इति रसराजस्य विधौ वेधविधानं प्रसंगतः प्रोक्तम् । (१।१)

अधुना प्रोक्तानपि वक्ष्यामि रसायने योगान् ॥ (१।२)

क्षेत्रीकरण (शरीरशोधन)आदौ प्रातः प्रातः सैन्धवयुक्तं घृतं पिबेत्त्रिदिनम् । (२।१)

तदनु क्वाथं त्रिदिनं युञ्जीयात् केतकीतनुजम् ॥ (२।२)

विधिना स्वेद्यो देहः कर्तव्यो वार्तिकेन्द्रेण । (३।१)

क्वथितं कटुरोहिण्याः संशोधनम् अनुप्रयुञ्जीत ॥ (३।२)

तदनु च शुद्धादूर्ध्वं श्लेष्मान्ते रेचिते सकलम् । (४।१)

यावकपथ्यं त्रिदिनं घृतसहितं तत्प्रयुञ्जीत ॥ (४।२)

पुनरपि च पानयोगं वक्ष्यामि च सकलभुवनहितकृतये । (५।१)

पीत्वा प्रथमे यामे चोष्णोदकसममिदं चूर्णम् ॥ (५।२)

पथ्यासैन्धवधात्रीमरिचवचागुडविडङ्गरजनीनाम् । (६।१)

शुण्ठीपिप्पल्योर् अपि चूर्णं त्रिदिनं प्रयुञ्जीत ॥ (६।२)

अमुना शुद्धशरीरः परिहतसंसर्गदोषबली । (७।१)

पीत्वा पयसा सहितं यावकममुना भवेच्छुद्धः ॥ (७।२)

अकृतक्षेत्रीकरणे रसायनं यो नरः प्रयुञ्जीत । (८।१)

तस्य क्रामति न रसः स रसः सर्वाङ्गदोषकृद्भवति ॥ (८।२)

इति शुद्धो जातबलः शाल्योदनयावकाख्यमुद्गरसः । (९।१)

क्षेत्रीकृतनिजदेहः कुर्वीत रसायनं विधिवत् ॥ (९।२)

सुरतरुतैलघृतमधुधात्रीरसपयांसि निर्मथ्य । (१०।१)

पीत्वा विशुद्धकोष्ठो भवति पुमानन्तरितशुद्धः ॥ (१०।२)

मासेन कान्तिमेधे द्वाभ्यां प्रशमयति दोषनिकरं च । (११।१)

मासत्रितयेन पुनः स्वादमरवपुर्महातेजाः ॥ (११।२)

सुरदारुतैलमाज्यं त्रिफलारससंयुतं च समभागम् । (१२।१)

पीतं तत् सप्ताहान्नयनविकारं शमं नयति ॥ (१२।२)

सुरतरुतैलं सघृतं पीत्वा शाल्योदनं च सक्षीरम् । (१३।१)

जीर्णाहारे भुक्त्वा हरति हि सकुष्ठान् पीनसादींश्च ॥ (१३।२)

घृतसहितः पित्तकृतान्तैलयुक्तो वातसंभवान् रोगान् । (१४।१)

गुडसहितो मधुना वा कफजान् हन्त्यमरदारुरसः ॥ (१४।२)

वर्जितकांजिकशाकं पयसा शाल्योदनं च युञ्जीत । (१५।१)

द्विचतुःषट्पलमानं मात्राधममध्यमज्येष्ठाः ॥ (१५।२)

तदनु पातनशुद्धं सूतकम् आरोटम् अश्नीयात् । (१६।१)

स्वेदनमूर्च्छोत्थापनपातनरोधाश्च नियमश्च ॥ (१६।२)

अभ्रकसहितः पात्यो विधिना यावत्स्थिरो भवति । (१७।१)

अथवा माक्षिकसहितः पात्यः सूतो विधानेन ॥ (१७।२)

इत्यारोटः सूतः क्षेत्रीकरणे नियुज्यते प्रथमम् । (१८।१)

अथवा भस्म च कृत्वा बद्धो वा कल्कयोगेन ॥ (१८।२)

माक्षिकशिलाजतुलोहचूर्णपथ्याक्षविडङ्गघृतमधुभिः । (१९।१)

संयुक्तं रसमादौ क्षेत्रीकरणाय युञ्जीत ॥ (१९।२)

इति कल्कीकृतसूतं घनकान्तमधुघृतादिसंयुक्तम् । (२०।१)

भुक्त्वामरतां गच्छेत्क्षेत्रीकरणं प्रधानमिदम् ॥ (२०।२)

अथ कृष्णं वा पीतं वा संयोज्यं घनं शिखिप्रभं बहुशः । (२१।१)

सुरभीक्षीरनिषिक्तं गतगिरिदोषं रसायने योज्यम् ॥ (२१।२)

निश्चन्द्रिकमपि शुद्धं विडंगत्रिफलाज्यमधुसमायुक्तम् । (२२।१)

प्रतिदिवसं पलमेकं भुक्त्वा क्षीराशनो विधिना ॥ (२२।२)

त्रिकटुकविडङ्गत्रिफलामाक्षिकशिलाजतुयुतं व्योम । (२३।१)

क्षीरौदनम् अश्नीयाज्जीवति जन्तुः शतं वर्षम् ॥ (२३।२)

इत्येवमादयोऽन्ये काञ्जिकयुक्ताश्च कीर्तिता बहुशः । (२४।१)

पत्राभ्रकप्रयोगा वर्ज्या निर्युक्तिकास्ते हि ॥ (२४।२)

ये पत्राभ्रकयोगा रसायनार्थं कीर्तिता विधिना । (२५।१)

अज्ञातद्रव्यगुणैस्तैरुपदिष्टो जरामृत्युः ॥ (२५।२)

अप्राप्तलोकभावं घनोऽस्य जठराग्निमुपशमं नयति । (२६।१)

अग्निं विनापि नश्यति परिभूतो विविधरोगगणैः ॥ (२६।२)

अभ्र:: इनेदिब्लेअभ्रस्य रसायनिनां भक्ष्यमिह कीर्तितं परं सत्वम् । (२७।१)

त्रिविधं गगनमभक्ष्यं काचः किट्टं च पत्त्ररजः ॥ (२७।२)

आदौ घनलोहरजस्त्रिफलारसभावनैश् च निर्घृष्टम् । (२८।१)

कुर्वीताञ्जनसदृशं स्थगितवस्त्रेण सूर्यकरैः ॥ (२८।२)

इत्थं श्लक्ष्णं कृत्वा विविधकान्तलोहचूर्णसमम् । (२९।१)

लोहघनं च तदेवं भृङ्गेण च साधयेद् बहुशः ॥ (२९।२)

त्रिफलाघृतमधुमिश्रितम् अमृतम् इदं मासस्थितं धान्ये । (३०।१)

शस्त्रकटोरिकसम्पुटमध्यगतं पूजितं मन्त्रैः ॥ (३०।२)

मासेन तु तदुद्धृत्य ज्ञात्वा बलं तत्प्रयुञ्जीत । (३१।१)

कान्तं विनाथ गगनं गगनं विना तथा च कान्तम् ॥ (३१।२)

स्थौल्यं पटलं काचं तिमिरार्बुदकर्णनादशूलानि । (३२।१)

हन्त्यर्शांसि भगन्दरमेहप्लीहादि पालित्यम् ॥ (३२।२)

एतत्कुर्वन्मतिमान् गोरसमस्तुप्रधानम् अश्नीयात् । (३३।१)

जाङ्गलमुद्गाज्यपयः शाल्योदनं ब्रह्मचर्येण ॥ (३३।२)

घनसत्वपादजीर्णः कान्तजीर्णो यत्तीक्ष्णसमजीर्णः । (३४।१)

क्षेत्रीकरणः परमः प्रयुज्यतेऽपि पुनरारोटः ॥ (३४।२)

घनसत्वकान्तसूतं मृतहेम शतावरीरसोपेतम् । (३५।१)

घृतमधुलीढं वर्षान्निहन्ति मृत्युं जरां चैव ॥ (३५।२)

एषामेकं योगं क्षेत्रीकरणार्थमादितः कृत्वा । (३६।१)

संवत्सरमयनं वा निःश्रेयससिद्धये योज्यम् ॥ (३६।२)

अभ्रकसस्यकमाक्षिकरसकदरदविमलवज्रगिरिजतुभिः । (३७।१)

वैक्रान्तकान्ततीक्ष्णैर् हाटकतारारताम्रैश्च ॥ (३७।२)

संयुक्तैर्व्यस्तैर्वा द्वित्रिचतुर्भिर् यथालाभम् । (३८।१)

जीर्णहतो रसेन्द्रो रसायने शस्यते सद्भिः ॥ (३८।२)

विषनागवङ्गबद्धो भुक्तो हि रसः करोति कुष्ठादीन् । (३९।१)

उपरसबद्धे तु रसे स्फुटन्ति भुक्ते तथाङ्गानि ॥ (३९।२)

घनसत्त्वकान्तकाञ्चीभास्करतीक्ष्णैश् च चीर्णजीर्णस्य । (४०।१)

सूतस्य गुञ्जामात्रा माषकमेकं परा मात्रा ॥ (४०।२)

शतवेधिनो द्विगुञ्जा तथा सहस्रैकवेधिनो गुञ्जा । (४१।१)

अर्धा च लक्षवेधिनः सिद्धार्थः कोटिवेधिनः सूतात् ॥ (४१।२)

हेमनियोजितसूतं कान्तमणिं विविधगुटिकाश्च । (४२।१)

जपहोमदेवतार्चननिरतः पुमानिति धारयेत् ॥ (४२।२)

शालेस्तु पिष्टकोद्भवभोजनम् आज्यं च मुद्गमांसरसैः । (४३।१)

यवगोधूमान्नानि च गोक्षीरं मस्तु च विशेषात् ॥ (४३।२)

पाने जलमक्षारं मधुराणि यानि कानि शस्तानि । (४४।१)

पेयं चातुर्जातकर्पूरामोदमुदितमुखम् ॥ (४४।२)

मद्यारनालपानं तैलं दधि वा रसे नेष्टम् । (४५।१)

कटुतैलेनाभ्यङ्गं वपुषि न कुर्याद्रसायने मतिमान् ॥ (४५।२)

दग्धम् अपक्वम् अमधुरम् उष्णं क्षीरं न नष्टमांसं तु । (४६।१)

पर्युषितं फलमूलं भक्ष्यं नैवात्र निर्दिष्टम् ॥ (४६।२)

अथ लङ्घनं न कार्यं यामाधो भोजनं नैव । (४७।१)

इत्यपनीय निषिद्धं रसराजे धीमता कार्यम् ॥ (४७।२)

वर्जितचिन्ताकोपः कुर्याच्च सुखाम्बुना स्नानम् । (४८।१)

नोच्चाटयेद् ग्रहज्वरराक्षसभूतानि मातृदेवींश्च ॥ (४८।२)

परमे ब्रह्मणि लीनः प्रशान्तचित्तः समत्वमापन्नः । (४९।१)

आश्वासयन् त्रिवर्गं विजित्य रसानन्दपरितृप्तः ॥ (४९।२)

यस्त्यक्त्वा शास्त्रविधिं प्रवर्तते स्वेच्छया रसे मूढः । (५०।१)

तस्य विरुद्धाचाराद् अजीर्णमुत्पद्यते नितराम् ॥ (५०।२)

सम्भवतीहाजीर्णे निद्रालस्यं ज्वरस्तमो दाहः । (५१।१)

नाभितलशूलमल्पं जडतारुचिरङ्गभङ्गश्च ॥ (५१।२)

ज्ञात्वेत्येवम् अजीर्णम् अस्य प्रच्छादनाय योगोऽयम् । (५२।१)

कार्यो दिवसत्रितयं संत्यज्य रसायनं सुधिया ॥ (५२।२)

कर्कोटीमूलरसं कषायम् अथ सिन्धुना पिबेत्त्रिदिनम् । (५३।१)

सौवर्चलसहितं वा गोजलसहितं रसाजीर्णे ॥ (५३।२)

पिष्ट्वाथ मातुलुङ्गीं पिबति रसं शुण्ठिसैन्धवं प्रातः । (५४।१)

क्वथितं गोसलिलेन तु रक्षति सम्यक् रसाजीर्णम् ॥ (५४।२)

कथमपि यच्चाज्ञानात् नागादिकलङ्कितो रसो भुक्तः । (५५।१)

तन्नोदनाय च पिबेत् गोजलकटुकारवल्लिशिफाः ॥ (५५।२)

शरपुंखासुरदालीपटोलबिम्बीश्च काकमाची च । (५६।१)

एकतमा चेदुदिता शृतामजीर्णे हि सेवेत ॥ (५६।२)

अत्यम्ललवणकटुकै रससंस्रावो जरो भवति । (५७।१)

अतिमधुरैश्च विनश्यति जठरवह्निः सततभुक्तैश्च ॥ (५७।२)

यः पुनरेवं सततं करोति मूढः समाहारम् । (५८।१)

तस्य विनश्यत्यग्निर्न खलु क्रामति रसो भवेद् व्याधिः ॥ (५८।२)

यस्तु महाग्निसहत्वाद् रसाच्छतसहस्रलक्षवेधीशः । (५९।१)

अनया क्रियया सिध्यति स यत्नाद्रसक्रियायोगात् ॥ (५९।२)

शतसहस्रलक्षवेधी कोटिर् अथार्बुदनिर्बुदं वापि । (६०।१)

पिष्टं भुञ्जीत रसं बलिसहितं सिद्धिदो भवति ॥ (६०।२)

क्रामति ततो हि सूतो जनयति पुत्रांश्च देवगर्भाभान् । (६१।१)

स्त्रीषु च निश्चलकामो भवति वलीपलितनिर्मुक्तः ॥ (६१।२)

बुद्धिर्बलं प्रभावः सह चायुषा वर्धते रसायनिनः । (६२।१)

प्राप्तस्य दिव्यबुद्धिं दिव्याश्च गुणाः प्रवर्धन्ते ॥ (६२।२)

एवं रससंसिद्धो दुःखजरामरणवर्जितो गुणवान् । (६३।१)

खेगमनेन च नित्यं संचरते सकलभुवनेषु ॥ (६३।२)

दाता भुवनत्रितये स्रष्टा सोऽपीह पद्मयोनिरिव । (६४।१)

भर्ता विष्णुरिव स्यात्संहर्ता रुद्रवद्भवति ॥ (६४।२)

अमरसुन्दरीगुटिकाकान्ताभ्रसत्त्वहेमतारं चार्कः समांशतः संख्या । (६५।१)

बद्धं सूतसमांशं ध्मातं गोलं कृतं खोटम् ॥ (६५।२)

बाह्ये रसेन लिप्तं वदनगतं शस्त्रवारकं रोगान् । (६६।१)

हन्ति हि शरीरसंस्थान् नाम्नामरसुन्दरी गुटिका ॥ (६६।२)

मृतसंजीवनीगुटिकायः पूर्वोक्तः सूतो लक्षादूर्ध्वं च वेधते लोहान् । (६७।१)

बद्धे सारणयोगैर् मुखास्थे च जारयेद्रत्नम् ॥ (६७।२)

युक्तः समांशनागैः सुरलोहायस्कान्तताप्यसत्त्वैश्च । (६८।१)

अभ्रकसत्त्वसमेता गुटिका मृतसंजीवनी नाम ॥ (६८।२)

हेमयुता गुलुच्छके मुकुटे वा कण्ठसूत्रकर्णे वा । (६९।१)

मृत्युभयशोकरोगविषशस्त्रजरासततदुःखसङ्घातम् ॥ (६९।२)

यस्याङ्गे निहितेयं गुटिका मृतसंजीवनी नाम । (७०।१)

सोऽसुरयक्षकिन्नरपूज्यतमः सिद्धयोगीन्द्रैः ॥ (७०।२)

प्रक्षाल्य तोयमध्ये गुटिका घटिकाद्वयं ततः क्षिप्त्वा । (७१।१)

तच्चेयं वदनगता मृतकस्योत्थापनं कुरुते ॥ (७१।२)

तोयं तदेव पिबति स्वस्थं पथ्यान्वितस्ततः पुरुषः । (७२।१)

लभते दिव्यं स वपुर्मृत्युजरावर्जितः सुदृढम् ॥ (७२।२)

वज्रिणीगुटिकाकान्तघनसत्त्वकमलं हेम च तारं यथा कृतद्वन्द्वम् । (७३।१)

समजीर्णं बीजवरं वज्रयुतं वज्रिणी गुटिका ॥ (७३।२)

एषा मुखकुहरगता कुरुते नवनागतुल्यबलम् । (७४।१)

तद्वपुरपि दुर्भेद्यं मृत्युजरारोगनिर्मुक्तम् ॥ (७४।२)

खेचरीगुटिकाधूमावलोकितरसे पञ्चमहारत्नजारिते सारिते । (७५।१)

बीजेन गगनसत्त्वे माक्षिककान्तप्रयुक्तेन ॥ (७५।२)

खेचरसंज्ञा गुटिका पतति मुखे क्षिप्तमात्रेण । (७६।१)

देवासुरसिद्धगणैः पूज्यतमो भवति चेन्द्राद्यैः ॥ (७६।२)

रसवादोऽनन्तगुणो द्रवगोलककल्कभेदेन । (७७।१)

कलितः प्रधानसिद्धैर्यैर् दृष्टस्ते जयन्ति नराः ॥ (७७।२)

शीतांशुवंशसम्भवहैहयकुलजन्मजनितगुणमहिमा । (७८।१)

स जयति श्रीमदनश्च किरातनाथो रसाचार्यः ॥ (७८।२)

यस्य स्वयमवतीर्णा रसविद्या सकलमङ्गलाधारा । (७९।१)

परमश्रेयसहेतुः श्रेयः परमेष्ठिनः पूर्वम् ॥ (७९।२)

तस्मात् किरातनृपतेर् बहुमानम् अवाप्य रसकर्मनिरतः । (८०।१)

रसहृदयाख्यं तन्त्रं विरचितवान् भिक्षुगोविन्दः ॥ (८०।२)