रसहृदयतन्त्रRasahṛdayatantra

RHT, 6

6 of 19 · 38 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जारण:: मेथोद्ग्रासमिति चारयित्वा गर्भद्रुतिं ततो भूर्जे । (१।१)

jāraṇa:: methodgrāsamiti cārayitvā garbhadrutiṃ tato bhūrje |

1.2१.२

लवणक्षाराम्लसुधासुरभीमूत्रेण कृतलेपे ॥ (१।२)

lavaṇakṣārāmlasudhāsurabhīmūtreṇa kṛtalepe ||

2.1२.१

दृढवस्त्रबाह्यबद्धे दोलास्वेदेन जारयेद्ग्रासम् । (२।१)

dṛḍhavastrabāhyabaddhe dolāsvedena jārayedgrāsam |

2.2२.२

सौवीरेणार्धपूर्णे कुम्भे सक्षारमूत्रकैरथवा ॥ (२।२)

sauvīreṇārdhapūrṇe kumbhe sakṣāramūtrakairathavā ||

3.1३.१

अमुना क्रमेण दिवसैस्त्रिभिस्त्रिभिर्जारयेद्ग्रासम् । (३।१)

amunā krameṇa divasaistribhistribhirjārayedgrāsam |

3.2३.२

जीर्णस्य लक्षणमथो ज्ञेयं यन्त्रात्समुद्धृत्य ॥ (३।२)

jīrṇasya lakṣaṇamatho jñeyaṃ yantrātsamuddhṛtya ||

4.1४.१

उन्तेर्सुछुन्ग्, ओब् जारण स्तत्त्गेड़ुन्देन् हतुद्धृतमात्रं पात्रे प्रक्षाल्य कांजिकेनातः । (४।१)

Untersuchung, ob jāraṇa stattgefunden hatuddhṛtamātraṃ pātre prakṣālya kāṃjikenātaḥ |

4.2४.२

समलं च कांजिकमतो हरणार्थं वस्त्रयोगेन ॥ (४।२)

samalaṃ ca kāṃjikamato haraṇārthaṃ vastrayogena ||

5.1५.१

तदनु सुखोष्णे पात्रे संमर्द्योऽसौ यथा न हीये । (५।१)

tadanu sukhoṣṇe pātre saṃmardyo'sau yathā na hīye |

5.2५.२

तावद्यावच्छुष्यति तल्लग्नं काञ्जिकं सकलम् ॥ (५।२)

tāvadyāvacchuṣyati tallagnaṃ kāñjikaṃ sakalam ||

6.1६.१

इत्थं च शोषितजलः करमर्दनतः सुनिर्मलीभूतः । (६।१)

itthaṃ ca śoṣitajalaḥ karamardanataḥ sunirmalībhūtaḥ |

6.2६.२

पीड्यः पात्रस्योपरि वस्त्रेण चतुर्गुणेनैव ॥ (६।२)

pīḍyaḥ pātrasyopari vastreṇa caturguṇenaiva ||

7.1७.१

यदि परिगलितः सकलो वस्त्राद् ग्रासेन चैकतां यातः । (७।१)

yadi parigalitaḥ sakalo vastrād grāsena caikatāṃ yātaḥ |

7.2७.२

न भवति यदि दण्डधरो जीर्णग्रासस्तदा ज्ञेयः ॥ (७।२)

na bhavati yadi daṇḍadharo jīrṇagrāsastadā jñeyaḥ ||

8.1८.१

ग्रासाजीर्ण:: त्रेअत्मेन्त्ग्रासादजीर्णपिष्टीं सूतादुद्धृत्य पातयेद्यन्त्रे । (८।१)

grāsājīrṇa:: treatmentgrāsādajīrṇapiṣṭīṃ sūtāduddhṛtya pātayedyantre |

8.2८.२

स्वस्थो भवति रसेन्द्रो ग्रासः पक्वः पुनर्जरति ॥ (८।२)

svastho bhavati rasendro grāsaḥ pakvaḥ punarjarati ||

9.1९.१

दोलायां चत्वारो ग्रासा जार्या यथाक्रमेणैव । (९।१)

dolāyāṃ catvāro grāsā jāryā yathākrameṇaiva |

9.2९.२

शेषाः कच्छपयन्त्रे यावद् द्विगुणादिकं जरति ॥ (९।२)

śeṣāḥ kacchapayantre yāvad dviguṇādikaṃ jarati ||

10.1१०.१

¦उस्सेरे मेर्क्मले देस् ह्ग् नछ् जारण एइनेर् बेस्त्। मेन्गे अभ्रनादौ कर्तुं शक्योऽत्र ग्रासप्रमाणनियमस्तु । (१०।१)

¦ussere Merkmale des Hg nach jāraṇa einer best. Menge abhranādau kartuṃ śakyo'tra grāsapramāṇaniyamastu |

10.2१०.२

ग्रसते न हि सर्वाङ्गं गगनमतो लक्षणैर्ज्ञेयम् ॥ (१०।२)

grasate na hi sarvāṅgaṃ gaganamato lakṣaṇairjñeyam ||

11.1११.१

यदि हि चतुःषष्ट्यंशान् ग्रसति रसस्तदा धरेद्दण्डम् । (११।१)

yadi hi catuḥṣaṣṭyaṃśān grasati rasastadā dhareddaṇḍam |

11.2११.२

चत्वारिंशद्भागप्रवेशतः पायसाकारः ॥ (११।२)

catvāriṃśadbhāgapraveśataḥ pāyasākāraḥ ||

12.1१२.१

भवति जलौकाकारस् त्रिंशद्भागाद् अविप्लुषश्च विंशत्या । (१२।१)

bhavati jalaukākāras triṃśadbhāgād avipluṣaśca viṃśatyā |

12.2१२.२

छेदीव षोडशांशादत ऊर्ध्वं दुर्जरो ग्रासः ॥ (१२।२)

chedīva ṣoḍaśāṃśādata ūrdhvaṃ durjaro grāsaḥ ||

13.1१३.१

पञ्चभिरेभिर्ग्रासैर्घनसत्वं जारयित्वादौ । (१३।१)

pañcabhirebhirgrāsairghanasatvaṃ jārayitvādau |

13.2१३.२

गर्भद्रावे निपुणो जारयति बीजं कलांशेन ॥ (१३।२)

garbhadrāve nipuṇo jārayati bījaṃ kalāṃśena ||

14.1१४.१

ᅣन्देरुन्ग् वोन् फ्य्स्। एइग्। वोन् ह्ग् नछ् जारणधूम्रश्चिटिचिटिशब्दो मण्डूकगतिस्तथा सकम्पश्च । (१४।१)

ᅣnderung von phys. Eig. von Hg nach jāraṇadhūmraściṭiciṭiśabdo maṇḍūkagatistathā sakampaśca |

14.2१४.२

निष्कम्पो भवति रसो विज्ञातव्योऽभ्रजीर्णस्तु ॥ (१४।२)

niṣkampo bhavati raso vijñātavyo'bhrajīrṇastu ||

15.1१५.१

कपिलोऽथ निरुद्गारी विप्लुषभावं च मुञ्चते सूतः । (१५।१)

kapilo'tha nirudgārī vipluṣabhāvaṃ ca muñcate sūtaḥ |

15.2१५.२

निष्कम्पो गतिरहितो विज्ञातव्योऽभ्रजीर्णस्तु ॥ (१५।२)

niṣkampo gatirahito vijñātavyo'bhrajīrṇastu ||

16.1१६.१

कच्छपयन्त्रजलपूर्णपात्रमध्ये दत्त्वा घटखर्परं सुविस्तीर्णम् । (१६।१)

kacchapayantrajalapūrṇapātramadhye dattvā ghaṭakharparaṃ suvistīrṇam |

16.2१६.२

तदुपरि मध्यगतः सूतः स्थाप्यस्ततः कुड्ये ॥ (१६।२)

tadupari madhyagataḥ sūtaḥ sthāpyastataḥ kuḍye ||

17.1१७.१

लघुलोहकटोरिकया कृतपटमृत्सन्धिलेपयाच्छाद्य । (१७।१)

laghulohakaṭorikayā kṛtapaṭamṛtsandhilepayācchādya |

17.2१७.२

पूर्णं तद्घटखर्परम् अङ्गारैः करीषतुषमिश्रैः ॥ (१७।२)

pūrṇaṃ tadghaṭakharparam aṅgāraiḥ karīṣatuṣamiśraiḥ ||

18.1१८.१

स्वेदनतो मर्दनतः कच्छपयन्त्रस्थितो रसो जरति । (१८।१)

svedanato mardanataḥ kacchapayantrasthito raso jarati |

18.2१८.२

अग्निबलेनैव ततो गर्भद्रुतिः सर्वलोहानाम् ॥ (१८।२)

agnibalenaiva tato garbhadrutiḥ sarvalohānām ||

19.1१९.१

एवं दत्त्वा जीर्यति न क्षयति रसो यथा तथा कार्यः । (१९।१)

evaṃ dattvā jīryati na kṣayati raso yathā tathā kāryaḥ |

19.2१९.२

क्षयमेति क्षारविडैः स तूपरसैर्ग्रासमुद्गिरति ॥ (१९।२)

kṣayameti kṣāraviḍaiḥ sa tūparasairgrāsamudgirati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RHT, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit