यस्यानन्दभवेन मङ्गलकलासंभावितेन स्फुरधाम्ना सिद्धरसामृतेन करुणावीक्षासुधासिन्धुना । (१।१)

भक्तानां प्रभवप्रसंहृतिजरारागादिरोगाः क्षणाच्छान्तिं यान्ति जगत्प्रधानभिषजे तस्मै परस्मै नमः ॥ (१।२)

आदिमश्चन्द्रसेनश्च लङ्केशश्च विशारदः । (२।१)

कपाली मत्तमाण्डव्यौ भास्करः शूरसेनकः ॥ (२।२)

रत्नकोशश्च शम्भुश्च सात्त्विको नरवाहनः । (३।१)

इन्द्रदो गोमुखश्चैव कम्बलिर् व्याडिरेव च ॥ (३।२)

नागार्जुनः सुरानन्दो नागबोधिर् यशोधनः । (४।१)

खण्डः कापालिको ब्रह्मा गोविन्दो लम्पको हरिः ॥ (४।२)

सप्तविंशतिसंख्याका रससिद्धिप्रदायकाः । (५।१)

रसाङ्कुशो भैरवश्च नन्दी स्वच्छन्दभैरवः ॥ (५।२)

मन्थानभैरवश्चैव काकचण्डीश्वरस्तथा । (६।१)

वासुदेव ऋषिः शृङ्गः क्रियातन्त्रसमुच्चयी ॥ (६।२)

रसेन्द्रतिलको योगी भालुकी मैथिलाह्वयः । (७।१)

महादेवो नरेन्द्रश्च वासुदेवो हरीश्वरः ॥ (७।२)

एतेषां क्रियते ऽन्येषां तन्त्राण्यालोक्य संग्रहः । (८।१)

रसानामथ सिद्धानां चिकित्सार्थोपयोगिनाम् ॥ (८।२)

सूनुना सिंहगुप्तस्य रसरत्नसमुच्चयः । (९।१)

रसोपरसलोहानि यन्त्रादिकरणानि च ॥ (९।२)

शुद्ध्यर्थमपि लोहानां तन्त्रादिकरणानि च । (१०।१)

शुद्धिः सत्त्वं द्रुतिर्भस्मकरणं च प्रवक्ष्यते ॥ (१०।२)

अस्ति नीहारनिलयो महानुत्तरदिङ्मुखे । (११।१)

उत्तुङ्गशृङ्गसंघातलङ्घिताभ्रो महीधरः ॥ (११।२)

विश्रामाय वियन्मार्गविलङ्घनघनश्रमः । (१२।१)

अवतीर्ण इव क्षोणीं शरदम्बुमुचां गणः ॥ (१२।२)

राशिराशीविषाधीशफणाफलकरोचिषाम् । (१३।१)

भित्त्वा भुवमिवोत्तीर्णो यो विभाति भृशोन्नतः ॥ (१३।२)

ज्वलदौषधयो यस्य नितम्बमणिभूमयः । (१४।१)

नक्तमुद्दामतडितामनुकुर्वन्ति वार्मुचाम् ॥ (१४।२)

कटके संचरन्तीनां यस्य किंनरयोषिताम् । (१५।१)

पादेषु धातुरागेण लाक्षाकृत्यमनुष्ठितम् ॥ (१५।२)

अवतंसितशीतांशुराच्छादितदिगम्बरः । (१६।१)

यो गुहाधिगतो लोकैर्गिरीश इति गीयते ॥ (१६।२)

निमीलितदृशो नित्यं मुनयो यस्य सानुषु । (१७।१)

प्रत्यक्षयन्ति गिरिशमवाङ्मनसगोचरम् ॥ (१७।२)

शिलातलप्रतिहतैर्यस्य निर्झरशीकरैः । (१८।१)

अहन्यपि निरीक्षन्ते यक्षास्ताराङ्कितं नभः ॥ (१८।२)

नीहारपवनोद्रेकनिःसहा यत्र पुरुषाः । (१९।१)

निजस्त्रीणां निषेवन्ते कुचोष्माणं निरन्तरम् ॥ (१९।२)

संचरन् कटके यस्य निदाघे ऽपि दिवाकरः । (२०।१)

उद्दामहिमरुद्धोष्मा न शीतांशोर्विभिद्यते ॥ (२०।२)

गुहागृहेषु कस्तूरीमृगनाभिसुगन्धिषु । (२१।१)

गायन्ति यत्र किंनर्यो गौरीपरिणयोत्सवम् ॥ (२१।२)

चकास्ति तत्र जगतामादिदेवो महेश्वरः । (२२।१)

रसात्मना जगत्त्रातुं जातो यस्मान्महारसः ॥ (२२।२)

शताश्वमेधेन कृतेन पुण्यं गोकोटिभिः स्वर्णसहस्रदानात् । (२३।१)

नृणां भवेत्सूतकदर्शनेन यत्सर्वतीर्थेषु कृताभिषेकात् ॥ (२३।२)

विधाय रसलिङ्गं यो भक्तियुक्तः समर्चयेत् । (२४।१)

जगत्त्रितयलिङ्गानां पूजाफलमवाप्नुयात् ॥ (२४।२)

भक्षणं स्पर्शनं दानं ध्यानं च परिपूजनम् । (२५।१)

पञ्चधा रसपूजोक्ता महापातकनाशिनी ॥ (२५।२)

हन्ति भक्षणमात्रेण पूर्वजन्माघसम्भवम् । (२६।१)

रोगसंघमशेषाणां नराणां नात्र संशयः ॥ (२६।२)

पूर्वजन्मकृतं पापं सद्यो नश्यति देहिनाम् । (२७।१)

सुगन्धपिष्टसूतेन यदि शम्भुर्विलेपितः ॥ (२७।२)

अभ्रकं त्रुटिमात्रं यो रसस्य परिजारयेत् । (२८।१)

शतक्रतुफलं तस्य भवेदित्यब्रवीच्छिवः ॥ (२८।२)

यश्च निन्दति सूतेन्द्रं शम्भोस्तेजः परात्परम् । (२९।१)

स पतेन्नरके घोरे यावत्कल्पविकल्पना ॥ (२९।२)

रोगिभ्यो यो रसं दत्ते शुद्धिपाकसमन्वितम् । (३०।१)

तुलादानाश्वमेधानां फलं प्राप्नोति शाश्वतम् ॥ (३०।२)

सिद्धे रसे करिष्यामि निर्दारिद्र्यगदं जगत् । (३१।१)

रसध्यानमिदं प्रोक्तं ब्रह्महत्यादिपापनुत् ॥ (३१।२)

अभ्रग्रासो हि सूतस्य नैवेद्यं परिकीर्तितम् । (३२।१)

रसस्येत्यर्चनं कृत्वा प्राप्नुयात्क्रतुजं फलम् ॥ (३२।२)

उदरे संस्थिते सूते यस्योत्क्रामति जीवितम् । (३३।१)

स मुक्तो दुष्कृताद्घोरात्प्रयाति परमं पदम् ॥ (३३।२)

मूर्छित्वा हरति रुजं बन्धनमनुभूय मुक्तिदो भवति । (३४।१)

अमरीकरोति हि मृतः को ऽन्यः करुणाकरः सूतात् ॥ (३४।२)

सुरगुरुगोद्विजहिंसापापकलापोद्भवं किलासाध्यम् । (३५।१)

श्वित्रं तदपि च शमयति यस्तस्मात्कः पवित्रतरः सूतात् ॥ (३५।२)

रसबन्ध एव धन्यः प्रारम्भे यस्य सततमितिकरणा । (३६।१)

सेत्स्यति रसे करिष्ये महीमहं निर्जरामरणाम् ॥ (३६।२)

सुकृतफलं तावदिदं सुकुले यज्जन्म धीश्च तत्रापि । (३७।१)

सापि च सकलमहीतलतुलनफला भूतलं च सुविधेयम् ॥ (३७।२)

भूतलविधेयतायाः फलमर्थास्ते च विविधभोगफलाः । (३८।१)

भोगाश्च सन्ति शरीरे तदनित्यमतो वृथा सकलम् ॥ (३८।२)

इति धनशरीरभोगान्मत्वानित्यान्सदैव यतनीयम् । (३९।१)

मुक्तौ सा च ज्ञानात् तच्चाभ्यासात् स च स्थिरे देहे ॥ (३९।२)

तत्स्थैर्ये न समर्थं रसायनं किमपि मूललोहादि । (४०।१)

स्वयमस्थिरस्वभावं दाह्यं क्लेद्यं च शोष्यं च ॥ (४०।२)

काष्ठौषध्यो नागे नागो वङ्गे ऽथ वङ्गमपि शुल्बे । (४१।१)

शुल्बं तारे तारं कनके कनकं च लीयते सूते ॥ (४१।२)

अमृतत्वं हि भजन्ते हरमूर्तौ योगिनो यथा लीनाः । (४२।१)

तद्वत्कवलितगगने रसराजे हेमलोहाद्याः ॥ (४२।२)

परमात्मनीव सततं भवति लयो यत्र सर्वसत्त्वानाम् । (४३।१)

एको ऽसौ रसराजः शरीरमजरामरं कुरुते ॥ (४३।२)

स्थिरदेहे ऽभ्यासवशात् प्राप्य ज्ञानं गुणाष्टकोपेतम् । (४४।१)

प्राप्नोति ब्रह्मपदं न पुनर्भववासजन्मदुःखानि ॥ (४४।२)

एकांशेन जगद्युगपदवष्टभ्यावस्थितं परं ज्योतिः । (४५।१)

पादैस्त्रिभिस्तदमृतं सुलभं न विरक्तिमात्रेण ॥ (४५।२)

न हि देहेन कथंचिद्व्याधिजरामरणदुःखविधुरेण । (४६।१)

क्षणभङ्गुरेण सूक्ष्मं तद्ब्रह्मोपासितुं शक्यम् ॥ (४६।२)

नामापि देहसिद्धे को गृह्णीयाद्विना शरीरेण । (४७।१)

यद्योगगम्यममलं मनसो ऽपि न गोचरं तत्त्वम् ॥ (४७।२)

यज्ञाद्दानात्तपसो वेदाध्ययनाद्दमात्सदाचारात् । (४८।१)

अत्यन्तभूयसी किल योगवशादात्मसंवित्तिः ॥ (४८।२)

भ्रूयुगमध्यगतं यच्छिखिविद्युत्सूर्यवज्जगद्भासि । (४९।१)

केषांचित्पुण्यदृशामुन्मीलति चिन्मयं परं ज्योतिः ॥ (४९।२)

परमानन्दैकरसं परमं ज्योतिःस्वभावमविकल्पम् । (५०।१)

विगलितसकलक्लेशं ज्ञेयं शान्तं स्वसंवेद्यम् ॥ (५०।२)

तस्मिन्नाधाय मनः स्फुरदखिलं चिन्मयं जगत्पश्यन् । (५१।१)

उत्सन्नकर्मबन्धो ब्रह्मत्वमिहैव चाप्नोति ॥ (५१।२)

रागद्वेषविमुक्ताः सत्याचारा मृषारहिताः । (५२।१)

सर्वत्र निर्विशेषा भवन्ति चिद्ब्रह्मसंस्पर्शात् ॥ (५२।२)

तिष्ठन्त्यणिमादियुता विलसद्देहाः सदोदितानन्दाः । (५३।१)

ब्रह्मस्वभावममृतं सम्प्राप्ताश् चैव कृतकृत्याः ॥ (५३।२)

आयतनं विद्यानां मूलं धर्मार्थकाममोक्षाणाम् । (५४।१)

श्रेयः परं किमन्यच्छरीरमजरामरं विहायैकम् ॥ (५४।२)

प्रत्यक्षेण प्रमाणेन यो न जानाति सूतकम् । (५५।१)

अदृष्टविग्रहं देवं कथं ज्ञास्यति चिन्मयम् ॥ (५५।२)

यज्जरया जर्जरितं कासश्वासादिदुःखविवशं च । (५६।१)

योग्यं तन्न समाधौ प्रतिहतबुद्धीन्द्रियप्रसरम् ॥ (५६।२)

बालः षोडशवर्षो विषयरसास्वादलम्पटः परतः । (५७।१)

यातविवेको वृद्धो मर्त्यः कथमाप्नुयान्मुक्तिम् ॥ (५७।२)

अस्मिन्न् एव शरीरे येषां परमात्मनो न संवेदः । (५८।१)

देहत्यागादूर्ध्वं तेषां तद्ब्रह्म दूरतरम् ॥ (५८।२)

ब्रह्मादयो यतन्ते तस्मिन्दिव्यां तनुं समाश्रित्य । (५९।१)

जीवन्मुक्ताश्चान्ये कल्पान्तस्थायिनो मुनयः ॥ (५९।२)

तस्माज्जीवन्मुक्तिं समीहमानेन योगिना प्रथमम् । (६०।१)

दिव्या तनुर्विधेया हरगौरीसृष्टिसंयोगात् ॥ (६०।२)

शैले ऽस्मिञ् शिवयोः प्रीत्या परस्परजिगीषया । (६१।१)

सम्प्रवृत्ते च सम्भोगे त्रिलोकीक्षोभकारिणि ॥ (६१।२)

विनिवारयितुं वह्निः सम्भोगं प्रेषितः सुरैः । (६२।१)

काङ्क्षमाणैस् तयोः पुत्रं तारकासुरमारकम् ॥ (६२।२)

कपोतरूपिणं प्राप्तं हिमवत्कन्दरे ऽनलम् । (६३।१)

अपक्षिभावसंक्षुब्धं स्मरलीलाविलोकिनम् ॥ (६३।२)

तं दृष्ट्वा लज्जितः शम्भुर्विरतः सुरतात्तदा । (६४।१)

प्रच्युतश्चरमो धातुर्गृहीतः शूलपाणिना ॥ (६४।२)

प्रक्षिप्तो वदने वह्नेर्गङ्गायामपि सो ऽपतत् । (६५।१)

बहिः क्षिप्तस्तया सो ऽपि परिदह्यमानया ॥ (६५।२)

संजातास्तन्मलाधानाद्धातवः सिद्धिहेतवः । (६६।१)

यावदग्निमुखाद्रेतो न्यपतद्भूरिसारतः ॥ (६६।२)

शतयोजननिम्नांस्तान्कृत्वा कूपांस्तु पञ्च च । (६७।१)

तदाप्रभृति कूपस्थं तद्रेतः पञ्चधाभवत् ॥ (६७।२)

रसो रसेन्द्रः सूतश्च पारदो मिश्रकस्तथा । (६८।१)

इति पञ्चविधो जातः क्षेत्रभेदेन शम्भुजः ॥ (६८।२)

रसो रक्तो विनिर्मुक्तः सर्वदोषै रसायनः । (६९।१)

संजातास्त्रिदशास्तेन नीरुजा निर्जरामराः ॥ (६९।२)

रसेन्द्रो दोषनिर्मुक्तः श्यावो रूक्षो ऽतिचञ्चलः । (७०।१)

रसायिनो ऽभवंस्तेन नागा मृत्युजरोज्झिताः ॥ (७०।२)

देवैर्नागैश् च तौ कूपौ पूरितौ मृद्भिर् अश्मभिः । (७१।१)

तदाप्रभृति लोकानां तौ जाताव् अतिदुर्लभौ ॥ (७१।२)

ईषत्पीतश्च रूक्षाङ्गो दोषयुक्तश्च सूतकः । (७२।१)

दशाष्टसंस्कृतैः सिद्धो देहं लोहं करोति सः ॥ (७२।२)

अथान्यकूपजः को ऽपि स चलः श्वेतवर्णवान् । (७३।१)

पारदो विविधैर्योगैः सर्वरोगहरः स हि ॥ (७३।२)

मयूरचन्द्रिकाछायः स रसो मिश्रको मतः । (७४।१)

सो ऽप्यष्टादशसंस्कारयुक्तश्चातीव सिद्धिदः ॥ (७४।२)

त्रयः सूतादयः सूताः सर्वसिद्धिकरा अपि । (७५।१)

निजकर्मविनिर्माणैः शक्तिमन्तो ऽतिमात्रया ॥ (७५।२)

एतां रससमुत्पत्तिं यो जानाति स धार्मिकः । (७६।१)

आयुर् आरोग्यसंतानं रससिद्धिं च विन्दति ॥ (७६।२)

रसनात्सर्वधातूनां रस इत्यभिधीयते । (७७।१)

जरारुङ्मृत्युनाशाय रस्यते वा रसो मतः ॥ (७७।२)

रसोपरसराजत्वाद्रसेन्द्र इति कीर्तितः । (७८।१)

देहलोहमयीं सिद्धिं सूते सूतस्ततः स्मृतः ॥ (७८।२)

रोगपङ्काब्धिमग्नानां पारदानाच् च पारदः । (७९।१)

सर्वधातुगतं तेजोमिश्रितं यत्र तिष्ठति ॥ (७९।२)

तस्मात्स मिश्रकः प्रोक्तो नानारूपफलप्रदः । (८०।१)

एवंभूतस्य सूतस्य मर्त्यमृत्युगदच्छिदः । (८०।२)

प्रभावान् मानुषा जाता देवतुल्यबलायुषः ॥ (८०।३)

तान् दृष्ट्वाभ्यर्थितो रुद्रः शक्रेण तदनन्तरम् । (८१।१)

दोषैश्च कञ्चुकाभिश्च रसराजो नियोजितः ॥ (८१।२)

तदाप्रभृति सूतो ऽसौ नैव सिध्यत्यसंस्कृतः । (८२।१)

५ गतिस्जलगो जलरूपेण त्वरितो हंसगो भवेत् ॥ (८२।२)

मलगो मलरूपेण सधूमो धूमगो भवेत् । (८३।१)

अन्या जीवगतिर्दैवी जीवो ऽण्डादिव निष्क्रमेत् ॥ (८३।२)

स तांश् च जीवयेज्जीवांस्तेन जीवो रसः स्मृतः । (८४।१)

चतस्रो गतयो दृश्या अदृश्या पञ्चमी गतिः ॥ (८४।२)

मन्त्रध्यानादिना तस्य रुध्यते पञ्चमी गतिः ॥ (८५।१)

इति भिन्नगतित्वाच्च सूतराज्यस्य दुर्लभः । (८६।१)

संस्कारस्तस्य भिषजा निपुणेन तु रक्षयेत् ॥ (८६।२)

प्रथमे रजसि स्नातां हयारूढां स्वलंकृताम् । (८७।१)

वीक्षमाणां वधूं दृष्ट्वा जिघृक्षुः कूपगो रसः ॥ (८७।२)

उद्गच्छति जवात्सापि तं दृष्ट्वा याति वेगतः । (८८।१)

अनुगच्छति तां सूतः सीमानं योजनोन्मितम् ॥ (८८।२)

प्रत्यायाति ततः कूपं वेगतः शिवसम्भवः । (८९।१)

मार्गनिर्मितगर्तेषु स्थितं गृह्णन्ति पारदम् । (८९।२)

पतितो दरदे देशे गौरवाद्वह्निवक्त्रतः ॥ (८९।३)

स रसो भूतले लीनस् तत्तद्देशनिवासिनः । (९०।१)

तां मृदं पातनयन्त्रे क्षिप्त्वा सूतं हरन्ति च ॥ (९०।२)