RHT, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
जारण:: मेथोद्ग्रासमिति चारयित्वा गर्भद्रुतिं ततो भूर्जे । (१।१)
jāraṇa:: methodgrāsamiti cārayitvā garbhadrutiṃ tato bhūrje |
दृढवस्त्रबाह्यबद्धे दोलास्वेदेन जारयेद्ग्रासम् । (२।१)
dṛḍhavastrabāhyabaddhe dolāsvedena jārayedgrāsam |
सौवीरेणार्धपूर्णे कुम्भे सक्षारमूत्रकैरथवा ॥ (२।२)
sauvīreṇārdhapūrṇe kumbhe sakṣāramūtrakairathavā ||
अमुना क्रमेण दिवसैस्त्रिभिस्त्रिभिर्जारयेद्ग्रासम् । (३।१)
amunā krameṇa divasaistribhistribhirjārayedgrāsam |
जीर्णस्य लक्षणमथो ज्ञेयं यन्त्रात्समुद्धृत्य ॥ (३।२)
jīrṇasya lakṣaṇamatho jñeyaṃ yantrātsamuddhṛtya ||
उन्तेर्सुछुन्ग्, ओब् जारण स्तत्त्गेड़ुन्देन् हतुद्धृतमात्रं पात्रे प्रक्षाल्य कांजिकेनातः । (४।१)
Untersuchung, ob jāraṇa stattgefunden hatuddhṛtamātraṃ pātre prakṣālya kāṃjikenātaḥ |
समलं च कांजिकमतो हरणार्थं वस्त्रयोगेन ॥ (४।२)
samalaṃ ca kāṃjikamato haraṇārthaṃ vastrayogena ||
तदनु सुखोष्णे पात्रे संमर्द्योऽसौ यथा न हीये । (५।१)
tadanu sukhoṣṇe pātre saṃmardyo'sau yathā na hīye |
तावद्यावच्छुष्यति तल्लग्नं काञ्जिकं सकलम् ॥ (५।२)
tāvadyāvacchuṣyati tallagnaṃ kāñjikaṃ sakalam ||
इत्थं च शोषितजलः करमर्दनतः सुनिर्मलीभूतः । (६।१)
itthaṃ ca śoṣitajalaḥ karamardanataḥ sunirmalībhūtaḥ |
पीड्यः पात्रस्योपरि वस्त्रेण चतुर्गुणेनैव ॥ (६।२)
pīḍyaḥ pātrasyopari vastreṇa caturguṇenaiva ||
यदि परिगलितः सकलो वस्त्राद् ग्रासेन चैकतां यातः । (७।१)
yadi parigalitaḥ sakalo vastrād grāsena caikatāṃ yātaḥ |
न भवति यदि दण्डधरो जीर्णग्रासस्तदा ज्ञेयः ॥ (७।२)
na bhavati yadi daṇḍadharo jīrṇagrāsastadā jñeyaḥ ||
ग्रासाजीर्ण:: त्रेअत्मेन्त्ग्रासादजीर्णपिष्टीं सूतादुद्धृत्य पातयेद्यन्त्रे । (८।१)
grāsājīrṇa:: treatmentgrāsādajīrṇapiṣṭīṃ sūtāduddhṛtya pātayedyantre |
स्वस्थो भवति रसेन्द्रो ग्रासः पक्वः पुनर्जरति ॥ (८।२)
svastho bhavati rasendro grāsaḥ pakvaḥ punarjarati ||
दोलायां चत्वारो ग्रासा जार्या यथाक्रमेणैव । (९।१)
dolāyāṃ catvāro grāsā jāryā yathākrameṇaiva |
शेषाः कच्छपयन्त्रे यावद् द्विगुणादिकं जरति ॥ (९।२)
śeṣāḥ kacchapayantre yāvad dviguṇādikaṃ jarati ||
¦उस्सेरे मेर्क्मले देस् ह्ग् नछ् जारण एइनेर् बेस्त्। मेन्गे अभ्रनादौ कर्तुं शक्योऽत्र ग्रासप्रमाणनियमस्तु । (१०।१)
¦ussere Merkmale des Hg nach jāraṇa einer best. Menge abhranādau kartuṃ śakyo'tra grāsapramāṇaniyamastu |
ग्रसते न हि सर्वाङ्गं गगनमतो लक्षणैर्ज्ञेयम् ॥ (१०।२)
grasate na hi sarvāṅgaṃ gaganamato lakṣaṇairjñeyam ||
यदि हि चतुःषष्ट्यंशान् ग्रसति रसस्तदा धरेद्दण्डम् । (११।१)
yadi hi catuḥṣaṣṭyaṃśān grasati rasastadā dhareddaṇḍam |
भवति जलौकाकारस् त्रिंशद्भागाद् अविप्लुषश्च विंशत्या । (१२।१)
bhavati jalaukākāras triṃśadbhāgād avipluṣaśca viṃśatyā |
छेदीव षोडशांशादत ऊर्ध्वं दुर्जरो ग्रासः ॥ (१२।२)
chedīva ṣoḍaśāṃśādata ūrdhvaṃ durjaro grāsaḥ ||
पञ्चभिरेभिर्ग्रासैर्घनसत्वं जारयित्वादौ । (१३।१)
pañcabhirebhirgrāsairghanasatvaṃ jārayitvādau |
गर्भद्रावे निपुणो जारयति बीजं कलांशेन ॥ (१३।२)
garbhadrāve nipuṇo jārayati bījaṃ kalāṃśena ||
ᅣन्देरुन्ग् वोन् फ्य्स्। एइग्। वोन् ह्ग् नछ् जारणधूम्रश्चिटिचिटिशब्दो मण्डूकगतिस्तथा सकम्पश्च । (१४।१)
ᅣnderung von phys. Eig. von Hg nach jāraṇadhūmraściṭiciṭiśabdo maṇḍūkagatistathā sakampaśca |
निष्कम्पो भवति रसो विज्ञातव्योऽभ्रजीर्णस्तु ॥ (१४।२)
niṣkampo bhavati raso vijñātavyo'bhrajīrṇastu ||
कपिलोऽथ निरुद्गारी विप्लुषभावं च मुञ्चते सूतः । (१५।१)
kapilo'tha nirudgārī vipluṣabhāvaṃ ca muñcate sūtaḥ |
निष्कम्पो गतिरहितो विज्ञातव्योऽभ्रजीर्णस्तु ॥ (१५।२)
niṣkampo gatirahito vijñātavyo'bhrajīrṇastu ||
कच्छपयन्त्रजलपूर्णपात्रमध्ये दत्त्वा घटखर्परं सुविस्तीर्णम् । (१६।१)
kacchapayantrajalapūrṇapātramadhye dattvā ghaṭakharparaṃ suvistīrṇam |
तदुपरि मध्यगतः सूतः स्थाप्यस्ततः कुड्ये ॥ (१६।२)
tadupari madhyagataḥ sūtaḥ sthāpyastataḥ kuḍye ||
लघुलोहकटोरिकया कृतपटमृत्सन्धिलेपयाच्छाद्य । (१७।१)
laghulohakaṭorikayā kṛtapaṭamṛtsandhilepayācchādya |
पूर्णं तद्घटखर्परम् अङ्गारैः करीषतुषमिश्रैः ॥ (१७।२)
pūrṇaṃ tadghaṭakharparam aṅgāraiḥ karīṣatuṣamiśraiḥ ||
स्वेदनतो मर्दनतः कच्छपयन्त्रस्थितो रसो जरति । (१८।१)
svedanato mardanataḥ kacchapayantrasthito raso jarati |
अग्निबलेनैव ततो गर्भद्रुतिः सर्वलोहानाम् ॥ (१८।२)
agnibalenaiva tato garbhadrutiḥ sarvalohānām ||
एवं दत्त्वा जीर्यति न क्षयति रसो यथा तथा कार्यः । (१९।१)
evaṃ dattvā jīryati na kṣayati raso yathā tathā kāryaḥ |
क्षयमेति क्षारविडैः स तूपरसैर्ग्रासमुद्गिरति ॥ (१९।२)
kṣayameti kṣāraviḍaiḥ sa tūparasairgrāsamudgirati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.