RHT, 12
Select a line for its word-by-word analysis.
मोतिवतिओन् ड़्र् द्वन्द्वमेलनयावन् नाङ्गाङ्गतया न मिलन्ति लोहानि सर्वसत्त्वेषु । (१।२)
Motivation fr dvandvamelanayāvan nāṅgāṅgatayā na milanti lohāni sarvasattveṣu |
तावत्सर्वाङ्गं न च चरति रसो द्वन्द्वयोगेन ॥ (१।३)
tāvatsarvāṅgaṃ na ca carati raso dvandvayogena ||
मेतल्स्:: प्रेपरतिओन् ड़ोर् द्व्।~माक्षीकरसकसस्यकदरदान्यतमेन वापितं लोहम् । (२।१)
metals:: preparation for dv.~mākṣīkarasakasasyakadaradānyatamena vāpitaṃ loham |
संत्यजति निबिडभावं सत्वे संमिलति सुध्मातम् ॥ (२।२)
saṃtyajati nibiḍabhāvaṃ satve saṃmilati sudhmātam ||
द्वन्द्वमेलापक:: प्रेपरतिओन्गुडपुरटङ्कणलाक्षासर्जरसैर् धातकीसमायुक्तैः । (३।१)
dvandvamelāpaka:: preparationguḍapuraṭaṅkaṇalākṣāsarjarasair dhātakīsamāyuktaiḥ |
स्त्रीस्तन्येन तु पिष्टैः रसायने द्वंद्वितं योज्यम् ॥ (३।२)
strīstanyena tu piṣṭaiḥ rasāyane dvaṃdvitaṃ yojyam ||
द्वन्द्वमेलापकऊर्णाटङ्कणगिरिजतुकर्णाक्षिमलेन्द्रगोपकर्कटकैः । (४।१)
dvandvamelāpakaūrṇāṭaṅkaṇagirijatukarṇākṣimalendragopakarkaṭakaiḥ |
नारीपयसा पिष्टैः सर्वे द्वन्द्वेषु हि मिलन्ति ॥ (४।२)
nārīpayasā piṣṭaiḥ sarve dvandveṣu hi milanti ||
द्व।~ ओड़् रसवैक्रान्त अन्द् गोल्द् => बन्धन ओड़् मेर्चुर्य्रसवैक्रान्तकमेवं मिलति द्वन्द्वान्वितं समं हेम्ना । (५।१)
dva.~ of rasavaikrānta and gold => bandhana of mercuryrasavaikrāntakamevaṃ milati dvandvānvitaṃ samaṃ hemnā |
निर्व्यूढं तत्सत्वं तेन रसो बन्धमुपयाति ॥ (५।२)
nirvyūḍhaṃ tatsatvaṃ tena raso bandhamupayāti ||
द्वन्द्वमेलापकशस्तं सर्वद्वन्द्वे गिरिजतुलेलीतकेन्द्रगोपाद्यैः । (६।१)
dvandvamelāpakaśastaṃ sarvadvandve girijatulelītakendragopādyaiḥ |
महिषीकर्णमलाद्यैः स्याद्बीजं टङ्कणालविषैः ॥ (६।२)
mahiṣīkarṇamalādyaiḥ syādbījaṃ ṭaṅkaṇālaviṣaiḥ ||
द्वन्द्वमेलापकमधुसहितैरप्येतैस्ताराभ्रं मिलति ताप्यकनकं च । (७।१)
dvandvamelāpakamadhusahitairapyetaistārābhraṃ milati tāpyakanakaṃ ca |
मेलापन ओड़् मेर्चुर्य्, गोल्द्, अन्द् अभ्रसूतेन शुद्धकनकं निष्पिष्य समाभ्रयोजितं कृत्वा । (८।१)
melāpana of mercury, gold, and abhrasūtena śuddhakanakaṃ niṣpiṣya samābhrayojitaṃ kṛtvā |
पादेन तु पूर्वोक्तद्वन्द्वान्यतमकं कल्प्यम् ॥ (८।२)
pādena tu pūrvoktadvandvānyatamakaṃ kalpyam ||
मेलापन ओड़् गोल्द् अन्द् अभ्ररसोपरसस्य हेम्नो द्विगुणं शुद्धमाक्षिकं दत्त्वा । (९।१)
melāpana of gold and abhrarasoparasasya hemno dviguṇaṃ śuddhamākṣikaṃ dattvā |
कृतमित्येतत्पिण्डं हेमाभ्रं मिलति वज्रमूषायाम् । (१०।१)
kṛtamityetatpiṇḍaṃ hemābhraṃ milati vajramūṣāyām |
मेलापन ओड़् अभ्रसत्त्व wइथ् दिड़्ड़्। सुब्स्तन्चेस्रविशशितीक्ष्णैरेवं मिलन्ति गगनादिसत्वानि ॥ (१०।२)
melāpana of abhrasattva with diff. substancesraviśaśitīkṣṇairevaṃ milanti gaganādisatvāni ||
मेलापन ड़ोर् सङ्करबीजस्सङ्करबीजानामपि विधानमित्यादि गगनसत्वयोगेन । (११।१)
melāpana for saṅkarabījassaṅkarabījānāmapi vidhānamityādi gaganasatvayogena |
माक्षीकयोगादन्यं योज्यमवश्यं तु सर्वत्र ॥ (११।२)
mākṣīkayogādanyaṃ yojyamavaśyaṃ tu sarvatra ||
कान्तमुखं सर्वेषां सत्त्वानां मेलकं प्रथमम् । (१२।१)
kāntamukhaṃ sarveṣāṃ sattvānāṃ melakaṃ prathamam |
पूर्वोक्तकल्कसहितं माक्षीकमृतनागतालशिलम् ॥ (१२।२)
pūrvoktakalkasahitaṃ mākṣīkamṛtanāgatālaśilam ||
इति परमहंसपरिव्राजकाचार्यश्रीमद्गोविन्दभगवत्पादविरचिते रसहृदयतन्त्रे द्वन्द्वाधिकारात्मको द्वादशोऽवबोधः ॥ (१३।१)
iti paramahaṃsaparivrājakācāryaśrīmadgovindabhagavatpādaviracite rasahṛdayatantre dvandvādhikārātmako dvādaśo'vabodhaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.