रसहृदयतन्त्रRasahṛdayatantra

RHT, 10

10 of 19 · 35 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ सत्वनिर्गममभिधास्यते । (१।१)

atha satvanirgamamabhidhāsyate |

1.2१.२

सत्त्व:: इम्पोर्तन्चे ओड़् ~वैक्रान्तकान्तसस्यकमाक्षिकविमलादयो विना सत्वम् । (१।२)

sattva:: importance of ~vaikrāntakāntasasyakamākṣikavimalādayo vinā satvam |

1.3१.३

शुद्धा अपि नो द्वन्द्वे मिलन्ति न च तान् रसो ग्रसति ॥ (१।३)

śuddhā api no dvandve milanti na ca tān raso grasati ||

2.1२.१

??नागनासिकाभिधानं चन्द्रोदकम् अमृतम् आप्तकाठिन्यम् । (२।१)

??nāganāsikābhidhānaṃ candrodakam amṛtam āptakāṭhinyam |

2.2२.२

रसवैक्रान्तकम् एवं बध्नाति रसं स्वसत्त्वेन ॥ (२।२)

rasavaikrāntakam evaṃ badhnāti rasaṃ svasattvena ||

3.1३.१

शैलोदकनानाविधसंस्थानं निर्जरशिखरिशिखरसम्भूतम् । (३।१)

śailodakanānāvidhasaṃsthānaṃ nirjaraśikhariśikharasambhūtam |

3.2३.२

धारोदम्भसि श्रेष्ठं तदश्म शैलोदकं प्राप्य ॥ (३।२)

dhārodambhasi śreṣṭhaṃ tadaśma śailodakaṃ prāpya ||

4.1४.१

वैक्रान्त:: सत्त्व:: पातनभस्त्राद्वयेन हठतो ध्मातव्यं पञ्चमाहिषसुबद्धम् । (४।१)

vaikrānta:: sattva:: pātanabhastrādvayena haṭhato dhmātavyaṃ pañcamāhiṣasubaddham |

4.2४.२

दत्त्वा दशांशस्वर्जिकपटुटंकणगुञ्जिकाक्षारान् ॥ (४।२)

dattvā daśāṃśasvarjikapaṭuṭaṃkaṇaguñjikākṣārān ||

5.1५.१

तद्गच्छति कठिनत्वं मुञ्चति सत्वं स्फुलिङ्गकाकारम् । (५।१)

tadgacchati kaṭhinatvaṃ muñcati satvaṃ sphuliṅgakākāram |

5.2५.२

मुक्तानिकरप्रायं ग्राह्यं तत् काचम् अधिवर्ज्य ॥ (५।२)

muktānikaraprāyaṃ grāhyaṃ tat kācam adhivarjya ||

6.1६.१

वैक्रान्त:: बन्धन ओड़् मेर्चुर्य्रसवैक्रान्तकमेवं मिलति द्वन्द्वान्वितं समं हेम्ना । (६।१)

vaikrānta:: bandhana of mercuryrasavaikrāntakamevaṃ milati dvandvānvitaṃ samaṃ hemnā |

6.2६.२

निर्व्यूढं घनसत्वं तेन रसो बन्धमुपयाति ॥ (६।२)

nirvyūḍhaṃ ghanasatvaṃ tena raso bandhamupayāti ||

7.1७.१

मिनेरल्स्:: सत्त्वपातनवज्राभ्रकान्तसस्यकमाक्षिकप्रभृतिसकलधातूनाम् । (७।१)

minerals:: sattvapātanavajrābhrakāntasasyakamākṣikaprabhṛtisakaladhātūnām |

7.2७.२

पातयति सत्वमेषां पिण्डी ध्माता दृढाङ्गारैः ॥ (७।२)

pātayati satvameṣāṃ piṇḍī dhmātā dṛḍhāṅgāraiḥ ||

8.1८.१

माक्षिक:: सत्त्व:: स्पेचिअल् अल्छेम्। पोतेन्च्य्हित्वा माक्षिकसत्वं नान्येषां शक्तिरस्ति लोहघ्नी । (८।१)

mākṣika:: sattva:: special alchem. potencyhitvā mākṣikasatvaṃ nānyeṣāṃ śaktirasti lohaghnī |

8.2८.२

न पतति तावत्सत्वं भस्त्रान्ते न यावद् आह्रियेत् ॥ (८।२)

na patati tāvatsatvaṃ bhastrānte na yāvad āhriyet ||

9.1९.१

माक्षिक:: सत्त्व:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्रक्तं मृदु नागसमं सत्वं यस्माद्धि माक्षिकात्पतितम् । (९।१)

mākṣika:: sattva:: phys. propertiesraktaṃ mṛdu nāgasamaṃ satvaṃ yasmāddhi mākṣikātpatitam |

9.2९.२

गन्धाश्मनोऽपि तद्वत्कार्यं यत्नेन मृदुभावम् ॥ (९।२)

gandhāśmano'pi tadvatkāryaṃ yatnena mṛdubhāvam ||

10.1१०.१

माक्षिक:: सत्त्व:: पातनलवणाम्लेन सुपुटितं माक्षिकमम्लेन मर्दितं विधिना । (१०।१)

mākṣika:: sattva:: pātanalavaṇāmlena supuṭitaṃ mākṣikamamlena marditaṃ vidhinā |

10.2१०.२

मुञ्चति सोष्णे ग्रासम् आयसपात्रे तु पिष्टिका भवति ॥ (१०।२)

muñcati soṣṇe grāsam āyasapātre tu piṣṭikā bhavati ||

11.1११.१

सत्त्व:: चोलोउर् ओड़् दिड़्ड़्। ~तुत्थाद्धि ताप्यजसमं समसृष्टं पतति वै सत्वम् । (११।१)

sattva:: colour of diff. ~tutthāddhi tāpyajasamaṃ samasṛṣṭaṃ patati vai satvam |

11.2११.२

अभ्रवैक्रान्तकान्तप्रभृतीनां तत्र लोहनिभम् ॥ (११।२)

abhravaikrāntakāntaprabhṛtīnāṃ tatra lohanibham ||

12.1१२.१

स्वर्णमाक्षिक (?):: सत्त्वपातन (?)स्त्रीवज्रीदुग्धभावितमेरण्डस्नेहभावितं शतं ध्मातम् । (१२।१)

svarṇamākṣika (?):: sattvapātana (?)strīvajrīdugdhabhāvitameraṇḍasnehabhāvitaṃ śataṃ dhmātam |

12.2१२.२

एवं त्रिभिरिह वारैः शुल्वसमं भवति रञ्जकं हैमम् ॥ (१२।२)

evaṃ tribhiriha vāraiḥ śulvasamaṃ bhavati rañjakaṃ haimam ||

13.1१३.१

माक्षिक, रसक:: सत्त्व:: पातनकदलीरसशतभावितमध्वैरण्डतैलपरिपक्वम् । (१३।१)

mākṣika, rasaka:: sattva:: pātanakadalīrasaśatabhāvitamadhvairaṇḍatailaparipakvam |

13.2१३.२

ताप्यं मुञ्चति सत्वं रसकं चैवं त्रिसन्तापैः ॥ (१३।२)

tāpyaṃ muñcati satvaṃ rasakaṃ caivaṃ trisantāpaiḥ ||

14.1१४.१

मिनेरल्स्:: सत्त्व:: पातनऊर्णाटङ्कणगुडपुरलाक्षासर्जरसैः सर्वधातुभिः पिष्टैः । (१४।१)

minerals:: sattva:: pātanaūrṇāṭaṅkaṇaguḍapuralākṣāsarjarasaiḥ sarvadhātubhiḥ piṣṭaiḥ |

14.2१४.२

छागीक्षीरेण कृता पिण्डी शस्ता हि सत्वविधौ ॥ (१४।२)

chāgīkṣīreṇa kṛtā piṇḍī śastā hi satvavidhau ||

15.1१५.१

मिनेरल्स्:: सत्त्व:: पातनचूर्णितसत्वसम्भारं त्रिंशत्पलमादरेण संगृह्य । (१५।१)

minerals:: sattva:: pātanacūrṇitasatvasambhāraṃ triṃśatpalamādareṇa saṃgṛhya |

15.2१५.२

टंकणपलसप्तयुतं गुंजापलत्रितययोजितं चैव ॥ (१५।२)

ṭaṃkaṇapalasaptayutaṃ guṃjāpalatritayayojitaṃ caiva ||

16.1१६.१

तिलचूर्णककिट्टपलैर् मत्स्यैर् आलोड्य द्विरंशयुक्तैश्च । (१६।१)

tilacūrṇakakiṭṭapalair matsyair āloḍya dviraṃśayuktaiśca |

16.2१६.२

गोधूमबद्धपिण्डी गोपञ्चकभाविता बहुशः ॥ (१६।२)

godhūmabaddhapiṇḍī gopañcakabhāvitā bahuśaḥ ||

17.1१७.१

कोष्ठकधमनविधिना तीव्रं भस्त्रानलेन तत्पतति । (१७।१)

koṣṭhakadhamanavidhinā tīvraṃ bhastrānalena tatpatati |

17.2१७.२

संद्रवति चाभ्रसत्त्वं तथैव सर्वाणि सत्वानि ॥ (१७।२)

saṃdravati cābhrasattvaṃ tathaiva sarvāṇi satvāni ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RHT, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit