वेधमहत्त्वअनया खलु सारणया क्रामणेन च विशति योजितो विधिवत् । (१।१)

असति वेधविधौ न रसः स्वगुणान्प्रकाशयति ॥ (१।२)

हेमकृष्टिरसदरदताप्यगन्धकमनःशिलाराजवर्त्तकं विमलम् । (२।१)

पुटमृतशुल्बं तारे निर्व्यूढं हेमकृष्टिरियम् ॥ (२।२)

शतांशविधि।-वेध (१)अष्टानवतिर्भागास्तारस्त्वेकोऽपि कनकभागः स्यात् । (३।१)

सूतस्यैको भागः शतांशविधिरेष विख्यातः ॥ (३।२)

शतांशविधि (२)एकोनपञ्चाशद्भागास्तारस्येह तथैव शुल्वस्य । (४।१)

कनकस्यैको भागो वेधश्चैकेन सूतस्य ॥ (४।२)

देड़िनितिओन् सहस्रवेधिन् उन्द् ह्￶हेरेवं सहस्रवेधी नियुज्यते कोटिवेधी च । (५।१)

जारणबीजवशेन तु सूतस्य बलाबलं ज्ञात्वा ॥ (५।२)

कुन्तवेधदत्त्वादौ प्रतिवापं लाक्षामत्स्यादिपित्तभावनया । (६।१)

तारे वा शुल्बे वा तारारिष्टे तथा कृष्टौ ॥ (६।२)

तदनु क्रामणमृदिते तत्कल्केनापि पिण्डितरसेन । (७।१)

अतिविद्रुते च तस्मिन् वेधोऽसौ कुन्तवेधेन ॥ (७।२)

क्रामण (?)तत्तैलार्द्रपटेन स्थगयेत् पललेन भस्मना वापि । (८।१)

विधिवद्वेध्यं द्रव्यं रसराजक्रामणार्थं हि ॥ (८।२)

इति सारितस्य कथितं रसस्य वेधादि क्रामणं कर्म । (९।१)

लेपवेध।पत्त्ररञ्जनपादादिजीर्णबीजो युज्यते पत्रलेपेन ॥ (९।२)

पत्त्ररञ्जन (२) दुर्छ् लेपअम्लाद्युद्वर्तिततारारिष्टादिपत्रम् अतिशुद्धम् । (१०।१)

आलिप्य रसेन ततः क्रामणलिप्ते पुटेषु विश्रान्तम् ॥ (१०।२)

Wएइतेर्वेरर्बेइतुन्ग् देस् पत्त्रस्; वर्णपुटअर्धेन मिश्रयित्वा हेम्ना ज्येष्ठेन तद्दलं पुटितम् । (११।१)

क्षितिखगपटुरक्तमृदा वर्णपुटोऽयं ततो देयः ॥ (११।२)

वेध:: wहिते गोल्द् => रेद् गोल्द्भूपतिवर्तकचूर्णं शिरीषपुष्परसभावितं बहुशः । (१२।१)

सद्यः करोति रक्तं सितकनकम् अशीतिभागेन ॥ (१२।२)

वेध:: सिल्वेर् => गोल्द्रसदरदविमलताप्यं पटुशिलामाक्षीकनृपाश्चैव । (१३।१)

प्रवालकंकुष्ठटङ्कणगैरिकप्रतिवापितं सितं कनकम् ॥ (१३।२)

गोल्द्:: रञ्जनतापीभवनृपावर्तबीजपूररसार्दितम् । (१४।१)

करोति पुटपाकेन हेम सिन्दूरसन्निभम् ॥ (१४।२)

सिल्वेर्:: इम्प्रोवेमेन्त् ओड़् चोलोउर्वङ्गाभ्रं सितमाक्षीकं शैलं वा वाहयेत्सिते । (१५।१)

तत्तारं च दशांशेन तारोत्कर्षं करोति हि ॥ (१५।२)

निर्वाहण ओड़् दिड़्ड़्। सुब्स्तन्चेस् => फ्य्स्। रेसुल्त्स्नागः करोति मृदुतां निर्व्यूढस्तां च रक्ततां च रविः । (१६।१)

तां पीततां च तीक्ष्णं काचस्तत्कालिकविनाशं च ॥ (१६।२)

गोल्द्:: इम्प्रोवेमेन्त्कनकारुणसममाक्षिककरञ्जतैलाप्लुतो ध्मातः । (१७।१)

पाते पाते दश दश विन्दति यावद्धि कोटिमपि ॥ (१७।२)

गोल्द्:: बीज ड़ोर् इम्प्रोवेमेन्त् ओड़् चोलोउर्स चायमतिविलीनः कंगुणीतैलसेचितो बहुशः । (१८।१)

माक्षीकरविनिवापं विध्यति कनकं शतांशेन ॥ (१८।२)

गोल्द्:: बीज ड़ोर् इम्प्रोवेमेन्त् (?)शुल्बहतं रसगन्धाहतखगपीतं दशांशेन । (१९।१)

विध्यति कनकं कुरुते तन्निर्व्यूढं मर्दितं सुदृढम् ॥ (१९।२)

वेधरसकसमं सुध्मातं कनकं भुक्त्वा ततोऽर्कचन्द्रलेपेन । (२०।१)

माक्षिकसत्त्वं हेम्ना करोति जीर्णो रसः शतांशेन ॥ (२०।२)

वेध; सिल्वेर् => गोल्दष्टगुणं मृतशुल्बं कलधौतेन मूकमूषया लिप्तम् । (२१।१)

तत्षोडशांशजीर्णं विध्यति तारं शतार्धेन ॥ (२१।२)

वेध:: दशांश~; सिल्वेर् => गोल्दावृत्य कनककरिणौ शिलया प्रतिवापितौ ततो भुक्त्वा । (२२।१)

दोलायन्त्रे गन्धकजीर्णस्तारे दशांशवेधी स्यात् ॥ (२२।२)

वेध:: शतांश; ब्रोन्ज़े => गोल्द्रिपुनिहतलोहषट्कं जीर्णो धान्यस्थितश्चतुर्मासम् । (२३।१)

सहितः पुरसुराभ्यां विध्यति घोषं शतांशेन ॥ (२३।२)

वक्ष्ये सम्प्रति सम्यग्यद् बीजं समरसे जीर्णम् । (२४।१)

पिष्टिस्तम्भादिविधिं प्रकाश्यमानं बुधाः शृणुत ॥ (२४।२)

वेध; घोषाकृष्ट => गोल्द्राजावर्तकविमलपीताभ्रगन्धताप्यरसकैश्च । (२५।१)

कांक्षीकासीसशिलादरदैश्च समन्वितं नागम् ॥ (२५।२)

अहिमाररसैः पुटितं मारय नागं निरुत्थकं यावत् । (२६।१)

तदनु च तस्य हि मध्ये शुल्बं गन्धं च लवणकंकुष्ठम् ॥ (२६।२)

तत्सर्वं शतवारान् भावय पक्वार्कपत्रसलिलैश्च । (२७।१)

घोषाकृष्टे शुल्बे चूर्णं निर्वाहयेच्छतशः ॥ (२७।२)

शुल्बेन तेन हि समं रसकपीताभ्रसत्वविमलं च । (२८।१)

गैरिकमाक्षिकसत्त्वं टङ्कणनागं च तीक्ष्णयुतम् ॥ (२८।२)

एतैर् द्वन्द्वं कृत्वा माक्षिकवापेन रञ्जयेच्छुल्वम् । (२९।१)

वारांश्च विंशतिरपि गलितं सेचयेत्तदनु ॥ (२९।२)

निर्गुण्डीकाकमाचीकन्यारसमेलनं कृत्वा । (३०।१)

वारान् सप्त च विधिना तदपि च निर्वापयेद्धेम्नि ॥ (३०।२)

यावच्चतुर्विंशतिगुणं बीजवरं रञ्जयेत्तच्च । (३१।१)

पक्वं माक्षिकमेव हि तेन च विधिना तदपि चतुर्विंशतिगुणम् ॥ (३१।२)

तद्बीजं लघुमात्रं रसराजे संस्कृते पूर्वम् । (३२।१)

मूषायां खलु दत्त्वा दशगुणं च गन्धकं दाह्यम् ॥ (३२।२)

अथवा वालुकयन्त्रे सुदृढे चतुर्दशांगुलमूषायाम् । (३३।१)

मध्ये सूतं मुक्त्वा लघुतरपुटयोगतः पिहिता ॥ (३३।२)

तेन समं बीजवरे पिष्टिः पादांशतः कार्या । (३४।१)

अंगुलिनवपरिमाणे मूषामध्ये च पिष्टिकां दत्त्वा ॥ (३४।२)

निर्गुण्डीकाकमाचीगोजिह्वादुग्धिकारक्ता । (३५।१)

गृहकन्यामधुसैन्धवपिण्डैरपि समन्ततश्छाद्या ॥ (३५।२)

तावत्कार्यः पुटयोगो यावद् दृढतां समायाति । (३६।१)

षड्गुणगन्धकतालककांक्षीकासीसलवणक्षारम् ॥ (३६।२)

ताप्यं तत्सर्वसमं देयं बाह्ये तदौषधिपिण्डम् । (३७।१)

षड्गुणषड्गुणसहितं पिष्टीं यन्त्रेऽथ कच्छपे दत्त्वा ॥ (३७।२)

स्वेद्यं पुटयोगेन तु त्रिदिनं घटिकात्रयं यावत् । (३८।१)

उद्धृत्य ततो यत्नात् पिष्ट्वा सुचूर्णितां कृत्वा ॥ (३८।२)

समबीजेन तु सार्यो नागं त्रिगुणं ततः समुत्तार्य । (३९।१)

प्रतिसारणा च कार्या जारितसूतेन बीजयुक्तेन ॥ (३९।२)

अनुसारणा च पश्चात्त्रिगुणं बीजं भवेद्यत्र । (४०।१)

प्रागुक्तं तस्योपरि मृतनागं शतगुणं वाह्यम् । (४०।२)

तेन च घोषाकृष्टे शुल्बे वेधोऽथ सप्तशतैः ॥ (४०।३)

क्षेपवेधक्रामणम् एतत्प्रागपि माक्षिकदरदगन्धकशिलाभिः । (४१।१)

राजावर्तकविमलप्रवालकङ्कुष्ठतुत्थविषैः ॥ (४१।२)

कान्तगैरिकटंकणभूमिलतारुधिरशक्रगोपरसैः । (४२।१)

महिषीणां कर्णमलैर् मृतलोहं वायसस्य विष्ठा च ॥ (४२।२)

पारावतस्य विष्ठा स्त्रीपयः सर्वम् एकतः कृत्वा । (४३।१)

क्रामणकल्कं चैतच्छतवारान् रक्तपीतगणैः ॥ (४३।२)

भाव्यं कंगुणितैले क्रौञ्चीपित्तभावनाः सप्त । (४४।१)

कल्केनानेन पचेत् सारितपिष्टिं च हण्डिकायां हि ॥ (४४।२)

यावद्रक्ता भवति हि गच्छति नागं समुत्तार्य । (४५।१)

तावत्क्षेपं च क्षिपेत्सर्वस्मिन्सारणादौ च ॥ (४५।२)

एवं हि कोटिवेधी रसराजः क्रामितो भूत्वा । (४६।१)

पुंस्त्वादेरुच्छ्रायप्रदो भूत्वा भोगान्दत्ते ॥ (४६।२)

सिल्वेर् => गोल्दभ्रकमाक्षिककनकं नागयुतं मिलितं विधिना । (४७।१)

सूते पिष्टिः कार्या दिव्यौषधियोगतः पुटिता ॥ (४७।२)

षड्गुणगन्धकदाहः शिलया नागं समुत्तार्य । (४८।१)

तारे हेमाकृष्टिर्मिलिता स्यात् षोडशांशेन ॥ (४८।२)

सिल्वेर् => गोल्द्माक्षिकनिहतं शुल्बं शिलया निहतं च नागतुल्यांशम् । (४९।१)

पुटितं जम्बीररसैः सैन्धवसहितं पचेत्स्थाल्याम् ॥ (४९।२)

तच्चूर्णं घृतमधुकटङ्कणसहितं च गुप्तमूषायाम् । (५०।१)

तारे त्रिगुणं व्यूढं हेमाकृष्टिर्भवेद्दिव्या ॥ (५०।२)

चोप्पेर् + सिल्वेर् => गोल्द्शुल्बं बलिना निहतं तीक्ष्णं दरदेन निहतसमभागम् । (५१।१)

एकीकृत्वा पुटयेत्पचेन् मातारसेनैव ॥ (५१।२)

तारे व्यूढं त्रिगुणं मार्जाराक्षनिभं भवेत्तच्च । (५२।१)

लिप्तं रसेन पुटितं हेमार्धेन मात्रया तुल्यम् ॥ (५२।२)

लेअद् => गोल्द्लिप्तं तदनु पुटितं नागं हि रसेन पादयुक्तेन । (५३।१)

खर्परकस्थं कृत्वा कार्यं विधिना दृढं ताप्यम् ॥ (५३।२)

निर्गुण्डीरसभावितपुटितं शिलया वर्तितं श्लक्ष्णम् । (५४।१)

तावन्मृदितपुटितं निरुत्थभावं व्रजेद्यावत् ॥ (५४।२)

तारे तन्निर्व्यूढं यावत्पीतं भवेद्रुचिरम् । (५५।१)

हेमसमेन च मिलितं मात्रातुल्यं भवेत्कनकम् ॥ (५५।२)

स्वर्णमाक्षिक => गोल्द्ताप्यं चांगुलिसंज्ञं चूर्णं कृत्वा तदन्तरे दत्त्वा । (५६।१)

शुल्बस्य गुप्तमूषा कार्या पुटिताप्यथ च ध्माता ॥ (५६।२)

हेम्ना मिलितं विधिना मात्रातुल्यं भवत्येव । (५७।१)

गोल्द्:: रञ्जन (??)पादादिजीर्णसूते लिह्यात् पत्राणि हेमकृष्टीनाम् ॥ (५७।२)

क्रामणयोगेन ततो विलिप्य विधिना निधाय तुल्याधः । (५८।१)

पश्चाद्धेम्ना सहितं ध्मातं मूषोदरे समावर्त्य ॥ (५८।२)

यन्त्रं हण्ड्यां पक्वं पञ्चमृदावाप्य पुटपक्वम् । (५९।१)

गोल्द्:: प्रोदुच्तिओन् (?)वक्ष्यामि चालेपविधिं क्रमति च सूतो यथा हि पत्रेषु । (५९।२)

रञ्जति येन विधिना समासतः सूतराजस्तु ॥ (५९।३)

कृत्वालक्तकवस्त्रं लिप्तमनुस्नेहमुपरि चूर्णेन । (६०।१)

अवचूर्णितं तु कृत्वा गन्धकशिलया विधानेन ॥ (६०।२)

तदुपरि शृतं च दत्त्वा गन्धकशिलाचूर्णं च सूतवरे । (६१।१)

पश्चाद्वर्तिः कार्या पात्रे धृत्वायसे च समे ॥ (६१।२)

दीपं प्रतिबोध्य ततस्तैलं दत्त्वा ततः स्तोकम् । (६२।१)

पाकं यामस्यार्धं स्वाङ्गे शीतं ततः कार्यम् ॥ (६२।२)

गृह्णीयादथ सूतकृष्टीं लिप्ता ततस्तेन । (६३।१)

क्रामणयोगैर्लिप्त्वा पुटिता सा हेम्नि निर्ध्माता ॥ (६३।२)

गोल्द्:: प्रोदुच्तिओनथवा दरदशिलालैर् गन्धकमाक्षीकपक्वमृतनागैः । (६४।१)

कंकुष्ठप्रवालसहितैः पिष्टैश्च कङ्गुणीतैले ॥ (६४।२)

मध्ये सूतो युक्तो मृदितः खल्वे तथायसे विधिना । (६५।१)

संस्वेद्य वंशनलिकां दोलायन्त्रेण स्वेदितं त्रिदिनम् ॥ (६५।२)

एतैर्लिप्त्वा कृष्णैः पत्रं पूर्वोक्तविधानेन । (६६।१)

नागं दत्त्वा प्रकटं स्तोकं स्तोकं क्रमेणैव ॥ (६६।२)

भवति हि कनकं दिव्यमक्षीणं देवयोग्यं च । (६७।१)

एवं जारितसूते सकलाः खलु हण्डिकाः सर्वाः ॥ (६७।२)

रेलतिओन् बेत्wएएन् बीज अन्द् गोल्द् (?)निर्बीजं समजीर्णे पादैकेनैव षोडशांशेन । (६८।१)

अर्धेन पादयोगं पादेनैकेन तुल्यकनकं च ॥ (६८।२)

ताराकृष्टिताराकृष्टिं वक्ष्ये मृतवङ्गं तालकेन तुल्यांशम् । (६९।१)

लम्बितमथ निर्ध्मातं ताम्रं तारछविं वहति ॥ (६९।२)

पश्चान्नागं देयं प्रकाशमूषासु निर्मलं यावत् । (७०।१)

तावद् ध्मातं विधिना सुनिर्मलं निस्तरङ्गं तु ॥ (७०।२)

??तालशिलासर्जिकाभिः सैन्धवलवणेन नयनहितसहितैः । (७१।१)

एकैकं सहितं वा वेधं दत्त्वा पुनः शुल्बे ॥ (७१।२)

छगणं माहिषतक्रं स्नुहीक्षीरेण सर्पिषा क्रमशः । (७२।१)

सगुडदुग्धमधुविमिश्रैः क्रमशो वेधे निषेकश्च ॥ (७२।२)

तारकृष्टी; चोप्पेर् => सिल्वेर्काञ्ची ब्राह्मी कुटिलं तालकं समभागयोजितं ध्मातम् । (७३।१)

शुल्बं विद्धमनेन तु ताराकृष्टिर्भवेद्दिव्या ॥ (७३।२)

सिल्वेर्:: ओप्तिमिज़तिओनेवं ताराकृष्टिर्लिप्त्वा विद्धा रसेन सारितेन । (७४।१)

तारं करोति विमलं लेपं वा पादजीर्णादि ॥ (७४।२)

इति मिश्रीकृतविद्धं क्रमितं त्वथ मातृकातुल्यम् । (७५।१)

तारदलं भवति छेदनताडननिकषैश्च निर्दोषम् ॥ (७५।२)

एवं वेधविधानं शास्त्रविधिज्ञेन कर्मकुशलेन । (७६।१)

ज्ञात्वा गुरूपदेशं कर्तव्यं कर्मनिपुणेन ॥ (७६।२)