RHT, 10
Select a line for its word-by-word analysis.
सत्त्व:: इम्पोर्तन्चे ओड़् ~वैक्रान्तकान्तसस्यकमाक्षिकविमलादयो विना सत्वम् । (१।२)
sattva:: importance of ~vaikrāntakāntasasyakamākṣikavimalādayo vinā satvam |
शुद्धा अपि नो द्वन्द्वे मिलन्ति न च तान् रसो ग्रसति ॥ (१।३)
śuddhā api no dvandve milanti na ca tān raso grasati ||
??नागनासिकाभिधानं चन्द्रोदकम् अमृतम् आप्तकाठिन्यम् । (२।१)
??nāganāsikābhidhānaṃ candrodakam amṛtam āptakāṭhinyam |
रसवैक्रान्तकम् एवं बध्नाति रसं स्वसत्त्वेन ॥ (२।२)
rasavaikrāntakam evaṃ badhnāti rasaṃ svasattvena ||
शैलोदकनानाविधसंस्थानं निर्जरशिखरिशिखरसम्भूतम् । (३।१)
śailodakanānāvidhasaṃsthānaṃ nirjaraśikhariśikharasambhūtam |
धारोदम्भसि श्रेष्ठं तदश्म शैलोदकं प्राप्य ॥ (३।२)
dhārodambhasi śreṣṭhaṃ tadaśma śailodakaṃ prāpya ||
वैक्रान्त:: सत्त्व:: पातनभस्त्राद्वयेन हठतो ध्मातव्यं पञ्चमाहिषसुबद्धम् । (४।१)
vaikrānta:: sattva:: pātanabhastrādvayena haṭhato dhmātavyaṃ pañcamāhiṣasubaddham |
दत्त्वा दशांशस्वर्जिकपटुटंकणगुञ्जिकाक्षारान् ॥ (४।२)
dattvā daśāṃśasvarjikapaṭuṭaṃkaṇaguñjikākṣārān ||
तद्गच्छति कठिनत्वं मुञ्चति सत्वं स्फुलिङ्गकाकारम् । (५।१)
tadgacchati kaṭhinatvaṃ muñcati satvaṃ sphuliṅgakākāram |
मुक्तानिकरप्रायं ग्राह्यं तत् काचम् अधिवर्ज्य ॥ (५।२)
muktānikaraprāyaṃ grāhyaṃ tat kācam adhivarjya ||
वैक्रान्त:: बन्धन ओड़् मेर्चुर्य्रसवैक्रान्तकमेवं मिलति द्वन्द्वान्वितं समं हेम्ना । (६।१)
vaikrānta:: bandhana of mercuryrasavaikrāntakamevaṃ milati dvandvānvitaṃ samaṃ hemnā |
निर्व्यूढं घनसत्वं तेन रसो बन्धमुपयाति ॥ (६।२)
nirvyūḍhaṃ ghanasatvaṃ tena raso bandhamupayāti ||
मिनेरल्स्:: सत्त्वपातनवज्राभ्रकान्तसस्यकमाक्षिकप्रभृतिसकलधातूनाम् । (७।१)
minerals:: sattvapātanavajrābhrakāntasasyakamākṣikaprabhṛtisakaladhātūnām |
पातयति सत्वमेषां पिण्डी ध्माता दृढाङ्गारैः ॥ (७।२)
pātayati satvameṣāṃ piṇḍī dhmātā dṛḍhāṅgāraiḥ ||
माक्षिक:: सत्त्व:: स्पेचिअल् अल्छेम्। पोतेन्च्य्हित्वा माक्षिकसत्वं नान्येषां शक्तिरस्ति लोहघ्नी । (८।१)
mākṣika:: sattva:: special alchem. potencyhitvā mākṣikasatvaṃ nānyeṣāṃ śaktirasti lohaghnī |
न पतति तावत्सत्वं भस्त्रान्ते न यावद् आह्रियेत् ॥ (८।२)
na patati tāvatsatvaṃ bhastrānte na yāvad āhriyet ||
माक्षिक:: सत्त्व:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्रक्तं मृदु नागसमं सत्वं यस्माद्धि माक्षिकात्पतितम् । (९।१)
mākṣika:: sattva:: phys. propertiesraktaṃ mṛdu nāgasamaṃ satvaṃ yasmāddhi mākṣikātpatitam |
गन्धाश्मनोऽपि तद्वत्कार्यं यत्नेन मृदुभावम् ॥ (९।२)
gandhāśmano'pi tadvatkāryaṃ yatnena mṛdubhāvam ||
माक्षिक:: सत्त्व:: पातनलवणाम्लेन सुपुटितं माक्षिकमम्लेन मर्दितं विधिना । (१०।१)
mākṣika:: sattva:: pātanalavaṇāmlena supuṭitaṃ mākṣikamamlena marditaṃ vidhinā |
मुञ्चति सोष्णे ग्रासम् आयसपात्रे तु पिष्टिका भवति ॥ (१०।२)
muñcati soṣṇe grāsam āyasapātre tu piṣṭikā bhavati ||
सत्त्व:: चोलोउर् ओड़् दिड़्ड़्। ~तुत्थाद्धि ताप्यजसमं समसृष्टं पतति वै सत्वम् । (११।१)
sattva:: colour of diff. ~tutthāddhi tāpyajasamaṃ samasṛṣṭaṃ patati vai satvam |
अभ्रवैक्रान्तकान्तप्रभृतीनां तत्र लोहनिभम् ॥ (११।२)
abhravaikrāntakāntaprabhṛtīnāṃ tatra lohanibham ||
स्वर्णमाक्षिक (?):: सत्त्वपातन (?)स्त्रीवज्रीदुग्धभावितमेरण्डस्नेहभावितं शतं ध्मातम् । (१२।१)
svarṇamākṣika (?):: sattvapātana (?)strīvajrīdugdhabhāvitameraṇḍasnehabhāvitaṃ śataṃ dhmātam |
एवं त्रिभिरिह वारैः शुल्वसमं भवति रञ्जकं हैमम् ॥ (१२।२)
evaṃ tribhiriha vāraiḥ śulvasamaṃ bhavati rañjakaṃ haimam ||
माक्षिक, रसक:: सत्त्व:: पातनकदलीरसशतभावितमध्वैरण्डतैलपरिपक्वम् । (१३।१)
mākṣika, rasaka:: sattva:: pātanakadalīrasaśatabhāvitamadhvairaṇḍatailaparipakvam |
ताप्यं मुञ्चति सत्वं रसकं चैवं त्रिसन्तापैः ॥ (१३।२)
tāpyaṃ muñcati satvaṃ rasakaṃ caivaṃ trisantāpaiḥ ||
मिनेरल्स्:: सत्त्व:: पातनऊर्णाटङ्कणगुडपुरलाक्षासर्जरसैः सर्वधातुभिः पिष्टैः । (१४।१)
minerals:: sattva:: pātanaūrṇāṭaṅkaṇaguḍapuralākṣāsarjarasaiḥ sarvadhātubhiḥ piṣṭaiḥ |
छागीक्षीरेण कृता पिण्डी शस्ता हि सत्वविधौ ॥ (१४।२)
chāgīkṣīreṇa kṛtā piṇḍī śastā hi satvavidhau ||
मिनेरल्स्:: सत्त्व:: पातनचूर्णितसत्वसम्भारं त्रिंशत्पलमादरेण संगृह्य । (१५।१)
minerals:: sattva:: pātanacūrṇitasatvasambhāraṃ triṃśatpalamādareṇa saṃgṛhya |
टंकणपलसप्तयुतं गुंजापलत्रितययोजितं चैव ॥ (१५।२)
ṭaṃkaṇapalasaptayutaṃ guṃjāpalatritayayojitaṃ caiva ||
तिलचूर्णककिट्टपलैर् मत्स्यैर् आलोड्य द्विरंशयुक्तैश्च । (१६।१)
tilacūrṇakakiṭṭapalair matsyair āloḍya dviraṃśayuktaiśca |
कोष्ठकधमनविधिना तीव्रं भस्त्रानलेन तत्पतति । (१७।१)
koṣṭhakadhamanavidhinā tīvraṃ bhastrānalena tatpatati |
संद्रवति चाभ्रसत्त्वं तथैव सर्वाणि सत्वानि ॥ (१७।२)
saṃdravati cābhrasattvaṃ tathaiva sarvāṇi satvāni ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.