अथार्शःगुदस्य बहिरन्तर्वा जायन्ते चर्मकीलकाः । (१।१)

सर्वरोगकराः पुंसामर्शांसीति हि विश्रुताः ॥ (१।२)

रुधिरस्राविणस्तेषां पित्तजाः परिकीर्तिताः ॥ (२।०)

वातजा निःसहोत्थाना उदावर्तं प्रकुर्वते ॥ (३।०)

श्वयथुं श्लेष्मजाः कुर्युः सर्वं कुर्युस्त्रिदोषजाः ॥ (४।०)

अर्शःकुठाररसःशुद्धसूतं पलैकं तु द्विपलं शुद्धगन्धकम् । (५।१)

मृतं ताम्रं मृतं लोहं प्रत्येकं तु पलत्रयम् ॥ (५।२)

त्र्यूषणं लाङ्गली दन्ती पिरुकं चित्रकं तथा । (६।१)

प्रत्येकं द्विपलं योज्यं यवक्षारं च टङ्कणम् ॥ (६।२)

उभौ पञ्चपलौ योज्यौ सैन्धवं पलपञ्चकम् । (७।१)

द्वात्रिंशत्पलगोमूत्रं स्नुहीक्षीरं च तत्समम् ॥ (७।२)

मृद्वग्निना पचेत्स्थाल्यां सर्वं यावत्सुपिण्डितम् । (८।१)

माषद्वयं सदा खादेद् रसो ह्यर्शःकुठारकः । (८।२)

तक्रेण दाडिमाम्भोभिः पक्वकन्देन वाथ तत् ॥ (८।३)

मृतसूतार्कहेमाभ्रतीक्ष्णमुण्डं सगन्धकम् । (९।१)

मण्डूरं माक्षिकं तुल्यं मर्द्यं कन्याद्रवैर्दिनम् ॥ (९।२)

अन्धमूषागतं पाच्यं त्रिदिनं तुषवह्निना । (१०।१)

चूर्णितं सितया माषं खादेत्पित्तार्शसां जयेत् ॥ (१०।२)

सर्वलोकाश्रयरसःशुद्धं सूतं पलं गन्धं गन्धार्धं तालताप्यकम् । (११।१)

अमृतं रसकं चैव तालकार्धविभागिकम् ॥ (११।२)

एतेषां कज्जलीं कुर्याद् दृढं संमर्द्य वासरम् । (१२।१)

त्रिदिनं मर्दयेच्चाथ दत्त्वा निम्बुजलं खलु ॥ (१२।२)

वटीकृत्य विशोष्याथ काचकुप्यां निधापयेत् । (१३।१)

निष्कतुल्यार्कपत्रेण पिधायास्यं प्रयत्नतः ॥ (१३।२)

सार्धांगुलमितोत्सेधं मृत्स्नया तां विलेप्य च । (१४।१)

नतो भाण्डतृतीयांशे सिकतापरिपूरिते ॥ (१४।२)

निधाय सिकतामूर्ध्नि सिकताभिः प्रपूरयेत् । (१५।१)

रुद्ध्वास्यं तदधो वह्निं ज्वालयेत्सार्धवासरम् ॥ (१५।२)

स्वांगशीतलितं काचघटादाकृष्य तं रसम् । (१६।१)

पटचूर्णं विधायाथ ताम्रमभ्रं पलद्वयम् ॥ (१६।२)

पलार्धममृतं चैव मरिचं च चतुष्पलम् । (१७।१)

एकीकृत्य क्षिपेत्सर्वं नारिकेलकरण्डके ॥ (१७।२)

साज्यो गुञ्जाद्विमानो हरति रसवरः सर्वलोकाश्रयोऽयं वातश्लेष्मोत्थरोगान्गुदजनितगदं शोषपाण्ड्वामयं च । (१८।१)

यक्ष्माणं वातशूलं ज्वरमपि निखिलं वह्निमान्द्यं च गुल्मं तत्तद्रोगघ्नयोगैः सकलगदचयं दीपनं तत्क्षणेन ॥ (१८।२)

अर्शोघ्नवटकअर्शोघ्नं वटकं वक्ष्ये पुत्रकं शृणु भद्रक । (१९।१)

पिप्पली पिप्पलीमूलवनसूरणचित्रकम् ॥ (१९।२)

मारिचं कण्टकारी च रक्तपुष्पी समांशका । (२०।१)

पलमेकं पृथक् सर्वं श्लक्ष्णं दृषदि पेषयेत् ॥ (२०।२)

गजाजपशुमूत्रेषु शुभे भाण्डे विनिक्षिपेत् । (२१।१)

मृद्वग्निना पचेत्सर्वं चूर्णशेषं यथा भवेत् ॥ (२१।२)

लोणत्रयं च तत्रैव पलमेकं तु निक्षिपेत् । (२२।१)

अक्षप्रमाणवटकान्कुर्यादेवं पृथक्पृथक् ॥ (२२।२)

त्रिंशद्दिनानि मतिमानर्शोघ्नं दीपनं परम् । (२३।१)

घृततक्रसमायुक्तं भोजनं संप्रदापयेत् ॥ (२३।२)

अर्शोघ्नी वटिकागन्धकं तारताम्रं च कृत्वा चैकत्र पिष्टिकाम् । (२४।१)

तत्समं चाभ्रकं तीक्ष्णं गन्धकात्पञ्चमांशकम् ॥ (२४।२)

विषं च षोडशांशेन द्वौ भागौ सूतकस्य च । (२५।१)

एकीकृत्य प्रयत्नेन जम्बीरद्रवमर्दितम् ॥ (२५।२)

भाजने मृण्मये स्थाप्य वराक्वाथेन भावयेत् । (२६।१)

दशमूलशतावर्योः क्वाथे पाच्यः क्रमेण हि ॥ (२६।२)

अथोत्तार्य प्रयत्नेन वटिकां कारयेद् बुधः । (२७।१)

गुञ्जात्रयप्रमाणेन हन्ति शूलं गुदाङ्कुरम् ॥ (२७।२)

मूलकुठाररसःवरनागं तथा व्योमसत्त्वं शुल्बं च तीक्ष्णकम् । (२८।१)

सर्वमेकत्र विद्राव्य क्षिप्त्वालं चाल्पमल्पकम् ॥ (२८।२)

चालयेदनिशं यावत्तालकं त्रिगुणं खलु । (२९।१)

ततस्तेन विमर्द्याथ पिष्टीं कुर्याद्रसेन तु ॥ (२९।२)

ततो भल्लातकीवृक्षमूलान्तस्थां खनेच्च ताम् । (३०।१)

मासादाकृष्य तां पिष्टीं गव्यदुग्धे विनिक्षिपेत् ॥ (३०।२)

ततो भल्लातकीतैलं हृतं पातालयन्त्रतः । (३१।१)

आयसे भाजने स्निग्धे पिष्टिकां तां निवेश्य च ॥ (३१।२)

प्रस्थमात्रं हि तत्तैलं जारयेद् अतियत्नतः । (३२।१)

तत्तैलभावितैर्गन्धैः पुटित्वा भस्मतां व्रजेत् ॥ (३२।२)

ततः कार्तिकमासोत्थकोरंटदलजै रसैः । (३३।१)

रसं संमर्द्य संमर्द्य घर्मे संस्थाप्य मारयेत् ॥ (३३।२)

तद्भस्म मेलयेत्पूर्वभस्मना समभागिकम् । (३४।१)

वनसूरणनिर्गुण्डीमहाराष्ट्रीभकण्टिका ॥ (३४।२)

वज्रवल्ली शिखी चैषां रसैः पिष्ट्वा विशोषयेत् । (३५।१)

त्रिवारं मार्कवद्रावैर्द्रावयित्वा विशोषयेत् । (३५।२)

चूर्णीकृत्य प्रयत्नेन क्षिपेत्काचकरण्डके ॥ (३५।३)

सोऽयं मूलकुठारको रसवरो दीप्याग्निवेल्लोत्तमासंयुक्तः सघृतश्च वल्लतुलितः संसेवितो नाशयेत् । (३६।१)

अर्शांस्य् आनननासिकाक्षिगुदजान्य् अत्युग्रपीडानि च प्लीहानं ग्रहणीं च गुल्मयकृतौ मान्द्यं च कुष्ठामयान् ॥ (३६।२)

रसग्रस्तसमुद्गीर्णगन्धकस्य पलत्रयम् । (३७।१)

मृतसूताभ्रताम्रायः कर्षं कर्षं पृथक् पृथक् ॥ (३७।२)

पलं हिङ्गुलचूर्णस्य माक्षिकस्य पलत्रयम् । (३८।१)

पलं कम्पिल्लकस्यापि विषस्यार्धपलं तथा ॥ (३८।२)

सप्ताहं मर्दयेत्सर्वं दत्त्वा चूर्णोदकं मुहुः । (३९।१)

ततस्तद्गोलकं कृत्वा सप्ताहं चातपे क्षिपेत् ॥ (३९।२)

गुडचूर्णं शिलाचूर्णं लिम्पेदङ्गुलिकाघनम् । (४०।१)

त्रिपलं गन्धकं दत्त्वा क्रौञ्च्याम् अथ च गोलकम् ॥ (४०।२)

गोलकस्योपरिष्टाच्च क्षिपेत्तालपलत्रयम् । (४१।१)

संरुध्यातिप्रयत्नेन दद्याद्गजपुटं खलु ॥ (४१।२)

स्वाङ्गशीतलमाहृत्य गोलकं लेपनैः सह । (४२।१)

विचूर्ण्य सप्तवारं हि विषतिन्दुफलोद्भवैः ॥ (४२।२)

द्रवैरथातपे शुष्कं क्षिपेद्रम्ये करण्डके । (४३।१)

त्रिंशदंशेन वैक्रान्तभस्म तस्मिन्विनिक्षिपेत् ॥ (४३।२)

अयं हि नन्दीश्वरसम्प्रदिष्टो रसो विशिष्टः खलु रोगहन्ता । (४४।१)

निःशेषरोगेष्वहतप्रतापो महोदयप्रत्ययसारनामा ॥ (४४।२)

हन्यात्सर्वगुदामयान्क्षयगदं कुष्ठं च मन्दाग्नितां शूलाध्मानगदं कफं श्वसनताम् उन्मादकापस्मृती । (४५।१)

सर्वा वातरुजो महाज्वरगदान् नानाप्रकारांस्तथा वातश्लेष्मभवं महामयचयं दुष्टग्रहण्यामयम् ॥ (४५।२)

कनकसुन्दररसःस्याद्रसं धौतमाक्षीकं कान्ताभ्रं नागहाटकम् । (४६।१)

पृथ्वीभटेन संतुल्यं सर्वतुल्यं च गन्धकम् ॥ (४६।२)

दत्त्वा विद्याधरे यन्त्रे पुटेदारण्यकोत्पलैः । (४७।१)

स्वाङ्गशीतलम् उद्धृत्य त्र्यूषणेन विमिश्रयेत् ॥ (४७।२)

अर्शोव्याधौ कटीशूले चक्षुःशूले च दारुणे । (४८।१)

सन्निपाते क्षये कासे श्वासे मन्दानले ज्वरे ॥ (४८।२)

कर्णशूले शिरःशूले दन्तशूले प्रयोजयेत् । (४९।१)

पीनसे प्लीह्नि हृच्छूले ग्रन्थिवाते च दारुणे ॥ (४९।२)

एकाङ्गे वा धनुर्वाते कम्पवाते च मूर्छिते । (५०।१)

ज्वरांश्च विषमान् सर्वान्हन्ति रोगाननेकधा ॥ (५०।२)

सेवितः पथ्ययोगेन रसः कनकसुन्दरः । (५१।१)

गुञ्जामात्रं ददीतास्य यथायुक्तानुपानतः ॥ (५१।२)

घृतेन संयुतो वाते मधुना पैत्तिके ज्वरे । (५२।१)

पिप्पल्या श्लैष्मिके देयः पित्तोद्भूते सचन्दनः ॥ (५२।२)

तक्रेण श्लेष्मवातोत्थे वातपित्ते घृतान्वितः । (५३।१)

श्लेष्मपित्ते चार्द्रकेण निर्गुण्ड्या सान्निपातिके ॥ (५३।२)

फलत्रयेण शूलेषु विषमेषु ज्वरेष्वपि । (५४।१)

आर्द्रकेणाथ वा दद्याद्वह्निमान्द्ये विशेषतः ॥ (५४।२)

अभिष्यन्दे शिरःशूले गायत्रीबोलसंयुतम् । (५५।१)

पक्षिमांससमायुक्तं कफवाते च मूर्छिते ॥ (५५।२)

एकाङ्गे च धनुर्वाते क्षीरयुक्तं च पीनसे । (५६।१)

पाण्डुरोगे क्षये कासे मरिचाज्यैश्च कामले ॥ (५६।२)

अजमोदाविडङ्गैश्च नाभिशूलेऽग्निमान्द्यजित् । (५७।१)

रूक्षज्वरेऽरुचौ देयः कदलीफलसंयुतः । (५७।२)

बोलेनार्धकटीशूले भाषितं नागबोधिना ॥ (५७।३)

अर्केशःनागं पारदगन्धकं त्रिलवणं वायर्कजं मेलयेद् एकैकं च पलं पलं त्रयमतः पञ्च क्रमान्मर्दयेत् । (५८।१)

सर्वं तद्दिवसत्रयं तदनु तद्दत्त्वा पुटं भावनाः कुर्यात्सत्रिफलाग्निवेतसरसैः पञ्चाधिका विंशतिः ॥ (५८।२)

पञ्चैतत् क्रमशस्ततो गुडभवैर् दत्तोऽस्य वल्लो जलैर् हन्त्यर्शांस्यखिलानि सूरणघृतैस्तस्यान्नम् अस्मिन्हितम् । (५९।१)

अर्केशः परिवर्ज्यतामिति मुनिः श्रीवासुदेवोऽवदत् कूष्माण्डीफलमाषपायसम् अतिव्यायामम् अर्कातपम् ॥ (५९।२)

तीक्ष्णमुखरसःरसेन्द्रहेमार्कबिडालगोलसुरायसलोहमलाभ्रगन्धाः । (६०।१)

ताप्यं च कन्यारसमर्दितोऽयं पक्वः पुटे तीक्ष्णमुखोऽर्शसां स्यात् ॥ (६०।२)

अर्शःकुठाररसःश्रेष्ठा दन्त्यग्नियुग्मत्रिकटुकहलिनीपीलुकुम्भं विपक्वं प्रस्थे मूत्रस्य सस्नुक्पयसि रसपलं द्वे पले गन्धकस्य । (६१।१)

लोहस्य त्रीणि ताम्रात्कुडवमथ रजःक्षारयोश्चापि पञ्च क्षिप्त्वा स्थाल्यां पचेत्तु ज्वलति दहनतश्चूर्णम् अर्शःकुठारः ॥ (६१।२)

त्रैलोक्यतिलकरसःवज्रकृष्णाभ्रजं सत्त्वं शोधितं काचटङ्कणम् । (६२।१)

रेतयित्वा रजःकृत्वा भर्जयित्वा घृतेन तत् ॥ (६२।२)

अष्टांशसस्यकोपेतं पुटेद्वारत्रयं ततः । (६३।१)

त्रिवारं नृपवर्तेन लुङ्गस्वरसयोगिना ॥ (६३।२)

चतुर्वारं च वर्षाभूवासामत्स्याक्षिकारसैः । (६४।१)

गुग्गुलुत्रिफलाक्वाथैस्त्रिंशद्वाराणि यत्नतः ॥ (६४।२)

तुल्यांशरसगन्धोत्थकज्जल्याष्टांशभागया । (६५।१)

पुटेत्पञ्चाशतं वारान्मर्दयेच्च पुटे पुटे ॥ (६५।२)

शोधितं रेतितं कान्तसत्वं च घृतमर्दितम् । (६६।१)

पुटेदष्टांशदरदैः संयुक्तं लकुचाम्बुना ॥ (६६।२)

दशवारं तथा सम्यक् तारं शुद्धं मनोह्वया । (६७।१)

तथा विंशतिवाराणि बलिना मीनदृग्रसैः ॥ (६७।२)

दशवाराणि ताप्येन कृष्णगोघृतयोगिना । (६८।१)

उभयं समभागं तत् पुटेन्निर्गुंडिकारसैः ॥ (६८।२)

रसगन्धोत्थकज्जल्या दशवारं पुटेत्पुनः । (६९।१)

तस्मिन्नष्टांशभागेन क्षिपेद्वैक्रान्तभस्मकम् ॥ (६९।२)

राजावर्तकलांशेन समभागेन पर्पटी । (७०।१)

तत्सर्वं परिमर्द्याथ भावयित्वार्द्रकाम्बुना ॥ (७०।२)

गुडूच्याः स्वरसेनापि भूकदम्बरसेन वा । (७१।१)

भृङ्गराजरसेनापि चित्रमूलरसेन च ॥ (७१।२)

व्योषगञ्जाकिनीकन्दैर् भूयो ऽप्यार्द्रद्रवेण च । (७२।१)

पटचूर्णमतः कृत्वा क्षिपेच्छुद्धकरण्डके ॥ (७२।२)

त्रैलोक्यतिलकः सोऽयं ख्यातः सर्वरसोत्तमः । (७३।१)

सर्वव्याधिहरः श्रीमाञ्छम्भुना परिकीर्तितः ॥ (७३।२)

उदावर्तं च विड्बन्धं व्यथां च जठरोद्भवाम् । (७४।१)

लोहलं मन्दबुद्धित्वं शूलित्वमपि वन्ध्यताम् ॥ (७४।२)

सूतिरोगान् अशेषांश्च शूलं नानाविधं तथा । (७५।१)

परिणामाख्यशूलं च तथा भिन्द्यात् समुत्कटम् ॥ (७५।२)

रक्तगुल्मं च नारीणां रजःशूलं च दुःसहम् । (७६।१)

अनुपानं च पथ्यं च तत्तद्रोगानुरूपतः ॥ (७६।२)

सामान्योपचारःवचाहिङ्गुविडङ्गानि सैन्धवं जीरनागरम् । (७७।१)

मरिचं पिप्पली कुष्ठं पथ्या वह्न्यजमोदकम् ॥ (७७।२)

क्रमोत्तरगुणं चूर्णं सर्वेषां द्विगुणं गुडम् । (७८।१)

कर्षं चोष्णजलेनानुपिबेद्वातार्शसां जये ॥ (७८।२)

मृतं लोहं चेन्द्रयवं शुण्ठीभल्लातचित्रकम् । (७९।१)

बिल्वमज्जाविडङ्गानि पथ्या तुल्यं विचूर्णयेत् ॥ (७९।२)

सर्वतुल्यं गुडं योज्यं कर्षं भुक्त्वार्शसां जयेत् । (८०।१)

श्लेष्मार्शसां प्रशान्त्यर्थं देयमानन्दभैरवम् । (८०।२)

मृतताम्रेण सन्तुल्यं देयं गुञ्जात्रयं हि तत् ॥ (८०।३)

कुसुम्भमृदुपत्राणि काञ्जिकेनैव पाचयेत् । (८१।१)

शाकवद्भक्षयेन्नित्यमर्शोरोगप्रशान्तये ॥ (८१।२)

सामान्यलेपःदेवदाल्याश्च बीजानि सैन्धवेन सुचूर्णितः । (८२।१)

आरनालेन लेपोऽयं मूलरोगनिकृन्तनः ॥ (८२।२)

काञ्चनीकुसुमं चूर्णं शङ्खचूर्णं मनःशिलाम् । (८३।१)

गजपिप्पलिकातोयैर्लेपो ह्यर्शःकुठारकः ॥ (८३।२)

देवदाल्याः कषायेण ह्यर्शोघ्नं शौचमाचरेत् । (८४।१)

गुदनिःसरणं चापि शान्तिमायाति नान्यथा ॥ (८४।२)

आरनालेन सम्पिष्टा सबीजा कटुतुम्बिका । (८५।१)

सगुडा हन्ति लेपेन दुर्नामानि समूलतः ॥ (८५।२)

पीलुतैलेन संलिप्ता वर्तिका गुदमध्यगा । (८६।१)

घातयत्यर्शसां शीघ्रं सकलां वेदनां तथा ॥ (८६।२)

अर्कक्षीरं स्नुहीकांडं कटुलावुपत्रकम् । (८७।१)

करंजं छागमूत्रेण लेपः स्राव्यर्शसां हितः ॥ (८७।२)

शिग्रुमूलार्कजैः पत्रैर्लेपनं हितमर्शसाम् ॥ (८८।०)