saṃyatātmā tepe munis tair iṣubhiḥ śivasya ||
ततो ऽग्रभूमिं व्यवसायसिद्धेः सीमानम् अन्यैर् अतिदुस्तरं सः । (५५।१)
tato 'grabhūmiṃ vyavasāyasiddheḥ sīmānam anyair atidustaraṃ saḥ |
तेजःश्रियाम् आश्रयम् उत्तमासिं साक्षाद् अहंकारम् इवाललम्बे ॥ (५५।२)
tejaḥśriyām āśrayam uttamāsiṃ sākṣād ahaṃkāram ivālalambe ||
शरान् अवद्यन्न् अनवद्यकर्मा चचार चित्रं प्रविचारमार्गैः । (५६।१)
śarān avadyann anavadyakarmā cacāra citraṃ pravicāramārgaiḥ |
हस्तेन निस्त्रिंशभृता स दीप्तः सार्कांशुना वारिधिर् ऊर्मिणेव ॥ (५६।२)
hastena nistriṃśabhṛtā sa dīptaḥ sārkāṃśunā vāridhir ūrmiṇeva ||
यथा निजे वर्त्मनि भाति भाभिश् च्यायामयश् चाप्सु सहस्ररश्मिः । (५७।१)
yathā nije vartmani bhāti bhābhiś cyāyāmayaś cāpsu sahasraraśmiḥ |
तथा नभस्य् आशु रणस्थलीषु स्पष्टद्विमूर्तिर् ददृशे स भूतैः ॥ (५७।२)
tathā nabhasy āśu raṇasthalīṣu spaṣṭadvimūrtir dadṛśe sa bhūtaiḥ ||
शिवप्रणुन्नेन शिलीमुखेन त्सरुप्रदेशाद् अपवर्जिताङ्गः । (५८।१)
śivapraṇunnena śilīmukhena tsarupradeśād apavarjitāṅgaḥ |
ज्वलन्न् असिस् तस्य पपात पाणेर् घनस्य वप्राद् इव वैद्युतो ऽग्निः ॥ (५८।२)
jvalann asis tasya papāta pāṇer ghanasya vaprād iva vaidyuto 'gniḥ ||
आक्षिप्तचापावरणेषुजालश् छिन्नोत्तमासिः स मृधे ऽवधूतः । (५९।१)
ākṣiptacāpāvaraṇeṣujālaś chinnottamāsiḥ sa mṛdhe 'vadhūtaḥ |
रिक्तः प्रकाशश् च बभूव भूमेर् उत्सादितोद्यान इव प्रदेशः ॥ (५९।२)
riktaḥ prakāśaś ca babhūva bhūmer utsāditodyāna iva pradeśaḥ ||
स खण्डनं प्राप्य पराद् अमर्षवान् भुजद्वितीयो ऽपि विजेतुम् इच्छया । (६०।१)
sa khaṇḍanaṃ prāpya parād amarṣavān bhujadvitīyo 'pi vijetum icchayā |
ससर्ज वृष्टिं परिरुग्णपादपां द्रवेतरेषां पयसाम् इवाश्मनाम् ॥ (६०।२)
sasarja vṛṣṭiṃ parirugṇapādapāṃ dravetareṣāṃ payasām ivāśmanām ||
नीरन्ध्रं परिगमिते क्षयं पृषत्कैर् भूतानाम् अधिपतिना शिलाविताने । (६१।१)
nīrandhraṃ parigamite kṣayaṃ pṛṣatkair bhūtānām adhipatinā śilāvitāne |
उच्छ्रायस्थगितनभोदिगन्तरालं चिक्षेप क्षितिरुहजालम् इन्द्रसूनुः ॥ (६१।२)
ucchrāyasthagitanabhodigantarālaṃ cikṣepa kṣitiruhajālam indrasūnuḥ ||
निःशेषं शकलितवल्कलाङ्गसारैः कुर्वद्भिर् भुवम् अभितः कषायचित्राम् । (६२।१)
niḥśeṣaṃ śakalitavalkalāṅgasāraiḥ kurvadbhir bhuvam abhitaḥ kaṣāyacitrām |
ईशानः सकुसुमपल्लवैर् नगैस् तैर् आतेने बलिम् इव रङ्गदेवताभ्यः ॥ (६२।२)
īśānaḥ sakusumapallavair nagais tair ātene balim iva raṅgadevatābhyaḥ ||
उन्मज्जन् मकर इवामारापगाया वेगेन प्रतिमुखम् एत्य बाणनद्याः । (६३।१)
unmajjan makara ivāmārāpagāyā vegena pratimukham etya bāṇanadyāḥ |
गाण्डीवी कनकशिलानिभं भुजाभ्याम् आजघ्ने विषम् अविलोचनस्य वक्षः ॥ (६३।२)
gāṇḍīvī kanakaśilānibhaṃ bhujābhyām ājaghne viṣam avilocanasya vakṣaḥ ||
अभिलषत उपायं विक्रमं कीर्तिलक्ष्म्योर् असुगमम् अरिसैन्यैर् अङ्कम् अभ्यागतस्य । (६४।१)
abhilaṣata upāyaṃ vikramaṃ kīrtilakṣmyor asugamam arisainyair aṅkam abhyāgatasya |
जनक इव शिशुत्वे सुप्रियस्यैकसूनोर् अविनयम् अपि सेहे पाण्डवस्य स्मरारिः ॥ (६४।२)
janaka iva śiśutve supriyasyaikasūnor avinayam api sehe pāṇḍavasya smarāriḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.