RHT, 15
Select a line for its word-by-word analysis.
अभ्र:: सत्त्व:: द्रुति:: चौसेस् बन्धन ओड़् मेर्चुर्य्वक्ष्ये त्वभ्रकसत्वाद् विमलद्रुतिम् अखिलगुणगणाधाराम् । (१।१)
abhra:: sattva:: druti:: causes bandhana of mercuryvakṣye tvabhrakasatvād vimaladrutim akhilaguṇagaṇādhārām |
सा हि निबध्नाति रसं संमिलिता मिलति च सुखेन ॥ (१।२)
sā hi nibadhnāti rasaṃ saṃmilitā milati ca sukhena ||
अभ्र:: सत्त्व:: द्रुति:: प्रोदुच्तिओन्वज्रवल्ल्याः स्वरसेन गगनं सौवर्चलान्वितं पिष्टम् । (२।१)
abhra:: sattva:: druti:: productionvajravallyāḥ svarasena gaganaṃ sauvarcalānvitaṃ piṣṭam |
परिपक्वं निचुलपुटैर्निर्लेपं भवति रसरूपम् ॥ (२।२)
paripakvaṃ niculapuṭairnirlepaṃ bhavati rasarūpam ||
अभ्र:: सत्त्व:: द्रुति:: प्रोदुच्तिओनजजलशतपरिप्लावितकपितिन्दुकचूर्णवापमात्रेण । (३।१)
abhra:: sattva:: druti:: productionajajalaśatapariplāvitakapitindukacūrṇavāpamātreṇa |
द्रुतजातमभ्रकसत्वं मूषायां रसनिभं भवति ॥ (३।२)
drutajātamabhrakasatvaṃ mūṣāyāṃ rasanibhaṃ bhavati ||
अभ्र:: सत्त्व:: द्रुति:: प्रोदुच्तिओन्निजरसशतप्लावितकञ्चुकिकन्दोत्थचूर्णकृतपरिवापम् । (४।१)
abhra:: sattva:: druti:: productionnijarasaśataplāvitakañcukikandotthacūrṇakṛtaparivāpam |
द्रुतमास्तेऽभ्रकसत्त्वं तद्वत्सर्वाणि लोहानि ॥ (४।२)
drutamāste'bhrakasattvaṃ tadvatsarvāṇi lohāni ||
अभ्र:: सत्त्व:: द्रुति:: प्रोदुच्तिओन्गगनं चिकुरतैलघृष्टं गोमयलिप्तं च कुलिशमूषायाम् । (५।१)
abhra:: sattva:: druti:: productiongaganaṃ cikuratailaghṛṣṭaṃ gomayaliptaṃ ca kuliśamūṣāyām |
सुध्मातमत्र सत्त्वं प्लवति जलाकारमचिरेण ॥ (५।२)
sudhmātamatra sattvaṃ plavati jalākāramacireṇa ||
अभ्र:: सत्त्व:: द्रुति:: गेनेरल् रुलेगगनद्रुतिरिह सत्वे ज्ञेयो हि रसस्य सम्प्रदायो ऽयम् । (६।१)
abhra:: sattva:: druti:: general rulegaganadrutiriha satve jñeyo hi rasasya sampradāyo 'yam |
प्रथमं निपात्य सत्वं देयो वापो द्रुते तस्मिन् ॥ (६।२)
prathamaṃ nipātya satvaṃ deyo vāpo drute tasmin ||
गोल्द्:: द्रुतिसुरगोपकदेहरजः सुरदालिफलैः समांशकैर्देयः । (७।१)
gold:: drutisuragopakadeharajaḥ suradāliphalaiḥ samāṃśakairdeyaḥ |
वापो द्रुते सुवर्णे द्रुतमास्ते तद्रसप्रख्यम् ॥ (७।२)
vāpo drute suvarṇe drutamāste tadrasaprakhyam ||
गोल्द्:: द्रुतिअथ निजरसपरिभावितसुरदालीचूर्णवापमात्रेण । (८।१)
gold:: drutiatha nijarasaparibhāvitasuradālīcūrṇavāpamātreṇa |
द्रुतमेवास्ते कनकं लभते भूयो न कठिनत्वम् ॥ (८।२)
drutamevāste kanakaṃ labhate bhūyo na kaṭhinatvam ||
तीक्ष्णलोह:: द्रुतिसुरदालीभस्म गलितं त्रिःसप्तकृत्वाथ गोजलं शुष्कम् । (९।१)
tīkṣṇaloha:: drutisuradālībhasma galitaṃ triḥsaptakṛtvātha gojalaṃ śuṣkam |
वापेन सलिलसदृशं कुरुते मूषागतं तीक्ष्णम् ॥ (९।२)
vāpena salilasadṛśaṃ kurute mūṣāgataṃ tīkṣṇam ||
माक्षिकसत्त्वद्रुतिकूर्मास्थिशिलाजतुकमेषीमृगगोऽस्थिवापिता काञ्ची । (१०।१)
mākṣikasattvadrutikūrmāsthiśilājatukameṣīmṛgago'sthivāpitā kāñcī |
जलसदृशी भवति सदा वापो देयो द्रुतायां तु ॥ (१०।२)
jalasadṛśī bhavati sadā vāpo deyo drutāyāṃ tu ||
अभ्र:: द्रुति:: अल्छेम्। प्रोपेर्तिएसभ्रकद्रुतिरविशेषा निर्लेपा योजिता समासात्तु । (११।१)
abhra:: druti:: alchem. propertiesabhrakadrutiraviśeṣā nirlepā yojitā samāsāttu |
रेचेइपे ड़ोर् द्वन्द्वन ओड़् द्रुति अन्द् मेर्चुर्य्कृष्णागरुनाभिसितै रसोनसितरामठैरिमा द्रुतयः । (१२।१)
receipe for dvandvana of druti and mercurykṛṣṇāgarunābhisitai rasonasitarāmaṭhairimā drutayaḥ |
सोष्णे मिलन्ति रसेन मृदिताः स्त्रीकुसुमपलाशबीजरसैः ॥ (१२।२)
soṣṇe milanti rasena mṛditāḥ strīkusumapalāśabījarasaiḥ ||
मेर्चुर्य्:: बद्ध:: चौसेस् लोन्गेवित्यिति बद्धो रसराजो गुञ्जामात्रोपयोजितो नित्यम् । (१३।१)
mercury:: baddha:: causes longevityiti baddho rasarājo guñjāmātropayojito nityam |
अथ पूर्वोक्तग्रासक्रमाज्जरते रसो विधिवत् । (१४।१)
atha pūrvoktagrāsakramājjarate raso vidhivat |
एताः पूर्वद्रुतयो भवन्ति रसराजफलदाश्च ॥ (१४।२)
etāḥ pūrvadrutayo bhavanti rasarājaphaladāśca ||
द्रुतिजारण => वेध पोतेन्च्य्समजीर्णः शतवेधी द्विगुणेन रसः सहस्रवेधी च । (१५।१)
drutijāraṇa => vedha potencysamajīrṇaḥ śatavedhī dviguṇena rasaḥ sahasravedhī ca |
क्रमशो हि कोटिवेधी द्विगुणद्विगुणद्रुतेश्चरणात् ॥ (१५।२)
kramaśo hi koṭivedhī dviguṇadviguṇadruteścaraṇāt ||
षोडश वा द्वात्रिंशद्वा ग्रासा जीर्णाश्चतुःषष्टिः । (१६।१)
ṣoḍaśa vā dvātriṃśadvā grāsā jīrṇāścatuḥṣaṣṭiḥ |
विध्यति तदा रसेन्द्रो लोहं धूमावलोकनतः ॥ (१६।२)
vidhyati tadā rasendro lohaṃ dhūmāvalokanataḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.